Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 1:15

Και πρώτα μεν δηλώνει ότι ενθυμείται τόσο την ευλάβειά του όσο και την πίστη των προγόνων του· έπειτα δε, ότι οι προερχόμενοι από την Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης, τον αποστράφηκαν, βλέποντας τα δεσμά του. Αντιθέτως, αποδέχθηκε τον Ονησιφόρο, ο οποίος ήλθε στη Ρώμη και παρέμεινε κοντά του. Του παραγγέλλει δε να αποφεύγει τις ανόητες συζητήσεις, διότι από αυτές γεννώνται έριδες. Επειδή και ο Υμέναιος και ο Φιλητός, έχοντας εκτραπεί κατ' αυτόν τον τρόπο, απομακρύνθηκαν από την αλήθεια, υποστηρίζοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη συμβεί, και ανατρέπουν την πίστη ορισμένων. Τον προτρέπει, λοιπόν, να προσέχει περισσότερο τον εαυτό του και τη διδασκαλία, και να γνωρίζει ότι κατά τους έσχατους καιρούς οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· και, προβλέποντας αυτά, να προφυλάσσει τους πιστούς, ώστε να μην εξαπατηθεί κανείς από αυτούς. Και αφού του απηύθυνε πολλές προτροπές σχετικά με τα ήθη και την ακρίβεια της διδασκαλίας, και του επισήμανε ότι ο καιρός πλέον της εκδημίας του έχει φθάσει, και ότι πρόκειται να προσφερθεί ως σπονδή και να μαρτυρήσει, του έδωσε την εντολή να μεταβεί κοντά του ταχέως, φέρνοντας τον φαιλόνη και τα βιβλία. Τον συμβούλευσε δε να φυλάγεται από τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, διότι του προξένησε πολλά δεινά· και με τον τρόπο αυτόν ολοκληρώνει την επιστολή.

Κεφάλαιο Αʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Τους αποκρίθηκε ο Ιησούς: Τώρα πιστεύετε; Ιδού, έρχεται η ώρα, και έχει ήδη έρθει, να σκορπιστείτε ο καθένας στα δικά του και να με αφήσετε μόνο. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Βʹ. Γνωρίζεις τούτο, ότι με αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονται στην Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης. Είθε ο Κύριος να δώσει έλεος στον οίκο του Ονησιφόρου, διότι πολλές φορές με ανακούφισε και δεν ντράπηκε για την αλυσίδα μου· αντίθετα, όταν βρέθηκε στη Ρώμη, με αναζήτησε με μεγάλη επιμέλεια και με βρήκε. Είθε ο Κύριος να του δώσει να βρει έλεος από τον Κύριο κατά την ημέρα εκείνη. Και όσα διακόνησε στην Έφεσο, εσύ τα γνωρίζεις καλύτερα. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Βʹ. Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν· ας μην τους καταλογιστεί.

Αποδείχθηκε, λοιπόν, σαφώς μέσω μιας τέτοιας οικονομίας ότι η ανάσταση των νεκρών είναι αναντίρρητη και ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη απολογίας για την ψυχή ώστε να μιλήσει σε κάθε εξουσία (διότι και αυτό το επινοούν, όπως έχει ειπωθεί), αλλά [υπάρχει ανάγκη] της ευεργεσίας του Κυρίου, η οποία συνίσταται στα έργα και στην πίστη, όπως λέγει ο αγιώτατος Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο με αυτά τα λόγια: «για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Κυρίου, που είναι η εκκλησία του ζωντανού Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας», «την οποία οι πολλοί, αφού εγκατέλειψαν, εκτράπηκαν σε μύθους και σε μωρολογίες», «μη κατανοώντας ούτε τι λέγουν ούτε για ποια πράγματα αποφαίνονται με βεβαιότητα»· «στους οποίους συγκαταλέγονται ο Φύγελος και ο Ερμογένης». Αλλά και στη δεύτερη επιστολή του λέγει ότι ο Υμέναιος και ο Φιλητός αστόχησαν ως προς την αλήθεια, οι οποίοι και αυτοί ακολούθησαν αυτήν την αίρεση, κηρύσσοντας άλλον θεό και απέραντες γενεαλογίες, σπέρνοντας την πλάνη στους ανθρώπους και λέγοντας ότι ο κόσμος δεν δημιουργήθηκε από τον Θεό, αλλά από αρχές και εξουσίες, και ότι η ανάσταση έχει ήδη συντελεστεί μέσω των τέκνων που γεννιούνται από τον κάθε γεννήτορα, ενώ υποστηρίζουν ότι η ανάσταση των νεκρών δεν πρόκειται να συμβεί. Και βλέπετε, αδελφοί, τον χαρακτήρα της αλήθειας και τον έλεγχο της παρανομίας αυτών.

Ομιλία Ι'. Να έχεις ως υπόδειγμα τους υγιείς λόγους που άκουσες από εμένα, με την πίστη και την αγάπη που υπάρχει στον Χριστό Ιησού· την καλή παρακαταθήκη φύλαξέ την μέσω του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας. Γνωρίζεις τούτο, ότι με αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονται στην Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελος και ο Ερμογένης.

«Για να το κρατήσουμε αυτό», λέει, «για να το διαφυλάξουμε και να μην το αποδιώξουμε μέσω των φαύλων πράξεων». Έπειτα εξηγεί τους πειρασμούς, όχι επειδή θέλει να καταβάλει τον μαθητή, αλλά για να τον ανορθώσει, ώστε, αν ποτέ και ο ίδιος περιπέσει σε αυτούς, να μην παραξενευτεί, αποβλέποντας στον διδάσκαλό του και ενθυμούμενος όλα όσα του συνέβησαν. Τι λέει, λοιπόν; Επειδή ήταν επόμενο, όταν συνελήφθη, να εγκαταλειφθεί και να μην απολαύσει καμία φιλανθρωπία, ούτε συμπαράσταση ούτε βοήθεια, αλλά να προδοθεί ακόμη και από τους ίδιους τους πιστούς και τους φίλους, άκου τι λέει: «Γνωρίζεις τούτο, ότι με αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονται στην Ασία». Ήταν φυσικό να υπάρχουν τότε στη Ρώμη πολλοί από τα μέρη της Ασίας· «αλλά κανένας δεν μου παραστάθηκε», λέει, «κανένας δεν με αναγνώρισε, όλοι αποξενώθηκαν». Και δες τη φιλόσοφη ψυχή του. Ανέφερε μόνο αυτό που συνέβη, δεν τους καταράστηκε· αντίθετα, εκείνον που έπραξε τούτο και τον επαίνεσε και του εύχεται μύρια αγαθά, ενώ εκείνους δεν τους καταράστηκε, αλλά τι λέει;

Μεταξύ αυτών είναι ο Φύγελος και ο Ερμογένης. Είθε ο Κύριος να δείξει έλεος, λέγει, στον οίκο του Ονησιφόρου, διότι πολλές φορές με ανακούφισε, και δεν ντράπηκε για τα δεσμά μου, αλλά όταν βρέθηκε στη Ρώμη, με αναζήτησε με πολλή επιμέλεια και με βρήκε. Παρατήρησε πώς παντού κάνει λόγο για την ντροπή, και όχι για τον κίνδυνο, ώστε να μη φοβηθεί ο Τιμόθεος, μολονότι η κατάσταση ήταν γεμάτη από κινδύνους· διότι τότε είχε συγκρουστεί με τον Νέρωνα, επειδή είχε προσελκύσει στην πίστη κάποιον από τους ανθρώπους του άμεσου περιβάλλοντός του.

Μιλώ σαν παράφρων, εγώ περισσότερο· σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε κινδύνους θανάτου πολλές φορές· σαράντα παρά μία μαστιγώσεις έλαβα, τρεις φορές ραβδίστηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από το γένος μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους μέσα στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους από ψευδάδελφους, σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα. Εκτός από τα εξωτερικά αυτά, υπάρχει η καθημερινή μου πίεση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες. Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι; Ο αδελφός έπεφτε, και αυτός πονούσε· ο εχθρός τον επιβουλευόταν, και αυτός υπέφερε. Το γνωρίζεις αυτό, ότι με εγκατέλειψαν όλοι όσοι είναι στην Ασία. Και πάλι: Παιδιά μου, για τους οποίους πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Πώς επρόκειτο να επαρκέσει για τους έξω, για τους έσω, για τις μαστιγώσεις, για τις λύπες, για τη θάλασσα, για τους κινδύνους, για τις φυλακές, για τις βίαιες προσαγωγές, για τα τηγάνια των βασανιστηρίων, για τις επιβουλές, για τους όχλους, για τους βασιλείς, για τους δικούς του, για τους ξένους, για τους ψευδάδελφους που τον επιβουλεύονταν, για τους αδελφούς που ασθενούσαν, για τους ξένους που απομακρύνονταν, για τους οικείους, για εκείνους που σκοντάφτουν; Πώς επαρκούσε το σώμα; Πώς επαρκούσε η ψυχή;

Αυτούς, λοιπόν, μας υποδείκνυε πριν από λίγο ο μακάριος Παύλος και, απαριθμώντας τις ταλαιπωρίες τους, έλεγε: «Των οποίων δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Πολύ επίκαιρα, όμως, εμφανίστηκε σε εμάς αυτός ο μακάριος· διότι αυτός, που και μόνο η παρουσία του θα αρκούσε για να προσφέρει παρηγοριά, τώρα που εισέρχεται μετά τους άλλους, ποια αποθάρρυνση και λύπη δεν θα εξαφάνιζε; Την πείνα, λοιπόν, και τη δίψα, και τη γύμνια, και τα ναυάγια, και τη διαμονή στις ερήμους, και τους φόβους, και τους κινδύνους, και τις επιβουλές, και τις φυλακές, και τις πληγές, και τις αγρυπνίες, και τους αμέτρητους θανάτους, και όλα τα άλλα όσα υπέμεινε για χάρη του κηρύγματος, θεωρώ πως δεν χρειάζεται καθόλου να τα αναφέρω. Διότι αυτά, αν και προκαλούσαν κάποιες θλίψεις, ωστόσο του παρείχαν και πνευματικές χαρές· αλλά όταν τον αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονταν στην Ασία, όταν οι Γαλάτες παρεκτράπηκαν —ένα ολόκληρο έθνος και μάλιστα με καλή φήμη—, όταν οι Κορίνθιοι κατακερμάτισαν την Εκκλησία τους σε πολλά μέρη, και, κολακεύοντας εκείνον που είχε πορνεύσει, τον οδήγησαν στην πνευματική αναισθησία, τι νομίζεις ότι έπαθε; Από πόσο σκοτάδι καταλήφθηκε η ψυχή του; Αλλά για ποιον λόγο χρειαζόμαστε συλλογισμούς, από τη στιγμή που μπορούμε να ακούσουμε τα ίδια του τα λόγια;

Κεφάλαιο 14. Ότι και την εποχή των αποστόλων υπήρχαν πολλά σκάνδαλα και πολλοί που παρασύρονταν, καθώς και διώξεις και γρήγορες θανατώσεις διδασκάλων Τι γινόταν όμως την εποχή των αποστόλων, πες μου; Δεν συνέβαιναν αναρίθμητα τέτοια περιστατικά; Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Παύλος: «Γνωρίζεις τούτο, ότι με αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονται στην Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης». Δεν κατοικούσαν σε φυλακές οι διδάσκαλοι; Δεν ήταν ζωσμένοι με αλυσίδες; Δεν υπέφεραν τα έσχατα δεινά και από τους δικούς τους και από τους ξένους; Δεν εισέβαλαν στα ποίμνια μετά από αυτούς και στη θέση τους άγριοι λύκοι; Δεν τα προέλεγε αυτά ο Παύλος στους Εφεσίους, όταν τους προσκάλεσε κοντά του στη Μίλητο; «Διότι εγώ γνωρίζω», λέει, «ότι μετά την αναχώρησή μου θα εισέλθουν ανάμεσά σας άγριοι λύκοι, που δεν θα λυπηθούν το ποίμνιο. Αλλά και από εσάς τους ίδιους θα εγερθούν άνδρες που θα διδάσκουν διεστραμμένα πράγματα, ώστε να παρασύρουν τους μαθητές οπίσω τους». Ο χαλκουργός Αλέξανδρος δεν του προξένησε αναρίθμητα προβλήματα, καταδιώκοντάς τον από παντού, πολεμώντας τον, μαχόμενος εναντίον του, φέρνοντάς τον σε τόση μεγάλη αγωνία, ώστε να παραγγείλει στον μαθητή του και να του πει: «Από αυτόν να φυλάγεσαι και εσύ· διότι αντιτάχθηκε σφοδρά στα δικά μας λόγια»;

Πρώτος έπαινος για τον μαθητή είναι ότι προέρχεται από παλιά από οικογένεια που υπηρετεί τον Χριστό. «Μην ντραπείς, λοιπόν, για τη μαρτυρία του Κυρίου μας, ούτε για εμένα τον φυλακισμένο του, αλλά κακοπάθησε μαζί μου για το Ευαγγέλιο, με τη δύναμη του Θεού, ο οποίος μας έσωσε και μας κάλεσε με άγια κλήση, όχι σύμφωνα με τα έργα μας, αλλά σύμφωνα με τη δική του πρόθεση και χάρη, η οποία μας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού προ αιώνιων χρόνων». Ακόμη κι αν ο ίδιος πάθεις αυτά, λέει, μην ντραπείς. «Η οποία φανερώθηκε τώρα με την εμφάνιση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος κατήργησε μεν τον θάνατο, έφερε δε στο φως τη ζωή και την αφθαρσία μέσω του Ευαγγελίου, για το οποίο εγώ ορίστηκα κήρυκας, απόστολος και δάσκαλος των εθνών. Γι' αυτή την αιτία πάσχω και αυτά, αλλά δεν ντρέπομαι. Διότι γνωρίζω σε ποιον έχω πιστέψει, και είμαι πεπεισμένος ότι είναι δυνατός να φυλάξει την παρακαταθήκη μέχρι εκείνη την ημέρα. Να έχεις ως υπόδειγμα τους υγιείς λόγους, τους οποίους άκουσες από εμένα, με την πίστη και την αγάπη εν Χριστώ Ιησού. Την καλή παρακαταθήκη φύλαξέ την διά του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας. Γνωρίζω τούτο, ότι με αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονται στην Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελος και ο Ερμογένης».