Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:6

Κείμενο 119. «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς.» Ερμηνεία. Αυτό το έχει πει για τους πνευματικούς διδασκάλους· ότι δηλαδή στον διδάσκαλο που κοπιάζει και αγωνίζεται για τον εαυτό του και για την ωφέλεια των μαθητών, αρμόζει να λαμβάνει πρώτος από τον Θεό τους μισθούς, και έπειτα οι μαθητές. Διότι και ο γεωργός, όταν συγκομίσει τον καρπό του, πρώτος εκείνος αποθηκεύει από τους καρπούς του στον οίκο του· και έπειτα προσφέρει είτε ως ελεημοσύνη είτε στους οφειλέτες του.

Θαυμάζει δε τον νέο οίνο ο αρχιτρίκλινος· διότι καθένας, νομίζω, από εκείνους που έχουν ταχθεί στη θεία ιερωσύνη και στους οποίους έχει εμπιστευθεί ο οίκος του Σωτήρος μας Χριστού, εκπλήσσεται από τον υπέρτερο του νόμου λόγο Του. Και ο Χριστός προστάζει να δοθεί πρώτα σε αυτόν, διότι σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», και ας κατανοήσει πάλι ο ακροατής αυτό που λέω. <Και βρήκε στο ιερό εκείνους που πουλούσαν βόδια και πρόβατα και περιστέρια, και τους αργυραμοιβούς να κάθονται.> Ελέγχονται πάλι και μέσω αυτών οι Ιουδαίοι ότι περιφρονούν τους νόμους που τους δόθηκαν, και δεν δίνουν καμία σημασία στα μωσαϊκά γράμματα, αλλά αποβλέπουν μόνο στη φιλοκέρδεια. Διότι, ενώ ο νόμος πρόσταζε να καθαρίζονται εκ των προτέρων με ποικίλους τρόπους εκείνοι που επρόκειτο να αναβούν στον θείο ναό, δεν εμπόδιζαν να μολύνουν την αγία αυλή τους αργυραμοιβούς ή κερματιστές, και άλλους επιπλέον αυτών, των οποίων επιτήδευμα ήταν η πλεονεξία και επιθυμία τους ο τόκος και ο πολλαπλασιασμός του κέρδους (διότι σε αυτά συνοψίζεται όλος ο σκοπός των εμπόρων)· αλλά, σαν να εισέρχονταν σε αυτήν με άπλυτα πόδια, το επέτρεπαν εντελώς αυτοί οι ίδιοι που είχαν τη δύναμη να τους εμποδίσουν· ώστε να αποδεικνύεται αληθινό αυτό που λέει ο Θεός για αυτούς: «Ποιμένες πολλοί κατέστρεψαν τον αμπελώνα μου, μόλυναν τη μερίδα μου, έκαναν την επιθυμητή μου μερίδα έρημο άβατη, παραδόθηκε στον αφανισμό της απώλειας».

Αλλά, αν πρέπει πάλι να συνοψίσουμε τη μακρηγορία και να πούμε κάτι με λίγα λόγια, ο Χριστός ανακαλούσε σε εμάς το αρχαίο δώρο της ανθρωπότητας, δηλαδή τον αγιασμό μέσω του Πνεύματος και την κοινωνία της θείας φύσεως, δίνοντάς το ως απαρχή σε εκείνους που το δέχονταν, τους μαθητές Του, επειδή βεβαίως είναι αληθινός ο λόγος ότι «ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει τους καρπούς». Αλλά για να φανεί και σε αυτό ότι Αυτός κατέχει τα πρωτεία· διότι έπρεπε, εφόσον είναι πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς και νοείται σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση μας, εξαιτίας της ομοίωσής Του με εμάς να φανεί ότι έχει γίνει και αποτελεί για εμάς η αρχή, η θύρα και η οδός κάθε αγαθού· προσέθεσε αναγκαστικά το εξής, δηλαδή: «Υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτόν μου».

Ο πνευματικός λόγος πληροφορεί τη νοερά αίσθηση· διότι προσφέρεται από τον Θεό με την ενέργεια της αγάπης, γι' αυτό και ο νους μας παραμένει αβασάνιστος στις κινήσεις της θεολογίας. Διότι δεν πάσχει τότε από την πνευματική φτώχεια που προκαλεί τη μέριμνα, επειδή πλατύνεται τόσο πολύ στις πνευματικές θεωρίες, όσο θέλει η ενέργεια της αγάπης. Καλό είναι, λοιπόν, να περιμένει κανείς πάντοτε με πίστη, η οποία ενεργείται μέσω της αγάπης, τον φωτισμό του λόγου· διότι δεν υπάρχει τίποτα πιο φτωχό από τη διάνοια που, χωρίς τον Θεό, φιλοσοφεί τα του Θεού. {η'} Ούτε, όταν κάποιος είναι αφώτιστος, πρέπει να καταπιάνεται με τα πνευματικά θεωρήματα, ούτε πάλι, όταν καταλάμπεται πλούσια από την αγαθότητα του Αγίου Πνεύματος, να προχωρά στο να ομιλεί. Διότι, όπου μεν υπάρχει φτώχεια, φέρνει την άγνοια· όπου δε υπάρχει πλούτος, δεν επιτρέπει τα λόγια. Επειδή τότε η ψυχή, μεθυσμένη από την αγάπη του Θεού, θέλει με σιωπηλή φωνή να απολαμβάνει τη δόξα του Κυρίου. Πρέπει, λοιπόν, διατηρώντας τη μεσότητα της ενέργειας, να προχωρά κανείς σε θεηγόρους λόγους. Διότι αυτό το μέτρο χαρίζει ένα είδος ένδοξων λόγων, ενώ η αφθονία της ελλάμψεως τρέφει την πίστη εκείνου που ομιλεί με πίστη, ώστε πρώτος αυτός που διδάσκει να γευθεί τους καρπούς της γνώσεως μέσω της αγάπης. Διότι, λέγει, «τον γεωργό που κοπιάζει, πρέπει πρώτον αυτόν να μεταλαμβάνει από τους καρπούς». {θ'} Χαρίσματα του ενός Αγίου Πνεύματος είναι και η σοφία και η γνώση, όπως και όλα τα θεία χαρίσματα, το καθένα όμως έχει τη δική του ιδιαίτερη ενέργεια.

Και για τους ποιμένες, ομοίως, εξαιτίας της συνεχούς ενασχόλησής τους με τον λαό, της εκκλησιαστικής διοίκησης και της αδιάλειπτης λειτουργίας, λέει ο θείος λόγος: «ποιος ποιμαίνει ποίμνιο και δεν τρώει από το γάλα του; Ή ποιος φυτεύει αμπελώνα και δεν μεταλαμβάνει από τον καρπό του;». Και λέει: «ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», ώστε να μην αφήσει τον πρεσβύτερο ή τον επίσκοπο να στερείται την καθημερινή τροφή, προτρέποντας τους πιστούς να παρέχουν από τους δίκαιους κόπους τους τα αναγκαία για τη διατροφή των ιερέων, μέσω των απαρχών, των προσφορών και των λοιπών. Εντούτοις, παρόλο που έχουν δικαίωμα επ' αυτών όσοι έχουν ταχθεί από τον Θεό να καθοδηγούν τον λαό, δεν τα χρησιμοποιούν κατά κόρον εκείνοι που υπόσχονται να ευαρεστούν τελείως τον Θεό. 6.

Επομένως, οι λόγοι, εκείνοι δηλαδή που είναι αληθινά λόγοι, οι οποίοι εκφέρονται προς ψυχική ωφέλεια και χρησιμότητα των ανθρώπων, είναι γεμάτοι από ιδρώτα και μόχθο και συνεπάγονται πολύν κόπο, προκειμένου να καταστούν πραγματικοί λόγοι. Διότι «ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», αναφέρει ο τεχνίτης τέτοιου είδους λόγων, υποδεικνύοντας ότι ο λόγος δεν πρέπει να κατανοείται ως απλή λέξη, αλλά η έμπρακτη αρετή, η οποία προβάλλεται ενώπιον όσων την παρατηρούν ως διδασκαλία βίου, αυτή να λειτουργεί αντί λόγου για εκείνους που διδάσκονται. Όλοι λοιπόν αυτοί οι λόγοι απαιτούν κόπο, καθώς εκείνοι που καθοδηγούν στην αρετή εφαρμόζουν πρώτα στον ίδιο τους τον εαυτό αυτά τα οποία διδάσκουν. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το ότι πρέπει να γευόμαστε πρώτοι τους καρπούς, τους οποίους πριν από τους άλλους καλλιεργούμε για τους εαυτούς μας μέσω της αρετής.

Ας καταπιαστούμε λοιπόν έμπρακτα, αδελφοί, με το πολύτιμο αγαθό της νηστείας και της εγκράτειας, ας επιβεβαιώσουμε την αγαθή διάθεσή μας γι' αυτά, ας δείξουμε στην πράξη ποιοι είναι οι καρποί τους· «διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο», αλλά και «ο γεωργός πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς· κατάλαβε αυτά που λέω», λέει ο απόστολος. Διότι, από τις άλλες αρετές, καθεμιά καθαρίζει και στολίζει είτε την ψυχή είτε το σώμα, ή μάλλον ένα συγκεκριμένο μέρος της ψυχής ή του σώματος, όπως η προσευχή και η γνώση τον νου, η πραότητα τον θυμό, η σωφροσύνη την επιθυμία.

Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· είθε, λοιπόν, να σου δώσει ο Κύριος σύνεση σε όλα. αʹ. Στη θάλασσα, βέβαια, προσδίδει μεγάλο θάρρος στον μαθητή το να ναυαγήσει ο διδάσκαλος και να διασωθεί· διότι δεν θα θεωρήσει πλέον ότι οι τρικυμίες συμβαίνουν εξαιτίας της δικής του αμάθειας, αλλά από τη φύση των πραγμάτων· και αυτό δεν αποτελεί μικρή παρηγοριά για την ψυχή. Παρομοίως και στους πολέμους, προσφέρει παρακίνηση στον ταξίαρχο το να βλέπει τον στρατηγό να τραυματίζεται και να αναρρώνει ξανά. Έτσι ακριβώς φέρνει και στους πιστούς κάποια παρηγοριά το γεγονός ότι ο Απόστολος υπέστη πολλά δεινά και δεν κάμφθηκε από κανένα από αυτά· διότι, αν δεν είχε αυτόν τον σκοπό, δεν θα διηγούνταν τα παθήματά του.

Και παρατήρησε τη σοφία του Παύλου· μνημόνευσε την άθληση και τους στρατιώτες, το ένα, ώστε να είναι κανείς έτοιμος για σφαγές και φόνους και αίματα, και το άλλο για την καρτερία, ώστε να τα υπομένει όλα με γενναιότητα και να βρίσκεται διαρκώς σε άσκηση. Ο γεωργός που κοπιάζει, λέει, πρέπει πρώτος να γεύεται τους καρπούς. Μίλησε μέσα από τα δικά του παραδείγματα, μίλησε από τη σκοπιά του δασκάλου· μιλάει, λοιπόν, στη συνέχεια και μέσα από τα παραδείγματα του κοινού βίου, των αθλητών και των στρατιωτών· και παρουσιάζει εκεί τα έπαθλα, το μεν, «για να αρέσει σε αυτόν που τον στρατολόγησε», το δε, «για να στεφανωθεί». Και αναφέρει και ένα τρίτο παράδειγμα, το οποίο του αρμόζει περισσότερο· διότι, το παράδειγμα του στρατιώτη και του αθλητή είναι κατάλληλο και για τους αρχομένους, ενώ το παράδειγμα του γεωργού ταιριάζει πλέον στον δάσκαλο. Να μην είσαι μόνο ως στρατιώτης, ούτε μόνο ως αθλητής, αλλά και ως γεωργός. Ο γεωργός δεν φροντίζει μόνο τον εαυτό του, αλλά και τους καρπούς της γης· δηλαδή, όχι μικρή αμοιβή των κόπων του καρπώνεται και ο γεωργός.

Εδώ αποδεικνύει και το ότι ο Θεός είναι ανενδεής, και την ανταμοιβή της διδασκαλίας, αναφέροντας κάτι το κοινό. Όπως, λέει, ο γεωργός δεν κοπιάζει ανώφελα, αλλά πριν από τους άλλους ο ίδιος απολαμβάνει τους δικούς του κόπους, έτσι είναι φυσικό να συμβαίνει και με τον δάσκαλο. Ή εννοεί αυτό, ή αναφέρεται στο ότι πρέπει να τιμώνται οι δάσκαλοι. Αλλά αυτό δεν ευσταθεί· διότι γιατί δεν είπε απλώς τον γεωργό, αλλά «αυτόν που κοπιάζει»; Ούτε απλώς αυτόν που εργάζεται, αλλά αυτόν που καταπονείται; Εδώ, και ως προς την καθυστέρηση της αμοιβής, για να μη δυσανασχετεί κανείς, εννοεί: Ήδη λαμβάνεις την αμοιβή σου· ή ότι η ανταμοιβή βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον κόπο. Επειδή, λοιπόν, παρέθεσε τα παραδείγματα των στρατιωτών, των αθλητών και των γεωργών, και τα είπε όλα απλώς με αινιγματικό τρόπο, λέει: «Κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Και αφού είπε: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», πρόσθεσε: «Να εννοείς όσα λέω· διότι είθε ο Θεός να σου δώσει σύνεση σε όλα». Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκαν αυτά με παροιμίες και παραβολές. Έπειτα, αποδεικνύοντας και πάλι τη στοργή του, δεν παύει να εύχεται για εκείνον, επειδή αγωνιά όπως για το γνήσιο τέκνο του, και λέει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά, σαν κακούργος».

Καλλιέργησε την ψυχή σου και ξερίζωσε τα αγκάθια, σπείρε τον λόγο της ευσέβειας, φύτεψε τα καλά φυτά της φιλοσοφίας και περιποιήσου τα με πολλή επιμέλεια. Έτσι έγινες γεωργός, και θα σου πει ο Παύλος: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται τους καρπούς». Αυτήν την τέχνη ασκούσε και ο ίδιος· γι' αυτό, γράφοντας προς τους Κορινθίους, έλεγε: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση». Ακόνισε το δρεπάνι σου, το οποίο στόμωσες εξαιτίας της λαιμαργίας, και ακόνισέ το μέσω της νηστείας· ξεκίνησε την οδοιπορία που οδηγεί στον ουρανό, βάδισε στην τεθλιμμένη και στενή οδό και πορεύσου. Πώς όμως θα μπορέσεις και να την ξεκινήσεις και να την περπατήσεις; Δαμάζοντας το σώμα σου και δουλαγωγώντας το· διότι, εκεί όπου υπάρχει στενότητα δρόμου, μεγάλο εμπόδιο αποτελεί η πολυσαρκία που προέρχεται από τη λαιμαργία. Κατάστειλε τα κύματα των άτοπων επιθυμιών, απόκρουσε την τρικυμία των πονηρών λογισμών, διάσωσε το σκάφος, δείξε μεγάλη εμπειρία, και έτσι έγινες κυβερνήτης. Για όλα αυτά, η νηστεία θα αποτελέσει για εμάς το θεμέλιο και τον δάσκαλο· και δεν εννοώ τη νηστεία που κάνουν οι πολλοί, αλλά την ακριβή και αληθινή νηστεία, όχι δηλαδή μόνο την αποχή από τα φαγητά, αλλά και την αποχή από τα αμαρτήματα. Διότι δεν αρκεί από μόνη της η φύση της νηστείας για να διασώσει αυτούς που την ασκούν, εάν δεν τηρηθεί σύμφωνα με τον πρέποντα κανόνα. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Και ο αθλητής δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως».

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί γεωργίας και γεωργών· και ότι είναι καλό το να εργάζεται κανείς. «Έδιωξε ο Κύριος τον Αδάμ από τον παράδεισο της τρυφής, για να καλλιεργεί τη γη από την οποία προήλθε.» «Ο Νώε, ως γεωργός, άρχισε να καλλιεργεί τη γη, και φύτεψε αμπελώνα, και ήπιε από το κρασί, και μέθυσε.» «Ο Ισάχαρ επιθύμησε το καλό, αναπαυόμενος ανάμεσα στους κλήρους· και βλέποντας ότι η ανάπαυση είναι καλή, και η γη εύφορη, έβαλε τον ώμο του στον κόπο, και έγινε άνδρας γεωργός.» «Να φροντίζεις τα χλωρά φυτά στον κάμπο, και θα θερίσεις χορτάρι· σύναζε χόρτο βουνίσιο, για να έχεις πρόβατα για ενδυμασία. Να τιμάς δε τον κάμπο, για να έχεις αρνιά.» «Να καλλιεργείς τη γη σου· διότι πλοία δεν έρχονται πλέον από την Καρχηδόνα.» «Οργώστε για τον εαυτό σας νέα χωράφια, και μην σπέρνετε ανάμεσα σε αγκάθια.» «Μην μισήσεις την επίπονη εργασία και τη γεωργία που θεσπίστηκε από τον Ύψιστο.» «Αυτός που καλλιεργεί τη γη, θα υψώσει τη θημωνιά του.» «Χάρη και ομορφιά επιθυμεί το μάτι, και περισσότερο και από τα δύο την πρασινάδα του σπόρου.» «Πώς θα αποκτήσει σοφία αυτός που κρατά το άροτρο, και καυχιέται για το βουκέντρι, που οδηγεί τα βόδια, και ασχολείται συνεχώς με τις εργασίες του, και η συζήτησή του περιστρέφεται γύρω από τους ταύρους; Θα αφοσιωθεί ολόψυχα στο να ανοίγει αυλακιές, και η αγρυπνία του θα είναι για την τροφή των δαμαλιών.» «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς.»