Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:7

Τέτοια περίπου θέσπισε ο γενναίος Σευήρος, τον οποίο ο θεόφρων Βασίλειος καταλύει και αποστομώνει προφητικώς στην Επιστολή προς τον σχολαστικό Ολύμπιο, όπου είχε μπροστά του έναν Αρειανό, που συναρμολογούσε παρόμοιες προφάσεις, σαν κι εκείνες του Σευήρου. Προς αυτόν ο ιερός του Θεού Βασίλειος λέγει κατά λέξη τα εξής: «Αλλά έχουν κάποιο σοφό, τάχα, δόγμα για τέτοιες μεταβολές τους: ότι χρησιμοποιούν τα ρήματα της πίστεως όπως οι ιατροί, προσαρμοζόμενοι άλλοτε αλλιώς στα υποκείμενα πάθη. Όμως τη σαθρότητα αυτού του σοφίσματος δεν αρμόζει σε μένα να την ελέγξω, αλλά σε σας να την κατανοήσετε. Διότι ο Κύριος θα σας δώσει σύνεση, ώστε να διακρίνετε ποιος είναι ο ευθύς λόγος και ποιος ο σκολιός και διεστραμμένος. Εάν, πράγματι, πρέπει άλλοτε να συντάσσονται άλλες πίστεις και να μεταβάλλονται ανάλογα με τους καιρούς, τότε ψευδής είναι η ρήση εκείνου που είπε: “Εἷς κύριος, μία πίστις”.» Αυτά τα εξέθεσε ο Πατέρας, τρόπον τινά προφητικώς, για καταισχύνη και ανατροπή της νομοθεσίας του Σευήρου, ενώ ζούσε πολλούς χρόνους πριν από τον Σευήρο. Σύντομη ανακεφαλαίωση, που δηλώνει τον σκοπό του ερμηνευτή, δηλαδή πώς αντιλαμβάνεται την οικονομία του Χριστού.

Ερώτ. ρκ΄. «Να κατανοείς αυτά που λέω.» Απόκ. Επειδή του τα έγραψε όλα με παραβολές· για τον λόγο αυτόν λέει: Πρόσεχε. Και δεν υπετάγησαν στην εξουσία του Μωυσή. Έδωσε προσταγή ο Μωυσής, και σκότωσαν από αυτούς τρεις χιλιάδες λαού. Και αυτό είναι που λέει η Γραφή: «Των οποίων τα σώματα έπεσαν στην έρημο». Κείμενο ρκα΄. «Και κάθε παράβαση και παρακοή έλαβε δίκαιη ανταπόδοση». Ερμην. Όσοι παρέβησαν και παρήκουσαν κατά τον παλαιό νόμο, έλαβαν δίκαια την τιμωρία. Διότι και ο Αδάμ, επειδή παρήκουσε, κατακρίθηκε, και ο Κάιν, επειδή αμάρτησε, έγινε επικατάρατος, και οι άνθρωποι στην εποχή του Νώε, επειδή έπρατταν το κακό, κατακλύστηκαν· και οι κάτοικοι των Σοδόμων, επειδή ζούσαν άσεμνα, καταποντίστηκαν οικτρά· και οι Ιουδαίοι, έχοντας πολλές φορές επαναστατήσει απέναντι στους προφήτες, δέχτηκαν από τον Θεό πληγές και μάστιγες και τιμωρίες.

Προτού φθάσει το πλοίο στο λιμάνι, πλήττεται και κλυδωνίζεται από τα κύματα και τις τρικυμίες, εάν όμως φθάσει, βρίσκεται πλέον σε μεγάλη γαλήνη. Κατανόησε τα λεγόμενα και φύλαξέ τα: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος σύνεση στα πάντα». Απόκριση του ιδίου μεγάλου Γέροντος προς τον ίδιο, όταν έπεσε λίθος στο πόδι του και του προκάλεσε μεγάλη οδύνη και αθυμία:

Διότι είπε: «Εκείνος δε ο δούλος, ο οποίος γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν ετοιμάστηκε, ούτε έπραξε σύμφωνα με το θέλημά του, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, έπραξε όμως άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα.» — Για ποια αιτία, θα μπορούσε κανείς να ρωτήσει; Πώς εκείνος που δεν γνώριζε, δίνει λόγο; Διότι δεν θέλησε να μάθει, καίτοι του ήταν δυνατό να μάθει. Αν λοιπόν αυτός που δεν γνώριζε, δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από την οργή, επειδή, ενώ έπρεπε να γνωρίζει, αμέλησε να μάθει, ποια δικαιολογία θα απαλλάξει από το να υποστεί πολλά χτυπήματα εκείνον που γνώριζε και αδράνησε; — Βαρύτερο λοιπόν είναι το κρίμα των διδασκάλων· και αυτό διδάσκει ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί μου, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε μεγαλύτερη καταδίκη.» Διότι πλούσια είναι η δωρεά των πνευματικών χαρισμάτων, ιδίως σε αυτούς που ηγούνται των λαών· διότι έτσι κάπου και ο σοφότατος Παύλος γράφει στον Τιμόθεο: «Ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα.» Και: «Μην αμελείς το χάρισμα που είναι μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε με την επίθεση των χειρών μου.» Σε τέτοιους λοιπόν, επειδή ο Σωτήρας δίνει πολλά, ζητά και πολλά από αυτούς. Και ποια είναι αυτά; Η σταθερότητα στην πίστη, το αλάνθαστο στη μυσταγωγία, η στερεότητα στην ελπίδα.

Όταν εισερχόμαστε στον οίκο του Θεού, ας μην αφήνουμε τον νου μας να μετεωρίζεται· αλλά ας αφοσιώνεται ο εσωτερικός μας άνθρωπος στη θεωρία και την προσευχή. Προσευχόμενοι δε, ας λέμε το «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς», μήπως τυχόν οι λογισμοί ταράξουν τη διάνοιά μας. Όταν στέκεσαι στην προσευχή, να γνωρίζεις ενώπιον ποιου παρίστασαι· και ας είναι η ψυχή σου και όλη η καρδιά σου στραμμένη προς Αυτόν. Κατανόησε αυτό που λέω: αν ένας άνθρωπος πάρει ένα πουγκί με αργύρια στο χέρι του και πάει σε μια αγορά, θέλοντας να αγοράσει βόδια, μήπως παρατηρεί χοίρους; Και αν θέλει να αγοράσει όνους, μήπως εξετάζει σκύλους;

Μην τα συλλογίζεσαι λοιπόν αυτά, αγαπητέ· διότι αυτοί οι λόγοι είναι γεμάτοι από υπερηφάνεια. Αλλά αναλογίσου ότι ο Δεσπότης όλων μας, ο Χριστός, ταπείνωσε τον εαυτό Του για εμάς, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Νόησε αυτά που λέω· είθε να σου δώσει ο Κύριος σύνεση στα πάντα. Δύο αθλητές ήλθαν να αγωνιστούν ταυτόχρονα, και ο ένας φόρεσε λαμπρή ενδυμασία, ενώ ο άλλος πενιχρή. Μήπως, λοιπόν, ο αθλητής προβάλλει τη λαμπρή ενδυμασία την ώρα του αγώνα, ή μήπως μάλλον ο αγωνιστής επιστρατεύει την ανδρεία και την τέχνη μαζί με τη σωματική ρώμη, ως βοήθεια εναντίον του αντιπάλου; Ή πώς θα τολμήσουμε να ζητήσουμε άφεση αμαρτιών από τον Θεό για τα προηγούμενα πταίσματά μας, όταν εμείς οι ίδιοι δεν λησμονούμε τον προηγούμενο τρόπο ζωής μας;

Κατάλαβε αυτό που λέω και άκουσε καθαρά, ότι αν αφήσεις κενό χώρο, έχει από πού να παρεισφρήσει η ασέβεια. Έτσι έκανε και στην Εύα, αφού μέσω της επιθυμίας την έτρεψε σε παρακοή προς τον Θεό και παράβαση της εντολής. Εάν, λοιπόν, μετανοείς για τη γαστριμαργία, μετανόησε για κάθε μορφή της· διότι πάλι εισέρχεται κρυφά μέσα από τα ελάχιστα· μέσα από τα ασήμαντα εξαπατά τη διάνοια. Ξέρω ότι δεν είναι κακό να απολαμβάνει κανείς τα κτίσματα του Θεού, αλλά γίνεται κακό, όταν αυτό δεν συνοδεύεται από διάκριση.

Και πού «έπλυνε με αίμα τη στολή του» ο Ηρώδης ή «με αίμα σταφυλιού το ένδυμά του», όπως ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, που ράντισε το σώμα Του με το δικό Του αίμα, και με αίμα σταφυλιού το ένδυμά Του; Αλλά «νόησε αυτό που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα». Διότι, για να καταδείξει την κάθαρση της καταστάσεως του λαού του Κυρίου, ήλθε, μέσω του δικού Του αίματος της διδασκαλίας, να καθαρίσει τα δόντια των ανθρώπων, τα οποία είχαν μολυνθεί από το αίμα της κνίσας και της αθέμιτης θυσίας. Και προς τι να αναφέρω τα πλήθη των λεπτομερειών; Διότι είναι πολλά και δεν επιτρέπει ο χρόνος να μακρηγορώ προς αναίρεση των προαναφερθεισών αιρέσεων. 3. Αλλά αυτές οι επτά υπήρχαν στον Ισραήλ, στην Ιερουσαλήμ και στην Ιουδαία, ενώ οι τέσσερις που προαναφέρθηκαν υπήρχαν στους Σαμαρείτες, στη Σαμάρεια· και οι περισσότερες από αυτές έχουν εξαλειφθεί. Διότι δεν υπάρχουν πλέον Γραμματείς, ούτε Φαρισαίοι, ούτε Σαδδουκαίοι, ούτε Ημεροβαπτιστές, ούτε Ηρωδιανοί. Μόνο μερικοί βρίσκονται σπάνια, ίσως κάπου ένας ή δύο Νασαρηνοί πέρα από την άνω Θηβαΐδα και πέρα από την Αραβία, και το υπόλειμμα των Οσσαίων, το οποίο δεν ιουδαΐζει πλέον, αλλά ενώθηκε με τους Σαμψίτες που κατοικούν διαδοχικά στις περιοχές πέρα από τη Νεκρά Θάλασσα· και τώρα πλέον ενώθηκαν με την αίρεση των Εβιωναίων.

Και πώς τολμούν να αποκαλούν τον Θεό ποιητή και δημιουργό του σατανά και των κακών του έργων, μου προκαλεί μεγάλη απορία. Και μακάρι βέβαια η ματαιοπονία τους να έφτανε μέχρις αυτού του σημείου, και να μην έλεγαν ότι ο Μονογενής, ο Χριστός που κατέβηκε από τους κόλπους του Πατρός, είναι υιός κάποιας γυναίκας, της Μαρίας, γεννημένος από αίμα και σάρκα και την άλλη δυσωδία των γυναικών. Και για να μην καταχραστώ επί μακρόν την επιείκειά σου γράφοντας πολλά σε τούτη την επιστολή, καθώς στερούμαι της φυσικής ευφράδειας, θα αρκεστώ σε αυτά. Θα τα μάθεις δε όλα εν εκτάσει όταν θα βρεθώ ενώπιόν σου, εφόσον βέβαια φροντίζεις ακόμη για τη δική σου σωτηρία. Διότι εγώ δεν περνώ θηλιά στον λαιμό κανενός, όπως κάνουν οι πιο άφρονες από το πλήθος. Να κατανοείς όσα λέω, τιμιότατο τέκνο». 7. Αφού διάβασε αυτήν την επιστολή ο αξιολογότατος Μάρκελλος, ένας άνδρας θεοσεβέστατος και διαπρεπής, απορούσε και εξεπλήσσετο. Διότι συνέβη να βρίσκεται στο σπίτι μαζί του εκείνη την ημέρα ο επίσκοπος της πόλεως Αρχέλαος, όταν ο δούλος του Θεού πήρε στα χέρια του την επιστολή του Μανιχαίου. Ο δε Αρχέλαος, όταν έμαθε την αιτία και διάβασε την επιστολή, έτριζε τα δόντια του σαν λιοντάρι που ωρύεται, και γεμάτος από θείο ζήλο, προσπαθούσε μάλλον να ορμήσει εναντίον του και να τον εξουδετερώσει, ως έναν ξένο εισβολέα από τους βαρβάρους, από όπου και προήλθε, ο οποίος εξεγέρθηκε για να αφανίσει τους υιούς των ανθρώπων.

Επιστολή του Επισκόπου Νύσσης Γρηγορίου προς τον Επίσκοπο Θεοδόσιο περί της εγγαστριμύθου Εκείνος που είπε στους μαθητές του «Ζητείτε και θα βρείτε», ασφαλώς θα δώσει και τη δύναμη της ευρέσεως σε όσους με φιλομάθεια, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, ερευνούν και αναζητούν τα κρυμμένα μυστήρια. Διότι είναι αψευδής εκείνος που έδωσε την υπόσχεση, χορηγώντας πλουσιοπάροχα, πέρα από ό,τι ζητούμε, με τη μεγαλοδωρία των χαρισμάτων του. Επομένως, «πρόσεχε στην ανάγνωση, τέκνο Τιμόθεε»· διότι θεωρώ πρέπον να χρησιμοποιήσω τα λόγια του μεγάλου Παύλου απευθυνόμενος προς την αγαθότητά σου: «Είθε ο Κύριος να σου δώσει σύνεση στα πάντα», ώστε να πλουτίσεις «σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση». Τώρα δε, σχετικά με εκείνα που παρήγγειλες: όσα ο Κύριος μου υποδείξει, θεώρησα καλό με λίγα λόγια να τα καταγράψω για να εξυπηρετήσω την προθυμία σου, ώστε μέσω αυτών να μάθεις ότι οφείλουμε με αγάπη να υπηρετούμε ο ένας τον άλλον, πράττοντας ο καθένας τα θελήματα του άλλου.

Ας καταπιαστούμε λοιπόν έμπρακτα, αδελφοί, με το πολύτιμο αγαθό της νηστείας και της εγκράτειας, ας επιβεβαιώσουμε την αγαθή διάθεσή μας γι' αυτά, ας δείξουμε στην πράξη ποιοι είναι οι καρποί τους· «διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο», αλλά και «ο γεωργός πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς· κατάλαβε αυτά που λέω», λέει ο απόστολος. Διότι, από τις άλλες αρετές, καθεμιά καθαρίζει και στολίζει είτε την ψυχή είτε το σώμα, ή μάλλον ένα συγκεκριμένο μέρος της ψυχής ή του σώματος, όπως η προσευχή και η γνώση τον νου, η πραότητα τον θυμό, η σωφροσύνη την επιθυμία.

Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· είθε, λοιπόν, να σου δώσει ο Κύριος σύνεση σε όλα. αʹ. Στη θάλασσα, βέβαια, προσδίδει μεγάλο θάρρος στον μαθητή το να ναυαγήσει ο διδάσκαλος και να διασωθεί· διότι δεν θα θεωρήσει πλέον ότι οι τρικυμίες συμβαίνουν εξαιτίας της δικής του αμάθειας, αλλά από τη φύση των πραγμάτων· και αυτό δεν αποτελεί μικρή παρηγοριά για την ψυχή. Παρομοίως και στους πολέμους, προσφέρει παρακίνηση στον ταξίαρχο το να βλέπει τον στρατηγό να τραυματίζεται και να αναρρώνει ξανά. Έτσι ακριβώς φέρνει και στους πιστούς κάποια παρηγοριά το γεγονός ότι ο Απόστολος υπέστη πολλά δεινά και δεν κάμφθηκε από κανένα από αυτά· διότι, αν δεν είχε αυτόν τον σκοπό, δεν θα διηγούνταν τα παθήματά του.

Εδώ αποδεικνύει και το ότι ο Θεός είναι ανενδεής, και την ανταμοιβή της διδασκαλίας, αναφέροντας κάτι το κοινό. Όπως, λέει, ο γεωργός δεν κοπιάζει ανώφελα, αλλά πριν από τους άλλους ο ίδιος απολαμβάνει τους δικούς του κόπους, έτσι είναι φυσικό να συμβαίνει και με τον δάσκαλο. Ή εννοεί αυτό, ή αναφέρεται στο ότι πρέπει να τιμώνται οι δάσκαλοι. Αλλά αυτό δεν ευσταθεί· διότι γιατί δεν είπε απλώς τον γεωργό, αλλά «αυτόν που κοπιάζει»; Ούτε απλώς αυτόν που εργάζεται, αλλά αυτόν που καταπονείται; Εδώ, και ως προς την καθυστέρηση της αμοιβής, για να μη δυσανασχετεί κανείς, εννοεί: Ήδη λαμβάνεις την αμοιβή σου· ή ότι η ανταμοιβή βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον κόπο. Επειδή, λοιπόν, παρέθεσε τα παραδείγματα των στρατιωτών, των αθλητών και των γεωργών, και τα είπε όλα απλώς με αινιγματικό τρόπο, λέει: «Κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Και αφού είπε: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», πρόσθεσε: «Να εννοείς όσα λέω· διότι είθε ο Θεός να σου δώσει σύνεση σε όλα». Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκαν αυτά με παροιμίες και παραβολές. Έπειτα, αποδεικνύοντας και πάλι τη στοργή του, δεν παύει να εύχεται για εκείνον, επειδή αγωνιά όπως για το γνήσιο τέκνο του, και λέει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά, σαν κακούργος».

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.

Εσύ λοιπόν, τέκνο Ακάκιε, να πορεύεσαι άκακα —«διότι άκακοι», λέει, «και ευθείς προσκολλούνταν σε εμένα»—, έχοντας όμως και την πανουργία του φιδιού· διότι, επειδή είσαι πλέον άρχοντας και κεφαλή, κατέχοντας τη δική μου θέση, να βλέπεις με τα μάτια σου, τόσο τα εσωτερικά όσο και τα εξωτερικά, τα ζητήματα των αδελφών σου, και να ακούς με τέσσερις ακοές, μήπως κάποιος από τους αδελφούς πέσει από απροσεξία σε γκρεμό και σε βάραθρο της αμαρτίας, επειδή δεν τον προειδοποίησες, επειδή δεν μερίμνησες και δεν αναζήτησες τον έναν και τον άλλον. Και πώς; θα πει κάποιος. «Εσύ αδελφέ, γιατί έπραξες έτσι και γιατί δεν πορεύτηκες με εκείνον τον τρόπο;» Ή και αποδεχόμενος και προσευχόμενος για τους άξιους, να κατανοείς αυτά που σου λέω· διότι είθε ο Κύριος να σου δώσει σύνεση. Και προς εσάς λέω: Είθε να δω λοιπόν, πώς πρόκειται να υποτάσσεστε σε αυτόν όλοι οι αδελφοί, και μάλιστα οι πρώτοι, τους οποίους θα ακολουθήσουν και οι υπόλοιποι· διότι ό,τι βλέπει ο έσχατος να κάνει ο προηγούμενός του, αυτό θα κάνει και ο ίδιος. Και εσύ πάλι, αββά Διονύσιε, να είσαι επιμελής στα έργα των χεριών σου, καθοδηγώντας θεοφιλώς τους αδελφούς που κοπιάζουν μαζί σου, στηριζόμενος στη βουλή του Ακακίου· και να μιλάς ειρηνικά με πραότητα, κάποιες φορές ίσως και με αυστηρότητα· αλλά τα τέκνα μου δεν είναι νωθρά και παραλυμένα, αλλά μάλλον αυτενεργά και επιδέξια. Πάλι δε εσύ, τέκνο Ευόδιε, να φροντίζεις καλά τον αδελφό σου και σύμφωνα με τη βουλή του Ακακίου να έχεις ομοψυχία με όλους, όντας ανάμεσα στους αδελφούς σαν να είσαι ο έσχατος κατά την προαίρεση.