Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ 3:8

Παραγγέλλει λοιπόν να απομακρυνόμαστε από αυτόν, δηλαδή να τον αποχωριζόμαστε σαν να είναι μολυσματική ασθένεια. Έπειτα τι λέει; «Και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς», φανερώνοντας μέσα από αυτήν τη φράση ότι είναι υπερήφανοι, ότι έδειξαν περιφρόνηση και ότι καταλύουν τις αποστολικές παραδόσεις. Και πάλι: «Δεν φάγαμε», λέει, «δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά με κόπο και μόχθο, εργαζόμενοι νύχτα και μέρα για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς». Ο διδάσκαλος των εθνών, ο κήρυκας του Ευαγγελίου, αυτός που ανυψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που λέει ότι ο Κύριος έχει προστάξει όσοι κηρύττουν το Ευαγγέλιο να ζουν από το Ευαγγέλιο, εργαζόταν με κόπο και νύχτα και μέρα για να μην επιβαρύνει. Τι θα κάνουμε λοιπόν εμείς, που ραθυμούμε να εργαστούμε και επιδιώκουμε τη σωματική ανάπαυση, εμείς στους οποίους δεν ανατέθηκε ούτε το κήρυγμα του Ευαγγελίου ούτε η μέριμνα των Εκκλησιών, παρά μόνο η φροντίδα της δικής μας αποκλειστικά ψυχής; Έπειτα, δείχνοντας σαφέστερα τη βλάβη που γεννιέται από την αργία, προσθέτει: «Να μην εργάζονται τίποτα, αλλά να περιεργάζονται»· διότι από την αργία προκύπτει αταξία, και από την αταξία κάθε κακία.

Εξάλλου, και από περισσότερες μαρτυρίες της θείας Γραφής θα μπορούσαμε να στηρίξουμε αυτόν τον λόγο. Διότι η θεία Γραφή προστάζει μεν να εργαζόμαστε και να κινούμαστε με το σώμα μας, και μάλλον να στηρίζουμε την αδυναμία των άλλων παρά να έχουμε ανάγκη τη βοήθεια από τα χέρια των άλλων· σε καμία περίπτωση όμως δεν επιτρέπει να το μαραίνουμε και να το παραλύουμε με τις άμετρες εξαντλήσεις. Και για αυτό θα σου παραθέσω ως τον πιο αξιόπιστο μάρτυρα τον άγιο Παύλο, ο οποίος σε ένα σημείο λέει: «Ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου»· αποφαίνεται δηλαδή ότι η αργία είναι αταξία: «Διότι δεν ζήσαμε άτακτα», λέει, «ανάμεσά σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά εργαζόμενοι με κόπο και μόχθο νύχτα και μέρα»· και κάτι περισσότερο από αυτό: «Τις ανάγκες μου και όσων ήταν μαζί μου, τις υπηρέτησαν αυτά τα χέρια»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Ώστε εργαζόμενοι», λέει, «να τρώνε το δικό τους ψωμί»· και πάλι αλλού: «Να ησυχάζετε, να ασχολείστε με τα δικά σας έργα και να εργάζεστε με τα χέρια σας». Πρέπει ο ασκητής να έχει απαλλαγεί από κάθε έπαρση, και βαδίζοντας την πραγματικά μέση και βασιλική οδό, να μην αποκλίνει καθόλου προς τα άκρα· ούτε να επιδιώκει την άνεση, ούτε να αχρηστεύει το σώμα με την υπερβολή της εγκράτειας.

Ερώτηση 121. Αν επιτρέπεται να αποφεύγει κανείς τα βαρύτερα από τα έργα. Απόκριση. Εκείνος που έχει γνήσια την προς τον Θεό αγάπη και έχει απόλυτη βεβαιότητα για τη μισθαποδοσία από τον Κύριο, δεν αρκείται σε όσα έχει ήδη πράξει, αλλά πάντοτε επιζητεί να προσθέσει σε αυτά και επιθυμεί το περισσότερο. Και αν ακόμη φανεί ότι κάνει κάτι που ξεπερνά τις δυνάμεις του, δεν εφησυχάζει με τη σκέψη ότι εκπλήρωσε το μέτρο του χρέους του· αλλά πάντοτε αγωνιά, θεωρώντας ότι υπολείπεται από το πρέπον, ακούγοντας τον Κύριο να προστάζει: «Όταν κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, τότε να λέτε: Δούλοι αχρείοι είμαστε· κάναμε εκείνο που οφείλαμε να κάνουμε»· και εφόσον ο Απόστολος, για τον οποίο ο κόσμος είχε σταυρωθεί και αυτός για τον κόσμο, δεν ντράπηκε να πει: «Εγώ δεν θεωρώ τον εαυτό μου ότι έχει ήδη κατακτήσει τον σκοπό. Ένα όμως κάνω, ξεχνώντας αυτά που βρίσκονται πίσω και απλώνοντας τον εαυτό μου προς αυτά που βρίσκονται μπροστά, τρέχω προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστώ Ιησού». Αυτός, μολονότι είχε το δικαίωμα, κηρύττοντας το Ευαγγέλιο, να ζει από το Ευαγγέλιο, λέει: «Με κόπο και μόχθο, εργαζόμενοι νύχτα και μέρα, όχι διότι δεν έχουμε δικαίωμα, αλλά για να δώσουμε τους εαυτούς μας ως υπόδειγμα σε εσάς, ώστε να μας μιμείστε». Ποιος, λοιπόν, είναι τόσο αναίσθητος και άπιστος, ώστε να αρκεστεί ποτέ σε όσα έχει ήδη πράξει, ή να αποφύγει κάτι ως βαρύτερο ή κοπιαστικό;

Αυτόν, όμως, που έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως κάποιον που αμάρτησε απέναντι στον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν δε κάποιος αμαρτήσει προς τον Θεό», λέει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Επειδή εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλον βίο, έχει γίνει ιερόσυλος, εφόσον υπεξαίρεσε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε το ανάθημα του Θεού. Για τους ανθρώπους αυτούς είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί για λόγους στέγασης. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής και μας προστάζει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο αδελφό και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Ερώτηση ΙΔ΄. Περί εκείνων που αφιέρωσαν με ομολογία τον εαυτό τους στον Θεό και έπειτα επιχειρούν να αθετήσουν την ομολογία τους. Απόκριση. Καθέναν από αυτούς, αφού έγινε δεκτός στην αδελφότητα και έπειτα αθέτησε την ομολογία του, πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως άνθρωπο που αμάρτησε απέναντι στον ίδιο τον Θεό, ενώπιον του οποίου και προς τον οποίο κατέθεσε την ομολογία των υποσχέσεών του. «Εάν όμως κάποιος αμαρτήσει απέναντι στον Θεό», λέγει η Γραφή, «ποιος θα προσευχηθεί για αυτόν;». Διότι εκείνος που αφιέρωσε τον εαυτό του στον Θεό και έπειτα αποσκίρτησε σε άλλη ζωή, έγινε ιερόσυλος, αφού έκλεψε τον ίδιο του τον εαυτό και αφαίρεσε από τον Θεό το αφιέρωμα. Για αυτούς τους ανθρώπους είναι εύλογο να μην ανοίγει πλέον η θύρα των αδελφών, ούτε καν αν βρεθούν εκεί ως απλοί περαστικοί ζητώντας κατάλυμα. Διότι ο αποστολικός κανόνας είναι σαφής, καθώς μας παραγγέλλει να απομακρυνόμαστε από κάθε άτακτο και να μην συναναστρεφόμαστε μαζί του, ώστε να ντραπεί.

Και το πόσο μεγάλο κακό είναι η αργία, τι χρειάζεται να λέμε, εφόσον ο Απόστολος παραγγέλλει ξεκάθαρα, όποιος δεν εργάζεται ούτε και να τρώει; Όπως λοιπόν είναι αναγκαία στον καθένα η καθημερινή τροφή, έτσι είναι αναγκαία και η ανάλογη με τις δυνάμεις του εργασία. Διότι όχι μάταια ο Σολομών έγραψε επαινετικά: Δεν έφαγε ψωμί οκνηρίας. Και πάλι ο Απόστολος λέει για τον εαυτό του ότι: Ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά με κόπο και μόχθο, εργαζόμενοι νύχτα και μέρα· αν και είχε το δικαίωμα, εφόσον κήρυττε το Ευαγγέλιο, να ζει από το Ευαγγέλιο. Και ο ίδιος ο Κύριος συνέδεσε την οκνηρία με την πονηρία, λέγοντας: Δούλε πονηρέ και οκνηρέ. Αλλά και ο σοφός Σολομών όχι μόνο επαινεί αυτόν που εργάζεται με όσα προαναφέρθηκαν, αλλά και ελέγχει τον οκνηρό συγκρίνοντάς τον με τα πιο μικρά ζώα, λέγοντας: Πήγαινε στο μυρμήγκι, οκνηρέ. Επομένως, πρέπει να φοβόμαστε μήπως μας καταλογιστεί αυτό κατά την ημέρα της κρίσεως από Εκείνον που μας έδωσε τη δύναμη για εργασία, ο Οποίος και απαιτεί εργασία ανάλογη με αυτή τη δύναμη. Διότι, όπως λέει, σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, θα ζητήσουν από αυτόν περισσότερα.

Ας υπενθυμίσει στον εαυτό του ο λογογράφος τόσο τα όσα βίωσε στην πατρίδα του κατά την εποχή της νεότητάς του όσο και όσα έζησε στην Κωνσταντινούπολη, και ας ακούσει από όσους γνωρίζουν, ποια πράγματα ξέρουν για τον συκοφαντούμενο. Εάν δε κάποιος ήθελε να κρίνει από τα μετέπειτα έργα τους, ας πει ο ίδιος ποιος είναι άξιος ενός τέτοιου χαρακτηρισμού: εκείνος που και πριν από την ιερωσύνη ξόδεψε αφειδώς την πατρική του περιουσία για τους φτωχούς, και μάλιστα τον καιρό της σιτοδείας, κατά τον οποίο προΐστατο της εκκλησίας, ιερατεύοντας ακόμη στην τάξη των πρεσβυτέρων, και έπειτα από αυτά δεν λυπήθηκε ούτε όσα του είχαν απομείνει, ώστε να μπορεί και ο ίδιος να καυχηθεί με τον λόγο του Αποστόλου ότι «δεν έφαγα δωρεάν ψωμί», ή εκείνος που κατέστησε την υπεράσπιση του δόγματος αφορμή προσόδων, ο οποίος τρυπώνει στα σπίτια απρόσκλητος, χωρίς καν να συγκαλύπτει με τον τρόπο της ζωής του την αηδία που προκαλεί η πάθησή του, και χωρίς να υπολογίζει τη φυσική αποστροφή των υγιών προς τέτοιους ανθρώπους, αυτός που σύμφωνα με τον παλαιό νόμο έπρεπε να απομονώνεται έξω από το στρατόπεδο των κατοίκων εξαιτίας της επαφής με το στίγμα του. Αποκαλείται δε πάλι «προπετής» και «υβριστής» και «ψεύστης και στα δύο» από εκείνον που «με μακροθυμία και πραότητα διαπαιδαγωγεί τους αντιφρονούντες». Διότι έτσι αυταρέσκεται στο σύγγραμμά του με τα λόγια που γράφει για τον εαυτό του, εκείνος που δεν παραλείπει καμία υπερβολή πικρίας σε ό,τι καταφέρει να προβάλει.

Και όχι σύμφωνα με την παράδοση την οποία παρέλαβαν από εμάς. Παράδοση εννοεί αυτήν που μεταδίδεται διά των έργων· και κυρίως αυτήν αποκαλεί πάντοτε παράδοση. Διότι εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε πώς πρέπει να μας μιμείστε, επειδή δεν ζήσαμε άτακτα ανάμεσά σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν. Αν και, ακόμη κι αν έτρωγα, δεν θα ήταν δωρεάν· διότι, λέει, είναι άξιος ο εργάτης του μισθού του.

Αλλά με κόπο και μόχθο, εργαζόμενοι νύχτα και ημέρα για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς. Όχι επειδή δεν έχουμε το δικαίωμα, αλλά για να δώσουμε τους εαυτούς μας ως πρότυπο σε εσάς, ώστε να μας μιμείστε. Διότι, και όταν ήμασταν μαζί σας, αυτό σας παραγγέλναμε: ότι εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει.

«Δεν ατακτήσαμε», λέγει, «μεταξύ σας, ούτε φάγαμε δωρεάν ψωμί». Εδώ δείχνει ότι ίσως και αυτοί ήταν φτωχοί. Και μη μου πεις, «Μα δεν ήταν όλοι φτωχοί»· διότι αναφέρεται στους φτωχούς και σε εκείνους που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την αναγκαία τροφή τους με άλλον τρόπο, παρά μόνο από την εργασία των χεριών τους. Διότι δεν είπε, «Για να έχουν (πόρους) από τους πατέρες τους», αλλά, «Για να τρώνε το δικό τους ψωμί εργαζόμενοι». «Διότι, εάν εγώ», λέγει, «ο κήρυκας του λόγου της διδασκαλίας, φοβήθηκα να σας επιβαρύνω, πολύ περισσότερο εκείνος που δεν σας ωφελεί σε τίποτα».

«Διότι εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε πώς πρέπει να μας μιμείστε, ότι δεν ζήσαμε με αταξία ανάμεσά σας, ούτε λάβαμε δωρεάν άρτο από κανέναν, αλλά εργαζόμασταν με κόπο και μόχθο νύχτα και ημέρα, ώστε να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς». Και αυτό τους συμβουλεύει, το να αποφεύγουν τους αργόσχολους. Διότι αυτοί είναι και φλύαροι και περίεργοι.

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε πώς πρέπει να μας μιμείστε. Δεν φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά εργαζόμενοι με κόπο και μόχθο νύχτα και μέρα, για να μην επιβαρύνουμε κανέναν από εσάς. Όχι επειδή δεν έχουμε το δικαίωμα, αλλά για να σας δώσουμε τους εαυτούς μας ως πρότυπο, ώστε να μας μιμείστε. Διότι και όταν ήμουν μαζί σας, σας δίναμε αυτή την παραγγελία, ότι αν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει. Επειδή ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου. Σας παραγγέλνουμε, λοιπόν, εν Κυρίω Ιησού Χριστώ, ώστε, εργαζόμενοι με ησυχία, να τρώνε το δικό τους ψωμί.» Διότι άτακτους ο Απόστολος ονομάζει αυτούς που δεν εργάζονται.

Διότι ο άτακτος είναι και ανευλαβής, και προπετής στα λόγια, και πρόθυμος για λοιδορία, και ακατάλληλος για ησυχία, και δούλος της ακηδίας. Παραγγέλλει, λοιπόν, να απομακρύνονται από αυτόν, δηλαδή να τον αποφεύγουν όπως μια λοιμώδη νόσο. «Δεν φάγαμε δωρεάν ψωμί από κανέναν, αλλά εργαζόμενοι με κόπο και μόχθο νύχτα και μέρα, για να μην επιβαρύνουμε κανέναν». Ο διδάσκαλος των εθνών, ο κήρυκας του Ευαγγελίου, αυτός που ανυψώθηκε μέχρι τον τρίτο ουρανό, αυτός που λέει ότι ο Κύριος έχει προστάξει σε όσους κηρύττουν το Ευαγγέλιο να ζουν από το Ευαγγέλιο, δείχνει έπειτα σαφέστερα τη βλάβη που γεννιέται· διότι από την αργία προέρχεται η περιέργεια, και από την περιέργεια η αταξία, και από την αταξία κάθε κακία: «Εάν κάποιος δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει». Διότι δεν εργάζονται μόνο για τις δικές τους ανάγκες, αλλά από τη δική τους εργασία χορηγούν τα αναγκαία και σε ξένους, και σε φτωχούς, και σε όσους βρίσκονται στις φυλακές, πιστεύοντας ότι μια τέτοια αγαθοεργία αποτελεί θυσία άγια και ευπρόσδεκτη στον Θεό.

Γι' αυτό γρηγόρει, πρόσεχε, εξετάζοντας τις καρδιές των αδελφών μέσω της εξομολόγησης, και καθοδηγώντας τους σε κάθε αγαθό έργο, τηρώντας τη μέση οδό και ούτε, με τη δικαιολογία της ησυχίας, της προσευχής και της ανάγνωσης, αφήνοντας τα πράγματα της σωματικής ζωής να φθείρονται, ούτε πάλι, εξαιτίας της αδιάκοπης και επίμονης ενασχόλησης και τριβής με αυτά, να καταποντίζεται ο νους σου απομακρυνόμενος από τη μνήμη και τη θεωρία του Θεού. Διότι αυτός είναι ο κανόνας της ευσέβειας. Και αν εσύ ζεις κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι επόμενο και για τους αδελφούς σου, μιμούμενοι εσένα, να αναλαμβάνουν και να πράττουν το ίδιο. Διότι ούτε απαρνηθήκαμε τον κόσμο για να τρώμε, να πίνουμε και να ντυνόμαστε, ούτε σε αυτά βρίσκεται η σωτηρία μας, ούτε πάλι προσήλθαμε σε αυτό το μοναχικό σχήμα για να είμαστε αργοί, ακίνητοι, χωρίς τροφή και χωρίς ενδύματα, αλλά για να επιτελούμε και τα δύο κατάλληλα στον καιρό τους, σύμφωνα με το αποστολικό ρητό που λέει: «όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη», επειδή και ο ίδιος ο μέγας απόστολος λέει ότι ποτέ δεν έφαγε δωρεάν ψωμί, αλλά ότι ο κόπος των αγίων του χεριών επαρκούσε για τις ανάγκες τις δικές του και εκείνων που ήταν μαζί του. Αυτά να πράττεις, σε αυτά να παραμένεις. Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου. Μην παραβλέπεις εκείνα που χρειάζονται εξέταση, ώστε, αν μείνουν ανεξέταστα τα μικρά με την πρόφαση της δήθεν καλοσύνης, να μην οδηγήσεις την αδελφότητα σε μεγαλύτερα κακά. Τρώει κανείς κρυφά; Ας επιτιμάται.