Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:13

Οι αποκαλούμενοι, λοιπόν, από τους Έλληνες ψευδώνυμοι θεοί τους δεν είναι πιστοί ούτε ως προς την ύπαρξή τους ούτε ως προς αυτά που υπόσχονται. Διότι ούτε είναι οι ίδιοι παντού, αλλά ακόμη και οι τοπικοί φθείρονται με τον χρόνο και καταρρέουν από μόνοι τους. Γι' αυτό και εναντίον τους ο Λόγος της Γραφής βοά ότι δεν υπήρξε πίστη σε αυτούς, και είναι νερό απατηλό, και δεν υπάρχει πίστη σε αυτούς. Ο Θεός όμως των όλων, ο οποίος είναι ο μόνος που πραγματικά υπάρχει και είναι αληθινός, είναι πιστός, παραμένοντας πάντοτε ο ίδιος και λέγοντας: «Δείτε με, δείτε, ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί». Γι' αυτό και ο Υιός Του είναι πιστός, υπάρχοντας πάντοτε και μη αλλοιούμενος, και μη διαψευδόμενος ούτε ως προς την ύπαρξή Του ούτε ως προς αυτά που υπόσχεται, όπως ακριβώς πάλι ο Απόστολος γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέει: «Πιστός είναι εκείνος που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει»· διότι με το να πράττει αυτά που υπόσχεται, είναι πιστός στα όσα λέει. Προς τους Εβραίους, εξάλλου, για να δείξει ότι η λέξη αυτή σημαίνει και το αναλλοίωτο, γράφει τα εξής: «Εάν εμείς απιστήσουμε, εκείνος παραμένει πιστός· να αρνηθεί τον εαυτό του δεν μπορεί».

Οι λεγόμενοι, λοιπόν, από τους Έλληνες ψευδώνυμοι θεοί τους δεν είναι πιστοί ούτε ως προς την ύπαρξή τους ούτε ως προς τις επαγγελίες τους· διότι ούτε είναι παντού οι ίδιοι, αλλά και οι κατά τόπους θεοί φθείρονται με την πάροδο του χρόνου και καταρρέουν από μόνοι τους· γι' αυτό και ο λόγος της Γραφής βοά εναντίον τους, ότι «δεν ίσχυσε η πίστη» σε αυτούς και ότι είναι «ύδωρ απατηλό» και «δεν υπάρχει πίστη σε αυτούς». Αντιθέτως, ο Θεός των όλων, ο μόνος που όντως υπάρχει πραγματικά και είναι αληθινός, είναι πιστός, παραμένοντας ο ίδιος και λέγοντας: «Ιδέτε με, ιδέτε ότι εγώ είμαι» και «δεν αλλοιώθηκα». Γι' αυτό και ο Υιός Του είναι πιστός, υπάρχοντας πάντοτε, και δεν αλλοιώνεται ούτε διαψεύδεται, ούτε ως προς την ύπαρξή Του ούτε ως προς τις επαγγελίες Του, όπως ακριβώς πάλι ο Απόστολος γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέει: «Πιστός είναι εκείνος που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει»· διότι, πράττοντας όσα υπόσχεται, αποδεικνύεται πιστός στα λόγια του. Προς τους Εβραίους δε, σχετικά με το ότι η λέξη αυτή υποδηλώνει και το αναλλοίωτο, γράφει τα εξής: «Εάν εμείς φανούμε άπιστοι, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του».

Πώς λοιπόν θα μπορούσατε να θεωρηθείτε ακόμη πιστοί ή Χριστιανοί, εσείς που ούτε τα γεγραμμένα λόγια ακολουθείτε, ούτε στα γεγονότα πείθεστε, αλλά τολμάτε να ορίζετε όσα υπερβαίνουν τη φύση; Μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους; Και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Διότι, εάν εκείνοι που δεν πίστεψαν στους προφήτες κατακρίθηκαν, πόσο μάλλον εκείνοι που δεν πείθονται στον ίδιο τον Δεσπότη; Διότι, για όσα Εκείνος θέλησε και ευδόκησε προς κατάργηση της αμαρτίας και του θανάτου, πώς εσείς τολμάτε να λέτε ή να φρονείτε άλλα αντ' άλλων; Εάν ομολογούμε, και Εκείνος θα μας ομολογήσει· εάν αρνούμαστε, και Εκείνος θα μας αρνηθεί· εάν απιστούμε, Εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό Του. Ποια είναι λοιπόν η τόσο υπέρμετρη παραφροσύνη σας, να λέτε όσα δεν είναι γεγραμμένα και να φρονείτε όσα είναι ξένα προς την ευσέβεια; Επειδή επιχειρείτε να λέτε ακόμη ότι η σάρκα είναι ομοούσια με τη θεότητα, μην αντιλαμβανόμενοι ότι το επακόλουθο της ασέβειάς σας αποβαίνει διπλό εναντίον σας. Διότι αυτά τα έχετε επινοήσει να τα λέτε, ώστε είτε να αρνηθείτε τη σάρκα είτε να βλασφημήσετε τη θεότητα, λέγοντας τάχα: «Εμείς λέμε ότι ο γεννηθείς από τη Μαρία είναι ομοούσιος με τον Πατέρα». Αυτή όμως η νομιζόμενη ευφημία σας θα αποδειχθεί είτε περιττή είτε ανόητη.

Ότι η λέξη «πιστός» δεν θέλει να σημάνει τίποτε άλλο παρά το ότι είναι αληθινός και αναλλοίωτος. Δικαίως ο Σωτήρας ονομάζεται πιστός, επειδή προσέφερε μία θυσία υπέρ πάντων, πάντοτε την ίδια και μη μεταβαλλόμενη. «Διότι, αφού πέθανε μία φορά για εμάς, δεν θα γνωρίσει θάνατο για δεύτερη φορά». Και πάλι ο Απόστολος γράφοντας επιστολή σε κάποιους λέει: «Πιστός είναι ο Θεός, μέσω του οποίου κληθήκατε σε κοινωνία με τον Υιό του». Ομοίως ο Πέτρος: «Ώστε και εκείνοι που πάσχουν ας εμπιστεύονται τις ψυχές τους στον πιστό Δημιουργό». Ο Απόστολος προς τους Θεσσαλονικείς: «Πιστός είναι εκείνος που μας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει». Και ομοίως προς άλλους: «Εάν εμείς απιστήσουμε, εκείνος παραμένει πιστός». Διότι δεν είναι δυνατόν να αρνηθεί τον εαυτό του. Πιστός λοιπόν είναι ο Χριστός, διότι, αν και έγινε άνθρωπος, παρέμεινε ο ίδιος, χθες, σήμερα και στους αιώνες· και είναι πιστός με τον ίδιο τρόπο που και ο Πατέρας ονομάζεται πιστός στις Θείες Γραφές.

Γι' αυτό ο Απόστολος λέγει: εάν δηλαδή συναποθάναμε, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν τον αρνηθούμε, θα μας αρνηθεί κι εκείνος· εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Διότι θεωρώ ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς. Και πάλι: όλοι δε όσοι θέλουν να ζουν ευσεβώς εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν· ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι.

Εάν όμως λέγεις την αλήθεια, εκ φύσεως είναι πάντως έτσι, είτε το ομολογεί κανείς είτε όχι· διότι λέγει ο Απόστολος ότι: Εάν εμείς απιστούμε, Εκείνος παραμένει πιστός.

Και αλλού, για να οχυρώσει αυτή την έννοια, είπε: «Αν τον αρνηθούμε, εκείνος μένει πιστός, διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Και αυτό διότι δεν αποτελεί απόδειξη αδυναμίας, αλλά ανυπέρβλητης ισχύος, το ότι δηλαδή δεν είναι δυνατόν η θεία φύση να αρνηθεί τον εαυτό της. Εάν όμως πρέπει να προσκομίσουμε μαρτυρία και από τον ίδιο τον Σωτήρα, του οποίου τα λόγια επιχειρούν να ερμηνεύσουν κακόβουλα οι αιρετικοί, άκουσέ τον να λέει: «Δεν μπορούν οι υιοί του νυμφώνα να νηστεύουν, εφόσον είναι μαζί τους ο Νυμφίος». Αντί του, δεν είναι δυνατόν, δεν πρέπει, δεν προσήκει, δεν ενδέχεται, δεν αρμόζει. Εφόσον, λοιπόν, ειπώθηκαν αυτά με αυτόν τον τρόπο, ο σκοπός του Σωτήρα είναι φανερός. Διότι το «Δεν μπορεί ο Υιός να κάνει τίποτα από μόνος του», δεν καταμαρτυρεί κάποια αδυναμία του, αλλά αντιθέτως τη μέγιστη δύναμή του, ότι δηλαδή είναι ανεπίδεκτος στο να πράξει κάτι αντίθετο προς τον Πατέρα. Επειδή, δηλαδή, τον υποπτεύονταν ότι ήταν αντίθεος και ότι σφετεριζόταν ξένη δόξα, είπε αυτό, λέγοντας σχεδόν τα εξής: Μην νομίζετε ότι κάνω κάτι παρά τη θέληση του Πατέρα, αυτό δεν μπορεί να γίνει. Δεν ενδέχεται να πράξω εγώ κάτι αντίθετα προς τον σκοπό του· δεν είναι δυνατόν να εναντιωθώ εγώ στον Πατέρα. Και ότι φανερώνει αυτό, είναι ξεκάθαρο και από όσα έχουν ειπωθεί, αλλά είναι ξεκάθαρο και από το ότι διατύπωσε τον λόγο με μεγάλη ταπεινότητα. Διότι τι είπε; «Δεν μπορεί ο Υιός να κάνει τίποτα από μόνος του».

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Αξιόπιστος είναι ο λόγος: διότι, εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· εάν τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί· εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός, διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μη λογομαχούν, πράγμα το οποίο σε τίποτα δεν είναι χρήσιμο, παρά μόνο οδηγεί στην καταστροφή αυτών που ακούν.

2. Εξάλλου, εμείς από αυτά βλάπτουμε τους εαυτούς μας, ενώ εκείνον καθόλου, ούτε άλλωστε έχουμε τέτοια δύναμη. Γι' αυτό και πρόσθεσε δηλώνοντας το ίδιο πράγμα: «Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Δηλαδή, εάν δεν πιστεύουμε ότι αναστήθηκε, εκείνος καθόλου δεν βλάπτεται από αυτό· είναι αληθινός, είναι βέβαιος, είτε το πούμε εμείς είτε δεν το πούμε. Εάν, λοιπόν, σε τίποτα δεν βλάπτεται από εμάς που τον αρνούμαστε, για κανέναν άλλο λόγο δεν απαιτεί την ομολογία μας, παρά μόνο επειδή αυτό είναι χρήσιμο για εμάς. Διότι εκείνος παραμένει ο ίδιος και όταν τον αρνούμαστε και όταν δεν τον αρνούμαστε. Διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του, δηλαδή το να μην υπάρχει. Εμείς λέμε ότι δεν υπάρχει, αν και το πράγμα δεν είναι έτσι. Δεν είναι στη φύση του να μην υπάρχει, δεν είναι δυνατόν· δηλαδή, να περιπέσει στην ανυπαρξία· πάντοτε παραμένει, πάντοτε υπάρχει η υπόστασή του. Ας μην έχουμε, λοιπόν, την εντύπωση ότι του κάνουμε χάρη, ούτε ότι τον βλάπτουμε. Έπειτα, για να μην νομίσει κανείς ότι ο Τιμόθεος έχει ανάγκη από αυτές τις συμβουλές, πρόσθεσε: «Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μη λογομαχούν, πράγμα που δεν είναι σε τίποτα χρήσιμο, αλλά οδηγεί στην καταστροφή αυτών που ακούνε». Είναι φοβερό αυτό το να μιλάς έχοντας ως μάρτυρα τον Θεό. Διότι, εάν κανείς δεν θα τολμούσε να αθετήσει τη μαρτυρία ενός ανθρώπου που έχει κληθεί, πολύ περισσότερο του Θεού. Τι εννοώ με αυτό; Εάν κάποιος που συνάπτει συμφωνίες ή γράφει διαθήκες θελήσει να καλέσει αξιόπιστους μάρτυρες, θα τολμούσε άραγε κανείς να τα ανακαλέσει ενώπιον κάποιου ξένου;

Διότι η λέξη αυτή δεν του καταλογίζει αδυναμία, αλλά μαρτυρεί τη μεγάλη του δύναμη. Επειδή και αλλού ο Παύλος λέει σχετικά με τον Πατέρα: «Ώστε μέσω δύο αμετάθετων πραγμάτων, για τα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός»· και πάλι: «Αν εμείς αρνηθούμε, εκείνος μένει πιστός· δεν δύναται να αρνηθεί τον εαυτό του». Και βεβαίως αυτό το «αδύνατον» δεν είναι δηλωτικό αδυναμίας, αλλά δύναμης, και μάλιστα δύναμης άφατης. Αυτό λοιπόν που λέει, είναι το εξής: Εκείνη η ουσία είναι εντελώς ανεπίδεκτη όλων αυτών των πραγμάτων.

Όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός, διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Βλέπεις ότι το «δεν μπορεί» αποτελεί σημείο δύναμης; Και γιατί μιλώ για τον Θεό; Διότι εφαρμόζω τον συλλογισμό μου πάνω σε αυτά τα αισθητά υλικά. Εάν πω ότι ο αδάμας δεν μπορεί να διασπαστεί, άραγε του αποδίδω αδυναμία διά του «δεν μπορεί», ή του αναγνωρίζω μέγιστη δύναμη;

Όταν, λοιπόν, ακούσεις ότι ο Θεός δεν δύναται να αμαρτήσει, ούτε δύναται να ψευσθεί, ούτε δύναται να αρνηθεί τον εαυτό του, μη νομίσεις ότι αποτελεί αδυναμία επειδή λέγεται το «δεν δύναται», αλλά αντίθετα απολύτως μέγιστη δύναμη, διότι η ουσία του είναι ανεπίδεκτη κάθε πονηρίας, άβατη, καθαρή και ανώτερη. Εφόσον, λοιπόν, αυτό έχει διευκρινιστεί, εμπρός ας στρέψουμε την εξέταση του λόγου στο προκείμενο ζήτημα. Ο Υιός δεν δύναται να πράξει τίποτα αφ' εαυτού του. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «αφ' εαυτού του»; Διότι, εάν το κατανοήσετε αυτό με ακρίβεια, τότε θα γνωρίσετε τη μεγάλη εγγύτητά του προς εκείνον που τον γέννησε, το απαράλλακτο της ουσίας του, το ότι δηλαδή είναι τέτοιας ουσίας, όπως ακριβώς και ο Πατέρας. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «δεν δύναται αφ' εαυτού του»; Δεν δύναται να πράξει κάτι δικό του, διαφορετικό από τον Πατέρα, δεν δύναται να πράξει κάτι ξένο και χωρισμένο από τον Πατέρα, ούτε να πράξει κάτι αλλοτριωμένο, ούτε κάτι άλλο παρά αυτό που πράττει ο Πατέρας· διότι όσα πράττει Εκείνος, τα ίδια πράττει και Αυτός. Επομένως, το «δεν δύναται να πράξει αφ' εαυτού του» δεν αποτελεί αναίρεση της ελευθερίας του, ούτε αφανισμό της εξουσίας του, αλλά απόδειξη ομόνοιας, μαρτυρία συμφωνίας, και σημείο ακριβούς εγγύτητας και απαραλλαξίας.

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.

Ο ίδιος λοιπόν ο Θεός, όντας από τη φύση του αγαθός και εύσπλαχνος, δεν επιθυμεί την αμαρτία, δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, ούτε τέρπεται με την απώλεια των ζωντανών, ούτε κυριεύεται από το πάθος της οργής ούτε τιμωρεί, αλλά σε όλους αναβλύζει τα αγαθά. Εκείνος που τα ποθεί τα λαμβάνει, και ο αγαθός τυγχάνει αγαθών. Και σε τούτο τον βίο υπάρχει μια θεία οικονομία, διακυβέρνηση και άρρητη πρόνοια, η οποία καλεί όσους αμαρτάνουν σε επιστροφή και μετάνοια. Μετά τον θάνατο όμως, δεν υπάρχει πλέον καμία μεταβολή, καμία μετάνοια, όχι επειδή ο Θεός δεν αποδέχεται τη μετάνοια —διότι ο ίδιος δεν δύναται να αρνηθεί τον εαυτό του, ούτε αποβάλλει την ευσπλαχνία του—, αλλά διότι η ψυχή δεν μεταβάλλεται πλέον. Γι' αυτό, ακόμη και αν κάποιος πράξει όλα τα δίκαια έργα και στη συνέχεια στραφεί προς τα πίσω και αμαρτήσει, και αναχωρήσει από τον βίο ποθώντας την αμαρτία, θα πεθάνει μέσα στην αμαρτία του.

Διότι αυτός που συμφιλίωσε, ένωσε και ειρηνοποίησε τον άνω κόσμο με τον κάτω, και «κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού», «δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του», όπως είπε ο μακάριος Παύλος. Διότι εκείνες οι πύλες που είχαν ανοιχθεί για τον Αδάμ, εφόσον εκείνος δεν παρέμεινε σε αυτά που έπρεπε να παραμείνει, ήταν βέβαια φυσικό και να κλειστούν. Αυτές όμως τις άνοιξε ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος «δεν έπραξε αμαρτία» ούτε μπορεί να αμαρτήσει· «διότι η δικαιοσύνη του», λέει, «μένει στον αιώνα»· επομένως, είναι απόλυτη ανάγκη να παραμένουν ανοιχτές, και αφενός να εισάγουν στη ζωή, αφετέρου να μην παρέχουν σε κανέναν έξοδο από τη ζωή. «Διότι ήλθα», λέει ο Σωτήρας, «για να έχουν ζωή». Και αυτή είναι η ζωή την οποία ήρθε να φέρει ο Κύριος: το να προσέλθουν οι άνθρωποι μέσω αυτών των μυστηρίων, να συμμετάσχουν μαζί του στον θάνατο και να κοινωνήσουν στο πάθος, διότι χωρίς αυτό δεν είναι δυνατόν να διαφύγει κανείς τον θάνατο.

Επιλύεται επίσης το πώς αφενός οι κοινές έννοιες και η θεία Γραφή υμνούν τον Θεό ως παντοδύναμο. Αφετέρου δε, ο θεσπέσιος Παύλος λέει ότι ο Θεός «δεν δύναται να αρνηθεί τον εαυτό του», αλλά και ότι υπάρχουν αναρίθμητα άλλα για τα οποία είναι πρέπον να λέμε ότι δεν τα δύναται ο Θεός, όπως το ότι δεν δύναται να εκπέσει από την αγαθότητα ούτε να υποστεί τροπή, και όσα είναι παρόμοια με αυτά.

Αλλά διατυπώνει μεν έτσι την απορία, την επιλύει δε, λέγοντας ότι αυτά τα οποία ισχυριζόμαστε πως δεν μπορεί να κάνει το θείο, ανήκουν σε εκείνα που ούτε υπάρχουν ούτε είναι καθόλου δυνατόν να υπάρξουν. Διότι πού έχει υπάρξει το να αρνηθεί ο Θεός τον εαυτό Του, ή η τροπή, ή η έκπτωση από την αγαθότητα, ή το να γίνει η αλήθεια ψέμα;

Διότι η επίγνωση της αλήθειας δεν είναι τίποτε άλλο, παρά αυτή η χάρη, η οποία είναι και αλήθεια που δόθηκε δια του Ιησού Χριστού σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Διότι χωρίς αυτή την επίγνωση, είναι αδύνατον να βρει ο χριστιανός έλεος από τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός δεν μπορεί να κάνει θαύματα ανάμεσα στους απίστους ούτε να ψευσθεί ούτε να αρνηθεί τον εαυτό του, έτσι δεν μπορεί ούτε να ελεήσει κάποιον από αυτούς που πιστεύουν σε αυτόν, εάν εκείνος δεν έχει πρώτα επιγνώσει ότι η χάρη που πηγάζει από αυτόν και διαμέσου αυτού και παρέχεται από αυτόν, είναι το έλεος και η σωτηρία. Διότι δεν υφίσταται αλλιώς σωτηρία, εάν οι σωζόμενοι δεν θεώνονται.

Αν όμως δεν βρίσκονται εύκολα αυτοί που γνωρίζουν, πρέπει να αναζητούμε τέτοιους ανθρώπους με σπουδή και να τους βρίσκουμε. Εάν πάλι δεν παρευρίσκονται τέτοιοι, πρέπει να δεόμαστε στον Θεό, ώστε Αυτός να μας δείξει αοράτως και τον κίνδυνο και την αιχμαλωσία και τη φυλακή και τα δεσμά, προκειμένου, μετά την επίγνωση τόσο μεγάλων κακών, να κράξουμε προς Αυτόν με δάκρυα και ισχυρή κραυγή, ώστε αφού ελεήσει εμάς που είμαστε ανάξιοι ελέους, και να μας σώσει και να μας ρύσεται και να μας λυτρώσει. Διότι διαφορετικά ο Θεός δεν μπορεί να μας δείξει έλεος, επειδή ούτε ένας άνθρωπος που έχει τη δύναμη να ελεήσει, μπορεί να ελεήσει τον συνάνθρωπό του που αγνοεί το έλεος· διότι ο Θεός, παρότι τα μπορεί όλα, δεν μπορεί να ψευστεί, δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό Του. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν μπορεί να ελεήσει εκείνον που δεν μετανοεί, δεν δίνει σε εκείνον που δεν ζητά, δεν καθοδηγεί προς την εύρεση εκείνον που δεν αναζητά, δεν ανοίγει τη θύρα του ελέους σε εκείνον που δεν κρούει, δεν δίνει σε εκείνον που ζητά κακώς, δεν ελεεί εκείνον που δεν δείχνει έλεος στους άλλους και λέει απλώς «ελέησόν με»· διότι όπως ακριβώς είναι παντοδύναμος, έτσι είναι και δίκαιος, η δύναμή Του έγκειται στη δικαιοσύνη, και το έλεός Του δίνεται με σταθμό και μέτρο.

Αλλά, επειδή αγάπησαν τον Θεό με αληθινή καρδιά, ενδυναμώθηκαν στην αδύναμη σάρκα τους για να καταβάλουν τον αόρατο εχθρό, και να φέρουν εις πέρας τέτοιον και τόσο μεγάλο αγώνα, τον οποίο υμνούν όλοι οι χριστιανοί. Και βέβαια είναι μακάριος αυτός που αξιώθηκε να γίνει κοινωνός στα πάθη του Χριστού, έστω και στο ελάχιστο: ο διωκόμενος, επειδή και Εκείνος διώχθηκε· αυτός που συνελήφθη, επειδή και Εκείνος συνελήφθη· αυτός που χλευάστηκε, επειδή και Εκείνος χλευάστηκε· αυτός που μαστιγώθηκε, επειδή και Εκείνος μαστιγώθηκε· αυτός που φυλακίστηκε, επειδή και Εκείνος φυλακίστηκε· δέστε και για ποιον σκοπό έχει γραφτεί: «Εάν πεθάναμε μαζί Του, και θα ζήσουμε μαζί Του· εάν υπομένουμε, και θα συμβασιλεύσουμε μαζί Του· εάν Τον αρνούμαστε, και Εκείνος θα μας αρνηθεί· εάν απιστούμε, Εκείνος μένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό Του.» Βλέπετε ποιες και πόσο μεγάλες είναι οι υποσχέσεις και οι απειλές; Λοιπόν, αδελφοί, ας σπεύσουμε, ας αγωνιστούμε να μην καταισχύνουμε όσα έχουμε ήδη φέρει εις πέρας με τη χάρη του Χριστού, τις εξορίες, τις φυλακίσεις, τις μαστιγώσεις. Αν και βέβαια δεν φυλακιστήκαμε όλοι ούτε μαστιγωθήκαμε όλοι· αλλά όμως αυτή η κοινωνία της ζωής, γίνεται κοινωνία των παθημάτων: «Διότι εάν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· εάν δοξάζεται ένα μέλος, συγχαίρουν όλα τα μέλη.»

Δεν χύσατε αίμα από τα βασανιστήρια; Μήπως και κάποιοι από τους αδελφούς μας δεν τελειώθηκαν μαρτυρικά; Τέτοιο λοιπόν είναι το καύχημά μας εν Κυρίω, και τέτοιο το δώρο· αλλά επειδή μέχρι το τέλος δεν είναι ασφαλής ο μακαρισμός για τον άνθρωπο, εξαιτίας του ευμετάβλητου της φύσης του και του ότι δεν γνωρίζει τι θα φέρει η αυριανή ημέρα, παρακαλώ, να στέκεστε εν Κυρίω ακλόνητοι και αμετακίνητοι, «σε ένα πνεύμα, με μία ψυχή συναγωνιζόμενοι για την πίστη του ευαγγελίου, χωρίς να πτοείστε σε τίποτα από τους εναντιούμενους», «μη δίνοντας σε τίποτα αφορμή για σκάνδαλο· αλλά σε όλα συνιστώντας τους εαυτούς σας ως διάκονοι του Θεού», με υπακοή, με ταπεινοφροσύνη, με πραότητα, με μακροθυμία, με πολλή υπομονή. «Διότι έχετε ανάγκη από υπομονή, ώστε, αφού κάνετε το θέλημα του Θεού, να λάβετε την υπόσχεση· διότι ακόμα λίγο, πολύ λίγο χρόνο, και αυτός που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει». Αν όμως πρόκειται να έρθει και να μην καθυστερήσει, γιατί δυσανασχετούμε στις θλίψεις, και δεν προτιμούμε μάλλον να πεθαίνουμε καθημερινά για τον Δεσπότη Χριστό; Διότι είναι γραμμένο: «Αν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· αν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· αν τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί· αν απιστήσουμε, εκείνος μένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Πόση χαρά θα έχουν οι άγιοι, όταν δουν τον Κύριο να «έρχεται από τον ουρανό με τους αγγέλους της δυνάμεώς του», και με ανείπωτη χαρά να τους προσκαλεί, να τους στεφανώνει, και να είναι μαζί τους στους αιώνες των αιώνων;