Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 3:15

ΛΟΥΚΑΣ. Τον πλησίαζαν δε όλοι οι τελώνες και οι αμαρτωλοί για να τον ακούν. Και οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι γόγγυζαν, λέγοντας ότι αυτός δέχεται αμαρτωλούς και συντρώγει με αυτούς. Τους είπε τότε αυτήν την παραβολή, λέγοντας: Ποιος από εσάς, έχοντας εκατό πρόβατα και χάνοντας ένα από αυτά, δεν αφήνει τα ενενήντα εννέα στην έρημο και δεν πηγαίνει προς το χαμένο, μέχρι να το βρει; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣ. Β΄. Εάν δε κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του, για να ντραπεί. Και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Εάν δε κάποιος έχει προκαλέσει λύπη, δεν έχει λυπήσει εμένα, αλλά εν μέρει, για να μην επιβαρύνω όλους εσάς. Αρκετή είναι για έναν τέτοιο άνθρωπο αυτή η επιτίμηση που έγινε από τους περισσότερους· ώστε, αντίθετα, πρέπει εσείς μάλλον να τον συγχωρήσετε και να τον παρηγορήσετε, μήπως τυχόν καταποθεί ο άνθρωπος αυτός από την υπερβολική λύπη.

Κεφάλαιο 84. Αγαπητέ, εάν ο αδελφός σου συμπεριφέρεται με κακό τρόπο, να τον νουθετείς λέγοντας: Σταμάτα, αδελφέ, διότι δεν σε ωφελεί αυτή η διαγωγή. Φέρε του δε ως παράδειγμα κάποιον από εκείνους που έχουν πέσει, ενώπιόν του όμως όχι με σκοπό να φανερώσεις το σφάλμα εκείνου που έπεσε, αλλά για να ωφελήσεις τον παρόντα, ώστε, βλέποντας τον κίνδυνο που επακολούθησε, να αποφύγει την πτώση. Φέρε του επίσης στη μνήμη εκείνους που ευαρέστησαν τον Κύριο και κάνε τη διάκριση της ανταπόδοσης και για τις δύο περιπτώσεις. Και εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. Εάν όμως επιμείνει στην ίδια γνώμη και, παρότι νουθετείται και από άλλους, απειθεί, συνεχίζοντας να επιτελεί έργα καταφρόνησης, φύλαξε τον εαυτό σου από αυτόν, προσευχόμενος για αυτόν προς τον Κύριο, σύμφωνα με εκείνον που λέει: εάν κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής, τούτον να τον σημειώνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του, για να ντραπεί· και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό.

Ακούστε, αδελφοί μου αγαπητοί, δεν εξέλεξε ο Θεός τους πτωχούς του κόσμου, ώστε να είναι πλούσιοι στην πίστη και κληρονόμοι της βασιλείας την οποία υποσχέθηκε σε όσους τον αγαπούν; Εσείς όμως ατιμάσατε τον πτωχό. Εμείς όμως, σαν να έχουμε αδικηθεί τα μέγιστα, με αυτόν τον τρόπο υβρίζουμε όσους επαιτούν και τους αποστρεφόμαστε· δεν δίνεις κάτι και επιπλέον τον λυπείς; «Να νουθετείτε», είπε ο Παύλος, «ως αδελφούς, να μην υβρίζετε ως εχθρούς»· εκείνος που νουθετεί τον αδελφό του δεν το πράττει αυτό δημόσια· δεν διαπομπεύει με την ύβρι, αλλά ενεργεί κατ' ιδίαν και με πολλή προσοχή, πονώντας και θλιβόμενος, δακρύζοντας και οδυρόμενος. Ας προσφέρουμε λοιπόν με αδελφικό φρόνημα, ας νουθετούμε με αδελφική προαίρεση, όχι επειδή πονάμε όταν δίνουμε, αλλά επειδή πονάμε που εκείνος παραβαίνει την εντολή για χάρη του κέρδους. Διότι, εάν υβρίζεις αφού έχεις προσφέρει, λυμαίνεσαι τη χαρά της ελεημοσύνης. Όταν όμως ούτε δίνεις και από πάνω υβρίζεις, πόσο κακό προξένησες σε εκείνον τον άθλιο και ταλαίπωρο; Προσήλθε για να ελεηθεί από εσένα, και έφυγε έχοντας δεχθεί καίριο πλήγμα, και έκλαψε ακόμη περισσότερο. Διότι, όταν αναγκάζεται εξαιτίας της ανέχειας να επαιτεί, και εξαιτίας της επαιτείας του υβρίζεται, αναλογίσου πόσο μεγάλη είναι η τιμωρία για εκείνον που τον υβρίζει. Εξοργίζει τον Δημιουργό του· διότι, εάν βεβαίως Εκείνος τον άφησε να είναι πτωχός για χάρη σου, ώστε να έχεις εσύ την ευκαιρία να τον περιθάλψεις, και εσύ υβρίζεις αυτόν που πένεται για χάρη σου, δείγμα πόσης αγνωμοσύνης είναι αυτά; Πόσης αχαριστίας είναι αυτό το έργο!

Βέβαια, αυτό έχει ειπωθεί για τους αδελφούς, πλην όμως ούτε και αυτό απλώς, αλλά και αυτό με ηπιότητα. Διότι μην περικόψεις τη συνέχεια, αλλά να προσθέσεις και όσα ακολουθούν μετά από αυτά. Επειδή, αφού είπε: «Να μην συναναστρέφεσθε», πρόσθεσε: «Και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό».

Τι λοιπόν, λέει, αν, ενώ του παρέχουμε εμείς αφθονία, εκείνος εξακολουθεί να αδρανεί; Γι' αυτή την περίπτωση, λέει, ανέφερα ένα ήπιο φάρμακο, το «να απομακρύνεστε από αυτόν», δηλαδή να μην του δίνετε θάρρος και παρρησία, αλλά να του δείχνετε ότι είστε οργισμένοι. Και αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Διότι τέτοια πρέπει να είναι η επιτίμηση προς τον αδελφό, εάν βεβαίως θέλουμε πραγματικά να τον διορθώσουμε. Δεν αγνοούμε τους τρόπους της επιτιμήσεως. Πες μου, δηλαδή, αν είχες σαρκικό αδελφό, άραγε θα αδιαφορούσες βλέποντάς τον να λιώνει από την πείνα; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω· αλλά ίσως να τον συνετίζες κιόλας. «Αν όμως κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής». Δες την ταπεινοφροσύνη του Παύλου· δεν είπε: «Όποιος παρακούει, εμένα παρακούει»· αλλά το υπονοεί ήρεμα. «Αυτόν να τον σημειώνετε». Προτρέπει, επομένως, να το κάνουν αυτό φανερά. «Να μη συναναστρέφεστε μαζί του». Και αυτή δεν είναι μικρή παιδαγωγία. Έπειτα πάλι λέει: «Για να ντραπεί». Έτσι δεν αφήνει την τιμωρία να προχωρήσει περισσότερο. Διότι, όπως ακριβώς, όταν είπε «Αν κάποιος δεν εργάζεται, ούτε να τρώει», επειδή φοβήθηκε μήπως πεθάνουν από την πείνα, πρόσθεσε «Εσείς όμως μην αποκάμετε να κάνετε το καλό»· έτσι και εδώ, αφού είπε «Να απομακρύνεστε» και «Να μη συναναστρέφεστε μαζί του», έπειτα, επειδή φοβήθηκε μήπως αυτό το ίδιο τον αποκόψει από την αδελφότητα (διότι όποιος απελπιστεί για τον εαυτό του θα καταστραφεί γρήγορα, αν δεν απολαμβάνει την οικειότητα της παρρησίας), πρόσθεσε: «Και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό». Με αυτό δείχνει ότι όρισε μεγάλη τιμωρία εναντίον του, το να τον στερήσουν δηλαδή από την παρρησία της επικοινωνίας.

Διότι, αν και μόνο το να λαμβάνει κανείς ελεημοσύνη μαζί με πολλούς είναι άξιο ντροπής, όταν μάλιστα αυτοί που την παρέχουν τον επιπλήττουν και διστάζουν, πόσο μεγάλο όνειδος είναι αυτό; Πόσο ικανό είναι να πληγώσει την ψυχή; Διότι, αν και μόνο όταν δίνουν με κάποια απροθυμία ή όταν γογγύζουν, καταφλέγουν από ντροπή αυτούς που λαμβάνουν (και μη μου μιλάς εδώ για τους αναίσχυντους επαίτες, αλλά για τους πιστούς)· αν επρόκειτο και να τους επιπλήττουν ενώ τους δίνουν, τι κακό δεν θα είχαν προκαλέσει; Πόσης τιμωρίας δεν θα ήταν άξιο αυτό; Εμείς όμως δεν φερόμαστε απλώς έτσι, αλλά, σαν να έχουμε αδικηθεί τα μέγιστα, υβρίζουμε και αποστρεφόμαστε εκείνους που ζητούν ελεημοσύνη. Δεν του δίνεις· γιατί επιπλέον τον λυπείς; «Νουθετείτε», λέγει, «ως αδελφούς», δεν λέγει να υβρίζετε ως εχθρούς. Εκείνος που νουθετεί τον αδελφό του δεν το κάνει αυτό δημόσια, δεν τον διαπομπεύει υβρίζοντάς τον, αλλά κατ’ ιδίαν και με πολλή προσοχή, και πονώντας, και θλιβόμενος, και δακρύζοντας, και οδυρόμενος. Ας παρέχουμε, λοιπόν, με αδελφική διάθεση, ας νουθετούμε με αδελφική προαίρεση. Όχι νιώθοντας λύπη επειδή δίνουμε, αλλά νιώθοντας πόνο επειδή εκείνος παραβαίνει την εντολή. Διότι ποιο είναι το κέρδος; Επειδή, αν, αφού δώσεις, υβρίζεις τον άλλον, καταστρέφεις τη χαρά της ελεημοσύνης. Όταν όμως ούτε του δώσεις και τον υβρίσεις, πόσο μεγάλο κακό δεν προκάλεσες σε εκείνον τον άθλιο και ταλαίπωρο άνθρωπο; Σε πλησίασε με την ελπίδα να ελεηθεί από εσένα· έφυγε όμως έχοντας δεχθεί καίριο πλήγμα, και δάκρυσε ακόμη περισσότερο.

Θ΄. Αυτό το κατέστησε σαφές και στα όσα ακολουθούν. Διότι, αφού είπε: «Εάν κάποιος δεν υπακούει στον λόγο μας μέσω της επιστολής, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεσθε μαζί του»· και αφού τον απέκοψε από την ιερή αυλή, πάλι τον συνδέει με διαφορετικό τρόπο, οικειώνοντας και συνδέοντας μαζί του τις διάνοιες εκείνων που τον απέκοψαν. Πρόσθεσε, λοιπόν, λέγοντας: «Να μην τον θεωρείτε», λέγει, «ως εχθρό, αλλά ως αδελφό». Όπως, επομένως, όταν είπε: «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, μήτε να τρώει», παρήγγειλε πάλι στους κυρίους να επιδεικνύουν πολλή πρόνοια γι' αυτούς· έτσι και εδώ, λέγοντας: «Μη συναναστρέφεσθε μαζί του», δεν απέτρεψε τους ακροατές από το να τον φροντίζουν, αλλά αντίθετα τους προέτρεψε να τον συνδράμουν θερμά, προσθέτοντας και λέγοντας: «Και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά ως αδελφό». Χωρίστηκες από τη συναναστροφή μαζί του, αλλά ας μη χωριστείς από τη μέριμνά του· τον απέκοψες από τη σύναξη, μην τον αποκόψεις από την αγάπη.

Ναι, λέγει· διότι και έδωσα εντολή να τους αποφεύγετε και να μην αναμειγνύεστε μαζί τους, και πάλι είπα: Μην τους θεωρείτε εχθρούς, αλλά να τους νουθετείτε· δεν νομοθετώ αντίθετα πράγματα, αλλά απόλυτα σύμφωνα. Διότι, εάν εσύ είσαι έτοιμος να δείξεις έλεος, τότε γρήγορα και εκείνος ο φτωχός θα απαλλαγεί από την οκνηρία, αλλά και εσύ από τη σκληρότητα. Ίσως όμως πεις: Λέει πολλά ψέματα και προσποιείται. Μα και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο είναι άξιος ελέους, επειδή εξέπεσε σε τέτοια ανάγκη, ώστε να φτάνει σε τέτοια αναισχυντία. Εμείς, όμως, όχι μόνο δεν ελεούμε, αλλά προσθέτουμε και εκείνα τα σκληρά λόγια, λέγοντας: «Δεν πήρες μια και δυο φορές;». Τι λοιπόν; Δεν έχει ανάγκη να τραφεί πάλι, επειδή τράφηκε μια φορά; Γιατί δεν επιβάλλεις αυτούς τους κανόνες και στο δικό σου στομάχι, και δεν του λες: «Χόρτασες χθες και προχθές, μη ζητάς τώρα;». Αλλά εκείνο το παραγεμίζεις πέρα από το μέτρο, ενώ αυτόν που σου ζητά τα απολύτως αναγκαία τον αποδιώχνεις, αν και θα όφειλες να τον ελεήσεις γι’ αυτό ακριβώς, επειδή αναγκάζεται κάθε μέρα να σε προσεγγίζει. Διότι, ακόμη κι αν δεν κάμπτεσαι από τίποτε άλλο, θα έπρεπε γι' αυτόν τον λόγο να τον ελεήσεις· επειδή από την ανάγκη της φτώχειας εξαναγκάζεται να τα κάνει αυτά. Και δεν τον ελεείς, που ακούγοντας τέτοια λόγια δεν ντρέπεται· διότι η ανάγκη είναι ισχυρότερη. Εσύ, όμως, όχι μόνο δεν τον ελεείς, αλλά και τον διαπομπεύεις· και, ενώ ο Θεός παρήγγειλε να δίνουμε κρυφά, εσύ στέκεσαι και εκθέτεις δημόσια αυτόν που σε πλησίασε, και τον ονειδίζεις για εκείνα ακριβώς για τα οποία θα έπρεπε να τον ελεήσεις.

Διότι μην περικόψεις τα επόμενα, αλλά να προσθέσεις και όσα ακολουθούν· επειδή, αφού είπε: «Να μη συναναστρέφεσθε», πρόσθεσε: «Και να μην τον θεωρείτε ως εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό». Βλέπεις πώς έδωσε εντολή να μισούμε τη φαύλη πράξη, και όχι τον άνθρωπο; Διότι είναι έργο του διαβόλου το να μας διαχωρίζει τον έναν από τον άλλον· και έχει αγωνιστεί σφοδρά να εξαλείψει την αγάπη, ώστε να αποκόψει την οδό της διορθώσεως, και να κρατήσει εκείνον στην πλάνη, εσένα δε στην απιστία και την έχθρα, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αποκλείσει την οδό της σωτηρίας του.

Και αν ο ίδιος, αν και κηρύττει το Ευαγγέλιο, εργάζεται, πόσο μάλλον πρέπει να εργάζονται οι άλλοι; «Όχι επειδή δεν έχουμε το δικαίωμα, αλλά για να δώσουμε τους εαυτούς μας ως υπόδειγμα σε εσάς, ώστε να μας μιμείστε. Διότι, όταν ήμασταν κοντά σας, αυτό σας παραγγέλλαμε: ότι αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, τότε ούτε να τρώει. Διότι ακούμε ότι κάποιοι ζουν ανάμεσά σας με τρόπο άτακτο, χωρίς να εργάζονται καθόλου, αλλά είναι αργόσχολοι και ασχολούνται με περιττά πράγματα. Σε αυτούς, λοιπόν, παραγγέλλουμε και τους παρακαλούμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να εργάζονται με ησυχία και να τρώνε το δικό τους ψωμί.» «Διότι ο Κύριος διέταξε σε εκείνους που κηρύττουν το Ευαγγέλιο, να ζουν από το Ευαγγέλιο.» «Εσείς όμως, αδελφοί, μην αποκάμετε να κάνετε το καλό.» Είτε τους μιλάει εμμέσως περί ελεημοσύνης, είτε εννοεί το εξής: Μην αποκάμνετε να νουθετείτε εκείνους που δεν θέλουν να εργάζονται. Διότι αυτό σημαίνει να κάνει κανείς το καλό: όταν εξαλείφει μια κακή συνήθεια μέσω των προτροπών. «Εάν δε κάποιος δεν υπακούει στα λόγια της επιστολής μας, αυτόν να τον επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του, για να ντραπεί· και να μην τον θεωρείτε εχθρό, αλλά να τον νουθετείτε ως αδελφό. Και ο ίδιος ο Κύριος της ειρήνης.» Φαίνεται πως η τιμωρία για όσους δεν υπακούουν είναι ελαφριά· συγκαταλέγεται, όμως, στις πολύ βαριές. Διότι, από το να ζει κανείς στην απομόνωση, έστω και αν βρίσκεται στο μέσο της πόλης, τι πιο βαρύ υπάρχει;

Και αυτήν βέβαια δεν την επιβάλλει από μίσος, αλλά από αγάπη προς αυτόν που τιμωρείται. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «και να μην τον θεωρείτε εχθρό». «Είθε να σας δώσει την ειρήνη πάντοτε και με κάθε τρόπο. Ο Κύριος ας είναι μαζί με όλους σας. Ο χαιρετισμός γράφεται με το δικό μου χέρι, του Παύλου.» Επειδή τους συμβούλεψε να απομακρυνθούν από τους άτακτους, δείχνει ότι δεν το έκανε αυτό με τη θέλησή του, αλλά υποχωρώντας στην ανάγκη. Αμέσως λοιπόν εύχεται να πάψει η τιμωρία εναντίον τους, δηλαδή η διάσταση, και ο χωρισμός πάντοτε, και με κάθε τρόπο, ευχόμενος σε αυτούς την ειρήνη. Και θα πάψει, όταν βεβαίως οι αργόσχολοι μεταβληθούν σε άνδρες επιμελείς και δραστήριους. «Το οποίο αποτελεί σημάδι σε κάθε επιστολή· έτσι γράφω.»

Όταν, λοιπόν, κάποιος αρχίσει να λογομαχεί, ας γνωρίζει ότι το πράγμα οδηγεί αμέσως στην καταστροφή. Και αν μεν αυτό γίνεται προς τους ίσους, ίσως έχει κάποια δικαιολογία· αν όμως γίνεται προς τους ανωτέρους, αποτελεί ξεκάθαρη απόδειξη της απώλειας εκείνου που λογομαχεί. Και γι' αυτό, αδελφοί μου, σας παρακαλώ, αν και εκείνος ενήργησε χωρίς σύνεση και εσφαλμένα, εσείς τουλάχιστον να πράττετε με σύνεση και ασφάλεια, «επιδιώκοντας την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο, προσέχοντας μήπως κάποιος στερηθεί τη χάρη του Θεού, μήπως φυτρώσει καμιά ρίζα πικρίας και σας ενοχλήσει, και μέσω αυτής μολυνθούν πολλοί». Πρέπει, λοιπόν, να τηρήσετε το δικό μου παράγγελμα. Ποιο είναι αυτό; Να επιδεικνύετε αγαθό ζήλο απέναντι σε όσους ενεργούν πονηρά, να μισείτε και να αποστρέφεστε το κακό, και να μην τους θεωρείτε ως εχθρούς, αλλά να τους νουθετείτε ως αδελφούς, ώστε να φανείτε άξιοι του επαίνου του Αποστόλου, ο οποίος λέει κάπου: «Σε όλα αποδείξατε τον εαυτό σας αγνό σε αυτήν την υπόθεση». Και εγώ, αδελφοί μου, δεν σας τα λέω αυτά επειδή θέλω να επιβληθώ και να εναντιωθώ σε εσάς· αλλά με αγάπη και φειδώ, φοβούμενος και το παράδειγμα του Ηλί με τους γιους του, τόσο για τον εαυτό μου όσο και για εσάς τους ίδιους. Εάν όμως δεν σκέφτεστε έτσι, θα έρθουν λίγο αργότερα ημέρες, κατά τις οποίες θα σας αφαιρεθεί αυτή η γλώσσα· και τότε θα κατανοήσετε, ότι αυτά που έλεγα εγώ ο ταπεινός ήταν αληθινά.