Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 24:13

Και εισήλθε ο Γαδ στον Δαβίδ, και ανήγγειλε, και του είπε: Διάλεξε για τον εαυτό σου τι να γίνει: ή να έρθει σε σένα τρία χρόνια πείνα στη γη σου, ή για τρεις μήνες να φεύγεις μπροστά από τους εχθρούς σου και αυτοί να σε καταδιώκουν, ή για τρεις ημέρες να πέσει θανατικό στη γη σου. Τώρα, λοιπόν, σκέψου και δες τι λόγο να απαντήσω σε αυτόν που με έστειλε. Και ο Δαβίδ είπε στον Γαδ: Και τα τρία με στενοχωρούν πάρα πολύ. Ας πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι είναι πάρα πολλοί οι οικτιρμοί του· στα χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και ο Δαβίδ διάλεξε για τον εαυτό του το θανατικό. Ήταν δε οι ημέρες του θερισμού των σιτηρών, και έδωσε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος. Και άρχισε η καταστροφή στον λαό, και πέθαναν από τον λαό του Κυρίου, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος του Θεού το χέρι του στην Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Αλλά ο Κύριος σπλαχνίστηκε για το κακό, και είπε στον άγγελο που προκαλούσε τη φθορά στον λαό: Αρκετά, τράβηξε το χέρι σου. Και ο άγγελος του Θεού στεκόταν κοντά στο αλώνι του Ορνά του Ιεβουσαίου.

Και σηκώθηκε ο Δαβίδ το πρωί, και ο λόγος του Κυρίου ήλθε προς τον προφήτη Γαδ τον βλέποντα, λέγοντας: Πήγαινε και μίλησε στον Δαβίδ λέγοντας: αυτά λέει ο Κύριος: τρία πράγματα εγώ φέρνω πάνω σου, και διάλεξε για τον εαυτό σου ένα από αυτά, και θα σου το κάνω. Και εισήλθε ο Γαδ στον Δαβίδ, του το ανήγγειλε και του είπε: Διάλεξε για τον εαυτό σου τι να γίνει: να έλθουν σε σένα τρία έτη πείνας στη γη σου, ή να φεύγεις για τρεις μήνες μπροστά από τους εχθρούς σου και αυτοί να σε καταδιώκουν, ή να υπάρξουν τρεις ημέρες θανατικού στη γη σου. Τώρα, λοιπόν, σκέψου και δες τι θα αποκριθώ σε Αυτόν που με απέστειλε. Και είπε ο Δαβίδ προς τον Γαδ: Και τα τρία μού είναι πάρα πολύ στενόχωρα από παντού. Ας πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί Του είναι πάρα πολλοί, στα χέρια ανθρώπων όμως ας μην πέσω. Ήταν δε οι ημέρες του θερισμού των σιταριών. Και έδωσε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος, και άρχισε η καταστροφή στον λαό, και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και εξέτεινε ο Άγγελος του Θεού το χέρι του στην Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει, και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά και είπε στον Άγγελο που κατέστρεφε τον λαό: Αρκεί τώρα, κατέβασε το χέρι σου. Και ο Άγγελος του Κυρίου στεκόταν κοντά στο αλώνι του Ορνά του Ιεβουσαίου.

Όσο για το ποιες ήταν οι συμφορές που έπληξαν τους λαούς, άκουσε τη Γραφή, που τις διηγείται σαν θρηνωδία: «Πείραξαν», λέει, «τον Θεό, και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια». «Γόγγυσαν», λέει, «και εξολοθρεύτηκαν από τον ολοθρευτή». «Πόρνευσαν», λέει, «και έπεσαν μέσα σε μία ημέρα είκοσι τρεις χιλιάδες». «Έστειλε», λέει, «ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος, και πέθαναν εβδομήντα χιλιάδες άνδρες». Τι να σου διηγούμαι τις προτάσεις που έκανε τότε ο Θεός προς τον βασιλιά; «Αυτά λέει ο Κύριος», αναφέρει: «Ζήτησε για τον εαυτό σου είτε τρία χρόνια πείνα στη γη, είτε τρεις μήνες να σε καταδιώκουν οι εχθροί σου, είτε τρεις ημέρες θανατικό στη γη σου». Εξιστορούν με τραγικότητα και οι συγγραφείς των Ελλήνων τις συμφορές των παλαιών χρόνων, τους αμέτρητους κατακλυσμούς, την υπερβολή των πυρκαγιών, τις πολυετείς πείνες, τον παλλαϊκό όλεθρο των σεισμών, τις εμφύλιες αιματοχυσίες, τα κύματα των αλλεπάλληλων πολέμων. Δεν υπήρχε τότε ειρήνη από τις συγκρούσεις μεταξύ ουρανού και γης, ούτε στους Έλληνες, ούτε στους βαρβάρους, ούτε στους Ιουδαίους. Διότι αναμενόταν ο Μεσίτης, ο οποίος θα ειρηνοποιούσε τα επουράνια και τα επίγεια· για τον οποίο ο Παύλος λέει: «Αυτός είναι η ειρήνη μας, αυτός που σταμάτησε την έχθρα με τη σάρκα του». Πόσοι σήμερα είναι πιο ασελγείς από τους κατοίκους των Σοδόμων; Και όμως, ο αέρας δεν ξεχύνει φωτιά πάνω τους, όπως γινόταν άλλοτε.

Γι' αυτόν τον λόγο, και στους δασκάλους των Ιουδαίων, ο Θεός αυτό προσάπτει πριν από όλα τα άλλα, λέγοντας: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα;» Εκείνοι όμως έπρατταν το αντίθετο. Διότι τρέφεστε με το γάλα, λέγει, και ντύνεστε με το μαλλί, και σφάζετε τα παχιά ζώα, αλλά τα πρόβατα δεν τα βόσκετε. Και ο Χριστός, εξάλλου, διατυπώνοντας τον κανόνα του άριστου ποιμένα, έλεγε: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Αυτό το έπραξε ο Δαβίδ σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όπως και όταν κατερχόταν από ψηλά εκείνη η φοβερή οργή εναντίον ολόκληρου του λαού. Διότι, ενώ όλοι κατασφάζονταν, έλεγε: «Εγώ ο ποιμένας αμάρτησα, εγώ ο ποιμένας έπραξα το κακό· αλλά αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν;» Γι' αυτόν τον λόγο, και κατά την επιλογή μεταξύ εκείνων των τιμωριών, δεν επέλεξε ούτε τον λιμό ούτε την καταδίωξη από τους εχθρούς, αλλά τον θάνατο που αποστέλλεται από τον Θεό, μέσω του οποίου προσδοκούσε ότι τους μεν άλλους θα τους έθετε σε ασφάλεια, ενώ ο ίδιος, πριν από όλους τους άλλους, θα κατέπιπτε νεκρός.

Και εμποδίζουν τον Δαβίδ να εξέλθει, μήπως κινδυνεύσει. Τότε λέγει τον δέκατο έβδομο ψαλμό. Απαριθμεί τα κατορθώματα και τις ανδραγαθίες των αρχόντων του Δαβίδ. Διατάσσεται ο Ιωάβ να καταμετρήσει τον λαό, και τον καταμετρά· και ο Ισραήλ ήταν εννιακόσιες χιλιάδες, και ο Ιούδας τετρακόσιες χιλιάδες, όλοι πολεμιστές. Τότε έρχεται ο προφήτης Γαδ, δίνοντάς του την επιλογή μεταξύ τριών τιμωριών, για το ποια θα ήθελε να υποστεί: ή τρία έτη λιμό, ή τρεις ημέρες να τρέπεται σε φυγή καταδιωκόμενος από τους εχθρούς, ή τρεις ημέρες θανατικό. Εκείνος επέλεξε τις τρεις ημέρες του θανάτου, και πέθαναν από το πρωί έως το μεσημέρι εβδομήντα χιλιάδες. Τότε λέγει ο Δαβίδ: «Ιδού, εγώ αμάρτησα, και εγώ ο ποιμένας έπραξα το κακό· αλλά αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν; Ας στραφεί η χείρα Σου επάνω μου, και επί του οίκου του πατρός μου». Και η τιμωρία σταμάτησε.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί της φιλανθρωπίας, της αγαθότητας και της μακροθυμίας του Θεού· και ότι είναι προτιμότερο να πέσει κανείς στα χέρια του Θεού και όχι στα χέρια των ανθρώπων. «Ο Κύριος ο Θεός σου είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, αληθινός και δίκαιος.» «Ο λόγος του Κυρίου απευθύνθηκε προς τον Γαδ τον οραματιστή, λέγοντας: Πήγαινε και μίλησε στον Δαβίδ, λέγοντάς του: Διάλεξε για τον εαυτό σου τι από αυτά θα γίνει: ή τρία χρόνια λιμός στη γη, ή για τρεις μήνες να φεύγεις για να γλιτώσεις από τους αλλοφύλους και εκείνοι να σε καταδιώκουν, ή να πέσει θανατικό στη γη για τρεις ημέρες. Και είπε ο Δαβίδ προς τον Γαδ: Βρίσκομαι σε πάρα πολύ μεγάλη στενοχώρια από παντού, και για τα τρία.»

Και όχι λιγότερο [αποδεικνύεται αυτό] και από όσα έχουν ειπωθεί προς τον Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, βάδισε προς τον οίκο του Ισραήλ που παραπικραίνει, και μίλησε τα λόγια μου προς αυτούς»· έπειτα, μετά από λίγο: «Ο δε οίκος του Ισραήλ δεν θα θελήσει να σε υπακούσει, διότι δεν βούλονται να υπακούσουν εμένα». Επομένως, μολονότι ο Θεός προγνώριζε τα πάντα, και τη μετάνοια του Εζεκία, και την προσθήκη των ετών [της ζωής του] μέσω της προσευχής, και την εξομολόγηση των Νινευιτών, και την εξ αυτής αποφυγή της οργής, καθώς και την απείθεια του λαού, και την εξαιτίας αυτής επέλευση των απειλούμενων δεινών, εντούτοις ως δίκαιος οικονομεί τους λόγους Του με κρίση, ώστε να φραγεί κάθε στόμα και να καταστεί υπόλογο στη δική Του κρίση· αλλά αν και αυτά ............ τουλάχιστον τα επόμενα άπορα ζητήματα από άλλες ιστορίες, περισφίγγοντας τον όρο [της ειμαρμένης] με αναπόφευκτες, ας πούμε, λαβές, τον ανατρέπουν, όπως είναι η περίπτωση με τον χάλκινο όφι του Μωυσή, και με εκείνα τα γεγονότα που αφορούν τον προφήτη Δαβίδ, σύμφωνα με τα οποία ο μεν [Δαβίδ] αναφέρεται ότι απαρίθμησε τον λαό, ο δε Θεός φαίνεται να αγανακτεί για αυτό και να δίνει στον βασιλιά την επιλογή μίας οποιασδήποτε από τρεις συμφορές, και εκείνος, αντί για τριετή λιμό και τρίμηνη επιδρομή εχθρών, προτίμησε τον τριήμερο θάνατο που επέρχεται από αόρατο χέρι. Διότι, αν βέβαια η πληγή ήταν προκαθορισμένη, πώς δόθηκε η επιλογή στον βασιλιά; Και τι [θα γινόταν] αν εκείνος δεν επέλεγε την προκαθορισμένη; Άραγε δεν θα συνέβαινε να παραβιαστεί ο όρος;

Σε όχι μικρό βαθμό κλονίζεται η βεβαιότητα όσων ειπώθηκαν και συγκεντρώθηκαν από εσένα, και απορρίπτεται η συγκατάθεση σε αυτά, εάν κάποιος εξετάσει όχι επιφανειακά, αλλά με προσοχή, όχι μόνο όσα περιέχονται στις θείες Γραφές, αλλά και δεν αποφύγει να αναλογιστεί τις μαζικές καταστροφές και πανωλεθρίες· όπως, για παράδειγμα, τις σφαγές στους πολέμους, τους φόνους κατά τις αλώσεις από τους εχθρούς, οι οποίοι δεν προκαλούνται με διάκριση ηλικίας ή φύλου, αλλά πλήττουν ομοιόμορφα όλους όσους βρεθούν απέναντι στο εχθρικό χέρι· τους πολύνεκρους θανάτους σε περιόδους λοιμών, τους ξαφνικούς καταχωσμούς από σεισμούς ή χάσματα της γης, ή τους καταποντισμούς σε ναυάγια. Αυτά ακριβώς ο Βασίλειος τα προσδιορίζει ως κοινές πληγές εθνών ή πόλεων, οι οποίες τιμωρούν την αμετρία του κακού και γίνονται για τον σωφρονισμό όσων επιζούν. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσαν να εναρμονιστούν με τις δογματικές σου θέσεις τα γεγονότα της ιστορίας του Δαβίδ, όταν μετά την απογραφή του λαού ακολούθησε η οργή του Θεού, και, ενώ απειλούνταν με τρεις οδυνηρές ποινές, επιτράπηκε στον τιμωρούμενο να επιλέξει εκείνη που φαινόταν ηπιότερη, και προτιμήθηκε, αντί για τριετή λιμό και τρίμηνη καταδίωξη από τους εχθρούς, ο τριήμερος θάνατος που επιφερόταν από αόρατο χέρι;