Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:5

Πρωτίστως, λοιπόν, πρέπει με κάθε προφύλαξη να διαφυλάσσουμε την καρδιά από τους ρυπαρούς λογισμούς. Διότι από αυτήν εξέρχονται, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες και τα λοιπά. Διότι και η νηστεία μάς έχει προσταχθεί όχι μόνο για την κακουχία του σώματος, αλλά και για τη νήψη του νου, ώστε να μη σκοτιστεί από το πλήθος των τροφών και καταστεί ανίκανος στην προφύλαξη από τους λογισμούς. Πρέπει λοιπόν να επιδεικνύουμε κάθε ζήλο όχι μόνο στη σωματική νηστεία, αλλά και στην προσοχή των λογισμών και στην πνευματική μελέτη, χωρίς τα οποία είναι αδύνατον να ανέλθουμε στο ύψος της αληθινής αγνείας και καθαρότητας. Αρμόζει λοιπόν σε εμάς να καθαρίζουμε πρωτίστως, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, το εσωτερικό του ποτηριού και της παροψίδας, ώστε να γίνει και το εξωτερικό καθαρό. Για τον λόγο αυτόν, εάν έχουμε την προθυμία, κατά τον Απόστολο, να αθλήσουμε νομίμως και να στεφανωθούμε, νικώντας το ακάθαρτο πνεύμα της πορνείας, ας μην στηριχθούμε στη δική μας δύναμη ή άσκηση, αλλά στη βοήθεια του Δεσπότη Θεού. Διότι ο άνθρωπος δεν παύει να πολεμείται από αυτόν τον δαίμονα, έως ότου πιστέψει αληθινά ότι όχι με τον δικό του ζήλο ή κόπο, αλλά με τη χάρη και τη βοήθεια του Θεού απαλλάσσεται από αυτή τη νόσο και ανέρχεται στο ύψος της αγνείας.

Κείμενο ριη΄. «Αν πάλι κάποιος αγωνίζεται ως αθλητής, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες.» Ερμηνεία. Διότι, εάν κάποιος στρατεύεται και εισέρχεται σε πόλεμο, ούτε έτσι στεφανώνεται, εάν δεν συμπλακεί με τον αντίπαλο, δεν τον χτυπήσει με το ξίφος και δεν τον σκοτώσει. Διότι αυτό σημαίνει το να αγωνίζεται κανείς σύμφωνα με τους κανόνες.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Τους ρυπαρούς λογισμούς, καθώς και το να ακούσεις ή να αντιληφθείς ότι κάποιος έχει τέτοιου είδους λογισμούς και να πεις: «Ιδού, και άλλοι σαν κι εμένα σκέφτονται τα κακά», οφείλεις να αναθεματίσεις αυτούς τους κακούς λογισμούς. Και για τον αδελφό σου να πεις ότι: «Είναι καλύτερος και αγιότερος από εμένα», και έτσι σταματά ο λογισμός. Όσο για το πνευματικό πένθος, εάν δεν αγωνιστείς σκληρά προς τους ανθρώπους ενώ βρίσκεσαι μαζί τους, με το να παλέψεις να μην αποκτήσεις οικειότητα με κανέναν, το πένθος ή η κατάνυξη δεν έρχεται. Και εάν με κάποια δικαιολογία σε κάνουν να αποφεύγεις τους αδελφούς σου, στην πραγματικότητα σε κάνουν να αποφεύγεις τον αγώνα και το στάδιο. Επομένως, αγωνίσου, ενώ βρίσκεσαι ανάμεσα στους ανθρώπους, να νικήσεις την οικειότητα μαζί τους. Διότι ο Απόστολος λέει ότι «Εάν κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως». Κάνε ό,τι εξαρτάται από τη δύναμή σου, αδελφέ, και ο Θεός θα σε συνδράμει στα πάντα.

Το να εκπίπτει στο κακό μία ψυχή που ξεκίνησε από το καλό, δεν είναι καθόλου παράδοξο· διότι πολλά τέτοια παραδείγματα θα μπορούσε να βρει κανείς. Γι' αυτό, πρέπει να θυμόμαστε τη θεόπνευστη Γραφή που λέει: «Δίπλα στον δρόμο έστησαν σκάνδαλα για εμένα»· και πάλι: «Εάν κάποιος αγωνίζεται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως»· και να προφυλασσόμαστε παντού τόσο από την αμετρία και την ακαιρία, όσο και από την αταξία. Διότι, εξαιτίας καθενός από τα προαναφερθέντα, ακόμη και αυτό που φάνηκε να είναι καλό, πολλές φορές μετέπεσε σε κακό.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΟΣΤ΄. Εάν πρέπει να ψεύδεται κανείς δήθεν κατ' οικονομίαν για κάτι χρήσιμο. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Η απόφαση του Κυρίου δεν το επιτρέπει αυτό, εφόσον διακήρυξε άπαξ ότι το ψεύδος προέρχεται από τον διάβολο, χωρίς να φανερώσει καμία διαφορά ως προς το ψεύδος. Και ο Απόστολος επίσης το μαρτυρεί γράφοντας: «Και αν αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως».

Κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης και αγωνίσου νομίμως, για να στεφανωθείς, γνωρίζοντας τούτο: ότι κάθε αγωνιζόμενος εγκρατεύεται στα πάντα. Εκείνο όμως που σκέφτηκα μόλις τώρα καθώς μιλούσα, αξίζει να μην το παραβλέψουμε: ότι στους μεν στρατιώτες του κόσμου το σιτηρέσιο αυξάνεται ανάλογα με τους κόπους τους· στους πνευματικούς οπλίτες όμως, εκείνος που καταναλώνει λιγότερη τροφή κατέχει το μεγαλύτερο αξίωμα. Διότι, όπως ακριβώς η δική μας περικεφαλαία διαφέρει ως προς τη φύση της από τη φθαρτή (αφού της μεν φθαρτής το υλικό είναι ο χαλκός, ενώ η δική μας έχει συγκροτηθεί από την ελπίδα της σωτηρίας)· και όπως η ασπίδα για εκείνους είναι φτιαγμένη από ξύλο και δέρμα, ενώ για εμάς προκάλυμμα είναι η πίστη· και όπως εμείς έχουμε περιβληθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, ενώ εκείνοι φορούν κάποιον αλυσιδωτό χιτώνα· και η μάχαιρα για εμάς, προς άμυνά μας, είναι η του πνεύματος, ενώ εκείνοι προβάλλουν τη σιδερένια· έτσι είναι φανερό ότι δεν είναι οι ίδιες τροφές που χορηγούν την ισχύ και στους δύο. Αλλά εμάς μάς δυναμώνουν τα δόγματα της ευσέβειας, ενώ για εκείνους είναι αναγκαίος ο χορτασμός της κοιλιάς. Επειδή, λοιπόν, το κύλισμα του χρόνου μάς έφερε και πάλι αυτές τις πολυπόθητες ημέρες, ας τις υποδεχθούμε όλοι με χαρά, σαν παλιές τροφούς, μέσω των οποίων η Εκκλησία μάς ανέθρεψε στην ευσέβεια.

Αθλητή, πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως τυχόν παραβείς κάποιον από τους αθλητικούς νόμους. Διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως. Να μιμείσαι τον Παύλο, ο οποίος και έτρεχε, και πάλευε, και πυγμαχούσε· και εσύ, ως καλός πυγμάχος, να διατηρείς απερίσπαστο το βλέμμα της ψυχής σου. Να προστατεύεις τα καίρια σημεία προτάσσοντας τα χέρια σου· και το βλέμμα σου ας είναι ατενώς προσηλωμένο στον αντίπαλο. Στους αγώνες δρόμου να εκτείνεσαι προς τα εμπρός. Έτσι να τρέχεις, για να κατακτήσεις το έπαθλο. Στην πάλη, να αγωνίζεσαι εναντίον των αόρατων εχθρών. Τέτοιον θέλει ο λόγος να είσαι σε όλη σου τη ζωή, χωρίς να έχεις καταπέσει ούτε να κοιμάσαι πνευματικά, αλλά με νήψη και εγρήγορση να κυβερνάς τον εαυτό σου.

Διότι αρκεί στον μαθητή να γίνει σαν τον δάσκαλό του. Του Θεού είναι η φωνή, και δεν θα διαψευστεί. Πρέπει να πολιτεύεσαι σύμφωνα με τον αθλητικό νόμο, διαφορετικά δεν θα στεφανωθείς, όπως ακριβώς είπε ο Απόστολος: Και εάν κάποιος αγωνίζεται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως.

Τι ζητάς εσύ, που σταυρώθηκες ως προς τον κόσμο, ανάμεσα σε εκείνους που φιληδονούν με τα του κόσμου και μέσα στον κόσμο; «Κανείς», λέει, «όταν στρατεύεται, δεν εμπλέκεται στις βιοτικές ασχολίες, προκειμένου να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε», και κανείς «δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Συντάφηκες με τον Χριστό κατά το βάπτισμα· γιατί, λοιπόν, ακολουθείς κοσμικούς κανόνες σαν να ζεις μέσα στον κόσμο;

Και γόγγυζαν οι γραμματείς τους και οι Φαρισαίοι προς τους μαθητές του, λέγοντας: Γιατί τρώτε και πίνετε μαζί με τελώνες και αμαρτωλούς; Και απαντώντας ο Ιησούς τούς είπε: Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Β΄. Κανείς στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις υποθέσεις του βίου, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι και κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως.

ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Κανένας στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι κάποιος αγωνίζεται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ότι, κατ' αντιπαραβολή προς εκείνους οι οποίοι στα μικρότερα ζητήματα επέδειξαν φόβο προερχόμενο από πίστη και ζήλο από αξιόλογη επιθυμία, εκείνοι που διαπιστώνεται ότι είναι περιφρονητές ή αμελείς στα σπουδαιότερα, υφίστανται αυστηρότερη την κατάκριση.

Κατά το παράδειγμα δε του Αποστόλου, είναι δυνατόν, σαν μέσα από ένα ανθρώπινο υπόδειγμα, να μάθουμε τον απαράβατο κανόνα της θεοσεβείας που ισχύει καθολικά για όλους, όταν λέει: «Ακόμη και αν αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως». Με μεγαλύτερο δε φόβο, μπορούμε να μνημονεύσουμε τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος έθεσε τον όρο λέγοντας: «Μακάριος είναι εκείνος ο δούλος, τον οποίο ο Κύριος, όταν έλθει, θα τον βρει να πράττει έτσι». Διότι, λέγοντας το «έτσι», έδειξε ότι αυτός που δεν πράττει κατ' αυτόν τον τρόπο έχει εκπέσει του μακαρισμού· πράγμα που μπορεί κανείς να το μάθει με ακρίβεια και να βεβαιωθεί πλήρως από τα πολλά που εξιστορούνται και αναφέρονται τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη.

Εμείς όμως λέμε μεν ότι επιθυμούμε τη βασιλεία των ουρανών, αλλά δεν φροντίζουμε για τα μέσα με τα οποία είναι δυνατόν να την επιτύχουμε. Αντίθετα, χωρίς να καταδεχόμαστε κανέναν κόπο για χάρη της εντολής του Κυρίου, υποθέτουμε μέσα στη ματαιότητα του νου μας ότι θα αξιωθούμε ίσων τιμών με εκείνους που αντιστάθηκαν στην αμαρτία μέχρι θανάτου. Ποιος άραγε, μένοντας καθισμένος στο σπίτι του ή κοιμώμενος τον καιρό της σποράς, γέμισε τον κόρφο του με δεμάτια όταν έφτασε ο θερισμός; Ποιος τρύγησε αμπέλι που δεν είχε φυτευτεί ούτε είχε καλλιεργηθεί με τον δικό του κόπο; Οι καρποί ανήκουν σε εκείνους των οποίων είναι και οι κόποι· οι τιμές και τα στεφάνια ανήκουν σε αυτούς που έχουν νικήσει. Ποιος ποτέ στεφανώνει εκείνον που ούτε καν αποδύθηκε σε αγώνα εναντίον του αντιπάλου; Εφόσον είναι αναγκαίο όχι μόνο να νικήσει κανείς, αλλά και να αγωνιστεί νομίμως, σύμφωνα με τον Απόστολο. Και αυτό σημαίνει το να μην παραμελεί ούτε στο ελάχιστο κάτι από τα διατεταγμένα, αλλά να πράττει το καθένα με τον τρόπο που μας έχει προσταχθεί. Διότι μακάριος είναι, λέει, ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο Κύριος, όταν έλθει, θα τον βρει να πράττει, όχι όπως έτυχε, αλλά να πράττει έτσι· και, «Εάν προσφέρεις ορθά, αλλά δεν διαιρέσεις ορθά, αμάρτησες». Εμείς όμως, νομίζοντας ότι έχουμε τηρήσει ίσως μία από τις εντολές (διότι δεν θα έλεγα ότι πράγματι την έχουμε τηρήσει, αφού όλες συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με τον υγιή σκοπό του λόγου, έτσι ώστε με την αθέτηση της μίας να συναναιρούνται κατ' ανάγκην και οι υπόλοιπες), δεν αναμένουμε την οργή για όσα έχουμε παραβλέψει, αλλά περιμένουμε τις τιμές για εκείνο που δήθεν έχουμε κατορθώσει.

Επομένως, σε όσους διστάζουν να εκπληρώσουν όσα γίνονται προς δόξαν Θεού, και εκείνα με τα οποία θα φαινόταν να συγκροτείται ο οίκος Του, δηλαδή η Εκκλησία, ούτε πνευματική δροσιά θα υπάρξει, δηλαδή η παρηγοριά από τον ουρανό που τρέφει τις ψυχές και τις καρδιές· ούτε βέβαια η ευκαρπία της γης, δηλαδή τα κατορθώματα που επιτυγχάνονται μέσω του σώματος· ούτε σιτάρι, ούτε κρασί, ούτε χρήση ελαίου. Διότι θα είναι εντελώς και με κάθε τρόπο ανίσχυροι, και μακριά από κάθε ευφροσύνη, και με κανέναν τρόπο δεν θα χριστούν με το νοητό έλαιο της αγαλλιάσεως, και γενικώς θα απομείνουν άγευστοι και αμέτοχοι της ευλογίας που δίνεται δια του Χριστού· και επιπλέον αυτών θα παραδοθούν στη ρομφαία, και θα υπομείνουν εντελώς χωρίς αμοιβή τον κόπο τους, ακόμη κι αν ακολουθήσουν κάποιο τρόπο επιείκειας. Διότι δεν στεφανώνεται κανείς, «εάν δεν αγωνιστεί νομίμως», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Επομένως, ας θεωρούμε ως πλέον επιδιωκόμενη και ιερή την προθυμία για τα ανώτερα· και ας τοποθετούνται τα δικά μας σε κατώτερη μοίρα, και ας ακολουθούν πίσω από όσα γίνονται προς δόξαν Θεού. Και όχι μόνο τα σπίτια, τα χρήματα, και όσα οδηγούν στη ματαιοδοξία, αλλά ακόμη και οι συγγενείς, οι αδελφοί και οι πατέρες.

Διότι, όπως ακριβώς «η πίστη χωρίς τα έργα είναι νεκρή», έτσι και τα έργα, εάν δεν προϋπάρχει μέσα μας η πίστη, με κανέναν τρόπο δεν ωφελούν τις ψυχές μας· «διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως», σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Θα βρούμε ουκ ολίγους που έχουν πάθει κάτι τέτοιο, οι οποίοι, μολονότι έχουν μερικές φορές βίο σεμνό και καθαρό, επειδή δεν έχουν γνωρίσει τον φύσει και αληθινό Θεό, προσηλώνουν το μάτι της διανοίας τους τρόπον τινά μόνο στα γήινα πράγματα. Ακάθαρτος όμως είναι και αυτός πάλι, διότι «κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως», σύμφωνα με το γεγραμμένο. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Επομένως μας μολύνει ως να είχαμε μορφή χοίρου, αλλά και των άλλων ζώων που υπόκεινται στις κατηγορίες του νόμου. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Πολύ σωστά μίλησες. Και δεν αρκείται ο νόμος στο να προβάλλει τις εικόνες των ακαθάρτων ζώων, ενδεχομένως μόνο μέσα από τέτοια παραδείγματα, αλλά έχοντας επιλέξει να μας ωφελεί μέσα από όλη σχεδόν την κτίση και προσφέροντας πλουσιοπάροχα τη γνώση του χρήσιμου και του πρέποντος, αναλύει επίσης και τα είδη των υδρόβιων ζώων και τα σμήνη των πτηνών, ώστε, ερευνώντας πολύ καλά τη φυσική ιδιότητα του καθενός, να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τι είναι τελικά αυτό που ευαρεστεί τον Θεό και τι είναι απορριπτέο και μισητό σε Αυτόν, και έτσι, ζώντας μια απολύτως έννομη ζωή, να απομακρυνθούμε με τον πιο σθεναρό τρόπο από καθετί που συνηθίζει να μολύνει.

Ας περιφρονήσουμε, λοιπόν, όλα τα βιωτικά πράγματα, τα οποία αποσπούν τον νου από τον Θεό. Διότι την ισχύ και το κάλλος τα διαδέχεται το γήρας και η ασθένεια, και τη δόξα και τον πλούτο τα διαλύει ο θάνατος και η φθορά. Η δικαιοσύνη όμως μένει εις τον αιώνα. Αγωνίσου λοιπόν καλώς, αγαπητέ, διότι, ιδού, το στάδιο έχει ανοίξει για όλους, και ο Αγωνοθέτης λέγει μέσω του Αποστόλου: έτσι να τρέχετε, ώστε να κατακτήσετε το βραβείο, και, καθένας που αγωνίζεται εγκρατεύεται σε όλα. Και πάλι λέγει: κανένας που στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιωτικές υποθέσεις, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Και εάν κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως. Ο δε Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού είθε να μας δώσει πνεύμα δυνάμεως, σοφίας και υπομονής, ώστε να Τον υπηρετούμε όλες τις ημέρες της ζωής μας. Στον Οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Έρχεται για να παρηγορήσει αυτούς που πένθησαν και έκλαψαν, όχι για κάποιον νεκρό, ούτε για την πρόσκαιρη απώλεια των χρημάτων, αλλά εξαιτίας της αμαρτίας που εύκολα μας παγιδεύει και για τη βασιλεία της οποίας δεν θα υπάρξει τέλος, και για τη μακάρια τρυφή του παραδείσου, από όπου εκδιωχθήκαμε παραβαίνοντας την εντολή του Θεού, εκεί όπου πάλι επιστρέφουν αυτοί που πενθούν και κλαίνε. Έρχεται για να στεφανώσει εκείνους που αγωνίστηκαν νόμιμα, και αγάπησαν τη στενή και τεθλιμμένη οδό. Έρχεται για να ελεήσει τους ελεήμονες. Έρχεται για να μακαρίσει εκείνους που έγιναν φτωχοί για χάρη του. Έρχεται για να γεμίσει με αγαθά εκείνους που πείνασαν και δίψασαν για χάρη του. Έρχεται να φωτίσει τα κρυπτά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών. Και γιατί δεν το λέω με συντομία; Έρχεται να αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Έρχεται όχι πλέον από τη γη, όπως πρώτα, αλλά από τους ουρανούς με δύναμη και πολλή δόξα. Τότε οι σάλπιγγες θα ηχήσουν από τους ουρανούς, και οι δυνάμεις τους θα σαλευτούν, όλη η γη, σαν το νερό της θάλασσας, τρέμει από τη δόξα του· ποταμός πυρός προπορεύεται μπροστά του, καθαρίζοντας τη γη από τις ανομίες.

Δεν αποδέχεται τα παιδιά που πεθαίνουν πριν αποκτήσουν επίγνωση, αλλά τα αποκλείει από την προσδοκώμενη ελπίδα. Διότι ισχυρίζεται ότι αυτά δεν κληρονομούν τη βασιλεία των ουρανών, επειδή, όπως λέει, δεν αγωνίστηκαν. «Διότι, εάν κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως»· εάν λοιπόν και αυτός που αθλείται δεν στεφανώνεται εάν δεν το πράξει νομίμως, πόσο μάλλον εκείνοι που δεν έχουν καν κληθεί σε αγώνα; Επίσης, αυτός δεν πιστεύει ότι ο παράδεισος είναι αισθητός, όπως ακριβώς και ο Ωριγένης, ούτε, όπως προείπα, στην ανάσταση των νεκρών εν σαρκί, αλλά, ενώ μιλάει για ανάσταση νεκρών, εννοεί την ανάσταση των ψυχών, προβάλλοντας κάποια πνευματική μυθολογία. Και κανείς δεν εκκλησιάζεται μαζί τους, παρά μόνο εάν είναι παρθένος, μοναχός, εγκρατής ή χήρα. Σχετικά δε με τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, δεν διδάσκει σύμφωνα με τον Ωριγένη, αλλά πιστεύει ότι ο Υιός έχει όντως γεννηθεί από τον Πατέρα, (3.) και αποδέχεται για το Άγιο Πνεύμα ότι προέρχεται από τον Πατέρα. Όμως ισχυρίζεται, όπως έχω ήδη αναφέρει παραπάνω σχετικά με την αίρεση των Μελχισεδεκιανών, ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ο Μελχισεδέκ, επειδή, όπως λέει, ο Απόστολος έχει πει ότι «υπερεντυγχάνει με στεναγμούς αλάλητους υπέρ ημών». Και ποιος είναι αυτός, παρά εκείνος που, «αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού, παραμένει ιερέας στο διηνεκές»; Και το «ιερέας στο διηνεκές» δικαιολογείται από το ότι υπερεντυγχάνει.

Εφόσον λοιπόν το στάδιο έχει ανοιχθεί για όλους προς άθληση (και το στάδιο αυτό είναι ο κοινός βίος των ανθρώπων), στο οποίο ένας είναι ο αντίπαλος, η κακία, η οποία με πολλούς τρόπους και με δόλια παλαίσματα καταβάλλει εκείνους που παλεύουν εναντίον της, για τον λόγο αυτόν ο αγαθός παιδοτρίβης των ψυχών σού προδείχνει το τέλος των ιδρώτων, τον στολισμό με τα στεφάνια και την ανακήρυξη της νίκης· ώστε, βλέποντας προς εκείνο το τέλος, να στηριχθείς στον Νικοποιό και να προετοιμάσεις για τον εαυτό σου το επινίκιο κήρυγμα. Όσα δε νοήματα της διδασκαλίας περί αρετής υποκρύπτονται στη συνέχεια, θα ήταν οπωσδήποτε φανερά σε εκείνους που, μέσω αυτής της αρχής, αποβλέπουν στα όσα ακολουθούν. Διότι είναι προφανές ότι όσα είναι τα πάθη της ψυχής, τόσες λαβές και παλαίσματα των εχθρών γεννώνται εναντίον μας, μέσω των οποίων συχνά ο λογισμός, σαν κάποιο μέλος της ψυχής, εξαρθρώνεται και αποσπάται, εκτός εάν κάποιος, όντας προετοιμασμένος μέσω της συνεχούς άσκησης, εξασφαλίσει για τον εαυτό του την ασφάλεια και το ακατάπτωτο σε τέτοιους αγώνες, και μέσω της νόμιμης άθλησης, όπως λέει ο Απόστολος, κατακτήσει τη νίκη, η οποία αποτελεί το τέλος των αγώνων. Όσα δε συμπαρατίθενται με τη φράση «Εἰς τὸ τέλος» αποτελούν ορισμένες υποθήκες και συμβουλές για τη νίκη, μέσω των οποίων θα μπορούσε να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο. Διότι και η έκφραση «τῶν ἀλλοιωθησομένων» υποδηλώνει τη μεταβολή της ψυχής προς το κρείττον.

Αυτό λοιπόν είναι, κατά τη δική μου τουλάχιστον κρίση, το τέλειο στον χριστιανικό βίο: το να μετέχει κανείς σε όλα τα ονόματα με τα οποία σημαίνεται το όνομα του Χριστού, τόσο στην ψυχή όσο και στον λόγο και στις ασχολίες της ζωής, ώστε να αναδεχθεί στον εαυτό του τον ολοτελή αγιασμό, σύμφωνα με την ευλογία του Παύλου, σε ολόκληρο το σώμα, την ψυχή και το πνεύμα, διατηρώντας τον εαυτό του στο διηνεκές προφυλαγμένο από κάθε επιμειξία με το κακό. Εάν όμως κάποιος έλεγε ότι το αγαθό είναι δυσκατόρθωτο, επειδή άτρεπτος είναι μόνο ο Κύριος της κτίσεως, ενώ η ανθρώπινη φύση είναι τρεπτή και ρέπει εύκολα προς τις μεταβολές· πώς λοιπόν είναι δυνατόν να επιτευχθεί η σταθερότητα και η αμεταπτωσία στο αγαθό μέσα σε μία τρεπτή φύση; Απέναντι σε έναν τέτοιο ισχυρισμό απαντούμε το εξής: ότι δεν είναι δυνατόν να στεφανωθεί κάποιος, ο οποίος δεν αγωνίστηκε νομίμως· και δεν θα μπορούσε να υπάρξει νόμιμος αγώνας, εάν δεν υπάρχει εκείνος που αντιπαλεύει. Εάν λοιπόν δεν υπήρχε ο αντίπαλος, δεν θα υπήρχε ούτε ο στέφανος· διότι δεν νοείται νίκη καθ' εαυτήν, εάν δεν υπάρχει εκείνος που ηττάται. Επομένως, ας αγωνιστούμε ενάντια σε αυτήν ακριβώς την τρεπτότητα της φύσεώς μας, συμπλεκόμενοι μέσω των λογισμών μας με αυτήν σαν σε κάποιον αντίπαλο, αναδεικνυόμενοι νικητές όχι με το να την καταβάλουμε, αλλά με το να μην της επιτρέψουμε να πέσει.

Σε παρακαλώ εν Θεώ να εντείνεις τον αγώνα σου και να υπερασπιστείς το αξίωμά σου. Να φροντίζεις για την ενότητα με τους αγίους· να υποβαστάζεις τους πιο αδύναμους, για να εκπληρώσεις τον νόμο του Χριστού. Να αφιερώνεσαι στις νηστείες και τις προσευχές, αλλά όχι υπέρμετρα, για να μην καταβάλεις τον εαυτό σου. Από το κρασί και τα κρέατα μην απέχεις εντελώς· διότι δεν είναι βδελυρά. Διότι λέει: «Τα αγαθά της γης θα φάτε», και: «Θα τρώτε κρέατα όπως τα λάχανα», και: «Το κρασί ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου και το λάδι ιλαρύνει το πρόσωπο και ο άρτος στηρίζει την καρδιά»· αλλά να γίνεται αυτό με μέτρο και ευταξία, εφόσον ο Θεός τα χορηγεί. Διότι ποιος θα φάει ή ποιος θα πιει χωρίς τη δική Του χορηγία; Διότι αν υπάρχει κάτι ωραίο, είναι δικό Του, και αν υπάρχει κάτι αγαθό, είναι δικό Του. Να προσέχεις την ανάγνωση των Γραφών, ώστε όχι μόνο εσύ ο ίδιος να γνωρίζεις τους νόμους, αλλά και να τους εξηγείς στους άλλους. Να είσαι νηφάλιος και άγρυπνος ως αθλητής του Θεού. Κανένας που στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε αυτόν που τον στρατολόγησε· και αν κάποιος αγωνίζεται ως αθλητής, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Αντίψυχό σου γίνομαι εγώ, ο δέσμιος.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΗΛΙΑ 1478. Αν ο μολυσμός άγγιζε μόνο τα προπύλαια και όχι τα άδυτα, ίσως το πάθος να ήταν θεραπεύσιμο. Αν όμως προσβάλλει την ίδια την ψυχή, ας μην εξαπατά κανείς τον εαυτό του. Και αν κάποιος έλεγε, εξαπατώντας τους ανθρώπους: «Κανείς δεν στεφανώνεται, αν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες», θεωρώντας ότι το να βλέπει αποτελεί νόμιμη πάλη, εφόσον απέχει από την πράξη, ας μάθει ότι ο αγωνοθέτης και κριτής τέτοιων αγωνισμάτων είπε: «Όποιος βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, ήδη διέπραξε μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Νόμιμη πάλη, λοιπόν, δεν είναι εκείνη που ορίζεται από τη ραθυμία και την προκατάληψη του καθενός, αλλά εκείνη που θεσπίστηκε από τον αδέκαστο Κριτή.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΟΥΡΑΝΙΟ 1517. Γιατί καταφεύγεις σε πολλούς, ενώ μπορείς να καταφύγεις σε έναν; Γιατί κολακεύεις πολλούς, ενώ είναι δυνατόν να ικετεύσεις έναν; Γιατί καλείς τους αδύναμους σε βοήθεια, ενώ πρέπει να καταφεύγεις στην αήττητη δεξιά και να απαλλάσσεσαι από κάθε πειρασμό; Διότι πειρασμός δεν είναι το να περιπέσει κανείς σε πειρασμό, όπως νομίζεις, αλλά το να νικηθεί από αυτόν. Και ότι αυτό, μολονότι φαίνεται σε πολλούς απίστευτο, είναι αληθινό, θα το καταστήσω σαφές χρησιμοποιώντας ορισμένα χωρία από τις ιερές Γραφές. Θα παραλείψω, λοιπόν, τον λόγο του Παύλου: «Κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες», επειδή ορισμένοι θεωρούν ότι υπαινίσσεται μόνο τους κόπους της αρετής, και θα περάσω σε άλλο χωρίο.

Διότι θα λάβεις στέφανο χαρίτων. [ό.π.] Διότι, εάν τηρήσεις με πιστή καρδιά τον νόμο του πατέρα σου και φυλάξεις τις εντολές της μητέρας σου, θα λάβεις στέφανο χαρίτων στην κεφαλή σου και χρυσό περιδέραιο κάποτε κατά την ανάσταση των δικαίων, δοξαζόμενος και στεφανούμενος από τον Χριστό στην επουράνια και άφθαρτη βασιλεία, εάν αγωνιστείς επάξια για τον στέφανο· διότι κανένας αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί με εγκράτεια και νομίμως.

Ομιλία Δ΄. Εσύ, λοιπόν, τέκνο μου, να ενδυναμώνεσαι με τη χάρη που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, και όσα άκουσες από εμένα ενώπιον πολλών μαρτύρων, αυτά να τα εμπιστευθείς σε πιστούς ανθρώπους, οι οποίοι θα είναι ικανοί να διδάξουν και άλλους. Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις βιοτικές υποθέσεις, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι κάποιος αγωνίζεται σε αγώνες, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες.

Δεν είπε «Πες», αλλά «Παράδωσε ως παρακαταθήκη», όπως ακριβώς συμβαίνει με έναν θησαυρό, όπου εκείνο που παραδίδεται κατατίθεται προς ασφαλή φύλαξη. Πάλι εμβάλλει φόβο στον μαθητή και από τα άνω και από τα κάτω. Αλλά δεν λέει το «Παράδωσε» μόνο σε ανθρώπους πιστούς· διότι ποιο είναι το όφελος, όταν κάποιος είναι μεν πιστός, αλλά δεν μπορεί να μεταδώσει τη διδασκαλία σε άλλους; Όταν ο ίδιος μεν δεν προδίδει την πίστη, αλλά δεν προετοιμάζει και άλλους να γίνουν τέτοιοι; Δύο πράγματα λοιπόν πρέπει να έχει ο δάσκαλος: και να είναι πιστός, και να είναι διδακτικός. Γι' αυτό λέει: «Οι οποίοι θα είναι ικανοί να διδάξουν και άλλους». Εσύ λοιπόν κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Ω, πόσο μεγάλο είναι το αξίωμα να είναι κανείς στρατιώτης του Χριστού! Αναλογίσου τους βασιλείς της γης, πώς θεωρούν ότι είναι κάτι σπουδαίο όσοι στρατεύονται υπό τις διαταγές τους. Εάν λοιπόν το να κακοπαθεί είναι χαρακτηριστικό του βασιλικού στρατιώτη, το να μην κακοπαθεί δεν αρμόζει σε στρατιώτη. Επομένως, δεν πρέπει να δυσανασχετείς εάν κακοπαθείς· διότι αυτό είναι ίδιον του στρατιώτη· αλλά να δυσανασχετείς εάν δεν κακοπαθείς. Κανένας που στρατεύεται δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε αυτόν που τον στρατολόγησε. Και εάν κάποιος συμμετέχει σε αγώνες, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως. Αυτά έχουν ειπωθεί μεν προς τον Τιμόθεο, αλλά απευθύνονται δι' αυτού προς κάθε δάσκαλο και μαθητή.

Κανείς λοιπόν από εκείνους που κατέχουν το επισκοπικό αξίωμα ας μην θεωρεί υποτιμητικό το να ακούει αυτά, αλλά ας θεωρεί υποτιμητικό το να μην τα εφαρμόζει στην πράξη. «Εάν αγωνίζεται κάποιος», λέει, «δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Τι σημαίνει το «εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες»; Δεν αρκεί απλώς το να εισέλθει στον αγώνα, ούτε το να αλειφθεί με λάδι, ούτε το να συμπλακεί με τον αντίπαλο, αλλά εάν δεν τηρήσει ολόκληρο τον νόμο της άθλησης, και αυτόν που αφορά την τροφή, και αυτόν που αφορά τη σωφροσύνη και τη σεμνότητα, και αυτόν που ισχύει μέσα στην παλαίστρα, και γενικώς εάν δεν εκπληρώσει όλα όσα αρμόζουν στους αθλητές, δεν στεφανώνεται ποτέ.

Εδώ αποδεικνύει και το ότι ο Θεός είναι ανενδεής, και την ανταμοιβή της διδασκαλίας, αναφέροντας κάτι το κοινό. Όπως, λέει, ο γεωργός δεν κοπιάζει ανώφελα, αλλά πριν από τους άλλους ο ίδιος απολαμβάνει τους δικούς του κόπους, έτσι είναι φυσικό να συμβαίνει και με τον δάσκαλο. Ή εννοεί αυτό, ή αναφέρεται στο ότι πρέπει να τιμώνται οι δάσκαλοι. Αλλά αυτό δεν ευσταθεί· διότι γιατί δεν είπε απλώς τον γεωργό, αλλά «αυτόν που κοπιάζει»; Ούτε απλώς αυτόν που εργάζεται, αλλά αυτόν που καταπονείται; Εδώ, και ως προς την καθυστέρηση της αμοιβής, για να μη δυσανασχετεί κανείς, εννοεί: Ήδη λαμβάνεις την αμοιβή σου· ή ότι η ανταμοιβή βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον κόπο. Επειδή, λοιπόν, παρέθεσε τα παραδείγματα των στρατιωτών, των αθλητών και των γεωργών, και τα είπε όλα απλώς με αινιγματικό τρόπο, λέει: «Κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Και αφού είπε: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», πρόσθεσε: «Να εννοείς όσα λέω· διότι είθε ο Θεός να σου δώσει σύνεση σε όλα». Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκαν αυτά με παροιμίες και παραβολές. Έπειτα, αποδεικνύοντας και πάλι τη στοργή του, δεν παύει να εύχεται για εκείνον, επειδή αγωνιά όπως για το γνήσιο τέκνο του, και λέει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά, σαν κακούργος».

Ο ίδιος έχει πει το εξής: «Δεν έχω να καταλογίσω τίποτα στον εαυτό μου», και έχοντας γίνει άμεμπτος, για να μας δείξει ότι είναι σπουδαίο το να μην έχει κανείς να καταμαρτυρήσει τίποτα στον εαυτό του, και δεύτερον ως προς το ζητούμενο λέγοντας: «Αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού»· και πάλι: «Τον καλόν αγώνα έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος»· δεν είπε: «θα μου δώσει»· διότι το να δώσει γίνεται κατά χάριν, αλλά: «τον οποίο θα μου αποδώσει»· διότι το να αποδώσει αποτελεί οφειλή· διότι για ό,τι δίδεται κατά χάριν (εκφράζεται) λέγοντας έτσι: «Μην αμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε», όχι «το οποίο σου αποδόθηκε». Ο στέφανος όμως δεν δίδεται κατά χάριν, αλλά ως οφειλή σε εκείνους που αγωνίστηκαν νομίμως. «Διότι, εάν κάποιος αγωνίζεται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως». Ποιος από αυτούς που έφυγαν από τη ζωή είπε, ποιος από αυτούς που πρόκειται να έρθουν θα πει αυτά: «Τον δρόμο έχω τελειώσει», και το: «θα μου αποδώσει» τον στέφανο σαν κάποιο χρέος, και το: «αναπληρώνω τα υστερήματα», και το: «κοπίασα περισσότερο από όλους», και το: «είναι διάκονοι; εγώ είμαι περισσότερο». Όχι αδίκως, λοιπόν, (αποκαλείται) σκεύος εκλογής, και όχι θεράπων όπως ο Μωυσής. Δεν τον ονόμασε πιστό όπως τον Αβραάμ, ούτε άκακο όπως τον Δαβίδ, ούτε άμεμπτο ή θεοσεβή όπως τον Ιώβ, αλλά τον προσονόμασε σκεύος εκλογής· η δε εκλογή φανερώνει το ανώτερο· διότι κανείς, όταν κάνει μια επιλογή, δεν διαλέγει το χειρότερο· «Διότι μας εξέλεξε», λέει, «προ καταβολής κόσμου, για να είμαστε άμωμοι και άγιοι ενώπιόν του».

Διότι ο Παύλος, περιλαμβάνοντάς τους όλους μαζί, προχωρά λέγοντας: «Περιπλανήθηκαν με προβιές, με κατσικίσια δέρματα, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, για τους οποίους ο κόσμος δεν ήταν άξιος». Και απλούστατα είναι απόλυτη ανάγκη, εκείνος που πρόκειται να ευαρεστήσει τον Θεό και να είναι δόκιμος και αγνός, να μην επιδιώκει τον άνετο και τρυφηλό και χαλαρό βίο, αλλά τον επίπονο, που είναι γεμάτος από πολλούς μόχθους και ιδρώτες. Διότι «κανείς δεν στεφανώνεται», λέει, «αν δεν αγωνιστεί νομίμως». Και αλλού: «Κάθε αγωνιζόμενος εγκρατεύεται σε όλα», και από τον λόγο, λέει, και από το βλέμμα, και από την αισχρή φωνή, και από τη λοιδορία, και από τη βλασφημία, και από την αισχρολογία. Από αυτό μαθαίνουμε ότι, ακόμη και αν δεν μας έρθει κάποιος πειρασμός από έξω, πρέπει να γυμνάζουμε τον εαυτό μας καθημερινά με νηστείες, σκληραγωγίες, φτωχική τροφή, λιτό τραπέζι, αποφεύγοντας παντού τις πολυτέλειες· διότι αλλιώς δεν είναι δυνατόν να ευαρεστήσουμε τον Θεό. Ας μη μου λέει, λοιπόν, κανείς εκείνον τον ψυχρό λόγο, ότι δηλαδή ο τάδε έχει και τα αγαθά αυτού του κόσμου, και του άλλου· αυτό είναι αδύνατον να συμβεί σε όσους πλουτούν, ζουν μέσα στην τρυφή και αμαρτάνουν. Αλλά, αν πρέπει να ειπωθεί αυτό, ταιριάζει να ειπωθεί για όσους θλίβονται, για όσους βρίσκονται σε στενοχώρια, ότι έχουν δηλαδή και τα αγαθά αυτού του κόσμου, και του άλλου.

Καλλιέργησε την ψυχή σου και ξερίζωσε τα αγκάθια, σπείρε τον λόγο της ευσέβειας, φύτεψε τα καλά φυτά της φιλοσοφίας και περιποιήσου τα με πολλή επιμέλεια. Έτσι έγινες γεωργός, και θα σου πει ο Παύλος: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται τους καρπούς». Αυτήν την τέχνη ασκούσε και ο ίδιος· γι' αυτό, γράφοντας προς τους Κορινθίους, έλεγε: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση». Ακόνισε το δρεπάνι σου, το οποίο στόμωσες εξαιτίας της λαιμαργίας, και ακόνισέ το μέσω της νηστείας· ξεκίνησε την οδοιπορία που οδηγεί στον ουρανό, βάδισε στην τεθλιμμένη και στενή οδό και πορεύσου. Πώς όμως θα μπορέσεις και να την ξεκινήσεις και να την περπατήσεις; Δαμάζοντας το σώμα σου και δουλαγωγώντας το· διότι, εκεί όπου υπάρχει στενότητα δρόμου, μεγάλο εμπόδιο αποτελεί η πολυσαρκία που προέρχεται από τη λαιμαργία. Κατάστειλε τα κύματα των άτοπων επιθυμιών, απόκρουσε την τρικυμία των πονηρών λογισμών, διάσωσε το σκάφος, δείξε μεγάλη εμπειρία, και έτσι έγινες κυβερνήτης. Για όλα αυτά, η νηστεία θα αποτελέσει για εμάς το θεμέλιο και τον δάσκαλο· και δεν εννοώ τη νηστεία που κάνουν οι πολλοί, αλλά την ακριβή και αληθινή νηστεία, όχι δηλαδή μόνο την αποχή από τα φαγητά, αλλά και την αποχή από τα αμαρτήματα. Διότι δεν αρκεί από μόνη της η φύση της νηστείας για να διασώσει αυτούς που την ασκούν, εάν δεν τηρηθεί σύμφωνα με τον πρέποντα κανόνα. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Και ο αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως».

Μην παραβλέπεις τον φτωχό αποβλέποντας στα χρηματικά κέρδη, ούτε πάλι να παραβλέπεις τον πλούσιο εξαιτίας του κατάπτυστου πλούτου, αλλά να προτρέπεις φτωχό και πλούσιο μαζί να σωφρονούν. Κανέναν μην απελπίζεις, ούτε τον υπερβολικά αμαρτωλό, για να μην τους ρίψουμε εντελώς στον βυθό της αμαρτίας, αλλά να δίνεις το χέρι σε εκείνον που έχει πέσει λέγοντας: «Δεν ήλθε ο Κύριος για να σώσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· ώστε, αποκτώντας προθυμία, να απομακρυνθούν από το κακό, να πράξουν το αγαθό και να σωθούν. Πράττε τα πάντα για την υγεία αυτών που ασθενούν, τρεφόμενος με την ελπίδα εκείνων που σώζονται και με την αγαλλίαση που προσδοκάται από τον Θεό. Ως αθλητής, αγωνίσου νομίμως· διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως. Η πάλη δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες αυτού του σκότους, ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους. Να αποδέχεσαι με αγάπη τους ασκητικούς κόπους, να αποφεύγεις τις διαβολικές παγίδες. Δες τον Παύλο και να τρέχει και να πυγμαχεί και να παλεύει. «Έτσι τρέχω», λέει, «για να κατακτήσω το βραβείο· έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα· αλλά καταπονώ το σώμα μου, μήπως, ενώ κήρυξα σε άλλους, εγώ ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος».

Γιατί, λοιπόν, ρωτάς και για τη συμφορά των αδελφών; Γιατί μαίνεσαι τόσο πολύ; «Δεν μαίνομαι», λέει· «γνωρίζω το στεφάνι της υπομονής μου, γνωρίζω το κέρδος αυτών των συμφορών, γνωρίζω τι λογής άνθος πρόκειται να αναφανεί. Διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθλήσει νομίμως»· και πάλι ο μακάριος Δαβίδ αναφέρει: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε». Είδες υπομονή αθλητή, είδες καρτερία, είδες φρόνημα αδούλωτο, είδες άπτωτο αγωνιστή, είδες στεφανίτη της σωφροσύνης, είδες το πλοίο της αγνείας, είδες το πηδάλιο των νέων, είδες τον χαλινό των ακμαίων, είδες τον κυβερνήτη των ηδονών, είδες τον αγώνα του, είδες την άθλησή του;

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.

Μην εμπλέκεσαι στις βιοτικές υποθέσεις, για να αρέσεις σε εκείνον που σε στρατολόγησε. Ως αθλητής, πρόσεχε τον εαυτό σου, μήπως παραβείς κάποιον από τους αθλητικούς κανόνες· διότι κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως. Να μιμείσαι τον Παύλο, και όταν τρέχει, και όταν παλεύει, και όταν πυγμαχεί· και εσύ, ως καλός πυγμάχος, να κρατάς απερίσπαστο το βλέμμα της ψυχής. Να προστατεύεις τα καίρια σημεία προβάλλοντας τα χέρια· το βλέμμα σου ας είναι προσηλωμένο στον αντίπαλο, και στους δρόμους επεκτεινόμενος προς αυτά που βρίσκονται μπροστά, έτσι να τρέχεις, για να κατακτήσεις το έπαθλο. Στην πάλη να αγωνίζεσαι ενάντια στους αόρατους εχθρούς. Τέτοιον σε θέλει ο Λόγος σε όλη σου τη ζωή, όχι ράθυμο, ούτε να κοιμάσαι, αλλά με νήψη και εγρήγορση να κυβερνάς τον εαυτό σου.

Ποιος στεφανώνει αυτόν που ούτε καν αποδύθηκε σε αγώνα εναντίον του αντιπάλου; Εφόσον δεν αρκεί μόνο να νικήσει κανείς, αλλά και να αγωνιστεί νομίμως, σύμφωνα με τον Απόστολο. Ποιος αγωνοθέτης είναι τόσο άκριτος, ώστε να αξιώσει με ίσα στεφάνια τον νικητή και αυτόν που δεν έχει αγωνιστεί καθόλου; Ποιος στρατηγός κάλεσε ποτέ στο μερίδιο των λαφύρων, εξίσου με τους νικητές, και εκείνους που ούτε καν εμφανίστηκαν στη μάχη;

Σταθείτε, λοιπόν, έχοντας περιζωστεί την οσφύ σας με την αλήθεια, και έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της δικαιοσύνης, και έχοντας υποδηθεί στα πόδια σας την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης. Πάνω από όλα, αναλάβετε την ασπίδα της πίστεως, με την οποία θα μπορέσετε να σβήσετε όλα τα πυρωμένα βέλη του πονηρού· και δεχθείτε την περικεφαλαία της σωτηρίας, και τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία είναι ο λόγος του Θεού.» «Κανένας στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, προκειμένου να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Και αν κάποιος συμμετέχει σε αγώνες, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες.» «Προσέχετε τους εαυτούς σας, ώστε να μην χάσετε αυτά για τα οποία κοπιάσατε, αλλά να λάβετε πλήρη μισθό.» Ο καλός αγωνιστής, εφόσον αποδυθεί μία φορά στο στάδιο της ευσέβειας, πρέπει να υπομένει γενναία τα πλήγματα των αντιπάλων, με την ελπίδα της δόξας των στεφάνων.

Διότι τα στεφάνια ανήκουν σε εκείνους που αγωνίζονται νομίμως και μέχρι τέλους· γιατί, όπως λέει ο κήρυκας της Εκκλησίας, «κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως». Γνωρίζει δε ως «καινή κτίση» την κατά Χριστόν προκοπή και τελείωση, εκείνος που με τον νέο τρόπο ζωής του διατήρησε την Καινή Διαθήκη πάντοτε νέα· διότι λέει «εάν κάποιος είναι εν Χριστώ καινή κτίση, ανακαινίζεστε», δηλαδή να διατηρείστε συνεχώς ανανεούμενοι μέσα σε αυτήν την πάνσοφα και υπερλόγως οικονομημένη καινότητα, χωρίς να φέρετε πάνω σας τίποτα το παλαιό ούτε την αρρώστια της σαθρότητας. Διότι, εάν δεν τοποθετηθεί στεφάνη στο ανακαινιζόμενο δώμα, δηλαδή στα πνευματικά κατορθώματα, πράγμα που σημαίνει, εάν δεν διατηρήσουμε μέχρι τέλους τους γενναίους, νέους και καλούς αγώνες που μας εξασφαλίζουν τα στεφάνια, τότε φόνος, και μάλιστα ο πιο φοβερός από τους φόνους, θα συμβεί στην οικία μας, καθώς το οικοδόμημα θα καταρρεύσει από τη σαθρότητα, συμπαρασύροντας και συνθάβοντας μαζί του κι εκείνον που από την αρχή φιλοτιμήθηκε εις μάτην -μακάρι να μην είχε συμβεί αυτό- για την ανακαίνιση της οικοδομής.

Ας ενωθεί η ψυχή σου με τον Χριστό, όπως ενώνεται η νύμφη με τον νυμφίο· διότι «το μυστήριο αυτό είναι μεγάλο, και εγώ το λέγω ως προς τον Χριστό και ως προς την» άμωμη ψυχή. Διότι κανείς δεν εγγράφεται στην «εκκλησία» των «πρωτοτόκων στους ουρανούς», παρά μόνον η άμωμη ψυχή, και κανείς δεν «στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως».