Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:8

Του ιδίου αγίου Αθανασίου, από τον εκτενέστερο λόγο περί πίστεως. Ο μακάριος Παύλος, αφού είπε ότι τα πάντα κτίστηκαν εν αυτώ, προσέθεσε ότι αυτός μόνος είναι προ πάντων. Διότι, έχοντας εκπαιδευτεί από τις παλαιές Γραφές και όντας νομομαθής, αφού μελέτησε τις Παροιμίες του Σολομώντα και διαπίστωσε δύο ιδιότητες σχετικά με τον Κύριο, τη μία σχετικά με τον άνθρωπο που επρόκειτο να αναλάβει από τη Μαρία, και την άλλη σχετικά με τον Λόγο που γεννήθηκε αϊδίως από τον Πατέρα προ πάντων των αιώνων, γράφει προς τον Τιμόθεο σχετικά με τον Ιησού που γεννήθηκε από τη Μαρία: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ» κατά σάρκα. Σχετικά όμως με τον Θεό Λόγο, που είναι πάντοτε μαζί με τον Πατέρα, είπε ότι «υπάρχει προ πάντων». Ας ελεγχθούν, λοιπόν, από όλους τους αγίους εκείνοι που ισχυρίζονται ότι ο Λόγος του Θεού κτίστηκε ως αρχή των έργων, και ας ακούσουν από τον Δαβίδ ότι δεν είναι έργο, αλλά δημιουργός των έργων, καθώς λέγει: «Έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί· αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις».

Και λίγο παρακάτω Λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ω ποιμένες, ποιμένες, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους και όχι τα πρόβατα; Εσείς, όμως, το πλανημένο δεν το επαναφέρατε, το χαμένο δεν το αναζητήσατε, το ασθενικό δεν το ενδυναμώσατε, το χωλό δεν το επιδέσατε, αλλά και το δυνατό το καταπονήσατε με τον μόχθο. Γι' αυτό, θα αναστήσω για τον εαυτό μου ποιμένα πιστό, τον δούλο μου τον Δαβίδ, και θα είναι ποιμένας και άρχοντας στον αιώνα». Όταν, όμως, ο Ιεζεκιήλ προφήτευσε αυτά στη Βαβυλώνα, ο Δαβίδ είχε κοιμηθεί πριν από δεκατέσσερις γενιές· συνεπώς, προφήτευσε τον κυριακό άνθρωπο που θα εγειρόταν από το σπέρμα του Δαβίδ, για τον οποίο ο Παύλος γράφει στον Τιμόθεο: «Να μνημονεύεις τον Ιησού Χριστό, ο οποίος έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα».

Καθώς ο μεν Ματθαίος γράφει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού του Δαβίδ, υιού του Αβραάμ»· ο δε Ιωάννης: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Αν λοιπόν επιθυμείτε να θεωρείτε τον Λόγο και Θεό και τον υιό του Δαβίδ με βάση τη διαίρεση, τότε κατά τη δική σας άποψη θα επρόκειτο για δύο. Αν όμως πιστεύετε, καθώς διδάσκεστε από τις θείες Γραφές, ότι ο Λόγος όντας Θεός έγινε υιός ανθρώπου, θα γνωρίσετε ότι ένας είναι ο Χριστός, Θεός και άνθρωπος ο Ίδιος, έτσι ώστε το διπλό κήρυγμα της επίγειας παρουσίας Του να καθιστά ευαπόδεικτη την πεποίθηση τόσο για το πάθος όσο και για την απάθεια. Όπως όταν λέει ο Απόστολος: «Άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του ως αντίλυτρο για εμάς, Αυτός που είναι υπεράνω όλων Θεός, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν». Και γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ»· και ο ίδιος πάλι: «Τον θάνατό Του καταγγέλλουμε, μέχρις ότου έλθει».

Επομένως, ούτε το όνομα «Χριστός» αποδίδεται χωρίς τη σάρκα· επειδή στο όνομα αυτό ακολουθεί το πάθος και ο θάνατος, καθώς αφενός ο Παύλος γράφει: «Αν ο Χριστός είναι παθητός, αν είναι ο πρώτος από την ανάσταση των νεκρών»· και αλλού λέγει: «Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε»· και ότι: «Άνθρωπος ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς». Όχι ότι ο Χριστός δεν είναι Θεός, αλλά ότι είναι και άνθρωπος. Γι' αυτό λέγει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό που έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Και για τον λόγο αυτό η Γραφή χρησιμοποιεί και τα δύο ονόματα προς απόδειξη της υπάρξεώς Του· αφενός ως Θεού που νοείται αοράτως και υπάρχει αληθινά, αφετέρου ως ανθρώπου που ψηλαφάται ορατώς και υπάρχει αληθινά· όχι με διαίρεση προσώπων ή ονομάτων, αλλά με φυσική γέννηση και αδιάλυτη ένωση· ώστε, ενώ ομολογείται αληθινά το πάθος στο πρόσωπό Του, ο Ίδιος να συνομολογείται αληθινά ότι είναι συγχρόνως και παθητός και απαθής.

Και πάρε μου ως μάρτυρες τα παιδιά που αναφώνησαν: Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ, ευλογημένος ο βασιλιάς του Ισραήλ. Αλλά και οι τυφλοί λένε: Υιέ του Δαβίδ, ελέησέ μας. Και ο Γαβριήλ μαρτυρεί σαφώς προς τη Μαριάμ λέγοντας: Και θα του δώσει ο Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του. Και ο Παύλος λέει: Να θυμάστε τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και στην αρχή της προς Ρωμαίους επιστολής λέει: αυτού που γεννήθηκε από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα. Αποδέξου λοιπόν αυτόν που γεννήθηκε από τον Δαβίδ, πειθόμενος στην προφητεία που λέει: Και εκείνη την ημέρα θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που θα αναστηθεί για να άρχει στα έθνη· σε αυτόν τα έθνη θα ελπίσουν.

Και ομοίως, προφυλάσσοντας την πίστη, αλλού πάλι έγραφε: Να θυμάστε τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς. Και πάλι: Αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας. Βρισκόμαστε μάλιστα να είμαστε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι καταθέσαμε μαρτυρία κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε. Αλλά στη συνέχεια λέει: Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, αποτελώντας την απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί, και εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους δώδεκα. Διότι, αν δεν πιστεύεις στον έναν μάρτυρα, έχεις δώδεκα μάρτυρες. Έπειτα εμφανίστηκε σε περισσότερους από πεντακόσιους αδελφούς συγχρόνως. Αν απιστούν στους δώδεκα, ας αποδεχθούν τους πεντακόσιους. Έπειτα εμφανίστηκε στον Ιάκωβο, ο οποίος ήταν μεν αδελφός του, αλλά και ο πρώτος επίσκοπος αυτής της παροικίας. Εφόσον λοιπόν ένας τέτοιος επίσκοπος είδε αυτοπροσώπως αναστημένο τον Ιησού Χριστό, εσύ που είσαι μαθητής του μην απιστήσεις. Αλλά μήπως λες ότι ο αδελφός του Ιάκωβος έδωσε αυτή τη μαρτυρία χαριστικά; Έπειτα εμφανίστηκε και σε εμένα, τον Παύλο, τον εχθρό. Και ποια μαρτυρία μπορεί να αμφισβητηθεί, όταν προέρχεται από έναν εχθρό που την κηρύττει; Εγώ, ο πρότερον διώκτης, τώρα ευαγγελίζομαι την ανάσταση.

Αφού ο Προφήτης απέκτησε εμπειρία αυτής της μνήμης και αποκόμισε την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν, σαν να λησμόνησε όλες τις ηδονές και τα τερπνά, ακόμη και το να φάει τον άρτο του, έλεγε: Κύριε, θα μνημονεύω μόνο τη δική Σου δικαιοσύνη· και δεν θα λησμονήσω τα δικαιώματά Σου. Αφού βρήκε και γεύθηκε την ωφέλεια αυτής της μνήμης και ο Απόστολος, έλεγε, όχι μόνο προς τον Τιμόθεο, αλλά προς κάθε άνθρωπο, λέγοντας στον Τιμόθεο: Να μνημονεύεις τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς. Και όπως εκείνος που έχει έναν θησαυρό κρυμμένο σε κάποιον τόπο, κάθε ώρα, ημέρα και νύχτα όλος ο νους του βρίσκεται εκεί, και παραμένει σαν σιδηροδέσμιος, χωρίς να απομακρύνεται από τον τόπο ούτε για ελάχιστο, όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος: Όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί βρίσκεται και η καρδιά σας· έτσι και εκείνος που επιθυμεί εκείνη την ωραιότητα και την έλευση του επουράνιου νυμφίου, διαρκώς μνημονεύει μόνο Αυτόν, ελκυόμενος από τον θείο έρωτα και την ακόρεστη επιθυμία, ψάλλοντας πάντοτε μαζί με τον ιεροψάλτη Δαβίδ: Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα. Αυτό μας ενετείλατο και ο Κύριος λέγοντας: Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου.

Εδώ αποδεικνύει και το ότι ο Θεός είναι ανενδεής, και την ανταμοιβή της διδασκαλίας, αναφέροντας κάτι το κοινό. Όπως, λέει, ο γεωργός δεν κοπιάζει ανώφελα, αλλά πριν από τους άλλους ο ίδιος απολαμβάνει τους δικούς του κόπους, έτσι είναι φυσικό να συμβαίνει και με τον δάσκαλο. Ή εννοεί αυτό, ή αναφέρεται στο ότι πρέπει να τιμώνται οι δάσκαλοι. Αλλά αυτό δεν ευσταθεί· διότι γιατί δεν είπε απλώς τον γεωργό, αλλά «αυτόν που κοπιάζει»; Ούτε απλώς αυτόν που εργάζεται, αλλά αυτόν που καταπονείται; Εδώ, και ως προς την καθυστέρηση της αμοιβής, για να μη δυσανασχετεί κανείς, εννοεί: Ήδη λαμβάνεις την αμοιβή σου· ή ότι η ανταμοιβή βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον κόπο. Επειδή, λοιπόν, παρέθεσε τα παραδείγματα των στρατιωτών, των αθλητών και των γεωργών, και τα είπε όλα απλώς με αινιγματικό τρόπο, λέει: «Κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Και αφού είπε: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», πρόσθεσε: «Να εννοείς όσα λέω· διότι είθε ο Θεός να σου δώσει σύνεση σε όλα». Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκαν αυτά με παροιμίες και παραβολές. Έπειτα, αποδεικνύοντας και πάλι τη στοργή του, δεν παύει να εύχεται για εκείνον, επειδή αγωνιά όπως για το γνήσιο τέκνο του, και λέει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά, σαν κακούργος».

Αυτό να θυμάσαι, λέγει, και θα έχεις επαρκή παρηγορία. Να θυμάσαι, λέγει, τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε εκ νεκρών, εκ σπέρματος Δαβίδ. Διότι ήδη από τότε άρχισαν κάποιοι να ανατρέπουν τη θεία Οικονομία, επειδή αισθάνονταν ντροπή για το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι τέτοιες ήταν οι ευεργεσίες που μας προσέφερε ο Θεός, ώστε οι άνθρωποι να ντρέπονται να τις αποδώσουν στον Θεό, και να δυσπιστούν ότι συγκατέβη τόσο πολύ.

«Σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου», λέει. Παντού στις επιστολές του τοποθετεί αυτή τη φράση, λέγοντας «σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου», είτε επειδή έπρεπε να υπακούουν σε αυτόν, είτε επειδή υπήρχαν και άλλοι που ευαγγελίζονταν διαφορετικά πράγματα. «Για το οποίο κακοπαθώ», λέει, «μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά σαν κακούργος». Πάλι από τον εαυτό του αντλεί την παρηγοριά, πάλι την προτροπή· και με αυτά τα δύο ενισχύει τον ακροατή: τόσο με το να γνωρίζει να κακοπαθεί, όσο και με το να μην το κάνει αυτό χωρίς κανέναν χρήσιμο σκοπό. Έτσι βέβαια θα ωφεληθεί, ενώ στην αντίθετη περίπτωση θα ζημιωθεί. Ποιο είναι άλλωστε το όφελος, εάν παρουσιάσεις τον δάσκαλο να κακοπαθεί μεν, αλλά χωρίς κανένα χρήσιμο αποτέλεσμα; Αντιθέτως, εκείνο είναι το αξιοθαύμαστο: εάν υπομένει για κάτι χρήσιμο, εάν το κάνει προς ωφέλεια των διδασκομένων. «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Δηλαδή, «αν ήμασταν κοσμικοί στρατιώτες», λέει, «ή αν διεξάγαμε έναν αισθητό πόλεμο, αυτά τα δεσμά θα είχαν τη δύναμη να κρατούν δεμένα τα χέρια μας· τώρα όμως ο Θεός μάς έκανε τέτοιους, ώστε να μην καταβαλλόμαστε από κανέναν». Διότι δένονται μεν τα χέρια, όχι όμως η γλώσσα· τη γλώσσα κανείς δεν μπορεί να τη δέσει, παρά μόνο η δειλία και η απιστία. Ώστε, εφόσον δεν διακατεχόμαστε από αυτές, έστω κι αν μας βάλεις δεσμά, το κήρυγμα δεν δένεται. Όπως για παράδειγμα, αν κάποιος δέσει τον γεωργό, εμπόδισε τον σπόρο, διότι εκείνος σπέρνει με το χέρι· αν όμως δέσεις τον δάσκαλο, δεν εμπόδισες τον λόγο, διότι αυτός σπέρνει με τη γλώσσα και όχι με το χέρι. Δεν υπόκειται λοιπόν σε δεσμά ο λόγος μας· διότι, παρόλο που εμείς είμαστε δεμένοι, εκείνος είναι λυτός και τρέχει. Πώς;

α΄. Πολλοί από τους ασθενέστερους ανθρώπους αποκάμνουν μπροστά στον κόπο της πίστεως, και δεν αντέχουν την αναβολή της ελπίδας· επιζητούν τα παρόντα και με βάση αυτά κρίνουν τα μέλλοντα. Επειδή, λοιπόν, τα επίγεια ήταν θάνατος, βάσανα, δεσμά, ενώ εκείνος λέει ότι θα φτάσουν στην αιώνια ζωή, κανείς δεν θα τον πίστευε, αλλά θα έλεγε: «Τι λες; Όταν ζω, πεθαίνω, και όταν πεθάνω, θα ζήσω; Στη γη δεν μου υπόσχεσαι τίποτα, και στον ουρανό μου τα δίνεις; Τα μικρά δεν τα δίνεις, και τα μεγάλα τα προσφέρεις;». Για να μην κάνει, λοιπόν, κανείς αυτές τις σκέψεις, καθιστά αναμφίβολη την απόδειξή του, θέτοντας τις βάσεις της ήδη από πριν και παρέχοντας τεκμήρια (διότι η φράση «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς», αυτό ακριβώς σημαίνει, ότι ανέστη μετά θάνατον)· και τώρα, δηλώνοντας πάλι το ίδιο, λέει: «Πιστός ο λόγος», ότι δηλαδή όποιος αξιώθηκε την ουράνια ζωή, θα αξιωθεί και την αιώνια. Από πού αποδεικνύεται πιστός ο λόγος;

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.