Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 2:4

Σαν άγρια θηρία από κάποιες φωλιές, έτσι, λέει, από τους δικούς τους τόπους, υπό την αρχηγία του διαβόλου και των δαιμόνων που τον ακολουθούν, θα εξαπλωθούν πάνω στη γη, με σκοπό να λεηλατήσουν την παρεμβολή των αγίων, δηλαδή την Εκκλησία που είναι εδραιωμένη στα τέσσερα πέρατα της οικουμένης, αγνοώντας ότι όχι μόνο ένας άγγελος, αλλά πολλοί θα στρατοπεδεύσουν γύρω από αυτούς που φοβούνται τον Θεό, σύμφωνα με το ψαλμικό λόγιο. Ακόμη, θα έρθουν με σκοπό να υποδουλώσουν τη νέα Ιερουσαλήμ, την αγαπημένη πόλη, από την οποία ο θείος νόμος διαδόθηκε μέσω των αποστόλων σε όλη την οικουμένη. Εκεί λένε ότι και ο Αντίχριστος θα καθίσει στον ναό του Θεού, είτε στον ιουδαϊκό, ο οποίος παλαιά ήταν θείος, αλλά καθαιρέθηκε εξαιτίας της θρασύτητας κατά του Χριστού και αναμένεται από τους θεομάχους Ιουδαίους να ανορθωθεί από αυτόν, είτε στον αληθινά θείο ναό, την Καθολική Εκκλησία, σφετεριζόμενος τα ξένα και «αποδεικνύοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός», σύμφωνα με τον θεσπέσιο απόστολο. Όμως, σε σύντομο χρονικό διάστημα, λέει, φωτιά που θα κατέβει από τον ουρανό, είτε ορατή φωτιά σαν αυτή στους δύο πεντηκοντάρχους στην εποχή του προφήτη Ηλία, είτε η ένδοξη παρουσία του Χριστού, θα τους εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταφάγει τα προαναφερθέντα έθνη και τον αρχηγό τους, τον διάβολο, και θα τους παραδώσει στη λίμνη του πυρός, μαζί με τον Αντίχριστο και τον ψευδοπροφήτη, για να βασανιστούν στους αιώνες των αιώνων.

Μήπως άραγε είναι η έσχατη ώρα και η αποστασία μέσω αυτών κάνει την είσοδό της, για να αποκαλυφθεί πλέον ο άνομος, ο υιός της απωλείας, αυτός που εναντιώνεται και υπερυψώνεται πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα;

Αναλογίστηκα, λοιπόν, τη δεξιοτεχνία του διαβολικού πολέμου. Ο διάβολος, επειδή είδε ότι μέσα από τις επιθέσεις των εχθρών η αρετή πλήθαινε ανάμεσά σας και μάλλον άνθιζε περισσότερο, άλλαξε την τακτική του. Δεν πολεμά πλέον φανερά, αλλά στήνει εναντίον μας κρυφές ενέδρες, καλύπτοντας την επιβουλή του πίσω από το όνομα που φέρουν οι πολέμιοι, με σκοπό να πάθουμε και εμείς τα ίδια με τους πατέρες μας, αλλά να μη φανεί ότι πάσχουμε υπέρ του Χριστού, επειδή φέρουν το όνομα των Χριστιανών και εκείνοι που μας διώκουν. Αυτά τα γεγονότα μας κατέπληξαν και, παραλίγο, μας έκαναν να χάσουμε το λογικό μας. Μαζί δε με αυτούς τους διαλογισμούς ήρθε και εκείνη η σκέψη: Μήπως άραγε εγκατέλειψε ο Κύριος τους δούλους Του; Μήπως άραγε είναι η έσχατη ώρα, και η αποστασία εισέρχεται μέσω αυτών, ώστε να αποκαλυφθεί πλέον ο άνομος, ο υιός της απωλείας, αυτός που αντιτίθεται και υπεραίρεται ενάντια σε κάθε τι που λέγεται Θεός ή σέβασμα;

Επειδή δε την γνώση της αλήθειας δεν αποδέχθηκαν, για τον λόγο αυτό, όπως λέει ο σοφότατος Παύλος, «θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψέμα»· και ως ενέργεια πλάνης εννοεί ότι είναι ο αντίχριστος, στον οποίο αφού προσκολληθούν οι Ιουδαίοι θα κατακριθούν. Και θα το επιβεβαιώσει ο Σωτήρας λέγοντας σε αυτούς που επέλεξαν να απειθούν: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου και δεν με δέχεστε· αν έρθει άλλος στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Επειδή λοιπόν οι Ιουδαίοι επρόκειτο στους κατάλληλους καιρούς να αποδεχθούν χωρίς καθυστέρηση τον υιό της ανομίας που θα εμφανιστεί, «αυτόν που αντιτάσσεται και υπερυψώνεται πάνω σε κάθε τι που λέγεται θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει αυτός στον ναό του Θεού, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός», γι' αυτόν που δεν ξέρει να ποιμαίνει ορθά και με επιστημοσύνη προστάζει ο Θεός τον Προφήτη να τον προτυπώσει, λέγοντας τα εξής: «Λάβε ακόμη για τον εαυτό σου ποιμενικά σκεύη άπειρου ποιμένα». Διότι οι πιο επιεικείς από τους ποιμένες, και αυτοί που έχουν γνώση των έργων που αναλαμβάνουν, έχουν λεπτές ράβδους, ώστε αν παραστεί ανάγκη να χτυπήσουν, να μην συντριβεί αυτό που χτυπιέται. Εάν όμως κάποιος είναι από αυτούς που δεν γνωρίζουν το έργο, και απέχει πάρα πολύ από την ποιμενική τέχνη, τα συντρίβει με χοντρότατα ρόπαλα. Και αυτά νομίζω είναι τα ποιμενικά σκεύη του άπειρου ποιμένα.

12. Και ποιος είναι λοιπόν αυτός, εξαιτίας του οποίου και αυτή που τον γέννησε θα πάψει πλέον να υπάρχει, και θα μεταβεί τρόπον τινά σε μια άλλη ζωή; Διότι η Ραχήλ πέθανε ακριβώς κατά τις ωδίνες του τοκετού του Βενιαμίν. Το να γνωρίζει κανείς αυτά με απόλυτη ακρίβεια, θα το αναθέσουμε βεβαίως πάλι στον Θεό και σε αυτούς που είναι πιο συνετοί από εμάς· δεν βλάπτει όμως καθόλου να πούμε αυτό που έρχεται στον νου μας. Νομίζω, λοιπόν, ότι ευλόγως θα μπορούσε να νοηθεί ως «υιός οδύνης» λαός, δηλαδή το πλήθος των πιστών στους έσχατους καιρούς αυτού του αιώνος. Διότι εκείνον τον καιρό θα εμφανιστεί και ο υιός της ανομίας, «ο αντικείμενος και υπεραιρόμενος ενάντια σε κάθε τι που λέγεται Θεός ή σέβασμα· ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως Θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός». Αυτός θα εναντιωθεί στους αγίους και δεν θα διαφέρει σε τίποτα από τα ατίθασα θηρία.

Διότι οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι έμειναν έξω εξαιτίας της απιστίας τους, και καθόλου δεν αποδέχθηκαν τον Χριστό ως άρχοντα και κριτή τους, αν και είχε κατέλθει από τον ουρανό, με το θέλημα και την ευδοκία του Θεού και Πατρός, και επιπλέον επειδή εξέλεξαν πάνω τους ως άρχοντα έναν ξένο άνθρωπο, τον υιό της απωλείας, δηλαδή τον Αντίχριστο, αλλοεθνή και αλλογενή, και όχι από το αίμα του Ισραήλ, αν και ο νόμος όριζε σαφώς: «Δεν θα μπορέσεις να ορίσεις πάνω σου ξένο άνθρωπο, διότι δεν είναι αδελφός σου». Άκουγαν δε τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Εγώ έχω έλθει στο όνομα του Πατρός μου, και δεν με δέχεστε. Εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Διότι ο Χριστός ήλθε για τη δόξα του Θεού Πατρός. Θα έλθει δε στον καιρό του ο υιός της ανομίας, όχι για τη δόξα του Θεού Πατρός (διότι νομίζω ότι αυτό σημαίνει το 'Στο όνομα του Πατρός'), αλλά ο άθλιος θα φορέσει στο δικό του κεφάλι το όνομα της θεότητας. «Διότι θα καθίσει στον οίκο του Θεού, ανακηρύσσοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός». Αλλά οι Ιουδαίοι δεν θα τον προσκυνούσαν, ούτε θα τον αποδέχονταν ποτέ ως Χριστό, εφόσον τηρούν τον νόμο· διότι ο νόμος προμήνυσε φανερά ότι ο Χριστός θα αναβλαστήσει από το αίμα του Ισραήλ.

Σε κανέναν από τους ανθρώπους δεν θα απευθυνθούμε με την προσωνυμία «Ραββί». Διότι ένας είναι ο διδάσκαλος και ο καθηγητής μας, και σε αυτόν αποκλειστικά θα προσηλωθούμε, λέγοντας: «Μύρο που χύνεται είναι το όνομά σου. Για αυτό τον λόγο οι νεάνιδες σε αγάπησαν. Με είλκυσαν, ώστε να τρέξουν πίσω σου προς την οσμή των μύρων σου». Ή μήπως δεν σημαίνει αυτό το χωρίο: «Δεν θα προσφέρεις πάνω σε αυτό άλλο θυμίαμα;»; Διότι μόνο η ευωδία του Χριστού μέσα στην Εκκλησία θα αρκούσε για όσους είναι αληθινά συνετοί, οι οποίοι δεν επιθυμούν άλλη οσμή· όπως ακριβώς κάνουν, δηλαδή, οι άθλιοι Ιουδαίοι. Διότι, από τη μία πλευρά, υβρίζουν με την παραφροσύνη τους το σύνθετο και λεπτό θυμίαμα, δηλαδή τον Χριστό. Και παρέμειναν αμέτοχοι αυτής της ιερής ή μάλλον αληθινά θείας ευωδίας· από την άλλη όμως θα δεχθούν στη θέση του κάποιον άλλον, τον υιό της ανομίας, «εκείνον που αντιτίθεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που ονομάζεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, αποδεικνύοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός», ο οποίος και καταμολύνει τη θεία σκηνή, όντας ένας ξένος καπνός και, για να το πω έτσι, διαβολική δυσοσμία· «Διότι η παρουσία του», λέει, «θα είναι κατ' ενέργεια του Σατανά». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Κατανοώ αυτό που λες. Διότι πράγματι ο λόγος σου είναι σαφής. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Διατάζει, λοιπόν, τον Ααρών να κάνει εξιλέωση πάνω στο θυσιαστήριο του θυμιάματος μία φορά τον χρόνο, χρίοντας με το αίμα του καθαρισμού των αμαρτιών τις άκρες των κεράτων του. «Διότι είναι Άγιο», λέει, «των Αγίων».

Γράφοντας σχετικά με αυτό ο απόστολος Παύλος έδωσε ξεκάθαρο σημείο λέγοντας: εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της ανομίας, ο υιός της απώλειας, ο οποίος αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή αποτελεί αντικείμενο σεβασμού, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, προβάλλοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός. Δεν θυμάστε ότι, ενώ ήμουν ακόμη μαζί σας, σας τα έλεγα αυτά; Και τώρα γνωρίζετε αυτό που τον συγκρατεί, ώστε να αποκαλυφθεί στον κατάλληλο καιρό του. Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται, αρκεί μόνο να φύγει από τη μέση εκείνος που το συγκρατεί τώρα. Και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του. Η παρουσία αυτού είναι σύμφωνα με την ενέργεια του σατανά, με κάθε δύναμη και με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας ανάμεσα σε εκείνους που χάνονται.

Και πάλι λέει: «αυτός που εναντιώνεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται θεός ή αντικείμενο λατρείας». Πάνω δηλαδή από κάθε θεό· διότι ο Αντίχριστος πρόκειται δήθεν να μισήσει τα είδωλα, «ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού». Σε ποιον άραγε ναό; Στον κατεστραμμένο ναό των Ιουδαίων, εννοεί. Μη γένοιτο, βέβαια, να εννοεί αυτόν μέσα στον οποίο βρισκόμαστε εμείς. Γιατί το λέμε αυτό; Για να μη νομιστεί ότι μεροληπτούμε υπέρ του εαυτού μας. Διότι, εάν έρχεται προς τους Ιουδαίους ως Χριστός και επιθυμεί να προσκυνείται από τους Ιουδαίους, για να τους εξαπατήσει σε μεγαλύτερο βαθμό, θα επιδείξει τεράστιο ενδιαφέρον για τον ναό, δίνοντας την εντύπωση ότι αυτός είναι ο απόγονος του Δαβίδ που πρόκειται να ανοικοδομήσει τον ναό ο οποίος είχε κατασκευαστεί από τον Σολομώντα.

Και σας παρακαλούμε, κύριοι τιμιότατοι συλλειτουργοί, αφού λάβετε γνώση, να προσυπογράψετε ότι έχετε εδραιωθεί στην πίστη που παραδόθηκε από τους Πατέρες και ότι φρονούμε σε συμφωνία με εσάς, σύμφωνα με όσα έχουμε πιστέψει, ώστε, όταν πληροφορηθούν αυτοί που τολμούν να εισαγάγουν την ίδια ασέβεια, ότι, σαν μια κληρονομιά, διαφυλάσσουμε την πίστη έχοντάς την παραλάβει όπως παραδόθηκε από τους Πατέρες, από τους αποστολικούς χρόνους μέσω των ενδιάμεσων γενεών μέχρι και σε εμάς, είτε να ντραπούν και να διορθωθούν, είτε, εάν επιμείνουν, να αποκηρυχθούν από την Εκκλησία, ως άνθρωποι που ήδη προετοιμάζουν οι ίδιοι την αποστασία για τον υιό της ανομίας, ο οποίος απειλεί με θράσος ακόμη και «να καθίσει στον ναό του Θεού». 3. Η πίστη μας είναι στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Διότι έτσι δίδασκε τους μαθητές του ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, λέγοντας: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Επομένως, όσοι αναγεννιόμαστε σε αυτή την πίστη, οφείλουμε να κατανοούμε με ευσέβεια τις έννοιες που πηγάζουν από αυτά τα ονόματα.

Από εδώ νομίζω ότι ορμάται ο απόστολος Παύλος όταν γράφει για τη δεύτερη έλευση του Χριστού τα εξής: Ότι ο ίδιος ο Κύριος με κέλευσμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατέβει από τον ουρανό, και τα εξής. Ο ίδιος δε απόστολος παρουσιάζει και την έσχατη έλευση του Αντιχρίστου, η οποία είναι και απώλεια, και μετά από αυτήν την ένδοξη παρουσία του Σωτήρα μας, σύμφωνα με την προφητεία, λέγοντας: Να μη σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο· διότι εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, προβάλλοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός· δεν θυμάστε ότι, ενώ ήμουν ακόμη μαζί σας, σας τα έλεγα αυτά; και τα εξής. Τόσα ανέπτυξε ο θαυμάσιος Απόστολος στους λόγους του περί της συντέλειας του βίου, επιβεβαιώνοντας τα όσα προφητεύθηκαν μέσω του προφήτη Δανιήλ για τον Αντίχριστο και για την ένδοξη βασιλεία του Σωτήρα μας.

Και όχι μόνο τη βασιλεία του Υιού του Ανθρώπου προφητεύει ο προφήτης, αλλά αναφέρει και για περισσότερους, ότι δηλαδή θα συμβασιλεύσουν και αυτοί με τον Θεό. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί παρά οι «κληρονόμοι του Θεού και συγκληρονόμοι του Χριστού», στους οποίους έχει επαγγελθεί η βασιλεία των ουρανών, μια βασιλεία που πρόκειται να εγκαθιδρυθεί μετά τις τέσσερις βασιλείες που είδε ο προφήτης, για τις οποίες μόλις προηγουμένως μιλήσαμε με συντομία. Από εδώ θεωρώ ότι λαμβάνει αφορμή ο ιερός απόστολος Παύλος, όταν γράφει για τη δεύτερη έλευση του Χριστού τα εξής: «ότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό», και τα εξής. Ο ίδιος δε απόστολος παρουσιάζει, σύμφωνα με την προφητεία, και την έσχατη έλευση και καταστροφή του αντιχρίστου, και κατόπιν αυτής την ένδοξη παρουσία του Σωτήρα μας, λέγοντας: «ας μη σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, διότι εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, αυτός που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός».

Γι' αυτό δεν λέει απλώς, «θα τον βοηθήσει», αλλά, «θα συμπαρασταθεί σε αυτόν»· δηλαδή για να προσφέρει βοήθεια και συμπαράσταση· δείχνοντας ότι έχει την άνωθεν χείρα ως σύμμαχο στους αγώνες, η οποία συμμερίζεται τους κόπους. «Δεν θα ωφεληθεί εχθρός εναντίον του»· είναι προφανές ότι εννοεί τον διάβολο· διότι δεν θα μπορέσει να μας απομακρύνει από την πίστη στον Χριστό. «Και ο υιός της ανομίας δεν θα μπορέσει πλέον να τον βλάψει». Εννοεί τον Αντίχριστο, που αναμένεται να έρθει, για τον οποίο έγραφε και ο Παύλος προς τους Θεσσαλονικείς: «Διότι, εάν δεν έρθει πρώτα η αποστασία και αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της ανομίας, ο υιός της απωλείας, ο οποίος εναντιώνεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που ονομάζεται Θεός ή σέβασμα».

«Διότι τότε θα υπάρξει μεγάλη θλίψη, τέτοια που δεν έχει γίνει από την αρχή του κόσμου ούτε πρόκειται να γίνει· και αν δεν είχαν συντομευθεί οι ημέρες εκείνες, δεν θα σωζόταν καμία σάρκα.» Ο δε Δανιήλ λέγει: «Και θα στήσουν το βδέλυγμα της ερημώσεως για χίλιες διακόσιες ενενήντα ημέρες. Μακάριος αυτός που θα υπομείνει και θα φθάσει στις χίλιες τριακόσιες τριάντα πέντε ημέρες.» Ο δε μακάριος Παύλος ο απόστολος, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέγει: «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, σχετικά με την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη δική μας σύναξη κοντά του, να μη σαλευθείτε γρήγορα από τη λογική σας ούτε να θορυβείσθε, ούτε με πνευματική αποκάλυψη ούτε με λόγο ούτε με επιστολή τάχα δική μας, ότι δήθεν έχει ήδη έρθει η ημέρα του Κυρίου. Κανείς να μη σας εξαπατήσει με κανέναν τρόπο, διότι εάν δεν έρθει πρώτα η αποστασία και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, αυτός που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι θεός. Δεν θυμάστε ότι, όταν ήμουν ακόμη μαζί σας, σας τα έλεγα αυτά; Και τώρα γνωρίζετε εκείνο που τον συγκρατεί, ώστε να αποκαλυφθεί στον δικό του καιρό. Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται, μόνο μέχρι να φύγει από τη μέση αυτός που τώρα το συγκρατεί.»

Επειδή, λοιπόν, τα λόγια του Κυρίου είναι αληθινά, «κάθε δε άνθρωπος είναι ψεύτης, καθώς έχει γραφτεί», ας δούμε αν και ο απόστολος Παύλος συμφωνεί με τα λόγια του Κυρίου. Διότι, γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς και προτρέποντάς τους να αγρυπνούν πάντοτε και να προσκαρτερούν στις προσευχές, αλλά να μην προσδοκούν ακόμη την ημέρα της κρίσεως επειδή ο καιρός δεν έχει ακόμη εκπληρωθεί, είπε τα εξής προς αυτούς: «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, σχετικά με την παρουσία του Κυρίου, να μην ταράζεστε ούτε από λόγο ούτε από επιστολή που δήθεν προέρχεται από εμάς, ότι τάχα έφτασε η ημέρα του Κυρίου. Ας μην σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο· διότι, εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του ενάντια σε καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός. Δεν θυμάστε ότι, όταν ήμουν ακόμη μαζί σας, σας τα έλεγα αυτά; Και τώρα γνωρίζετε εκείνο που τον εμποδίζει, ώστε να αποκαλυφθεί στον δικό του καιρό. Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται, μόνο που υπάρχει εκείνος που το εμποδίζει τώρα, μέχρι να βγει από τη μέση· και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα αναιρέσει με το πνεύμα του στόματός του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας του, του οποίου η παρουσία οφείλεται στην ενέργεια του σατανά».

Διότι δεν θα έλθει με αυτόν τον τρόπο, λυγίζοντας τα γόνατα, αλλά «υπερυψούμενος ενάντια σε καθετί που ονομάζεται Θεός ή αποτελεί αντικείμενο σεβασμού, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι θεός». Διότι, όπως ακριβώς ο διάβολος έπεσε εξαιτίας της αλαζονείας, έτσι και εκείνος που ενεργείται από αυτόν ωθείται προς την αλαζονεία.

Αφού λοιπόν τους κατοχύρωσε από παντού, εκθέτει με αυτόν τον τρόπο τη δική του άποψη και λέει: Ας μην σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, ότι εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που αντιτίθεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως Θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός. Εδώ ομιλεί περί του Αντιχρίστου και αποκαλύπτει μεγάλα μυστήρια.

Ποιος είναι όμως αυτός; Άραγε ο σατανάς; Σε καμία περίπτωση· αλλά κάποιος άνθρωπος ο οποίος θα δεχθεί όλη την ενέργειά του. «Και θα αποκαλυφθεί», λέει, «ο άνθρωπος που υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα». Διότι εκείνος δεν θα οδηγήσει στην ειδωλολατρία, αλλά θα είναι κάποιος αντίθεος, και θα καταργήσει όλους τους θεούς, και θα διατάξει να προσκυνούν τον ίδιο αντί του Θεού, και θα καθίσει στον ναό του Θεού, όχι μόνο σε εκείνον των Ιεροσολύμων, αλλά και στις απανταχού Εκκλησίες.

Αποδεικνύοντας, λέει, τον εαυτό του ως Θεό. Δεν είπε, λέγοντας, αλλά προσπαθώντας να το αποδείξει· διότι θα επιτελέσει μεγάλα έργα και θα επιδείξει θαυμαστά σημεία. Δεν θυμάστε ότι, ενώ ήμουν ακόμη μαζί σας, σας τα έλεγα αυτά;

«Διότι εγώ», λέγει, «ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δεχθήκατε· εάν άλλος έλθει στο δικό του όνομα, εκείνον θα τον δεχθείτε». Βλέπεις ότι διαρκώς για αυτόν τον λόγο λέγει ότι έχει αποσταλεί, και ότι έχει λάβει την κρίση από τον Πατέρα, και ότι δεν μπορεί να πράξει τίποτα από τον εαυτό του, ώστε να αποκόψει κάθε πρόφαση αγνωμοσύνης; Ποιον, όμως, λέγει ότι θα έλθει στο δικό του όνομα; Εδώ υπαινίσσεται τον αντίχριστο, και παραθέτει αναντίρρητη απόδειξη της αγνωμοσύνης τους. Διότι, εάν με διώκετε επειδή δήθεν αγαπάτε τον Θεό, πολύ περισσότερο θα έπρεπε να γίνει αυτό στην περίπτωση του αντιχρίστου. Επειδή εκείνος δεν θα πει τίποτα τέτοιο, ούτε ότι έχει αποσταλεί από τον Πατέρα, ούτε ότι έρχεται σύμφωνα με το δικό Του θέλημα· αλλά το ακριβώς αντίθετο, θα αρπάξει τυραννικά όσα δεν του ανήκουν καθόλου, και θα διακηρύσσει ότι ο ίδιος είναι ο Θεός των πάντων, όπως ακριβώς λέγει και ο Παύλος: «Πάνω από κάθε λεγόμενο Θεό ή σέβασμα, αποδεικνύοντας τον εαυτό του ότι αυτός είναι ο Θεός». Διότι αυτό σημαίνει να έλθει κανείς στο δικό του όνομα. Εγώ, όμως, δεν έπραξα έτσι, αλλά έχω έλθει στο όνομα του Πατέρα μου.

Ποιοι είναι οι δέκα βασιλείς; Τι είναι το μικρό κέρατο; Εγώ φρονώ ότι ο Αντίχριστος θα εμφανιστεί ανάμεσα σε κάποιους βασιλείς. «Και οφθαλμοί, σαν οφθαλμοί ανθρώπου, υπήρχαν στο κέρατο αυτό, και στόμα που λαλούσε μεγάλα λόγια». Διότι, τι μεγαλύτερο θα μπορούσε να υπάρξει από εκείνο το στόμα που λέει ότι υψώνεται πάνω από κάθε λεγόμενο θεό ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού; Και αν κάνει λόγο για οφθαλμούς ανθρώπου, μην απορείς· διότι τέτοια λόγια φθέγγεται. Άνθρωπος είναι, λέει. Αλλά γιατί φαίνεται μικρό και όχι εξαρχής μεγάλο; Επειδή αργότερα θα αυξηθεί και θα κυριαρχήσει σε κάποιους βασιλείς. Τι λοιπόν;

Ας ακούσουμε, λοιπόν, τι προφήτευσε ο θεσπέσιος Παύλος για την έσχατη ημέρα και για τη βασιλεία των χριστιανών, αναφέροντας στην επιστολή προς τους Θεσσαλονικείς τα εξής. Σας παρακαλώ δε και για το υπόλοιπο, μέχρις ότου αποδείξει τον εαυτό του ότι είναι θεός. Λοιπόν, μόνον αυτός που τώρα κατέχει, μέχρι να εκλείψει από τη μέση, και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που θα φύγει από τη μέση, αν όχι η βασιλεία των χριστιανών; Διότι κάθε αρχή και εξουσία αυτού του κόσμου θα καταργηθεί εκτός από αυτήν. Επειδή και αυτή πολεμείται αλλά δεν καταλύεται, και όλα τα έθνη συγκρούονται με αυτήν και θα αναλωθούν από αυτήν και θα υποταχθούν, έως ότου φθάσει η έσχατη ημέρα. Και αυτό είναι το νόημα του ότι θα απλώσει το χέρι της προς τον Θεό, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: όταν καταργηθεί κάθε αρχή και εξουσία αυτού του κόσμου, τότε αυτή θα παραδώσει τη βασιλεία στον Βασιλέα, τον Θεό και Πατέρα. Ποια βασιλεία; Προφανώς τη βασιλεία των χριστιανών, διότι δεν υπάρχει βασιλεία ισχυρότερη από αυτήν. Όμως, εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών τους, θα οργιστεί ο Θεός εναντίον της και θα προσκαλέσει τον θηρευτή Ισμαήλ, και θα τον κινήσει σαν την αναρίθμητη άμμο της θάλασσας. Και θα πετάξουν σαν γεράκια πάνω στα ψηλά βουνά, τα δε άλογά τους θα εφορμούν πετώντας σαν αετοί, και θα εισέλθουν στην Επτάλοφη πόλη με άρματα και άλογα, και εξαιτίας αυτών θα υπάρξει πολλή αιματοχυσία, αποκομίζοντας μάλιστα και όχι λίγα λάφυρα. Τι άλλο χρειάζεται να πει κανείς;

Και θα ακουστεί ο φόβος του σε κάθε πόλη και χώρα, και όταν το ακούσει αυτός που ανήκει στο διακοσιοστό κεφάλαιο του τριακοστού κεφαλαίου, θα αποδράσει από την Επτάλοφη πόλη προς το ενδότερο μέρος της Ανατολής και θα βρει κακό τέλος. Έπειτα, θα εγερθεί ένας νέος από τη φυλή του Δαν, σύμφωνα με την προφητεία του πατριάρχη Ιακώβ που λέει: «ένα φίδι που κάθεται στον δρόμο, που δαγκώνει τη φτέρνα του αλόγου, και ο ιππέας θα πέσει προς τα πίσω, περιμένοντας τη σωτηρία του Κυρίου». Ιππέας είναι η αλήθεια και η ευσέβεια των Ορθοδόξων χριστιανών, ενώ φτέρνα είναι η έσχατη ημέρα. Και αυτοί οι άγιοι, κατά τον καιρό εκείνο, θα δαγκωθούν από το φίδι, δηλαδή τον υιό της απώλειας, παρασυρόμενοι στις φαντασιοπληξίες του και στις ψευδομαντείες του· διότι θα κάνει σημεία και τέρατα πάνω στη γη, αδρανή και εξίτηλα: τυφλοί θα αναβλέψουν και χωλοί θα περπατήσουν, κουφοί θα ακούσουν και δαιμονισμένοι θα θεραπευτούν, θα μετατρέψει τον ήλιο σε σκοτάδι και τη σελήνη σε αίμα, και με αυτά τα σημεία του και τα φαντασιώδη τέρατα και τις πλάνες, θα εξαπατήσει, ει δυνατόν, ακόμη και τους εκλεκτούς, καθώς είναι γεγραμμένο. Διότι θα εισέλθει ο υιός της απώλειας στα Ιεροσόλυμα και θα καθίσει στον ναό του Κυρίου ωσάν να είναι ίσος με τον Θεό, ενώ είναι άνθρωπος σάρκινος, προερχόμενος από σπέρμα ανδρός και από μήτρα γυναικός, καταγόμενος από τη φυλή του Δαν. Επειδή και ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, που παρέδωσε τον Κύριο, και αυτός από τη φυλή του Δαν καταγόταν.

«Ας μη σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, διότι εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία, και αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, αυτός που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από καθετί που λέγεται Θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως Θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός.» Ήλθε λοιπόν στο προκείμενο ζήτημα. Αυτό δε συνίσταται στο να μην παρασύρονται από την απάτη των ψευδοδιδασκάλων, οι οποίοι έλεγαν ότι έχει πλησιάσει η δευτέρα παρουσία του Κυρίου.

Όμως, με ιδιαίτερο και εξαιρετικό τρόπο ονομάζεται αντίχριστος εκείνος που έρχεται κατά τη συντέλεια του αιώνος. Πρέπει λοιπόν πρώτα να κηρυχθεί το ευαγγέλιο σε όλα τα έθνη, όπως είπε ο Κύριος, και τότε θα έλθει προς έλεγχο των αντίθεων Ιουδαίων. Διότι τους είπε ο Κύριος: «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και δεν με δέχεστε· έρχεται άλλος στο δικό του όνομα, και εκείνον θα τον δεχθείτε». Και ο απόστολος λέει: «Επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν, γι' αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης, ώστε να πιστέψουν στο ψεύδος, για να καταδικαστούν όλοι όσοι δεν πίστεψαν στην αλήθεια, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία». Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, δεν δέχθηκαν τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι Υιός του Θεού και Θεός, τον πλάνο όμως, που θα αποκαλεί τον εαυτό του θεό, θα τον δεχθούν. Διότι, για το ότι θα αποκαλέσει τον εαυτό του θεό, ο άγγελος διδάσκοντας τον Δανιήλ λέει τα εξής: «Δεν θα δείξει σεβασμό στους θεούς των πατέρων του», και ο απόστολος: «Ας μην σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, διότι, εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία και αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της ανομίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που αντιτάσσεται και υπερυψώνει τον εαυτό του πάνω από κάθε τι που λέγεται θεός ή σέβασμα, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού ως θεός, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι θεός». Στον ναό δε του Θεού, όχι τον δικό μας, αλλά τον παλαιό, τον ιουδαϊκό.

Θα σταλούν δε ο Ενώχ και ο Ηλίας ο Θεσβίτης και θα επιστρέψουν τις καρδιές των πατέρων προς τα τέκνα, δηλαδή τη συναγωγή προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό και το κήρυγμα των αποστόλων, και θα θανατωθούν από αυτόν. Και θα έλθει ο Κύριος από τον ουρανό, με τον ίδιο τρόπο που οι άγιοι απόστολοι τον είδαν να πορεύεται προς τον ουρανό, τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος, με δόξα και δύναμη, και θα εξολοθρεύσει τον άνθρωπο της ανομίας, τον υιό της απωλείας, με την πνοή του στόματός του. Κανείς, λοιπόν, ας μην περιμένει τον Κύριο από τη γη, αλλά από τον ουρανό, όπως ακριβώς ο ίδιος μας διαβεβαίωσε.

Όπως ο πόνος του τοκετού στην έγκυο γυναίκα, και δεν πρόκειται να ξεφύγουν.» «Σας παρακαλούμε δε, αδελφοί, σχετικά με την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη δική μας σύναξη κοντά Του, να μην κλονιστείτε γρήγορα στη σκέψη σας, ούτε να θορυβείστε, ούτε από πνευματική αποκάλυψη, ούτε από λόγο, ούτε από επιστολή που τάχα προέρχεται από εμάς, ότι δήθεν έχει ήδη φτάσει η ημέρα του Κυρίου. Ας μην σας εξαπατήσει κανείς με κανέναν τρόπο, διότι πρώτα πρέπει να έρθει η αποστασία και να αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο υιός της απώλειας, εκείνος που εναντιώνεται και υπερυψώνει τον εαυτό του ενάντια σε καθετί που λέγεται Θεός ή αντικείμενο λατρείας, ώστε να καθίσει ο ίδιος στον ναό του Θεού, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ότι είναι Θεός. Δεν θυμάστε ότι σας τα έλεγα αυτά όταν ήμουν ακόμη μαζί σας; Και τώρα γνωρίζετε εκείνο που τον εμποδίζει, ώστε να αποκαλυφθεί στον δικό του καιρό. Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται· αρκεί μόνο να φύγει από τη μέση αυτός που τώρα το εμποδίζει· και τότε θα αποκαλυφθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος Ιησούς Χριστός θα εξολοθρεύσει με το πνεύμα του στόματός Του και θα καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του. Η παρουσία του ανόμου θα γίνει κατ' ενέργεια του Σατανά, με κάθε δύναμη, με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας μεταξύ εκείνων που χάνονται, επειδή δεν δέχθηκαν την αγάπη της αλήθειας για να σωθούν.»

Εάν, λοιπόν, η πρώτη από τις διαθήκες δεν είναι άμεμπτη, για τις αιτίες που έχουν αναφερθεί, πρέπει βεβαίως το άμεμπτο και κατά πάντα τρόπο αδιάβλητο, ή μάλλον το ένδοξο και διακεκριμένο, και το να στεφανώνεται με την ύψιστη δόξα, να αποδίδεται στη διαθήκη που ακολούθησε μετά από εκείνη, η οποία πλέον ανακαινίζει και τελειοποιεί, και μας χορηγεί το κεφάλαιο των αγαθών, δηλαδή τη δικαιοσύνη και τη σωτηρία. Ας χαθούν, επομένως, όσοι παρανομούν μάταια, και ας παύσουν κάθε βλασφημία και σοφιστεία, και ας φραχθεί κάθε στόμα που μιλά άδικα εναντίον της σωτηρίας μας. Αν, όμως, οι πολέμιοι της ευσέβειας δεν αφήνουν αυτήν τη διαθήκη χωρίς μομφή, ας αναζητήσουν μια άλλη αντίθετη με αυτήν, και ας τη συνάψουν για τους εαυτούς τους, και ας εξετάσουν προσεκτικά τον εφευρέτη και νομοθέτη της, από τον οποίο θα μυηθούν στα απόρρητα της πλάνης. Όποιος κι αν είναι αυτός, είναι ο αντικείμενος και υπεραιρόμενος ενάντια σε κάθε τι που λέγεται Θεός ή σέβασμα· του οποίου η παρουσία οφείλεται στην ενέργεια του Σατανά, με κάθε δύναμη, με σημεία και τέρατα ψεύδους, και με κάθε απάτη της αδικίας σε αυτούς που χάνονται· τον οποίο ο Κύριος θα αναλώσει με το πνεύμα του στόματός Του, και θα καταργήσει με την επιφάνειά Του. Εμάς, όμως, η χάρη μας πλούτισε τόσο γενναιόδωρα και άφθονα με τη δωρεά της θείας επιγνώσεως, ώστε με θάρρος, όπως άλλωστε έχει προαναγγελθεί, να λέμε: Δεν θα διδάξει πλέον καθένας τον συμπολίτη του, και καθένας τον αδελφό του, λέγοντας: Γνώρισε τον Κύριο.

Οι εθνόφρονες εικονομάχοι, κατά την παλαιά ρήση, ανέδειξαν ως βασιλιά τους τον υιό του Ταβεήλ, εφόσον ο Λέων, που είναι απόγονος του μιαρού Κωνσταντίνου ως προς την ασέβεια, ο οποίος ανακηρύχθηκε τύραννος μετά τον ένδοξο βασιλιά Μιχαήλ, είναι το σκολιό φίδι, ο εναντιούμενος νους, ο υπερήφανος αυχένας, ο άνθρωπος της απώλειας, ο υιός της ανομίας, το σκεύος της οργής, το αρμενογενές έκτρωμα, ο λειτουργός του διαβόλου, ο διάκονος και συνεργός του σατανά. Αυτός, αφού εμπνεύστηκε την πατρική μανία, συγκεντρώνει πονηρό συνέδριο κατά της ιερής συνόδου, με σκοπό δηλαδή να επικυρώσει την παλαιά ψευδοσύνοδο. Για τον λόγο αυτό, πάλι εξυβρίστηκε η εικόνα του Χριστού, της αγίας Του μητέρας και όλων των θεραπόντων Του, αφού αφαιρέθηκαν γρήγορα από τη μέση σαν να ήταν βδελύγματα, πράγμα που φρίττω και να λέω. Γι' αυτό τον λόγο ναοί αμαυρώνονται, θυσιαστήρια κατασκάπτονται και τα ιερά βεβηλώνονται και αφανίζονται. Γι' αυτό χύνονται αίματα και όσιοι άνδρες θανατώνονται και γεμίζουν οι φυλακές και αναζητούνται καταφύγια στις ερήμους, στα βουνά, στα σπήλαια και στις τρύπες της γης. Γι' αυτό ιερείς φέρονται άφρονα και ιεράρχες γίνονται ανόσιοι και κυριαρχούν άρχοντες της Τάνεως και βέβηλοι, και παρθένοι απογυμνώνονται και τα πάντα γεμίζουν με τρόμο, εφόσον η πονηρή εξουσία επιδιώκει μετά μανίας να υποδουλώσει κάθε ψυχή οδηγώντας την στην απώλεια, ώστε να μην υπάρχει κανένας που να διασωθεί.