Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 2:15

Αφού λοιπόν έμαθε αυτά, ο Απόστολος γράφει την Επιστολή. Και πρώτα μεν επαινεί την πίστη τους που αυξάνεται, καθώς και το γεγονός ότι καυχιόταν για αυτούς, επειδή υπομένουν γενναία τις θλίψεις για τον Χριστό. Τους παρηγορεί, επίσης, αναφέροντας ότι θα υπάρξει εκδίκηση από τον Θεό εναντίον εκείνων που τους αδικούν. Έπειτα, διδάσκει και για την παρουσία του Σωτήρος, συνιστώντας τους να μην πείθονται από κανέναν ούτε να ταράζονται, ούτε εξαιτίας κάποιου πνεύματος ούτε από δήθεν δική του επιστολή, και να μη νομίζουν καθόλου ότι η παρουσία Του έχει ήδη φτάσει, ούτε ότι πρόκειται αυτή να συμβεί, εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία, και μετά από αυτήν ο Αντίχριστος, ο υιός της απωλείας, του οποίου επισημαίνει ότι η παρουσία θα πραγματοποιηθεί με σημεία και τέρατα ψεύδους, κατά την ενέργεια του Σατανά. Εν συνεχεία, αφού τους προέτρεψε να στέκονται γενναία και να κρατούν τις παραδόσεις, όπως διδάχθηκαν από τον ίδιο, τους παραγγέλλει να μην έχουν καμία κοινωνία με τους άτακτους, αλλά και να τους αποβάλλουν. Διότι κατέστησε σαφές ότι τέτοιου είδους άνθρωποι είναι και περίεργοι και πλάνοι. Και γενικώς παρήγγειλε, όποιος δεν υπακούει στα λόγια του, αυτός να γίνεται αποσυνάγωγος. Και τέλος, αφού ευχήθηκε σε αυτούς ειρήνη, ολοκληρώνει την Επιστολή, γράφοντας τον χαιρετισμό με το ίδιο του το χέρι, γεγονός που δήλωσε ότι αποτελεί γνώρισμα γνησιότητας κάθε δικής του Επιστολής.

Εκείνος που ακούει εσάς, ακούει εμένα· και εκείνος που αθετεί εσάς, αθετεί εμένα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Β΄. Άρα λοιπόν, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, είτε με προφορικό λόγο είτε με επιστολή από εμάς. Ότι δεν πρέπει κανείς να εγκρίνει το δικό του θέλημα αντί του θελήματος του Κυρίου· αλλά σε κάθε πράγμα να αναζητά και να πράττει το θέλημα του Θεού.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘʹ Απαρίθμηση των επιφανών ανδρών της Εκκλησίας, οι οποίοι χρησιμοποίησαν στα συγγράμματά τους τη λέξη «συν». Ως προς τον ισχυρισμό, βεβαίως, ότι η δοξολογία «συν τω Πνεύματι» στερείται μαρτυρίας και είναι άγραφη, απαντούμε το εξής: εάν μεν δεν υπάρχει κανένα άλλο στοιχείο άγραφο, τότε ας μη γίνει αποδεκτό ούτε και αυτό· εάν όμως τα περισσότερα από τα μυστήρια διασώζονται σε εμάς άγραφα, τότε μαζί με πολλά άλλα θα αποδεχθούμε και τούτο. Θεωρώ δε ότι είναι αποστολικό γνώρισμα το να παραμένουμε πιστοί στις άγραφες παραδόσεις. «Διότι σας επαινώ», λέγει, «που με θυμάστε σε όλα, και κρατάτε τις παραδόσεις ακριβώς όπως σας τις παρέδωσα». Και επίσης: «Να κρατάτε στερεά τις παραδόσεις που παραλάβατε, είτε προφορικά, είτε με επιστολή μας»· μία από αυτές είναι και η παρούσα, την οποία εκείνοι που την καθιέρωσαν εξαρχής, παραδίδοντάς την στους μεταγενέστερους, και καθώς η χρήση της συμπορευόταν πάντοτε με την πάροδο του χρόνου, τη ρίζωσαν βαθιά στις εκκλησίες μέσω της μακροχρόνιας συνήθειας.

Βλέπεις πώς δείχνει ότι τίποτε δεν είναι δικό τους, αλλά τα πάντα είναι του Θεού; Επομένως, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις, τις οποίες διδαχθήκατε είτε μέσω προφορικού λόγου είτε μέσω επιστολής μας. Από αυτό καθίσταται φανερό ότι δεν παρέδιδαν τα πάντα δι' επιστολής, αλλά πολλά και αγράφως· ομοίως δε αξιόπιστα είναι και εκείνα και τούτα.

«Εμείς όμως οφείλουμε να ευχαριστούμε τον Θεό πάντοτε για εσάς, αδελφοί αγαπημένοι από τον Κύριο, επειδή ο Θεός σας εξέλεξε εξαρχής για σωτηρία, με τον αγιασμό του Πνεύματος και την πίστη στην αλήθεια, στην οποία σας κάλεσε μέσω του Ευαγγελίου μας για την απόκτηση της δόξας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Αφού ανέλυσε τα σχετικά με τους Ιουδαίους που απίστησαν, και αφού δίδαξε ποιο θα είναι το τέλος τους (διότι λέει, «για να κριθούν»), εξετάζει έπειτα και τα σχετικά με εκείνους που πίστεψαν, για τους οποίους το προοίμιο αποτελεί ευχαριστία· και προσθέτει στην ευχαριστία τα εξής: πρώτον μεν, ότι αγαπήθηκαν από τον Θεό, και ότι τους εξέλεξε ως απαρχή για τη σωτηρία, και ότι τους αγίασε, και ότι τους αξίωσε του Αγίου Πνεύματος. «Άρα λοιπόν, αδελφοί, να μένετε σταθεροί, και να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, είτε προφορικά είτε με επιστολή μας.» Είναι αναγκαίο, λέει, αυτοί που καυχώνται για τόσο μεγάλα δώρα να στέκονται με σταθερότητα. «Ο ίδιος δε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και ο Θεός και Πατέρας μας, ο οποίος μας αγάπησε και μας έδωσε αιώνια παράκληση και αγαθή ελπίδα μέσω της χάριτος, είθε να παρακαλέσει τις καρδιές σας, και να σας στηρίξει σε κάθε λόγο και έργο αγαθό.» Δες πώς πάλι ανακουφίζει τις θλίψεις τους, με το να εύχεται να έλθει σε αυτούς η παράκληση του Θεού.

Το ότι μάλιστα οι απόστολοι παρέδωσαν πάρα πολλά άγραφα, το γράφει ο Παύλος, ο απόστολος των εθνών: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, να μένετε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις μας, τις οποίες διδαχθήκατε είτε προφορικά είτε δι' επιστολής μας», και προς τους Κορινθίους: «Σας επαινώ δε, αδελφοί, διότι με θυμάστε σε όλα και τηρείτε τις παραδόσεις, ακριβώς όπως σας τις παρέδωσα».

Από πού προέρχεται το να προσευχόμαστε προς ανατολάς; Από πού προέρχεται η παράδοση των μυστηρίων; Γι' αυτό και ο θείος απόστολος Παύλος λέει: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που διδαχθήκατε, είτε προφορικώς είτε δι' επιστολών μας». Εφόσον, λοιπόν, τόσα πολλά έχουν παραδοθεί άγραφα στην Εκκλησία και έχουν διαφυλαχθεί μέχρι σήμερα, γιατί μικρολογείς σχετικά με τις εικόνες;

Από πού προέρχεται η προσκύνηση του σταυρού; Δεν προέρχεται από την άγραφη παράδοση; Γι' αυτό και ο θείος απόστολος Παύλος λέει: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, να μένετε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που διδαχθήκατε, είτε προφορικά είτε με επιστολή μας». Εφόσον, λοιπόν, πολλά έχουν παραδοθεί στην Εκκλησία με άγραφο τρόπο και έχουν διαφυλαχθεί μέχρι σήμερα, γιατί μικρολογείτε σχετικά με τις εικόνες;

Σύμφωνα με αυτό και ο Μέγας Βασίλειος δίνει εντολή λέγοντας: «Πρέπει να μένει απαράβατη η παράδοση που έχει παραδοθεί εν τω ζωοποιώ Πνεύματι, στην οποία η προσθήκη ή η αφαίρεση του παραμικρού αποτελεί προφανώς έκπτωση από την αιώνια ζωή. Διότι, αν πρέπει κάθε φορά να συντάσσουμε διαφορετικές ομολογίες πίστεως και να αλλοιώνονται ανάλογα με τους καιρούς, τότε είναι ψευδής η απόφαση εκείνου που είπε: “ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα”· και πάλι: “να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που παραλάβατε, είτε προφορικά είτε δι' επιστολής”· και ξανά: “ακόμη κι αν εμείς, ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα”· και πολύ δικαιολογημένα. Διότι, αν ο Κύριος είναι αξιόπιστος σε όλα τα λόγια Του, και όλες οι εντολές Του είναι αξιόπιστες, στηριγμένες εις τον αιώνα του αιώνος, φτιαγμένες με αλήθεια και ευθύτητα, αποτελεί φανερή έκπτωση από την πίστη και κατηγορία υπερηφάνειας, είτε το να αθετεί κανείς κάτι από τα γεγραμμένα, είτε το να εισάγει κάτι από τα μη γεγραμμένα».

Διότι, «σταθείτε σταθεροί», λέει ο θείος Απόστολος στέλνοντας επιστολή σε κάποιους, «και κρατάτε τις παραδόσεις που διδαχθήκατε, είτε με τον λόγο είτε με επιστολή μας». Επειδή και στους δύο αυτούς τρόπους υπάρχει εξίσου η ισχύς και η απόδειξη. Άραγε δεν είναι λόγια παράφρονα και διαταραγμένου ανθρώπου, από τη μία να αποδέχεται την παράδοση της Εκκλησίας για ένα και το αυτό ζήτημα, και από την άλλη να την απορρίπτει; Θέλοντας να δογματίζει τέτοια πράγματα ο δήθεν συνετότατος, πώς δεν αναλογίστηκε ότι η Εκκλησία του Χριστού, μαζί με όλα τα άλλα ιερά σεβάσματα, διασώζει έχοντας παραλάβει από την αρχή και μέχρι σήμερα την ιστόρηση των σεπτών εικόνων και την αρμόζουσα προσκύνηση; Αλλά φαίνεται ότι η οίηση, που είναι πάθος φοβερό και ευκολοπερίστατο, τον κάνει να σφάλλει ακριβώς στα πιο καίρια ζητήματα. Διότι και εδώ εξαπατά τον εαυτό του ή αυτούς που νομίζει ότι πείθει. Επομένως, δεν πρέπει να δίνουμε προσοχή στα λόγια που χρησιμοποιεί για την εξαπάτηση των πολλών, αλλά πρέπει να τον κρίνουμε από τον χαρακτήρα του και από τα έργα που σχεδίασε και διέπραξε εναντίον των αγίων.

Πώς λοιπόν δεν θα τον αποδοκίμαζαν, εκείνον που γράφει προς αυτούς που μαθητεύουν στο Ευαγγέλιο, στους μεν, και αυτοί είναι οι Κορίνθιοι: «Σας επαινώ δε, αδελφοί, διότι με θυμάστε σε όλα· και καθώς σας παρέδωσα, κρατείτε τις παραδόσεις»· στους δε Θεσσαλονικείς: «Άρα λοιπόν, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατείτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, είτε διά λόγου είτε δι' επιστολής μας». Αυτά δε θα τα ανέπτυσσε πιο ξεκάθαρα ο ιερομύστης της βασιλίδας και λαμπρότατος φωστήρας της οικουμένης, και αυτός είναι ο μέγας Ιωάννης· λέγοντας τι;

Του ιδίου προς Θεσσαλονικείς. Άρα λοιπόν, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που διδαχθήκατε, είτε προφορικά είτε μέσω επιστολής μας. Του ιδίου από την προς Εβραίους Επιστολή περί των απειθούντων. Με ποιους αγανάκτησε επί σαράντα έτη; Δεν αγανάκτησε με εκείνους που αμάρτησαν, των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο; Και σε ποιους ορκίστηκε ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, παρά μόνο σε εκείνους που απείθησαν; Και βλέπουμε ότι δεν μπόρεσαν να εισέλθουν εξαιτίας της απιστίας τους.

Του ιδίου, από την ερμηνεία της Δεύτερης Επιστολής προς Θεσσαλονικείς. —Άρα, λοιπόν, αδελφοί, να στέκεστε σταθεροί και να κρατάτε τις παραδόσεις που διδαχθήκατε, είτε προφορικά είτε με επιστολή μας. Από αυτό είναι φανερό ότι δεν παρέδιδαν τα πάντα μέσω επιστολών, αλλά και άγραφα. Και ομοίως, τόσο τα μεν όσο και τα δε είναι αξιόπιστα. Επομένως, και την παράδοση της Εκκλησίας τη θεωρούμε αξιόπιστη. Είναι παράδοση, μην αναζητάς τίποτε περισσότερο. Εδώ δείχνει ότι είναι πολλοί εκείνοι που κλονίζονται.

Τέταρτον, κρατούμε τις Αποστολικές Παραδόσεις, τις οποίες διδαχθήκαμε είτε διά λόγου είτε δι' επιστολής των θείων και ιερών Αποστόλων, και παραμένουμε σταθεροί σε όσα μάθαμε και για τα οποία βεβαιωθήκαμε, όπως ο Απόστολος Παύλος παραγγέλλει σε εμάς και σε όλους τους χριστιανούς, τόσο στην Α' προς Κορινθίους Επιστολή, όσο και στη Β' προς Θεσσαλονικείς και στη Β' προς Τιμόθεον.

ΚΑΝΟΝΑΣ 92. Ως προς την κατηγορία ότι η δοξολογία μαζί με το Πνεύμα είναι αμάρτυρη και άγραφη, απαντούμε το εξής: αν βέβαια τίποτα άλλο δεν είναι άγραφο, τότε ας μην γίνει δεκτό ούτε και αυτό. Αν όμως τα περισσότερα από τα μυστήρια τηρούνται από εμάς άγραφα, τότε μαζί με πολλά άλλα θα αποδεχτούμε και αυτό. Θεωρώ μάλιστα ότι είναι αποστολικό το να παραμένουμε πιστοί στις άγραφες παραδόσεις. Διότι λέει: «Σας επαινώ επειδή θυμάστε τα πάντα για εμένα, και κρατάτε τις παραδόσεις ακριβώς όπως σας τις παρέδωσα». Και το άλλο: «Κρατάτε τις παραδόσεις που παραλάβατε, είτε προφορικά είτε με επιστολή», από τις οποίες μάλιστα μία είναι και η παρούσα, την οποία εκείνοι που τη θέσπισαν εξαρχής την παρέδωσαν στους μεταγενέστερους, και καθώς η χρήση της προχωρούσε πάντοτε μαζί με τον χρόνο, τη ρίζωσαν βαθιά στις Εκκλησίες μέσω μιας μακράς συνήθειας. Άραγε, αν σε ένα δικαστήριο, στερούμενοι γραπτών αποδείξεων, παρουσιάζαμε ένα πλήθος μαρτύρων, δεν θα κερδίζαμε την αθωωτική σας ψήφο; Εγώ τουλάχιστον έτσι νομίζω, «διότι με τη μαρτυρία δύο και τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος». Κι αν σας αποδεικνύαμε ξεκάθαρα τον μακρύ χρόνο που προηγήθηκε από εμάς, δεν θα συμφωνούσατε ότι λέμε τα δίκαια, ότι δηλαδή δεν είναι δυνατόν να εισαχθεί αυτή η δίκη εναντίον μας; Διότι τα παλαιά δόγματα προκαλούν κατά κάποιον τρόπο τον σεβασμό, έχοντας κάτι το σεβάσμιο σαν μια αρχαιότητα με λευκά μαλλιά.

Διότι διδαχθήκαμε από τον Απόστολο να τηρούμε και τις άγραφες παραδόσεις, όταν λέει: «Σας επαινώ, αδελφοί, διότι με θυμάστε σε όλα, και κρατάτε τις παραδόσεις όπως σας τις παρέδωσα». Και πάλι: «Κρατάτε τις παραδόσεις που διδαχθήκατε, είτε με τον λόγο είτε με επιστολή μας». Μία από αυτές τις παραδόσεις είναι και η δοξολογία του Αγίου Πνεύματος, την οποία οι προγενέστεροι, παραδίδοντας στους μεταγενέστερους, με το πέρασμα του χρόνου, τη χρήση και τη συνήθεια, την εδραίωσαν στις Εκκλησίες. Ώστε, αν υποτεθεί ότι κρινόμασταν σχετικά με τη συνδοξολογία του Πνεύματος, και μη έχοντας έγγραφες αποδείξεις φέρναμε πολλούς μάρτυρες, άραγε δεν θα νικούσαμε εμείς; Βεβαίως και θα νικούσαμε, επειδή «επί στόματος δύο και τριών μαρτύρων θα σταθεί κάθε λόγος». Αν μάλιστα αποδεικνύαμε πώς και η αρχαιότητα του χρόνου και η μακροχρόνια πρακτική μάς βοηθούν σε αυτή την υπόθεση, δεν θα καταφέρναμε ώστε η υπόθεσή μας να μη χρειαστεί καν να εισαχθεί στο δικαστήριο για να κριθεί, αλλά να αποφασιστεί αμέσως ότι εμείς κατέχουμε τα νικητήρια;

Πάνω απ' όλα, ο θείος φόβος ας μας συγκρατεί σαν σίδερο και ας καθηλώνει τις σάρκες μας· πουθενά ας μην φωλιάζει ο φθόνος ούτε πάλι η έριδα, ούτε βέβαια η κενοδοξία ούτε κανένα από τα έργα του σκότους. Ενόσω τα πάθη μάς προσβάλλουν από μακριά, ας αποκρούονται, ώστε να μην εγκατασταθούν μέσα μας και φαρμακώσουν την ψυχή και γίνουν δυσαπόβλητα. Εκείνος που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Έτσι να τρέχετε, ώστε να κατακτήσετε το έπαθλο. Οι τελευταίοι να υποτάσσεστε στους πρώτους· διότι ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης. Οι προϊστάμενοι να αγαπάτε θεάρεστα αυτούς που σας ακολουθούν, και να επιζητείτε την υποταγή και την υπακοή όχι από θέση εξουσίας, αλλά με την αρετή και την αγαθότητα. Να μην αποχωρίζεστε ο ένας τον άλλον, αλλάζοντας πολλούς προϊσταμένους και μη όντας χρήσιμοι πουθενά. Ο Παύλος δεν θέλησε να συμπαραλάβει τον ευαγγελιστή Μάρκο, όπως είναι γραμμένο, επειδή δεν πορεύθηκε μαζί τους, αλλά προηγουμένως επέστρεψε στην πατρίδα του. Πόσο μάλλον εμείς οφείλουμε να δείχνουμε σταθερότητα; Ο καθένας, αδελφοί, στην κατάσταση που κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Ας καθαρίσουμε τους εαυτούς μας, αγαπητοί, από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας έργα αγιοσύνης με φόβο Θεού. Να κρατάτε τις παραδόσεις τις οποίες διδαχθήκατε, να κατηχείτε ο ένας τον άλλον, να έχετε πάντοτε τη μνήμη του θανάτου. Προσεύχεστε, λοιπόν, σας παρακαλώ, για όλους, ευλογείτε αυτούς που σας διώκουν, να ευλογείτε και να μην καταριέστε, καθώς περιφέρεστε από τόπο σε τόπο, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, περιπλανώμενοι σε ερήμους και σε βουνά ή ίσως και τρυπώνοντας σε σπηλιές της γης.