Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:14

Βάσει αυτών, κατανοώντας με αυτόν τον τρόπο όλα όσα περιέχονται στο Ευαγγέλιο, διαβεβαίωσαν ότι έχουν το ίδιο φρόνημα σχετικά με τη σάρκωση και την ενανθρώπηση του Λόγου. Εφόσον, λοιπόν, αυτά έχουν ομολογηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, σας παρακαλούμε όσους ομολογούν έτσι και ερμηνεύουν με αυτόν τον τρόπο τις λέξεις που χρησιμοποιούν, να μην τους κατακρίνετε επιπόλαια ούτε να τους απορρίπτετε, αλλά μάλλον να τους αποδέχεστε καθώς διατηρούν την ειρήνη και δίνουν εξηγήσεις· εκείνους όμως που δεν θέλουν να ομολογούν και να ερμηνεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο τις λέξεις, να τους εμποδίζετε και να τους επιπλήττετε, ως υπόπτους ως προς το φρόνημα. Και, μην ανεχόμενοι αυτούς, να συμβουλεύετε και εκείνους που ερμηνεύουν και φρονούν ορθά να μην ανακρίνουν πλέον ο ένας τον άλλον, ούτε να λογομαχούν χωρίς κανένα όφελος, ούτε να φιλονικούν για τέτοιες λέξεις, αλλά να συμφωνούν στο φρόνημα της ευσέβειας. Διότι όσοι δεν σκέπτονται κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά διαπληκτίζονται μόνο για τέτοιες λέξεις, και αναζητούν πράγματα αντίθετα από όσα γράφτηκαν στη Νίκαια, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά «ποτίζουν τον πλησίον με θολή ανατροπή», επειδή φθονούν την ειρήνη και αγαπούν τα σχίσματα.

Εφόσον, λοιπόν, αυτά έχουν ομολογηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, σας παρακαλούμε: εκείνους μεν που ομολογούν έτσι και ερμηνεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο τις λέξεις που χρησιμοποιούν, να μην τους κατακρίνετε ούτε να τους απορρίπτετε βιαστικά, αλλά μάλλον να τους αποδέχεστε, εφόσον ειρηνεύουν και απολογούνται· εκείνους δε που δεν επιθυμούν να ομολογούν και να ερμηνεύουν τις λέξεις κατ' αυτόν τον τρόπο, να τους εμποδίζετε και να τους αποδοκιμάζετε ως υπόπτους ως προς το φρόνημα. Και, αφού δεν ανέχεστε αυτούς, να συμβουλεύετε και εκείνους που ερμηνεύουν και φρονούν ορθά, να μην ανακρίνουν πλέον ο ένας τον άλλον, ούτε να «λογομαχούν χωρίς κανένα όφελος», ούτε να συγκρούονται για τέτοιου είδους λέξεις, αλλά να συμφωνούν στο φρόνημα της ευσέβειας. Διότι όσοι δεν σκέπτονται κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά φιλονικούν μόνο για τέτοιου είδους λεξίδια και επιζητούν να γράφουν διαφορετικά από όσα έχουν γραφτεί στη Νίκαια, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά «να ποτίζουν τον πλησίον τους με θολή ανατροπή», επειδή φθονούν την ειρήνη και αγαπούν τα σχίσματα. Αλλά εσείς, ω αγαθοί άνθρωποι και πιστοί δούλοι και οικονόμοι του Κυρίου, να παύετε και να εμποδίζετε όσα σκανδαλίζουν και ξενίζουν, και περισσότερο από όλα να προκρίνετε αυτήν την ειρήνη. Εφόσον η πίστη παραμένει υγιής, ίσως ο Κύριος μας ελεήσει και ενώσει τα διηρημένα, ώστε, αφού γίνουμε πάλι ένα ποίμνιο, να έχουμε όλοι έναν καθηγεμόνα, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

Δεν είναι, ωστόσο, δύσκολο να προφυλαχθεί η ακοή σας. Επομένως, πράξτε αυτό που εξαρτάται από εσάς. Διαφυλάξτε την καρδιά σας απέναντί μας ακέραιη και ανεπηρέαστη από διαβολές, και για τις κατηγορίες που προβάλλονται ζητήστε εξηγήσεις από εμάς. Και εάν μεν βρείτε σε εμάς την αλήθεια, μην αφήσετε χώρο στο ψεύδος· εάν όμως διαπιστώσετε ότι αδυνατούμε να απολογηθούμε, τότε να πιστέψετε τους κατηγόρους μας ότι λένε την αλήθεια. Εκείνοι αγρυπνούν με σκοπό να μας κάνουν κακό· εμείς δεν επιζητούμε κάτι τέτοιο από εσάς. Καθώς διάγουν εμπορικό βίο, καθιστούν τη συκοφάντησή μας αντικείμενο παρεμπορίου. Εσάς, αντίθετα, σας παρακαλούμε να παραμένετε στις οικίες σας και να πολιτεύεσθε ευσχημόνως, εκπληρώνοντας το έργο του Κυρίου εν ησυχία, να αποφεύγετε ωστόσο τις συναναστροφές μαζί τους, οι οποίες γίνονται δολίως προς καταστροφή όσων τους ακούν, ώστε και την προς εμάς αγάπη να διαφυλάξετε ακέραιη, και την πίστη των Πατέρων να διασώσετε αλώβητη, και ενώπιον του Κυρίου να αναδειχθείτε ευάρεστοι ως φίλοι της αλήθειας.

Και βέβαια, ας μην προσπεράσουμε ούτε το εξής, το τι είδους σχήμα ευλαβείας έχει επινοήσει για την καταστροφή των ακροατών του, λέγοντας, ΕΥΝ. Ότι δεν πρέπει, κατ' ανθρώπινη επινόηση, να τιμούμε τον Θεό με την ονομασία του αγεννήτου, αλλά να του αποδίδουμε το πιο αναγκαίο από όλα τα χρέη, με την ομολογία ότι είναι αυτό που είναι. ΒΑΣ. Ποιος λόγος θα μπορούσε να αποδώσει επάξια τη δολιότητα αυτών των τεχνασμάτων; Επιχειρεί να εκφοβίσει τους πιο απλοϊκούς, ότι τάχα δεν αποδίδουν τα οφειλόμενα στον Θεό, εάν δεν ομολογήσουν πως το αγέννητο είναι ουσία, και ονομάζει τη δική του ασέβεια «εξόφληση χρέους», για να μη φανεί ότι διατυπώνει κάτι από τον εαυτό του, αλλά ότι εκπληρώνει αυτό που αναγκαστικά οφείλεται στον Θεό. Και υποδεικνύει στους υπολοίπους ότι, εάν μεν ταυτίσουν το αγέννητο με την ουσία, θα απαλλαγούν από την ευθύνη· εάν όμως το αντιληφθούν διαφορετικά, σύμφωνα με τον ευσεβή τρόπο, τότε, σαν να έχουν παραλείψει την εξόφληση του παλαιότερου και πιο αναγκαίου από όλα τα χρέη, θα υποστούν αναπόφευκτη την οργή. Ευχαρίστως λοιπόν θα τον ρωτούσα: αυτή την ευγνωμοσύνη τη διατηρεί ομοίως για όλα όσα λέγονται περί Θεού ή μόνο ως προς αυτή τη λέξη; Διότι, εάν δεν θεωρεί τίποτα απολύτως ως ανθρώπινη επινόηση, για να μη φανεί ότι τιμά τον Θεό με ανθρώπινες ονομασίες, τότε θα ομολογήσει ομοίως ότι όλα όσα αποδίδονται στον Θεό είναι ουσία. Πώς λοιπόν δεν είναι καταγέλαστο το να λέει κανείς ότι το δημιουργικό είναι ουσία; Ή ότι το προνοητικό είναι πάλι ουσία; Ή, ομοίως, και το προγνωστικό;

Κεφάλαιο Αʹ. Βʹ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Αυτά να υπενθυμίζεις, παραγγέλλοντας εντόνως ενώπιον του Κυρίου να μη λογομαχούν, πράγμα το οποίο δεν είναι σε τίποτα χρήσιμο, αλλά επιφέρει την καταστροφή όσων ακούν... Τις δε ανόητες και απαίδευτες συζητήσεις να τις αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν φιλονικίες.

Επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προστάζει: ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως· και ό,τι ακούτε ψιθυριστά στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα· και καθώς ο Απόστολος δείχνει τη φοβερή καταδίκη της σιωπής, με όσα λέει προς τους πρεσβυτέρους των Εφεσίων: σας διαβεβαιώνω σήμερα ότι είμαι καθαρός από το αίμα όλων· διότι δεν δίστασα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού· και επειδή παραγγέλλει και σε εμάς να πράττουμε το ίδιο, σε όσα γράφει: αυτά να υπενθυμίζεις, δίνοντας μαρτυρία ενώπιον του Θεού· επειδή, λοιπόν, δεν είμαι σε θέση να μιλήσω πρόσωπο με πρόσωπο σε όλους για τα προστάγματα του Κυρίου, θεώρησα αναγκαίο τουλάχιστον να απευθυνθώ γραπτώς στην εν Χριστώ αγάπη όλων σας, ώστε αφενός να απαλλάξω τον εαυτό μου από το κρίμα, και αφετέρου να σας πληροφορήσω στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για όσα αποτελούν χρέος σας· για να μην περιπέσετε ούτε εσείς από άγνοια κάπου στο κεντρί του θανάτου, το οποίο είναι η αμαρτία, ούτε να παραβλέψετε κάποια εντολή του Θεού, για την οποία έχει γραφτεί ότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια, και εκπέσετε από αυτήν, καθώς ο Κύριος λέει: όποιος απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· αλλά ούτε και εμείς να βρεθούμε ένοχοι, εξαιτίας της σιωπής μας, για το αίμα εκείνων που έχουν θανατωθεί από την αμαρτία.

Μη έχοντας τη συγγένεια εξ αίματος ως εγγύηση ασφαλείας, ούτε τη διάθεση και την προθυμία που οφείλεται από τα τέκνα προς τους πατέρες, αλλά μέσω εκείνων από τους οποίους ήταν λογικό να σωθούν ενώ κινδύνευαν, μέσω αυτών των ίδιων ωθήθηκαν στα βάραθρα της απώλειας. Και αυτά θεωρώ ότι έχουν ειπωθεί με αρκετή κομψότητα, όσον αφορά την εξωτερική πλευρά της ιστορίας. Θεωρώ όμως ότι πρέπει να πούμε και κάτι από τα βαθύτερα θεωρήματα για την παρηγορία των πνευματικών ανθρώπων. Διότι η αγία πόλη, δηλαδή η Σιών ή η Ιερουσαλήμ, αποτελεί τύπο της Εκκλησίας του Χριστού, της αληθέστερης Σιών. Αυτήν, μερικές φορές, ή μάλλον τις περισσότερες, την πολιορκούν οι εχθροί της αλήθειας, δηλαδή οι επινοητές των ανόσιων αιρέσεων. Και δεν πολιορκούν μόνοι τους, αλλά μισθώνουν κατά κάποιον τρόπο και τις κοσμικές εξουσίες, με τον νοητό Σενναχηρείμ να τους εμπνέει σε αυτό, δηλαδή προφανώς τον Σατανά, ο οποίος μοιάζει να εξαπολύει αυτούς που βρίσκονται υπό την εξουσία του και εκείνους που έχουν συνηθίσει να υπηρετούν τις κακοτροπίες του, οι οποίοι, όταν έρχονται να πολεμήσουν με τους υπερασπιστές της αλήθειας, φλυαρώντας εναντίον της δόξας του Θεού, δεν θα επιτύχουν απολύτως τίποτα. Διότι οι πολιορκούμενοι θα παραμείνουν σιωπηλοί, και για ποιον λόγο, θα το διδάξει ο μακάριος Παύλος λέγοντας: «Να μη λογομαχείς για πράγματα που δεν έχουν καμία ωφέλεια»· και πάλι, «Αιρετικό άνθρωπο, μετά από μία και δεύτερη νουθεσία, να τον αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι ένας τέτοιος έχει διαστραφεί».

Αφού, λοιπόν, αποδοκίμασε ως θεομίσητη και αληθώς ανόσια την απάτη των ετεροδόξων, και την εκτροπή προς τη φαυλότητα εκείνων που συνηθίζουν να διαφθείρουν αυτούς που έχουν επιλέξει να βαδίζουν ορθά, και την παρασύρση προς τα μη πρέποντα, επινόησε και κάτι άλλο, το οποίο και ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος θεωρούσε το άριστο από τα μαθήματα για εμάς, λέγοντας: «Να μη λογομαχείτε για τίποτα χρήσιμο, παρά μόνο προς καταστροφή των ακροατών». Διότι οι περιττές διαλέξεις και η άκρως φιλόνεικη διάθεση γύρω από ζητήματα, γεννούν περιττές μάχες και πλήττουν τον νου των ακροατών. Διότι άλλοι, από ελαφρότητα, αποδέχονται κάποτε με προπέτεια και αμάθεια αυτό που δεν είναι ορθό και σπεύδουν να το επαινέσουν· άλλοι πάλι, εκφέροντας χείριστη κρίση για τα άριστα πράγματα, επειδή νοσούν από την ίδια απαιδευσία με τους υπόλοιπους, θα μπορούσαν να παρασυρθούν. Εντελώς λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν να διακρίνουν και να προτιμούν το ωφέλιμο από αυτό που από τη φύση του προκαλεί βλάβη. Και αυτοί δύσκολα διατηρούν τον νου τους αλώβητο στις λογομαχίες των άλλων. Ότι, επομένως, αυτό δεν θα αποβεί αζήμιο για όσους θέλουν να το πράττουν, μας το υπονοεί πάλι ο νόμος, λέγοντας: «Εάν δύο άνδρες μάχονται και χτυπήσουν γυναίκα εγκυμονούσα, και το παιδί της εξέλθει μη διαμορφωμένο, θα τιμωρηθεί με πρόστιμο, ανάλογα με το τι θα του επιβάλει ο σύζυγος της γυναίκας, και θα πληρώσει σύμφωνα με επίσημη εκτίμηση».

ξβʹ. Ανέβα σε ύψος και θα δεις όλα τα γήινα ταπεινά και ευτελή· αν όμως κατέβεις από το ύψος, θα θαυμάζεις ένα ασβεστωμένο σπιτάκι. ξγʹ. Ανέβα στη γνώση, ω εργάτη της ευσέβειας, και θα σε σηκώσει ψηλά σαν όχημα, και θα σε διαφυλάξει από πολλά προσκόμματα· διότι δεν θα επιτρέψει σε αυτόν που την αγαπά να λέει ή να πράττει κάτι προς καταστροφή εκείνων που τον ακούν.

Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: γέννησε θέλοντας ή μη θέλοντας; Και δεν είμαι σαν κι εσένα, φιλόνικε, ώστε να διανοηθώ κάτι τέτοιο για τον Θεό. Διότι, αν μεν γέννησε χωρίς να το βούλεται, γέννησε παρά τη θέλησή του. Και αν γέννησε βουλόμενος, άρα το βούλημα υπήρχε πριν από τον Υιό, και θα υπάρξει έστω και μια ελάχιστη χρονική στιγμή ως μεσοδιάστημα για τον Υιό εξαιτίας του βουλήματος. Στον Θεό όμως δεν υπάρχει χρόνος για βουλή, ούτε βούληση που να απαιτεί διανόηση. Ούτε λοιπόν θέλοντας γέννησε ούτε μη θέλοντας, αλλά μέσα στη φύση που υπερβαίνει κάθε βουλή. Διότι η φύση της θεότητάς Του ούτε έχει ανάγκη από βουλή ούτε πράττει κάτι χωρίς βουλή, αλλά ταυτόχρονα τα έχει όλα από τον εαυτό της και δεν υπολείπεται σε τίποτα από τα όντα. 27. Επιπλέον, πάλι ο ίδιος ο Άρειος θηρεύει λέξεις, περιφερόμενος πάντοτε παντού και μηχανευόμενος για τον εαυτό του τα πονηρά, όχι σύμφωνα με το πώς έχουν οι θείες Γραφές, αλλά καθώς ο ίδιος νοσεί περί τις αναζητήσεις και τις λογομαχίες που δεν χρησιμεύουν σε τίποτα, παρά μόνο στην καταστροφή του εαυτού του και όσων έχουν πλανηθεί από αυτόν, και πιάνεται από το ρητό όπου ο Κύριος, ευλογώντας τους μαθητές του, είπε: «Πατέρα, δώσε τους να έχουν ζωή μέσα τους. Αυτή δε είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Αλλά ήδη έχω πραγματευθεί όλα αυτά στον μεγάλο λόγο περί πίστεως, τον οποίο και πάλι, κατά τη μετριότητα και την αδυναμία μας, γράψαμε για την πίστη, αναγκασμένοι από την προτρεπτική παράκληση των αδελφών, και στον οποίο λόγο δώσαμε το όνομα «Αγκυρωτός».

Αν όμως μεταξύ εκείνων που φαίνεται ότι πιστεύουν ορθά και αγαπούν όσα έχουν φανερωθεί από τους πατέρες υπάρχουν κάποιοι που, μέσω της έρευνας, θέλουν να τα ανασκευάζουν, αυτοί δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δίνουν στον πλησίον τους να πιει θολή ανατροπή», και λογομαχούν χωρίς κανένα όφελος, παρά μόνο για την καταστροφή των ακεραίων. 4. Αυτά δε τα γράφω κατ' αυτόν τον τρόπο, έχοντας διαβάσει τα υπομνήματα που συντάχθηκαν από τη θεοσέβειά σου, τα οποία δεν έπρεπε καν να είχαν γραφτεί, ώστε να μην υπάρξει απολύτως καμία μνήμη αυτών στους μεταγενέστερους. Διότι ποιος άκουσε ποτέ τέτοια πράγματα; Και ποιος είναι αυτός που τα δίδαξε ή τα έμαθε; «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο λόγος του Κυρίου και ο νόμος του Θεού από την Ιερουσαλήμ.» Αλλά αυτά από πού εξήλθαν; Ποιος Άδης ξέρασε 〈το να λέει κανείς ότι το σώμα από τη Μαρία είναι ομοούσιο με τη θεότητα του Λόγου〉 ή ότι 〈ο Λόγος μεταβλήθηκε σε σάρκα και οστά και τρίχες και ολόκληρο σώμα και ότι άλλαξε την ίδια του τη φύση〉; Και ποιος άκουσε ποτέ γενικά από Χριστιανούς ότι 〈ο Υιός φόρεσε σώμα κατά θέσιν και όχι κατά φύσιν〉, ή ποιος ασέβησε τόσο πολύ ώστε και να πει και να σκεφτεί ότι 〈η ίδια η θεότητά του, που είναι ομοούσια με τον Πατέρα, περιτμήθηκε και έγινε ατελής από τέλεια〉 και ότι 〈εκείνο που καρφώθηκε στο ξύλο δεν ήταν το σώμα, αλλά η ίδια η δημιουργική ουσία της σοφίας〉; Και ποιος, ακούγοντας ότι 〈ο Λόγος δεν δημιούργησε για τον εαυτό του παθητό σώμα από τη Μαρία, αλλά από τη δική του ουσία〉, θα μπορούσε να αποκαλέσει Χριστιανό εκείνον που τα λέει αυτά;

Ας πενθήσουμε για την ειρήνη, την οποία εκείνος μισεί. Ας εγκαταλείψουμε τις έριδες και το να σταθμίζουμε τις λέξεις του δόγματος. Ας παύσουμε να επιθυμούμε να είμαστε διδάσκαλοι των διδασκάλων. Ας μισήσουμε τις λογομαχίες που αποβαίνουν σε καταστροφή των ακροατών. Ας πιστέψουμε σύμφωνα με όσα μας παρέδωσαν οι πατέρες μας. Δεν είμαστε σοφότεροι από τους πατέρες· δεν είμαστε ακριβέστεροι από τους διδασκάλους.

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Αξιόπιστος είναι ο λόγος: διότι, εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε· εάν τον αρνηθούμε, και εκείνος θα μας αρνηθεί· εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός, διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μη λογομαχούν, πράγμα το οποίο σε τίποτα δεν είναι χρήσιμο, παρά μόνο οδηγεί στην καταστροφή αυτών που ακούν.

2. Εξάλλου, εμείς από αυτά βλάπτουμε τους εαυτούς μας, ενώ εκείνον καθόλου, ούτε άλλωστε έχουμε τέτοια δύναμη. Γι' αυτό και πρόσθεσε δηλώνοντας το ίδιο πράγμα: «Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του». Δηλαδή, εάν δεν πιστεύουμε ότι αναστήθηκε, εκείνος καθόλου δεν βλάπτεται από αυτό· είναι αληθινός, είναι βέβαιος, είτε το πούμε εμείς είτε δεν το πούμε. Εάν, λοιπόν, σε τίποτα δεν βλάπτεται από εμάς που τον αρνούμαστε, για κανέναν άλλο λόγο δεν απαιτεί την ομολογία μας, παρά μόνο επειδή αυτό είναι χρήσιμο για εμάς. Διότι εκείνος παραμένει ο ίδιος και όταν τον αρνούμαστε και όταν δεν τον αρνούμαστε. Διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του, δηλαδή το να μην υπάρχει. Εμείς λέμε ότι δεν υπάρχει, αν και το πράγμα δεν είναι έτσι. Δεν είναι στη φύση του να μην υπάρχει, δεν είναι δυνατόν· δηλαδή, να περιπέσει στην ανυπαρξία· πάντοτε παραμένει, πάντοτε υπάρχει η υπόστασή του. Ας μην έχουμε, λοιπόν, την εντύπωση ότι του κάνουμε χάρη, ούτε ότι τον βλάπτουμε. Έπειτα, για να μην νομίσει κανείς ότι ο Τιμόθεος έχει ανάγκη από αυτές τις συμβουλές, πρόσθεσε: «Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μη λογομαχούν, πράγμα που δεν είναι σε τίποτα χρήσιμο, αλλά οδηγεί στην καταστροφή αυτών που ακούνε». Είναι φοβερό αυτό το να μιλάς έχοντας ως μάρτυρα τον Θεό. Διότι, εάν κανείς δεν θα τολμούσε να αθετήσει τη μαρτυρία ενός ανθρώπου που έχει κληθεί, πολύ περισσότερο του Θεού. Τι εννοώ με αυτό; Εάν κάποιος που συνάπτει συμφωνίες ή γράφει διαθήκες θελήσει να καλέσει αξιόπιστους μάρτυρες, θα τολμούσε άραγε κανείς να τα ανακαλέσει ενώπιον κάποιου ξένου;

Επικαλείται τον Θεό ως μάρτυρα των όσων λέγονται και των όσων πράττονται. Να μη λογομαχούν, πράγμα το οποίο σε τίποτα δεν είναι χρήσιμο. Όχι μόνο αυτό, αλλά προσθέτει: «προς καταστροφήν εκείνων που ακούν». Όχι μόνο δεν προκύπτει κανένα όφελος από αυτό, αλλά προξενείται και μεγάλη βλάβη. Αυτά, λοιπόν, να τους υπενθυμίζεις· και αν τα περιφρονούν, ο Θεός θα τους κρίνει. Γιατί άραγε τους προτρέπει να μη λογομαχούν; Γνωρίζει ότι αυτή η συνήθεια είναι αχόρταγη, και ότι η ανθρώπινη ψυχή πάντοτε επιθυμεί να φιλονικεί και να λογομαχεί. Για να μη συμβαίνει λοιπόν αυτό, δεν λέει απλώς να μη λογομαχούν, αλλά καθιστώντας τον λόγο του πιο φοβερό, πρόσθεσε: «προς καταστροφήν εκείνων που ακούν». Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο ενώπιον του Θεού, εργάτη που δεν έχει λόγο να ντρέπεται, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας.

Αλλά για να μη σας προκαλέσουμε πολλή σύγχυση, ας περατώσουμε εδώ τον λόγο. Διότι, εάν αρχίσουμε να παραθέτουμε τα δόγματα εκείνων, και το τι είπαν για τον Θεό, τι για την ύλη, τι για την ψυχή και τι για τα σώματα, θα ακολουθήσει πολύς γέλωτας. Και δεν θα έχουν καν ανάγκη από τη δική μας κατηγορία, διότι οι ίδιοι στράφηκαν ο ένας εναντίον του άλλου. Εκείνος, μάλιστα, που έγραψε εναντίον μας τον λόγο περί της ύλης, αναίρεσε τον ίδιο του τον εαυτό. Γι' αυτό, προκειμένου να μη σας απασχολούμε μάταια και να μην ξετυλίγουμε έναν λαβύρινθο λόγων, αφήνοντας αυτά, εκείνο θα πούμε: να προσηλώνεστε στην ακρόαση των Θείων Γραφών και να μη λογομαχείτε για πράγματα ανώφελα· πράγμα που και ο Παύλος συμβουλεύει τον Τιμόθεο, αν και εκείνος ήταν γεμάτος από πολλή σοφία και είχε τη δύναμη των θαυμάτων. Ας υπακούμε, λοιπόν, σε εκείνον, και αφήνοντας τις φλυαρίες, ας αφοσιωθούμε στα έργα, εννοώ στη φιλαδελφία και τη φιλοξενία. Και ας δώσουμε μεγάλη βαρύτητα στην ελεημοσύνη, ώστε να αξιωθούμε των υποσχεμένων αγαθών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.

Ας παύσουμε να επιθυμούμε να είμαστε διδάσκαλοι των διδασκάλων. Ας μισήσουμε τη λογομαχία, η οποία αποβαίνει προς καταστροφή των ακροατών. Ας πιστέψουμε όπως ακριβώς μας παρέδωσαν οι πατέρες. Δεν είμαστε σοφότεροι από τους πατέρες. Δεν είμαστε ακριβέστεροι από τους διδασκάλους.

Αν λοιπόν για κάποιον ανθρώπινο λόγο επέλεξες τη μεταστροφή, χωρίς να αγνοείς την ορθότητα του δικού μας δόγματος, δεν νομίζω ότι θα αρνηθείς την επιστροφή· διότι δεν θα μπορούσες να ανεχθείς να απέχεις για πολύ από την καλύτερη μερίδα. Αν πάλι ισχυρίζεσαι ότι η πίστη που επέλεξες είναι με κάθε βεβαιότητα ασφαλής και για τον λόγο αυτόν την ασπάζεσαι, θα έπρεπε να αναλογιστείς την ευκολία με την οποία ολισθαίνει η ανθρώπινη διάνοια, και πώς πολλοί, οι οποίοι, αν και απέκτησαν αυτοπεποίθηση χάρη στην οξύνοια του νου και τη ρητορική τους δεινότητα, εντούτοις αστόχησαν ως προς την ορθή πίστη για τον Θεό· διότι δεν προσηλώθηκαν στην αληθινή και ύψιστη σοφία, αλλά στην ψυχική και δαιμονιώδη, για την οποία η προσπάθεια αναλώνεται σε ανωφελείς λογομαχίες, των οποίων ο καρπός δεν είναι τίποτε άλλο παρά η καταστροφή αυτών που ακούν.

Ίσως θα μπορούσες να πεις: «δεν βιάζομαι να εκδικηθώ, αλλά να θεραπεύσω». Και ποιοι έχουν περισσότερο ανάγκη θεραπείας; Αυτοί που νοσούν σε καίρια σημεία ή εκείνοι που ταλαιπωρούνται από κάποια μικρή σωματική αδιαθεσία; Εάν, λοιπόν, επέλεξες αυτή τη μεταστροφή για κάποιον ανθρώπινο λόγο, χωρίς να αγνοείς την ορθότητα της δικής μας πίστης, δεν νομίζω ότι θα αρνηθείς να επιστρέψεις· διότι δεν θα μπορούσες να ανεχθείς να μείνεις για πολύ μακριά από την καλύτερη πλευρά. Αν πάλι ισχυρίζεσαι με απόλυτη βεβαιότητα ότι η πίστη που επέλεξες είναι η ασφαλής, και για αυτόν τον λόγο την ασπάζεσαι, πρέπει να αναλογιστείς πόσο εύκολα ολισθαίνει η ανθρώπινη διάνοια, και πώς πολλοί, οι οποίοι αντλούσαν θάρρος από την οξύτητα του μυαλού τους και από τη ρητορική τους δεινότητα, απέτυχαν ωστόσο να βρουν την ορθή πίστη περί Θεού. Διότι δεν έδωσαν προσοχή στην αληθινή και πρώτη σοφία, αλλά στην ψυχική και δαιμονική, η οποία αναλώνεται σε ανώφελες λογομαχίες· ο καρπός των οποίων δεν είναι τίποτε άλλο, παρά μόνο η καταστροφή αυτών που τις ακούν. Ή μήπως δεν ήταν γεμάτοι από την ελληνική (ειδωλολατρική) σοφία όλοι όσοι παρασύρθηκαν από αιρετικές δοξασίες;

Διότι εκείνοι που ίστανται, για να εκφραστούμε συμβολικά, γύρω από το θείο θυσιαστήριο, βλέπουν και ακούν τα θεία να τους αποκαλύπτονται τηλαυγώς, και προερχόμενοι με αγαθότητα έξω από τα θεία παραπετάσματα, τα φανερώνουν αναλόγως της αξίας του καθενός στους υποτακτικούς θεραπευτές, στον ιερό λαό και στις τάξεις που καθαίρονται, ιερά τα οποία διαφυλάχθηκαν καλώς άχραντα, μέχρις ότου εσύ, εισπηδώντας σε αυτούς τυραννικώς, τους ανάγκασες, παρά τη θέλησή τους, να διαπομπεύσουν ενώπιόν σου τα άγια των αγίων. Και ισχυρίζεσαι ότι κατέχεις τα ιερά και τα διαφυλάττεις, καίτοι ούτε είδες, ούτε άκουσες, ούτε κατέχεις κάτι από όσα αρμόζουν στους ιερείς, όπως ακριβώς δεν γνώρισες ούτε την αλήθεια των λογίων, λογομαχώντας καθημερινώς για αυτά προς καταστροφή όσων ακούν.

Αν όμως πειράζεστε, δεν είναι παράξενο· αλλά να αποφεύγετε την υποδούλωση που προέρχεται από μια μικρή συγκατάθεση και αδιαφορία· και να σκύβετε χαμηλά τα κεφάλια των ψυχών σας, γέρνοντας μαζί και τα κεφάλια του σώματος· και ταπεινωθείτε κάτω από το κραταιό χέρι του Θεού· και να μην δίνετε καμία σημασία σε τέτοια λόγια και λογισμούς προς αρέσκεια του διαβόλου, ο οποίος είναι αντάρτης κατά του Κυρίου. Αλλά να φροντίζετε να υπομένετε μέχρι τέλους, στο να ωφελείτε τον πλησίον, στο να διακρίνεστε στην ταπεινοφροσύνη, στο να υπερτερείτε στην αγάπη, και όχι στο να επιδεικνύεστε, ούτε στο να αυθαδιάζετε, ούτε στο να ανασηκώνετε το φρύδι με έπαρση και να υπερηφανεύεστε αγέρωχα· όχι στο να επιδιώκετε τα πρωτεία και να φιλοδοξείτε· όχι στο να αλαζονεύεστε και να περιαυτολογείτε· όχι στο να ερίζετε, να φιλονικείτε και να θέλετε να νικάτε στις συζητήσεις· όχι στο να παριστάνετε τους σοφούς χωρίς σύνεση και να λογομαχείτε ανώφελα προς καταστροφή όσων σας ακούν. Και ποιος είναι σοφός, ώστε να τα τηρήσει αυτά, και να κατανοήσει τα ελέη του Κυρίου; Διότι εγώ μόνον ομιλώ, ενώ παραμένω άπρακτος στα πάντα·

Διότι αυτά δεν εξαρτώνται από εμάς, αλλά εναπόκεινται στις ακατάληπτες κρίσεις του Θεού, ο Οποίος γνωρίζει πώς ορίζει το συμφέρον του καθενός, τόσο ως προς τη διάρκεια της ζωής όσο και ως προς τον τρόπο του θανάτου. Εκτός από αυτά, κάποιοι λογομαχούν και για κάτι άλλο «προς καταστροφή εκείνων που ακούν», ότι δηλαδή εμείς οι άνθρωποι δεν θα αναγνωρίσουμε ο ένας τον άλλον στην παλιγγενεσία, όταν έλθει ο Υιός του Θεού να κρίνει τα σύμπαντα. Διότι λένε: «Πώς είναι δυνατόν, εφόσον είμαστε φθαρτοί, όταν γίνουμε άφθαρτοι και αθάνατοι, τότε που δεν θα υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, άρσεν και θήλυ, αλλά όλοι θα είμαστε αγγελοειδείς, να αναγνωρίσουμε ο ένας τον άλλον;» Και πρώτα μεν πρέπει να λεχθεί εκείνο, ότι δηλαδή «Τα αδύνατα για τους ανθρώπους είναι δυνατά για τον Θεό». Επειδή, αν στηριχθούμε σε ανθρώπινους συλλογισμούς, ούτε την ανάσταση δεν θα ομολογήσουμε. Διότι, πώς είναι δυνατόν το σώμα που έχει αποσυντεθεί και τυχόν έχει καταφαγωθεί από θηρίο ή πτηνό ή ψάρι, και μάλιστα με πολλούς τρόπους και διαδοχικά, να ανασυγκροτηθεί κατά την έσχατη ημέρα; Αλλά όμως, με την άρρητη δύναμη του Θεού, και θα συγκεντρωθεί και θα αναστηθεί, και κάθε ψυχή θα αναγνωρίσει το δικό της σώμα, με το οποίο έζησε. Και εάν αναγνωρίσει το δικό της, είναι φανερό ότι θα αναγνωρίσει και αυτό του πλησίον.

Νομίζετε ότι εξομολογείστε· αλλά η πράξη σας δεν είναι εξομολόγηση, παρά συστήνετε πεδίο λογομαχίας και δικαστήριο πραιτωριανό προς καταστροφή και των δικών σας ψυχών, και εμού του ταπεινού στο αξίωμα και όλων όσοι ακούν. Ίσως λυπάστε για όσα λέω· διότι κατανοώ ότι λυπάστε· αλλά κι εγώ με πόνο μιλώ και ως άνθρωπος που πρόκειται να δώσει λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως για τον καθέναν από εσάς.

Διότι λέγει: «Μην δώσετε τα άγια στους σκύλους· και μην πετάξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους.» Ακολούθως δε ο θεσπέσιος Παύλος παραγγέλλει «να μη λογομαχείτε, πράγμα που σε τίποτε δεν ωφελεί, παρά προκαλεί την καταστροφή όσων ακούν.» Συμφωνεί δε και ο θεοφόρος Ιγνάτιος λέγοντας τα εξής: «Σας προφυλάσσω από τα ανθρωπόμορφα θηρία, τους αιρετικούς, τους οποίους όχι μόνο δεν πρέπει να δέχεστε, αλλά, εάν είναι δυνατόν, ούτε και να συναντάτε.» Και βέβαια ο καθένας από τους αγίους, για να μην μακρηγορώ στην κατήχηση, τα ίδια διακηρύσσει. Πώς, λοιπόν, ενώ αυτά έχουν οριστεί με αυτόν τον τρόπο, θα τολμήσουμε να γίνουμε παραβάτες των θείων διαταγών και στα δύο ζητήματα; Με κανέναν τρόπο, ακόμη κι αν αντιμετωπίζουμε τον θάνατο. Γι' αυτό, αδελφοί, αναγκαστικά αρνούμαστε, όχι επειδή έχει εξασθενήσει σε εμάς ο λόγος της αλήθειας, αφού, εάν οι βασιλείς το επιθυμούν, «είμαστε έτοιμοι προς απολογία», ώστε, σύμφωνα με την εντολή, να παρουσιάσουμε τον λόγο της πίστεως, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος περιζώνει με δύναμη τους αδυνάτους και δίνει λόγο ακόμη και στους άγλωσσους· αυτό είναι το θρυλούμενο δράμα.