Πατερικές αναφορές στο ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ Β΄ 24:14

Γι' αυτό λέει: «Ο πόνος μου είναι διαρκώς μπροστά μου»· ίσως ονομάζοντας πόνο την αφορμή του πόνου, δηλαδή την αμαρτία, την οποία δεν είναι άστοχο να αποκαλέσουμε τραύμα του νου και πληγή της καρδιάς. Το να θυμάται κανείς βέβαια πάντοτε την προσωπική του αμαρτία ταιριάζει στους αγίους. Εδώ λοιπόν λέει σαφώς εκείνο, το οποίο ειπώθηκε δια φωνής του Δαβίδ στο βιβλίο των Βασιλειών: «Ας πέσουμε στα χέρια του Κυρίου, και όχι στα χέρια των ανθρώπων»· διότι Εκείνος μεν είναι αγαθός και φιλεύσπλαχνος και γρήγορα μεταμελείται για τις τιμωρίες, σύμφωνα με τη Γραφή, ενώ οι άνθρωποι είναι σκληροί και ανήμεροι, και συχνά παρατείνουν την οργή τους σε υπέρμετρο βαθμό. Αποφεύγει λοιπόν ο Δαβίδ το να χαρούν κάποιοι από τους εχθρούς του, βλέποντάς τον να κλονίζεται και να πέφτει· διότι αυτό υποδηλώνει η φράση να κλονιστούν τα πόδια. Το να υπομείνει όμως τη μάστιγα, όταν ο Θεός τον πλήττει, το θεωρεί ευπρόσδεκτο, παρότι είναι πικρό, εξαιτίας της ωφέλειας που προκύπτει από την παιδαγωγία· διότι υποβάλλει τον εαυτό του στη μάστιγα, και διαβεβαιώνει ότι είναι πανέτοιμος να προχωρήσει σε αυτό. Αυτό αποτελεί επαρκή απόδειξη μιας φιλάρετης ψυχής, η οποία δυσφορεί πάρα πολύ για τα αμαρτήματα στα οποία τυχόν υπέπεσε παρασυρόμενη σε όσα δεν επιτρέπονται, ενώ από την άλλη πλευρά εντρυφά στα αγαθά έργα με μεγάλη ευχαρίστηση και προθυμία.

Και σηκώθηκε ο Δαβίδ το πρωί, και ο λόγος του Κυρίου ήλθε προς τον προφήτη Γαδ τον βλέποντα, λέγοντας: Πήγαινε και μίλησε στον Δαβίδ λέγοντας: αυτά λέει ο Κύριος: τρία πράγματα εγώ φέρνω πάνω σου, και διάλεξε για τον εαυτό σου ένα από αυτά, και θα σου το κάνω. Και εισήλθε ο Γαδ στον Δαβίδ, του το ανήγγειλε και του είπε: Διάλεξε για τον εαυτό σου τι να γίνει: να έλθουν σε σένα τρία έτη πείνας στη γη σου, ή να φεύγεις για τρεις μήνες μπροστά από τους εχθρούς σου και αυτοί να σε καταδιώκουν, ή να υπάρξουν τρεις ημέρες θανατικού στη γη σου. Τώρα, λοιπόν, σκέψου και δες τι θα αποκριθώ σε Αυτόν που με απέστειλε. Και είπε ο Δαβίδ προς τον Γαδ: Και τα τρία μού είναι πάρα πολύ στενόχωρα από παντού. Ας πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί Του είναι πάρα πολλοί, στα χέρια ανθρώπων όμως ας μην πέσω. Ήταν δε οι ημέρες του θερισμού των σιταριών. Και έδωσε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος, και άρχισε η καταστροφή στον λαό, και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και εξέτεινε ο Άγγελος του Θεού το χέρι του στην Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει, και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά και είπε στον Άγγελο που κατέστρεφε τον λαό: Αρκεί τώρα, κατέβασε το χέρι σου. Και ο Άγγελος του Κυρίου στεκόταν κοντά στο αλώνι του Ορνά του Ιεβουσαίου.

Γι' αυτόν τον λόγο, και στους δασκάλους των Ιουδαίων, ο Θεός αυτό προσάπτει πριν από όλα τα άλλα, λέγοντας: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα;» Εκείνοι όμως έπρατταν το αντίθετο. Διότι τρέφεστε με το γάλα, λέγει, και ντύνεστε με το μαλλί, και σφάζετε τα παχιά ζώα, αλλά τα πρόβατα δεν τα βόσκετε. Και ο Χριστός, εξάλλου, διατυπώνοντας τον κανόνα του άριστου ποιμένα, έλεγε: «Ο καλός ποιμένας θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Αυτό το έπραξε ο Δαβίδ σε πολλές άλλες περιπτώσεις, όπως και όταν κατερχόταν από ψηλά εκείνη η φοβερή οργή εναντίον ολόκληρου του λαού. Διότι, ενώ όλοι κατασφάζονταν, έλεγε: «Εγώ ο ποιμένας αμάρτησα, εγώ ο ποιμένας έπραξα το κακό· αλλά αυτοί, το ποίμνιο, τι έκαναν;» Γι' αυτόν τον λόγο, και κατά την επιλογή μεταξύ εκείνων των τιμωριών, δεν επέλεξε ούτε τον λιμό ούτε την καταδίωξη από τους εχθρούς, αλλά τον θάνατο που αποστέλλεται από τον Θεό, μέσω του οποίου προσδοκούσε ότι τους μεν άλλους θα τους έθετε σε ασφάλεια, ενώ ο ίδιος, πριν από όλους τους άλλους, θα κατέπιπτε νεκρός.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί της φιλανθρωπίας, της αγαθότητας και της μακροθυμίας του Θεού· και ότι είναι προτιμότερο να πέσει κανείς στα χέρια του Θεού και όχι στα χέρια των ανθρώπων. «Ο Κύριος ο Θεός σου είναι οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, αληθινός και δίκαιος.» «Ο λόγος του Κυρίου απευθύνθηκε προς τον Γαδ τον οραματιστή, λέγοντας: Πήγαινε και μίλησε στον Δαβίδ, λέγοντάς του: Διάλεξε για τον εαυτό σου τι από αυτά θα γίνει: ή τρία χρόνια λιμός στη γη, ή για τρεις μήνες να φεύγεις για να γλιτώσεις από τους αλλοφύλους και εκείνοι να σε καταδιώκουν, ή να πέσει θανατικό στη γη για τρεις ημέρες. Και είπε ο Δαβίδ προς τον Γαδ: Βρίσκομαι σε πάρα πολύ μεγάλη στενοχώρια από παντού, και για τα τρία.»

«Θα πέσω, λοιπόν, στα χέρια του Κυρίου, διότι οι οικτιρμοί του είναι πάρα πολλοί. Σε χέρια ανθρώπων, όμως, ας μην πέσω. Και έστειλε ο Κύριος θανατικό στον Ισραήλ από το πρωί έως την ώρα του γεύματος· και πέθαναν από τον λαό, από τη Δαν έως τη Βηρσαβεέ, εβδομήντα χιλιάδες άνδρες. Και άπλωσε ο άγγελος το χέρι του επί της Ιερουσαλήμ για να την καταστρέψει. Και σπλαχνίστηκε ο Κύριος για τη συμφορά. Και είπε στον άγγελο: “Αρκετά, απόσυρε το χέρι σου”.» «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος.» «Σύμφωνα με το μέγεθος της οργής του δεν θα ζητήσει ευθύνες.» «Θυμήσου τους οικτιρμούς σου, Κύριε.» —«Πόσο μεγάλο είναι το πλήθος της αγαθότητάς σου, Κύριε. Από το έλεός σου, Κύριε, είναι γεμάτη η γη.» «Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε· πόσο πλήθυνας το έλεός σου.» «Εσύ, Κύριε, είσαι αγαθός, και επιεικής, και πολυέλεος σε όλους. Εσύ, Κύριε και Θεέ μου, είσαι οικτίρμων και ελεήμων.» «Οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος· μακρόθυμος.» «Ελεήμων και οικτίρμων είναι ο Κύριος, τροφή έδωσε στους....» «Ποιος Θεός είναι σαν κι εσένα, που συγχωρείς τις αδικίες, και παραβλέπεις τις ασέβειες στο υπόλοιπο της κληρονομιάς του; Δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία, διότι επιθυμεί το έλεος. Αυτός θα επιστρέψει, και θα μας σπλαχνιστεί. Θα καταποντίσει τις αμαρτίες μας, και θα απορριφθούν στα βάθη της θάλασσας.» «Ο Κύριος είναι μακρόθυμος, και μεγάλη είναι η ισχύς του.» «Εγώ σας έπλασα, και εγώ θα συγχωρήσω. Και εγώ θα σας αναλάβω, και θα σας σώσω.» «

Ωδή τετάρτη. Τη θεία σου κένωση στον σταυρό. Ο εκλεκτός και περιούσιος λαός, τον οποίο ο Χριστός εξαγόρασε από την πλάνη με το τίμιό Του αίμα, σε σένα εναποθέτει τις ελπίδες του μετά τον Θεό, Παρθένε. Από άπειρη αγαθότητα ήλθε στους δικούς Του ως ξένος ο Δεσπότης, τον οποίο, Άχραντε, φιλοξένησες, ετοιμάζοντας τον εαυτό σου ως αξιοπρεπές κατάλυμα. «Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού», αναφώνησε ο Δαβίδ όταν αμάρτησε, «όμως είναι προτιμότερο να πέσω στα χέρια του Κυρίου»· γι' αυτό και εμείς πεθαίνουμε, σφάλλοντας ασυγχώρητα.

Και όχι λιγότερο [αποδεικνύεται αυτό] και από όσα έχουν ειπωθεί προς τον Ιεζεκιήλ: «Υιέ ανθρώπου, βάδισε προς τον οίκο του Ισραήλ που παραπικραίνει, και μίλησε τα λόγια μου προς αυτούς»· έπειτα, μετά από λίγο: «Ο δε οίκος του Ισραήλ δεν θα θελήσει να σε υπακούσει, διότι δεν βούλονται να υπακούσουν εμένα». Επομένως, μολονότι ο Θεός προγνώριζε τα πάντα, και τη μετάνοια του Εζεκία, και την προσθήκη των ετών [της ζωής του] μέσω της προσευχής, και την εξομολόγηση των Νινευιτών, και την εξ αυτής αποφυγή της οργής, καθώς και την απείθεια του λαού, και την εξαιτίας αυτής επέλευση των απειλούμενων δεινών, εντούτοις ως δίκαιος οικονομεί τους λόγους Του με κρίση, ώστε να φραγεί κάθε στόμα και να καταστεί υπόλογο στη δική Του κρίση· αλλά αν και αυτά ............ τουλάχιστον τα επόμενα άπορα ζητήματα από άλλες ιστορίες, περισφίγγοντας τον όρο [της ειμαρμένης] με αναπόφευκτες, ας πούμε, λαβές, τον ανατρέπουν, όπως είναι η περίπτωση με τον χάλκινο όφι του Μωυσή, και με εκείνα τα γεγονότα που αφορούν τον προφήτη Δαβίδ, σύμφωνα με τα οποία ο μεν [Δαβίδ] αναφέρεται ότι απαρίθμησε τον λαό, ο δε Θεός φαίνεται να αγανακτεί για αυτό και να δίνει στον βασιλιά την επιλογή μίας οποιασδήποτε από τρεις συμφορές, και εκείνος, αντί για τριετή λιμό και τρίμηνη επιδρομή εχθρών, προτίμησε τον τριήμερο θάνατο που επέρχεται από αόρατο χέρι. Διότι, αν βέβαια η πληγή ήταν προκαθορισμένη, πώς δόθηκε η επιλογή στον βασιλιά; Και τι [θα γινόταν] αν εκείνος δεν επέλεγε την προκαθορισμένη; Άραγε δεν θα συνέβαινε να παραβιαστεί ο όρος;

Σε όχι μικρό βαθμό κλονίζεται η βεβαιότητα όσων ειπώθηκαν και συγκεντρώθηκαν από εσένα, και απορρίπτεται η συγκατάθεση σε αυτά, εάν κάποιος εξετάσει όχι επιφανειακά, αλλά με προσοχή, όχι μόνο όσα περιέχονται στις θείες Γραφές, αλλά και δεν αποφύγει να αναλογιστεί τις μαζικές καταστροφές και πανωλεθρίες· όπως, για παράδειγμα, τις σφαγές στους πολέμους, τους φόνους κατά τις αλώσεις από τους εχθρούς, οι οποίοι δεν προκαλούνται με διάκριση ηλικίας ή φύλου, αλλά πλήττουν ομοιόμορφα όλους όσους βρεθούν απέναντι στο εχθρικό χέρι· τους πολύνεκρους θανάτους σε περιόδους λοιμών, τους ξαφνικούς καταχωσμούς από σεισμούς ή χάσματα της γης, ή τους καταποντισμούς σε ναυάγια. Αυτά ακριβώς ο Βασίλειος τα προσδιορίζει ως κοινές πληγές εθνών ή πόλεων, οι οποίες τιμωρούν την αμετρία του κακού και γίνονται για τον σωφρονισμό όσων επιζούν. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσαν να εναρμονιστούν με τις δογματικές σου θέσεις τα γεγονότα της ιστορίας του Δαβίδ, όταν μετά την απογραφή του λαού ακολούθησε η οργή του Θεού, και, ενώ απειλούνταν με τρεις οδυνηρές ποινές, επιτράπηκε στον τιμωρούμενο να επιλέξει εκείνη που φαινόταν ηπιότερη, και προτιμήθηκε, αντί για τριετή λιμό και τρίμηνη καταδίωξη από τους εχθρούς, ο τριήμερος θάνατος που επιφερόταν από αόρατο χέρι;