Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 3:12

Διαμορφώνοντας δε πάλι τη θεραπεία της, προσθέτει: «Σε αυτούς παραγγέλλουμε και τους παρακαλούμε, εργαζόμενοι με ησυχία, να τρώνε τον δικό τους άρτο»· και με τρόπο πιο επιπληκτικό συμπληρώνει λέγοντας: «Αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, τότε ούτε να τρώει». Εκπαιδευόμενοι από αυτά τα αποστολικά παραγγέλματα οι άγιοι Πατέρες στην Αίγυπτο, δεν επιτρέπουν σε καμία περίπτωση να μένουν αργοί οι μοναχοί, και μάλιστα οι νεότεροι, γνωρίζοντας ότι μέσω της υπομονής στην εργασία αποδιώχνουν την ακηδία, εξασφαλίζουν τη δική τους τροφή και βοηθούν όσους έχουν ανάγκη. Διότι δεν εργάζονται μόνο για τις δικές τους ανάγκες, αλλά από το δικό τους έργο χορηγούν στους ξένους και τους φτωχούς, σε όσους βρίσκονται στις φυλακές και σε όλους όσους έχουν ανάγκη, πιστεύοντας ότι η ευποιία τους γίνεται θυσία ευάρεστη στον Θεό. Και τούτο επίσης λένε οι Πατέρες, ότι αυτός που εργάζεται πολεμά με έναν δαίμονα και πολλές φορές θλίβεται από αυτόν· ενώ ο αργός αιχμαλωτίζεται από μύρια πνεύματα. Είναι καλό, εκτός από αυτά, να θυμηθούμε και έναν λόγο του αββά Μωυσή, του πλέον δόκιμου μεταξύ των Πατέρων, τον οποίο μου απηύθυνε. Διότι, αφού έμεινα για λίγο χρόνο στην έρημο, ενοχλήθηκα από την ακηδία, και όταν τον επισκέφθηκα, του λέω: «Επειδή ενοχλήθηκα φοβερά από την ακηδία και εξασθένησα πάρα πολύ, δεν απαλλάχθηκα από αυτήν, παρά μόνο όταν έφυγα και επισκέφθηκα τον αββά Παύλο».

Εξάλλου, και από περισσότερες μαρτυρίες της θείας Γραφής θα μπορούσαμε να στηρίξουμε αυτόν τον λόγο. Διότι η θεία Γραφή προστάζει μεν να εργαζόμαστε και να κινούμαστε με το σώμα μας, και μάλλον να στηρίζουμε την αδυναμία των άλλων παρά να έχουμε ανάγκη τη βοήθεια από τα χέρια των άλλων· σε καμία περίπτωση όμως δεν επιτρέπει να το μαραίνουμε και να το παραλύουμε με τις άμετρες εξαντλήσεις. Και για αυτό θα σου παραθέσω ως τον πιο αξιόπιστο μάρτυρα τον άγιο Παύλο, ο οποίος σε ένα σημείο λέει: «Ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου»· αποφαίνεται δηλαδή ότι η αργία είναι αταξία: «Διότι δεν ζήσαμε άτακτα», λέει, «ανάμεσά σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά εργαζόμενοι με κόπο και μόχθο νύχτα και μέρα»· και κάτι περισσότερο από αυτό: «Τις ανάγκες μου και όσων ήταν μαζί μου, τις υπηρέτησαν αυτά τα χέρια»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Ώστε εργαζόμενοι», λέει, «να τρώνε το δικό τους ψωμί»· και πάλι αλλού: «Να ησυχάζετε, να ασχολείστε με τα δικά σας έργα και να εργάζεστε με τα χέρια σας». Πρέπει ο ασκητής να έχει απαλλαγεί από κάθε έπαρση, και βαδίζοντας την πραγματικά μέση και βασιλική οδό, να μην αποκλίνει καθόλου προς τα άκρα· ούτε να επιδιώκει την άνεση, ούτε να αχρηστεύει το σώμα με την υπερβολή της εγκράτειας.

Επομένως, πρέπει με κάθε τρόπο να προφυλασσόμαστε από αυτούς, ώστε ούτε άλλους να βλάψουν με τη μετάδοση του ψυχικού λοιμού, αλλά και οι ίδιοι, όντας αποκλεισμένοι από παντού, να επιστρέψουν έστω και αργά στο αγαθό, λαμβάνοντας την ντροπή ως παιδαγωγό και την αποστροφή των εναρέτων ανθρώπων ως νουθεσία για την απαλλαγή τους από την κακία. Διότι αυτό δίδαξε και ο Παύλος, λέγοντας για εκείνους που δεν εργάζονται καθόλου, αλλά ασχολούνται με περιττά πράγματα: «Αυτόν», λέει, «να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεσθε μαζί του, για να ντραπεί».

Και ότι αυτά δεν είναι δικά μου λόγια, αλλά σαφή λόγια του Πνεύματος, θα παραθέσω τα ίδια τα λόγια του Παύλου, με τα οποία τιμώρησε αυτούς που ζουν χωρίς εγκράτεια, υποβάλλοντας σε επιτίμια, μαζί με τους άλλους, και τους μέθυσους και τους υβριστές. Διότι λέει: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος ή υβριστής ή μέθυσος, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». Και πάλι σε άλλο σημείο, για εκείνους που δεν εργάζονται καθόλου αλλά περιεργάζονται, έλεγε: «Αυτόν να τον σημειώνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του». Και ότι αυτός που αθετεί τις εν Πνεύματι συμφωνίες τολμά να διαπράξει χειρότερα από τους υβριστές, και τους μέθυσους, και αυτούς που ζουν στην αργία, είναι νομίζω σε όλους φανερό. Ώστε, ακολούθως, ο λόγος παραγγέλλει να αποκλείονται και να απομακρύνονται αυτοί που καταλύουν την πνευματική ευταξία από τη συναναστροφή εκείνων που την τηρούν. Και μόνο τότε αρμόζει να παραμένει χωρίς επιτίμιο ο αποχωρισμός από κάποιον αδελφό, όταν αυτός γίνεται με απόφαση του προεστώτος για κάποια οικονομία.

Αυτόν, όμως, που έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως κάποιον που αμάρτησε απέναντι στον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν δε κάποιος αμαρτήσει προς τον Θεό», λέει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Επειδή εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλον βίο, έχει γίνει ιερόσυλος, εφόσον υπεξαίρεσε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε το ανάθημα του Θεού. Για τους ανθρώπους αυτούς είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί για λόγους στέγασης. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής και μας προστάζει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο αδελφό και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Ερώτηση ΙΔ΄. Περί εκείνων που αφιέρωσαν με ομολογία τον εαυτό τους στον Θεό και έπειτα επιχειρούν να αθετήσουν την ομολογία τους. Απόκριση. Καθέναν από αυτούς, αφού έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως άνθρωπο που αμάρτησε απέναντι στον ίδιο τον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν όμως κάποιος αμαρτήσει απέναντι στον Θεό», λέγει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Διότι εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλη ζωή, έγινε ιερόσυλος, αφού έκλεψε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε από τον Θεό το αφιέρωμα. Για αυτούς τους ανθρώπους είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί ζητώντας κατάλυμα. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής, καθώς μας παραγγέλλει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Σκοπός, λοιπόν, του καθενός στην εργασία του οφείλει να είναι η εξυπηρέτηση εκείνων που έχουν ανάγκη, και όχι η δική του ατομική ανάγκη. Διότι έτσι και το αμάρτημα της φιλαυτίας θα αποφύγει, και την ευλογία της φιλαδελφίας θα λάβει από τον Κύριο, ο Οποίος λέει: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε εμένα». Και ας μη νομίσει κανείς ότι ο λόγος μας έρχεται σε αντίθεση με τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Να εργάζονται και να τρώνε τον δικό τους άρτο». Διότι αυτό έχει λεχθεί για τους άτακτους και τους οκνηρούς· ότι δηλαδή είναι προτιμότερο, από τη ζωή της αργίας, να υπηρετεί τουλάχιστον ο καθένας τον εαυτό του και να μη γίνεται βάρος στους άλλους. «Διότι ακούμε», λέει, «ότι μερικοί ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται τίποτα, αλλά περιεργάζονται τα ξένα· σε αυτούς λοιπόν», λέει, «παραγγέλλουμε και τους παρακαλούμε να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε τον δικό τους άρτο». Και το, «Εργαζόμενοι νύχτα και ημέρα για να μην επιβαρύνουμε κανέναν», στο ίδιο νόημα καταλήγει· καθότι ο Απόστολος, από φιλαδελφία, για να ανακόψει τους άτακτους, υπέβαλλε τον εαυτό του σε κόπους πέραν από ό,τι του είχε οριστεί.

Το να προσεύχεται όμως και να νηστεύει κανείς ενώ αδρανεί, δεν αποτελεί έργο των χεριών· διότι εδώ εννοεί την εργασία που γίνεται με τα χέρια. Και για να μην υποπτευθείς κάτι τέτοιο, πρόσθεσε: «Χωρίς να εργάζονται τίποτα, αλλά να περιεργάζονται». Σε τέτοιου είδους ανθρώπους παραγγέλλουμε και προτρέπουμε διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Επειδή τους επέπληξε σφοδρά, θέλοντας να κάνει τον λόγο του ηπιότερο, πρόσθεσε: «Δια του Κυρίου», δηλώνοντας πάλι με αυτόν τον τρόπο το αξιόπιστο και το φοβερό. «Ώστε εργαζόμενοι με ησυχία, να τρώνε τον δικό τους άρτο». Γιατί δεν είπε: «Αν όμως δεν ατακτούν, ας τρέφονται από εσάς»· αλλά απαιτεί και τα δύο, και το να ζουν με ησυχία, και το να εργάζονται;

Ότι επιθυμεί, εργαζόμενοι, να συντηρούν οι ίδιοι τον εαυτό τους. Διότι αυτό σημαίνει το «για να τρώνε τον δικό τους άρτο», δηλαδή αυτόν που προέρχεται από τους δικούς τους κόπους, και όχι τον ξένο, αυτόν που εξασφαλίζεται μέσω της επαιτείας. Εσείς δε, αδελφοί, μην αποκάμετε να πράττετε το καλό.

«Δεν ατακτήσαμε», λέγει, «μεταξύ σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί». Εδώ δείχνει ότι ίσως και αυτοί ήταν φτωχοί. Και μη μου πεις, «Μα δεν ήταν όλοι φτωχοί»· διότι αναφέρεται στους φτωχούς και σε εκείνους που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την αναγκαία τροφή τους με άλλον τρόπο, παρά μόνο από την εργασία των χεριών τους. Διότι δεν είπε, «Για να έχουν (πόρους) από τους πατέρες τους», αλλά, «Για να τρώνε το δικό τους ψωμί εργαζόμενοι». «Διότι, εάν εγώ», λέγει, «ο κήρυκας του λόγου της διδασκαλίας, φοβήθηκα να σας επιβαρύνω, πολύ περισσότερο εκείνος που δεν σας ωφελεί σε τίποτα».

Και αν ο ίδιος, αν και κηρύττει το Ευαγγέλιο, εργάζεται, πόσο μάλλον πρέπει να εργάζονται οι άλλοι; «Όχι επειδή δεν έχουμε το δικαίωμα, αλλά για να δώσουμε τους εαυτούς μας ως υπόδειγμα σε εσάς, ώστε να μας μιμείστε. Διότι, όταν ήμασταν κοντά σας, αυτό σας παραγγέλλαμε: ότι αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, τότε ούτε να τρώει. Διότι ακούμε ότι κάποιοι ζουν ανάμεσά σας με τρόπο άτακτο, χωρίς να εργάζονται καθόλου, αλλά είναι αργόσχολοι και ασχολούνται με περιττά πράγματα. Σε αυτούς, λοιπόν, παραγγέλλουμε και τους παρακαλούμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε το δικό τους ψωμί.» «Διότι ο Κύριος διέταξε σε εκείνους που κηρύττουν το Ευαγγέλιο, να ζουν από το Ευαγγέλιο.» «Εσείς όμως, αδελφοί, μην αποκάμετε να κάνετε το καλό.» Είτε τους μιλάει εμμέσως περί ελεημοσύνης, είτε εννοεί το εξής: Μην αποκάμνετε να νουθετείτε εκείνους που δεν θέλουν να εργάζονται. Διότι αυτό σημαίνει να κάνει κανείς το καλό: όταν εξαλείφει μια κακή συνήθεια μέσω των προτροπών. «Εάν δε κάποιος δεν υπακούει στα λόγια της επιστολής μας, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του, για να ντραπεί· και να μην τον θεωρείτε εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό. Και ο ίδιος ο Κύριος της ειρήνης.» Φαίνεται πως η τιμωρία για όσους δεν υπακούουν είναι ελαφριά· συγκαταλέγεται, όμως, στις πολύ βαριές. Διότι, από το να ζει κανείς στην απομόνωση, έστω και αν βρίσκεται στο μέσο της πόλης, τι πιο βαρύ υπάρχει;

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε πώς πρέπει να μας μιμείστε. Δεν φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά εργαζόμενοι με κόπο και μόχθο νύχτα και μέρα, για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς. Όχι επειδή δεν έχουμε το δικαίωμα, αλλά για να σας δώσουμε τους εαυτούς μας ως πρότυπο, ώστε να μας μιμείστε. Διότι και όταν ήμουν μαζί σας, σας δίναμε αυτή την παραγγελία, ότι αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει. Επειδή ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου. Σας παραγγέλνουμε, λοιπόν, εν Κυρίω Ιησού Χριστώ, ώστε, εργαζόμενοι με ησυχία, να τρώνε το δικό τους ψωμί.» Διότι άτακτους ο Απόστολος ονομάζει αυτούς που δεν εργάζονται.

Εκεί θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων.» Όταν ήμουν μαζί σας, σας παράγγειλα τούτο: ότι εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει. Διότι ακούμε ότι μερικοί ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου, αλλά καταγίνονται με περιττά πράγματα. Σε αυτούς λοιπόν παραγγέλλουμε και τους προτρέπουμε στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε τον δικό τους άρτο.» Η αργία είναι αιτία κακουργίας. —Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό νόσημα της οκνηρής και ράθυμης ψυχής: το να βλέπει όνειρα ενώ το σώμα βρίσκεται σε εγρήγορση.

Ο Λόγος γυμνός (ασώματος) δεν έπαθε· αν ήταν απλή σάρκα —σύμφωνα με τα δικά σου λόγια— που είχε ανάγκη καθαρισμού, από πού λοιπόν θα προερχόταν η σωτηρία μας; Διότι, αν αυτός που έπαθε ήταν μονομερής και απλός άνθρωπος, μόλις και μετά βίας θα έπασχε υπέρ του εαυτού του. Γι' αυτό τον λόγο, όσοι πιστεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο βρίσκονται ακόμη μέσα στις αμαρτίες τους, διότι ζουν ακόμη για τον εαυτό τους και όχι για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε γι' αυτούς. Εάν όμως πράγματι πιστεύουν ότι ο Χριστός, σύμφωνα με τις Γραφές, πέθανε όχι υπέρ του εαυτού του, αλλά υπέρ ημών, δεν οφείλουν να αποκαλούν αυτόν που έπαθε απλό άνθρωπο, ούτε να περιεργάζονται το πώς έχει ενωθεί, αλλά να πιστεύουν και να εργάζονται τις εντολές του, σύμφωνα με τον άγιο Παύλο: «Διότι ακούμε», λέει, «ότι μερικοί ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται τίποτα, αλλά ασχολούμενοι με περιττά πράγματα· σε τέτοιους ανθρώπους παραγγέλλουμε να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε τον δικό τους άρτο». Και ως έργο, προφανώς, εννοεί αυτό των εντολών, εφόσον αληθώς αποτελεί και οφειλή, και ως άρτο τη σάρκα του Κυρίου, όπως έχει προαναφερθεί.