Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 2:10

Κεφάλαιο Δ΄. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν έκριναν άξιο να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Β΄. Επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό τους στέλνει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα.

Λέει δε ότι όσοι προέρχονται από τα έθνη έχουν τιμηθεί από τον Θεό και τους προτρέπει να παραμένουν σταθεροί στην πίστη και την ευσέβεια: διότι, εάν παραμείνεις έτσι, απομένεις ευγενής κλάδος της αγίας ρίζας· εάν όμως απειθήσεις, θα βρεθείς και εσύ έξω από τη ρίζα. «Μέχρις ότου εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, και έτσι όλος ο Ισραήλ θα σωθεί». Αυτό, πάλι, παρατήρησε και εξέτασε προσεκτικά: είπε, βέβαια, ότι το πλήρωμα των εθνών θα εισέλθει και όλος ο Ισραήλ θα σωθεί. Αλλά εάν κάποιος ήθελε να πει ως προς αυτό: «Αν και πολλοί από τα έθνη έχουν πεθάνει μέσα στην απιστία, πώς λοιπόν έχει εισέλθει το πλήρωμα των εθνών; Αλλά ούτε και όλος ο Ισραήλ θα σωθεί, εάν είναι αληθές ότι οι Ιουδαίοι θα αποδεχθούν τον υιό της ανομίας, έχοντας περιφρονήσει την αγάπη προς τον Χριστό. Διότι αυτό ακριβώς ανέφερε ο Ίδιος: “Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε”· και ο σοφότατος Παύλος: “Επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν· γι' αυτό τους στέλνει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα”». Τι θα πούμε, λοιπόν, σε αυτό; Απαντούμε ότι, εφόσον ο Θεός προσέφερε αφθόνως σε όλους τη χάρη μέσω της πίστεως, χωρίς να αποκλείσει απολύτως κανέναν, πώς να μην έχει εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τουλάχιστον όσον αφορά την πρόθεση και τον σκοπό Εκείνου που τους κάλεσε;

Διότι εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου· διότι σας πείθω να βιάζεστε να πράττετε τα πάντα προς δόξαν του Θεού και Πατέρα· αλλά με τις απείθειές σας αποτινάξατε εκείνον που ήλθε άνωθεν και προήλθε από τον Θεό. Θα δεχθείτε όμως οπωσδήποτε –διότι ως Θεός γνωρίζω τα μέλλοντα– τον ψευδώνυμο, ο οποίος δεν θα αποδίδει τη δόξα στον Θεό και Πατέρα, και θα απαιτεί την πίστη σας, αλλά θα ενεργεί στο δικό του όνομα. Εξαιτίας αυτού, νομίζω, και ο μακάριος Παύλος, έχοντας κατανοήσει, λέγει κάτι αληθινό και για τους Ιουδαίους και για τον υιό της ανομίας: «Επειδή δεν δέχτηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό ο Θεός τούς στέλνει ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα, για να κριθούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία». Συνεπώς, τα λεγόμενα αποτελούν απόδειξη ότι οι Φαρισαίοι δεν ελέγχθηκαν με τυχαία λόγια από τον Σωτήρα μας Χριστό, καθώς εισάγουν προφητεία για κάτι που πρόκειται να συμβεί στον κατάλληλο καιρό. <Πώς μπορείτε να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους, ενώ τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την αναζητάτε;> Ελέγχει τους Φαρισαίους, οι οποίοι ήδη αγαπούν την εξουσία και θεωρούν πολύ σημαντικές τις τιμές από τους ανθρώπους, αφήνοντας συγκεκαλυμμένα να εννοηθεί ότι πράττουν πολύ άσχημα, μεταθέτοντας ασυλλόγιστα τα νοσήματα της δικής τους ψυχής στον Θεό, ο οποίος με κανέναν τρόπο δεν γνωρίζει να νοσεί.

Διότι, επειδή περιέγραψε αναλυτικά τις ανταμοιβές εκείνων που πρόκειται να κληθούν, για τον λόγο αυτόν, και πολύ εύλογα, προαναγγέλλει ωφελίμως και τις τιμωρίες όσων απειθούν, και την ταραχή που υπάρχει μέσα τους, και τα απέραντα βασανιστήρια. Διότι δεν υπάρχει χαρά για αυτούς, λέει, είπε ο Κύριος ο Θεός. Και εφόσον ο Κύριος και Θεός των πάντων αφαίρεσε από αυτούς τη χαρά, ποιος τρόπος ευφροσύνης θα υπάρξει πλέον γι' αυτούς; Το ότι δε και κατά τον καιρό της κλήσεως εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ, θα παραμείνουν κάποιοι στην απείθεια, προσκολλημένοι στον υιό της ανομίας, το διασαφηνίζει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Επειδή δεν δέχτηκαν την επίγνωση της αλήθειας, για τον λόγο αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης». Είπε δε και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα», δηλαδή ο υιός της ανομίας, όπως είπα, «εκείνον θα τον δεχτείτε».

Ο Παύλος, σχετικά με εκείνους που απειθούν στον Χριστό, λέει: «Επειδή δεν δέχτηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό ο Θεός θα τους στείλει ενέργεια πλάνης», δηλαδή τον Αντίχριστο, τον οποίο ο ίδιος ο Σωτήρας υποδείκνυε λέγοντας: «Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δεχτήκατε· αν άλλος έρθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχτείτε».

Γράφοντας σχετικά με αυτό ο απόστολος Παύλος έδωσε ξεκάθαρο σημείο λέγοντας: εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της ανομίας, ο υιός της απώλειας, ο οποίος αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή αποτελεί αντικείμενο σεβασμού, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, προβάλλοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός. Δεν θυμάστε ότι, ενώ ήμουν ακόμη μαζί σας, σας τα έλεγα αυτά; Και τώρα γνωρίζετε αυτό που τον συγκρατεί, ώστε να αποκαλυφθεί στον κατάλληλο καιρό του. Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται, αρκεί μόνο να φύγει από τη μέση εκείνος που το συγκρατεί τώρα. Και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του. Η παρουσία αυτού είναι σύμφωνα με την ενέργεια του σατανά, με κάθε δύναμη και με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας ανάμεσα σε εκείνους που χάνονται.

Και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα αναιρέσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του. Η παρουσία του ανόμου θα γίνει κατ' ενέργειαν του σατανά, με κάθε δύναμη, με σημεία και τέρατα ψεύδους και με κάθε απάτη αδικίας ανάμεσα σε αυτούς που χάνονται, επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν. Και για τον λόγο αυτόν, ο Θεός τούς στέλνει ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψεύδος, για να κριθούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία. Ο Ησαΐας πάλι λέγει: «Ας εξαλειφθεί ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου». Εφόσον λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, αγαπητέ, και αφού η μία εβδομάδα διαιρεθεί στα δύο και το «βδέλυγμα της ερημώσεως» τότε εμφανιστεί, και οι δύο προφήτες και πρόδρομοι του Κυρίου ολοκληρώσουν τον δικό τους δρόμο, και ολόκληρος ο κόσμος πλέον φθάσει στη συντέλεια, τι άλλο απομένει παρά η επιφάνεια του Κυρίου και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού, από τους ουρανούς, «στον οποίο έχουμε ελπίσει»; Αυτός θα επιφέρει την εκπύρωση και τη δίκαιη κρίση σε όλους όσους Τον απείθησαν.

Γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι εκείνους μεν εκ δεξιών θα τους καλέσει στη βασιλεία του Πατρός, εκείνους δε εξ αριστερών θα τους στείλει στο αιώνιο πυρ, επειδή από μόνοι τους στέρησαν τον εαυτό τους από όλα τα αγαθά. Ο Απόστολος λέει: «Επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη του Θεού για να σωθούν, γι' αυτό ο Θεός στέλνει σε αυτούς ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα». Διότι, καθώς εκείνος που έρχεται με δική του βούληση θα ανακεφαλαιώσει την απιστία στο πρόσωπό του και θα πράξει αυτεξούσια όσα πρόκειται να πράξει, καθίζοντας στον ναό του Θεού, ώστε να τον προσκυνήσουν ως Χριστό όσοι πλανώνται από αυτόν, γι' αυτό και δικαίως θα ριχθούν στο καμίνι του πυρός. Ο Θεός όμως, κατά τη δική του πρόγνωση, προγνωρίζοντας τα πάντα, θα επιφέρει στον κατάλληλο καιρό αυτόν που πρόκειται να γίνει τέτοιος «ώστε να πιστέψουν στο ψέμα», την παρουσία του οποίου ο Ιωάννης με αυτόν τον τρόπο φανέρωσε εδώ.

Δηλαδή, θα επιδείξει κάθε είδους δύναμη, όμως τίποτε δεν θα είναι αληθινό, αλλά τα πάντα θα αποβλέπουν στην εξαπάτηση. Αυτά τα προείπε, για να μην εξαπατηθούν οι άνθρωποι εκείνης της εποχής. Και με τέρατα, λέει, του ψεύδους· δηλαδή, με τέρατα είτε εντελώς ψεύτικα είτε τέτοια που οδηγούν στο ψεύδος. Και με κάθε απάτη της αδικίας ανάμεσα σε εκείνους που χάνονται. Γιατί λοιπόν, λέει, παραχώρησε ο Θεός να γίνει αυτό, και τι είδους οικονομία είναι αυτή; Και ποιο είναι το όφελος από την παρουσία εκείνου, εφόσον έρχεται για τη δική μας καταστροφή;

Γι' αυτό έλεγε ο Χριστός: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατρός, και δεν με δέχεστε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». «Μα είδαμε σημεία», λέγει κάποιος. Όμως και στον καιρό του Χριστού έγιναν πολλά και μεγάλα. Επομένως, πολύ περισσότερο έπρεπε να πιστέψουν σε Αυτόν. Καίτοι για τούτον έχουν προειπωθεί πολλά, ότι είναι ο άνομος, ότι είναι ο υιός της απωλείας, ότι η παρουσία του γίνεται κατ' ενέργειαν του Σατανά· ενώ για Εκείνον έχουν λεχθεί τα αντίθετα, ότι είναι Σωτήρας, ότι κομίζει αμέτρητα αγαθά. Επειδή, λοιπόν, δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψεύδος· για να κριθούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία.

Βʹ. «Για να κριθούν.» Δεν είπε, «Για να κολαστούν»· διότι και χωρίς αυτό επρόκειτο να κολαστούν, αλλά, «Για να κριθούν», δηλαδή να καταδικαστούν στο φοβερό κριτήριο, ώστε να είναι αναπολόγητοι. Ποιοι όμως είναι αυτοί; Ο ίδιος το ερμήνευσε προσθέτοντας: «Εκείνοι που δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία». Αποκαλεί δε «αγάπη της αλήθειας» τον Χριστό· διότι, όπως λέει, δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας· επειδή ήταν και τα δύο, και για τα δύο προσήλθε, και από αγάπη προς τους ανθρώπους και υπέρ της αλήθειας. «Αλλά ευαρεστήθηκαν», λέει, «στην αδικία»· διότι εκείνος (ο Αντίχριστος) ήλθε για τη φθορά των ανθρώπων και για να τους αδικήσει. Διότι τι δεν θα πράξει τότε; Όλα θα τα κινήσει, όλα θα τα ταράξει, και με τα προστάγματα και με τον φόβο. Θα είναι φοβερός από παντού, από την εξουσία, από την ωμότητα, από τα παράνομα προστάγματα. Αλλά μη φοβηθείς· σε εκείνους που οδεύουν προς την απώλεια, λέει, θα έχει την ισχύ του. Διότι και ο Ηλίας θα έλθει τότε για να στηρίξει τους πιστούς. Και αυτό το λέει ο Χριστός: «Ο Ηλίας έρχεται και θα αποκαταστήσει τα πάντα». Γι' αυτό ειπώθηκε για τον Ιωάννη το: «Με τη δύναμη και το πνεύμα του Ηλία». Διότι ούτε σημεία έκανε, όπως ο Ηλίας, ούτε θαύματα· διότι, λέει, «ο Ιωάννης μεν δεν έκανε κανένα σημείο, όμως όλα όσα είπε ο Ιωάννης γι' Αυτόν ήταν αληθινά».

Εδώ κάνει λόγο για τον αντίχριστο, και υποδεικνύει κάποιους που πρόκειται να τον υπηρετήσουν· για τον οποίο και ο Παύλος λέει τα εξής. Διότι, αφού τον ονόμασε άνθρωπο της αμαρτίας και υιό της απώλειας, πρόσθεσε: «Του οποίου η παρουσία οφείλεται στην ενέργεια του Σατανά, με κάθε είδους δύναμη, με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας ανάμεσα σε αυτούς που χάνονται». Και πρόσεξε πώς διασφαλίζει τον λόγο του.

«Και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος.» Εννοεί τη βασιλεία των Ρωμαίων. Διότι, όταν αυτή φτάσει στο τέλος της, έρχεται ο Αντίχριστος. «Τον οποίο ο Κύριος θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός του και θα τον καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας του· του οποίου η παρουσία είναι σύμφωνα με την ενέργεια του Σατανά, με κάθε δύναμη, και με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας μεταξύ εκείνων που χάνονται.» Όχι μόνο δίδαξε για την παρουσία του Αντιχρίστου, αλλά και για τον θάνατό του, διδάσκοντας έτσι και από τα πρώτα και από τα ύστερα ότι αυτός είναι ψευδής. Διότι η μεν παρουσία του γίνεται με την ενέργεια του Σατανά, το δε τέλος, η κατάργηση και η καταστροφή του γίνονται μέσω της παρουσίας του Κυρίου. «Επειδή δεν δέχτηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν. Και γι' αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα, για να καταδικαστούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία.» Διότι αυτό έλεγε και ο ίδιος ο Χριστός στους Ιουδαίους: Εγώ ήρθα στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε. Άλλος θα έρθει στο δικό του όνομα, και εκείνον θα τον δεχτείτε. Όσο για το ότι θα τους στείλει ο Θεός, σημαίνει ότι θα παραχωρήσει να σταλεί· όπως ακριβώς είναι και το: Τους παρέδωσε ο Θεός σε πάθη ατιμίας. «

Όμως, με ιδιαίτερο και εξαιρετικό τρόπο ονομάζεται αντίχριστος εκείνος που έρχεται κατά τη συντέλεια του αιώνος. Πρέπει λοιπόν πρώτα να κηρυχθεί το ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, όπως είπε ο Κύριος, και τότε θα έλθει προς έλεγχο των αντίθεων Ιουδαίων. Διότι τους είπε ο Κύριος: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· έρχεται άλλος στο δικό του όνομα, και εκείνον θα τον δεχθείτε». Και ο απόστολος λέει: «Επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψεύδος, για να καταδικαστούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία». Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, δεν δέχθηκαν τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι Υιός του Θεού και Θεός, τον πλάνο όμως, που θα αποκαλεί τον εαυτό του θεό, θα τον δεχθούν. Διότι, για το ότι θα αποκαλέσει τον εαυτό του θεό, ο άγγελος διδάσκοντας τον Δανιήλ λέει τα εξής: «Δεν θα δείξει σεβασμό στους θεούς των πατέρων του», και ο απόστολος: «Ας μην σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, διότι, εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της ανομίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από κάθε τι που λέγεται θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι θεός». Στον ναό δε του Θεού, όχι τον δικό μας, αλλά τον παλαιό, τον ιουδαϊκό.

Πρέπει λοιπόν πρώτα να κηρυχθεί το ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη. «Και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, του οποίου η παρουσία γίνεται σύμφωνα με την ενέργεια του σατανά, με κάθε δύναμη και με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας σε εκείνους που χάνονται, τον οποίο ο Κύριος θα εξολοθρεύσει με τον λόγο του στόματός του και θα τον καταργήσει με τη φανέρωση της παρουσίας του».

Όπως ο πόνος του τοκετού στην έγκυο γυναίκα, και δεν πρόκειται να ξεφύγουν.» «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, σχετικά με την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη δική μας σύναξη κοντά Του, να μην κλονιστείτε γρήγορα στη σκέψη σας, ούτε να θορυβείστε, ούτε από πνευματική αποκάλυψη, ούτε από λόγο, ούτε από επιστολή που τάχα προέρχεται από εμάς, ότι δήθεν έχει ήδη φτάσει η ημέρα του Κυρίου. Ας μην σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, διότι πρώτα πρέπει να έρθει η αποστασία και να αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που εναντιώνεται και υπερυψώνει τον εαυτό του ενάντια σε καθετί που λέγεται Θεός ή αντικείμενο λατρείας, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός. Δεν θυμάστε ότι σας τα έλεγα αυτά όταν ήμουν ακόμη μαζί σας; Και τώρα γνωρίζετε εκείνο που τον εμποδίζει, ώστε να αποκαλυφθεί στον δικό του καιρό. Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται· αρκεί μόνο να φύγει από τη μέση αυτός που τώρα το εμποδίζει· και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος Ιησούς Χριστός θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του. Η παρουσία του ανόμου θα γίνει κατ' ενέργεια του Σατανά, με κάθε δύναμη, με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας μεταξύ εκείνων που χάνονται, επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν.»

Εάν, λοιπόν, η πρώτη από τις διαθήκες δεν είναι άμεμπτη, για τις αιτίες που έχουν αναφερθεί, πρέπει βεβαίως το άμεμπτο και κατά πάντα τρόπο αδιάβλητο, ή μάλλον το ένδοξο και διακεκριμένο, και το να στεφανώνεται με την ύψιστη δόξα, να αποδίδεται στη διαθήκη που ακολούθησε μετά από εκείνη, η οποία πλέον ανακαινίζει και τελειοποιεί, και μας χορηγεί το κεφάλαιο των αγαθών, δηλαδή τη δικαιοσύνη και τη σωτηρία. Ας χαθούν, επομένως, όσοι παρανομούν μάταια, και ας παύσουν κάθε βλασφημία και σοφιστεία, και ας φραχθεί κάθε στόμα που μιλά άδικα εναντίον της σωτηρίας μας. Αν, όμως, οι πολέμιοι της ευσέβειας δεν αφήνουν αυτήν τη διαθήκη χωρίς μομφή, ας αναζητήσουν μια άλλη αντίθετη με αυτήν, και ας τη συνάψουν για τους εαυτούς τους, και ας εξετάσουν προσεκτικά τον εφευρέτη και νομοθέτη της, από τον οποίο θα μυηθούν στα απόρρητα της πλάνης. Όποιος κι αν είναι αυτός, είναι ο αντικείμενος και υπεραιρόμενος ενάντια σε κάθε τι που λέγεται Θεός ή σέβασμα· του οποίου η παρουσία οφείλεται στην ενέργεια του Σατανά, με κάθε δύναμη, με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας σε αυτούς που χάνονται· τον οποίο ο Κύριος θα αναλώσει με το πνεύμα του στόματός Του, και θα καταργήσει με την επιφάνειά Του. Εμάς, όμως, η χάρη μας πλούτισε τόσο γενναιόδωρα και άφθονα με τη δωρεά της θείας επιγνώσεως, ώστε με θάρρος, όπως άλλωστε έχει προαναγγελθεί, να λέμε: Δεν θα διδάξει πλέον καθένας τον συμπολίτη του, και καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο.