Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 3:13

Επομένως, πρέπει με κάθε τρόπο να προφυλασσόμαστε από αυτούς, ώστε ούτε άλλους να βλάψουν με τη μετάδοση του ψυχικού λοιμού, αλλά και οι ίδιοι, όντας αποκλεισμένοι από παντού, να επιστρέψουν έστω και αργά στο αγαθό, λαμβάνοντας την ντροπή ως παιδαγωγό και την αποστροφή των εναρέτων ανθρώπων ως νουθεσία για την απαλλαγή τους από την κακία. Διότι αυτό δίδαξε και ο Παύλος, λέγοντας για εκείνους που δεν εργάζονται καθόλου, αλλά ασχολούνται με περιττά πράγματα: «Αυτόν», λέει, «να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεσθε μαζί του, για να ντραπεί».

Και ότι αυτά δεν είναι δικά μου λόγια, αλλά σαφή λόγια του Πνεύματος, θα παραθέσω τα ίδια τα λόγια του Παύλου, με τα οποία τιμώρησε αυτούς που ζουν χωρίς εγκράτεια, υποβάλλοντας σε επιτίμια, μαζί με τους άλλους, και τους μέθυσους και τους υβριστές. Διότι λέει: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος ή υβριστής ή μέθυσος, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». Και πάλι σε άλλο σημείο, για εκείνους που δεν εργάζονται καθόλου αλλά περιεργάζονται, έλεγε: «Αυτόν να τον σημειώνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του». Και ότι αυτός που αθετεί τις εν Πνεύματι συμφωνίες τολμά να διαπράξει χειρότερα από τους υβριστές, και τους μέθυσους, και αυτούς που ζουν στην αργία, είναι νομίζω σε όλους φανερό. Ώστε, ακολούθως, ο λόγος παραγγέλλει να αποκλείονται και να απομακρύνονται αυτοί που καταλύουν την πνευματική ευταξία από τη συναναστροφή εκείνων που την τηρούν. Και μόνο τότε αρμόζει να παραμένει χωρίς επιτίμιο ο αποχωρισμός από κάποιον αδελφό, όταν αυτός γίνεται με απόφαση του προεστώτος για κάποια οικονομία.

Ερώτηση 245. Ποιος είναι ο φρόνιμος ως ο όφις και ακέραιος ως η περιστερά; Απόκριση. Φρόνιμος μεν ως ο όφις είναι εκείνος που, με περίσκεψη και κατανόηση του εφικτού και της ευνοϊκής εξέλιξης, οικονομεί τη διδασκαλία προς την ευπείθεια όσων την ακούν. Ακέραιος δε ως η περιστερά είναι εκείνος που ούτε καν βάζει στον νου του να αμυνθεί απέναντι σε αυτόν που τον επιβουλεύεται, αλλά επιμένει στην ευεργεσία, σύμφωνα με αυτό που έχει προσταχθεί από τον Απόστολο: «Εσείς δε μην αποκάμνετε να κάνετε το καλό». Διότι ο Κύριος, αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα, αυτά τους δίνει ως εντολή· όπου υπήρχε ανάγκη και από σοφία για να πείσουν, και από ανεξικακία απέναντι σε αυτούς που τους επιβουλεύονταν. Ώστε, όπως ακριβώς τότε ο όφις γνώριζε να προσεγγίσει το πιο εύπειστο πρόσωπο και να μιλήσει πειστικά με σκοπό να τους απομακρύνει από τον Θεό και να τους υποτάξει στην αμαρτία, έτσι και εμείς να επιλέγουμε και το πρόσωπο και τον τρόπο και τον κατάλληλο καιρό, και με κάθε τρόπο να οικονομούμε τους λόγους με ορθή κρίση, με σκοπό να απομακρύνουμε τους ανθρώπους από την αμαρτία και να τους επαναφέρουμε στον Θεό. Την δε υπομονή στους πειρασμούς ας την κατορθώσουμε μέχρι τέλους, καθώς είναι γεγραμμένο.

Αυτόν, όμως, που έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως κάποιον που αμάρτησε απέναντι στον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν δε κάποιος αμαρτήσει προς τον Θεό», λέει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Επειδή εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλον βίο, έχει γίνει ιερόσυλος, εφόσον υπεξαίρεσε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε το ανάθημα του Θεού. Για τους ανθρώπους αυτούς είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί για λόγους στέγασης. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής και μας προστάζει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο αδελφό και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Ερώτηση ΙΔ΄. Περί εκείνων που αφιέρωσαν με ομολογία τον εαυτό τους στον Θεό και έπειτα επιχειρούν να αθετήσουν την ομολογία τους. Απόκριση. Καθέναν από αυτούς, αφού έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως άνθρωπο που αμάρτησε απέναντι στον ίδιο τον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν όμως κάποιος αμαρτήσει απέναντι στον Θεό», λέγει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Διότι εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλη ζωή, έγινε ιερόσυλος, αφού έκλεψε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε από τον Θεό το αφιέρωμα. Για αυτούς τους ανθρώπους είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί ζητώντας κατάλυμα. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής, καθώς μας παραγγέλλει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Πολύ είναι το ψύχος, και ο φτωχός είναι ριγμένος στο έδαφος φορώντας κουρέλια, νεκρωμένος από το κρύο, χτυπώντας τα δόντια του, και με την όψη και την εμφάνισή του είναι ικανός να προκαλέσει τη συμπόνια· εσύ όμως, ενώ θερμαίνεσαι και μεθάς, τον προσπερνάς. Και πώς αξιώνεις από τον Θεό να σε ελευθερώσει, όταν βρεθείς σε συμφορά; Πολλές φορές μάλιστα λες και τούτο: «Εγώ, εάν βρισκόμουν στη θέση Του και έβρισκα κάποιον που αμάρτησε πολύ, θα τον συγχωρούσα, και ο Θεός δεν συγχωρεί;». Μην το λες αυτό· διότι εσύ, εκείνον που δεν σου έχει φταίξει σε τίποτα, τον οποίον μπορείς να απαλλάξεις από τα δεινά του, τον παραβλέπεις. Εάν λοιπόν εσύ αδικείς έναν τέτοιον άνθρωπο, πώς ο Θεός θα συγχωρήσει εσένα που αμαρτάνεις εναντίον Του; Άραγε δεν είναι αυτά άξια της γέεννας; Και τι το παράξενο; Ένα σώμα πολλές φορές νεκρό και αναίσθητο, που δεν αισθάνεται πλέον την τιμή, το τυλίγεις με αμέτρητα και ποικίλα και ολόχρυσα ενδύματα· ενώ εκείνο που πονά και καταπονείται και βασανίζεται και καταβάλλεται από την πείνα και το ψύχος το παραβλέπεις, και ικανοποιείς περισσότερο την κενοδοξία σου, παρά τον φόβο του Θεού. Και μακάρι το κακό να σταματούσε εδώ· αλλά αμέσως εκτοξεύεις κατηγορίες εναντίον αυτού που σε πλησιάζει: «Γιατί δεν εργάζεται;», λες· «και γιατί τρέφεται μένοντας αδρανής;». Πες μου, εσύ άραγε εργαζόμενος απέκτησες όσα έχεις, και όχι παραλαμβάνοντας την πατρική κληρονομιά; Αλλά κι αν ακόμη εργάζεσαι, γι' αυτόν τον λόγο κατακρίνεις τον άλλον; Δεν ακούς τον Παύλο που λέει: «Εσείς όμως μην αποκάμετε να πράττετε το καλό»; Διότι, αφού είπε: «Όποιος δεν εργάζεται, ας μην τρώει», πρόσθεσε έπειτα τούτο. «Μα είναι απατεώνας», λες.

Το δε «Να συμπεριφέρεστε με ευσχημοσύνη», δεν αναφέρεται στην αταξία· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Για να μην έχετε την ανάγκη κανενός». Εδώ όμως θέτει και μία άλλη αναγκαιότητα, δηλαδή να πράττουν το καλό και το αγαθό προς όλους· διότι προχωρώντας λέει: «Μην αποκάμετε πράττοντας το καλό».

Ότι επιθυμεί, εργαζόμενοι, να συντηρούν οι ίδιοι τον εαυτό τους. Διότι αυτό σημαίνει το «για να τρώνε τον δικό τους άρτο», δηλαδή αυτόν που προέρχεται από τους δικούς τους κόπους, και όχι τον ξένο, αυτόν που εξασφαλίζεται μέσω της επαιτείας. Εσείς δε, αδελφοί, μην αποκάμετε να πράττετε το καλό.

Πρόσεξε πώς αμέσως κάμφθηκαν τα πατρικά σπλάχνα. Δεν μπόρεσε να προχωρήσει περαιτέρω την επιτίμηση, αλλά πάλι τους ελέησε· και δες με πόση σύνεση. Δεν είπε: «Εντούτοις να τους συγχωρείτε, μέχρι να διορθωθούν»· αλλά τι; «Εσείς όμως, κάνοντας το καλό, μην αποκάμετε». Απομακρυνθείτε μεν, λέει, από αυτούς και να τους επιπλήττετε, σε καμία περίπτωση όμως μην αδιαφορήσετε αφήνοντάς τους να πεθάνουν από την πείνα.

Τι λοιπόν, λέει, αν, ενώ του παρέχουμε εμείς αφθονία, εκείνος εξακολουθεί να αδρανεί; Γι' αυτή την περίπτωση, λέει, ανέφερα ένα ήπιο φάρμακο, το «να απομακρύνεστε από αυτόν», δηλαδή να μην του δίνετε θάρρος και παρρησία, αλλά να του δείχνετε ότι είστε οργισμένοι. Και αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Διότι τέτοια πρέπει να είναι η επιτίμηση προς τον αδελφό, εάν βεβαίως θέλουμε πραγματικά να τον διορθώσουμε. Δεν αγνοούμε τους τρόπους της επιτιμήσεως. Πες μου, δηλαδή, αν είχες σαρκικό αδελφό, άραγε θα αδιαφορούσες βλέποντάς τον να λιώνει από την πείνα; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω· αλλά ίσως να τον συνετίζες κιόλας. «Αν όμως κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής». Δες την ταπεινοφροσύνη του Παύλου· δεν είπε: «Όποιος παρακούει, εμένα παρακούει»· αλλά το υπονοεί ήρεμα. «Αυτόν να τον σημειώνετε». Προτρέπει, επομένως, να το κάνουν αυτό φανερά. «Να μη συναναστρέφεστε μαζί του». Και αυτή δεν είναι μικρή παιδαγωγία. Έπειτα πάλι λέει: «Για να ντραπεί». Έτσι δεν αφήνει την τιμωρία να προχωρήσει περισσότερο. Διότι, όπως ακριβώς, όταν είπε «Αν κάποιος δεν εργάζεται, ούτε να τρώει», επειδή φοβήθηκε μήπως πεθάνουν από την πείνα, πρόσθεσε «Εσείς όμως μην αποκάμετε να κάνετε το καλό»· έτσι και εδώ, αφού είπε «Να απομακρύνεστε» και «Να μη συναναστρέφεστε μαζί του», έπειτα, επειδή φοβήθηκε μήπως αυτό το ίδιο τον αποκόψει από την αδελφότητα (διότι όποιος απελπιστεί για τον εαυτό του θα καταστραφεί γρήγορα, αν δεν απολαμβάνει την οικειότητα της παρρησίας), πρόσθεσε: «Και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό». Με αυτό δείχνει ότι όρισε μεγάλη τιμωρία εναντίον του, το να τον στερήσουν δηλαδή από την παρρησία της επικοινωνίας.

Έτσι έπραξε και ο Παύλος· διότι, αφού είπε, «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει», προσθέτει λέγοντας: «Εσείς όμως μην αποκάμετε να κάνετε το καλό». Αν και φαίνεται ότι αυτά τα προστάγματα είναι αντίθετα. Διότι, εάν δεν πρέπει να τρώνε όσοι αδρανούν, πώς παραγγέλλεις να τους κάνουν το καλό; Αλλά δεν υπάρχει αντίφαση· μη γένοιτο. Διότι γι' αυτόν τον λόγο, λέει, είπα ότι, «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει», όχι για να αποτρέψω από την ελεημοσύνη εκείνους που πρόκειται να προσφέρουν, αλλά για να απομακρύνω από την αδράνεια εκείνους που ζουν μέσα στην αδράνεια.

δ΄. Αυτά όμως τα λέγω, όχι για να επιβάλω την αργία· μη γένοιτο· αλλά διότι επιθυμώ διακαώς όλοι να εργάζονται, επειδή η αργία δίδαξε κάθε κακία. Σας παρακαλώ, όμως, να μην είστε ανελεήμονες ούτε σκληροί. Επειδή και ο Παύλος, αφού απηύθυνε μύριες μομφές και είπε: «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει», δεν περιορίστηκε σε αυτό, αλλά πρόσθεσε: «Εσείς όμως μην αποκάμετε να πράττετε το καλό». Και όμως, αυτά είναι αντίθετα μεταξύ τους. Διότι, εάν τους διέταξες να μην τρώνε, πώς προτρέπεις εμάς να τους δίνουμε;

Και αυτά ο Μωυσής, αναγκασμένος, τα είπε αργότερα, λέγοντας τα εξής: «Μήπως εγώ τους συνέλαβα στην κοιλιά μου, ώστε μου λες: Σήκωσέ τους, όπως θα σήκωνε η παραμάνα το βρέφος που θηλάζει στον κόρφο της;» Αυτά συμβαίνουν και στα σπίτια· και πολλές φορές ο πατέρας επιπλήττει ιδιαιτέρως τον παιδαγωγό που φέρθηκε σκληρά στο παιδί, λέγοντας: «Μην είσαι τραχύς, ούτε σκληρός»· στον νέο όμως λέει τα αντίθετα: «Ακόμη κι αν σε επιπλήττει άδικα, κάνε υπομονή»· αποκομίζοντας μέσα από τα αντίθετα ένα χρήσιμο αποτέλεσμα. Έτσι και ο Παύλος, σε αυτούς που ήταν υγιείς και ζητιάνευαν έλεγε: «Αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, τότε ούτε να τρώει», για να τους ωθήσει στην εργασία· ενώ σε εκείνους που μπορούσαν να δείξουν έλεος: «Εσείς όμως, κάνοντας το καλό, μην αποκάμνετε», για να τους οδηγήσει στην ελεημοσύνη. Έτσι, και όταν συμβούλευε εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη, στην προς Ρωμαίους Επιστολή, να μην υπερηφανεύονται έναντι των Ιουδαίων, και έφερε ως παράδειγμα την αγριελιά, φαίνεται να λέει άλλα σε αυτούς και άλλα σε εκείνους. Ας μην ξεπέσουμε λοιπόν στη σκληρότητα, αλλά ας ακούσουμε τον Παύλο που λέει: «Κάνοντας το καλό, μην αποκάμνετε»· ας ακούσουμε τον Δεσπότη που λέει: «Σε καθέναν που σου ζητάει, δίνε»· και, «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας». Μολονότι είπε πολλά, πουθενά δεν έθεσε αυτό το μέτρο σύγκρισης, παρά μόνο στην περίπτωση της ευσπλαχνίας.

«Αλλά εγώ έχω πατρική κληρονομιά», λέει κάποιος. Επειδή λοιπόν αυτός είναι φτωχός, και προέρχεται από φτωχούς, και δεν είχε εύπορους προγόνους, είναι δίκαιο να χαθεί, πες μου; Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, θα άξιζε περισσότερο να ελεηθεί και να τον σπλαχνιστούν εκείνοι που έχουν. Διότι εσύ μεν, ενώ περνάς πολλές φορές ολόκληρη την ημέρα σου στα θέατρα, ή σε συγκεντρώσεις και συναναστροφές που δεν προσφέρουν κανένα κέρδος, και κακολογείς αναρίθμητους ανθρώπους, νομίζεις ότι δεν κάνεις τίποτε το φοβερό, ούτε ότι αδρανείς· αυτόν όμως τον άθλιο και ταλαίπωρο, που αναλώνει όλη την ημέρα του σε ικεσίες, σε δάκρυα, σε μύριες ταλαιπωρίες, τον κρίνεις, και τον σύρεις στο δικαστήριο, και του ζητάς ευθύνες; Και πώς συμβαδίζουν αυτά με την ανθρώπινη λογική, πες μου; Ώστε, όταν λες: «Τι θα πούμε λοιπόν στον Παύλο;», να μη λες αυτά τα λόγια απευθυνόμενος στους φτωχούς, αλλά στον ίδιο σου τον εαυτό. Εξάλλου, μην αναγινώσκεις μόνο την απειλή, αλλά και τη συγκατάβαση· διότι αυτός που είπε: «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε να τρώει», πρόσθεσε: «Εσείς όμως, αδελφοί, μην αποκάμετε να κάνετε το καλό». Αλλά ποια είναι η ευλογοφανής δικαιολογία τους; «Είναι κάποιοι δραπέτες», λέει, «και ξένοι, και κακοποιοί, οι οποίοι, έχοντας εγκαταλείψει τις πατρίδες τους, συρρέουν στη δική μας πόλη». Γι' αυτό λοιπόν αγανακτείς, πες μου, και καταστρέφεις το στεφάνι της πόλης, επειδή όλοι τη θεωρούν κοινό λιμάνι, και προτιμούν την ξένη πόλη από εκείνη που τους γέννησε;

Και αν ο ίδιος, αν και κηρύττει το Ευαγγέλιο, εργάζεται, πόσο μάλλον πρέπει να εργάζονται οι άλλοι; «Όχι επειδή δεν έχουμε το δικαίωμα, αλλά για να δώσουμε τους εαυτούς μας ως υπόδειγμα σε εσάς, ώστε να μας μιμείστε. Διότι, όταν ήμασταν κοντά σας, αυτό σας παραγγέλλαμε: ότι αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, τότε ούτε να τρώει. Διότι ακούμε ότι κάποιοι ζουν ανάμεσά σας με τρόπο άτακτο, χωρίς να εργάζονται καθόλου, αλλά είναι αργόσχολοι και ασχολούνται με περιττά πράγματα. Σε αυτούς, λοιπόν, παραγγέλλουμε και τους παρακαλούμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε το δικό τους ψωμί.» «Διότι ο Κύριος διέταξε σε εκείνους που κηρύττουν το Ευαγγέλιο, να ζουν από το Ευαγγέλιο.» «Εσείς όμως, αδελφοί, μην αποκάμετε να κάνετε το καλό.» Είτε τους μιλάει εμμέσως περί ελεημοσύνης, είτε εννοεί το εξής: Μην αποκάμνετε να νουθετείτε εκείνους που δεν θέλουν να εργάζονται. Διότι αυτό σημαίνει να κάνει κανείς το καλό: όταν εξαλείφει μια κακή συνήθεια μέσω των προτροπών. «Εάν δε κάποιος δεν υπακούει στα λόγια της επιστολής μας, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του, για να ντραπεί· και να μην τον θεωρείτε εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό. Και ο ίδιος ο Κύριος της ειρήνης.» Φαίνεται πως η τιμωρία για όσους δεν υπακούουν είναι ελαφριά· συγκαταλέγεται, όμως, στις πολύ βαριές. Διότι, από το να ζει κανείς στην απομόνωση, έστω και αν βρίσκεται στο μέσο της πόλης, τι πιο βαρύ υπάρχει;

Ο καθένας ας προσφέρει όπως προαιρείται η καρδιά του, όχι με λύπη ή από ανάγκη. Διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με χαρά. Έχοντας πάντοτε κάθε αυτάρκεια, να περισσεύετε σε κάθε αγαθό έργο, καθώς είναι γραμμένο: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς.» «Να θυμόμαστε τους φτωχούς.» «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνα παραγγέλλω να μην υπερηφανεύονται, ούτε να στηρίζουν την ελπίδα τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό, ο οποίος παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση· να αγαθοεργούν, να πλουτίζουν σε καλά έργα, να είναι πρόθυμοι να μεταδίδουν στους άλλους, να είναι αλληλέγγυοι, αποθησαυρίζοντας για τον εαυτό τους ένα καλό θεμέλιο για το μέλλον.» «Εσείς, αδελφοί, μην αποκάμνετε να πράττετε το καλό.» «Την ευποιία και την αλληλεγγύη μην τις λησμονείτε.»