Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:9

Μάλλον δε, αν πράγματι για εμάς, κατά τον μακάριο Άβελ, και αυτός, αν και έχει πεθάνει, ακόμη ομιλεί και φωνάζει τώρα και κραυγάζει δυνατότερα από ό,τι τότε για την Ηρωδιάδα: «Δεν σου επιτρέπεται να την έχεις». Διότι, έστω και αν το σώμα του Ιωάννη, σύμφωνα με την αναγκαιότητα της φύσεως, αποδέχθηκε τον θείο όρο και η γλώσσα του σιγεί, «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δεσμεύεται». Διότι αυτός, ο οποίος, επειδή αθετείτο ο γάμος ενός συνδούλου, επέδειξε παρρησία μέχρι θανάτου, πώς θα αντιδρούσε αντικρίζοντας τόσο μεγάλη ύβρη ενάντια στον άγιο νυμφώνα του Κυρίου;

Θα γνωρίσει λοιπόν, νομίζω, ο καθένας από αυτό και θα θαυμάσει τη δύναμη της αλήθειας που πρεσβεύουμε, διότι όχι μόνο όταν απουσίαζε κάθε διχόνοια, αφού εξετάστηκε σε δύο συνόδους επικράτησε, αλλά και όταν εγέρθηκε η εμφύλια διαμάχη, τότε που και στους βασιλείς εμείς φανήκαμε δυσάρεστοι και εκείνοι που μας συκοφαντούσαν βρήκαν χώρο εναντίον μας για τόσο πολύ χρόνο πλέον και ενώ εκείνοι έλεγαν και έπρατταν τα πάντα ανεξέλεγκτα, εμείς παραμέναμε φυλακισμένοι, όμως ως προς την αλήθεια των θείων δογμάτων υπερισχύσαμε ουδόλως λιγότερο από πριν. Και συνέβη το ίδιο, σαν να έδενε κάποιος τη γλώσσα ή και το χέρι ενός άλλου και έπειτα τον προκαλούσε σε αναμέτρηση λόγων ή συγγραμμάτων, και ούτε έτσι δεν κατορθώνει να τον νικήσει σε αυτά. Αλλά θα πεις τώρα εκείνο το αποστολικό, ότι «ο λόγος του Θεού δεν δένεται»· αυτό ακριβώς είναι που λέω και εγώ, ότι τα πάντα οφείλονται στη δύναμη του Θεού, η οποία «εν ασθενεία τελειούται», όπως ακριβώς είπε ο ίδιος προς τον απόστολο. Διότι τότε όντως φτάνει στην τελειότητα, όταν, αν και πολεμείται, επιδεικνύει την υπεροχή της και, ενώ φαίνεται να καταρρίπτεται εξαιτίας των κινδύνων που υφίστανται οι υπερασπιστές της, αποδεικνύεται υψηλότερη από εκείνους που την καταρρίπτουν και ακαταμάχητη.

Πρόσεξε έναν λόγο απαλλαγμένο από κολακεία. «Εύχομαι», λέγει, «σήμερα να γίνουν όλοι τέτοιοι, σαν κι εμένα, με εξαίρεση τα δεσμά αυτά». Πρόσεξε: αυτός που καυχάται για τα δεσμά του, αυτός που τα προβάλλει σαν χρυσή αλυσίδα, απεύχεται τώρα να τα υποστούν εκείνοι. Και μην απορήσεις· διότι η πνευματική τους κατάσταση ήταν ακόμη πιο αδύναμη, και ο λόγος του ήταν περισσότερο συγκαταβατικός. Διότι, για να πεισθείς ότι θεωρούσε τα δεσμά ανώτερα, άκουσε πώς πάντοτε στις επιστολές του τα προτάσσει όλων των άλλων, λέγοντας: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· και πάλι: «Για χάρη τούτου φέρω την αλυσίδα, αλλά ο λόγος του Θεού δεν δεσμεύεται»· και: «Μέχρι και δεσμά υπομένω ως κακούργος». Πρόσεξε: δεν ανέφερε μόνο «δεσμά», αλλά πρόσθεσε και το «ως κακούργος», επαυξάνοντας τη δόξα που πηγάζει από τα δεσμά. Η δε τιμωρία ήταν διπλή, και διότι ήταν δεμένος, και διότι λογιζόταν ως κακούργος. Διότι, εάν μεν ήταν δεμένος για κάποιο καλό, η κατάσταση θα προσέφερε κάποια παρηγοριά· τώρα όμως δεσμεύεται και ως κακούργος, και ως συλληφθείς για φοβερά εγκλήματα· και όμως για κανένα από αυτά δεν νοιαζόταν.

Γι' αυτό έλεγε: «Μέχρι δεσμών ως κακούργος». Διότι, εάν ο Κύριός του συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους, πολύ περισσότερο αυτός· αλλά, όπως ακριβώς Εκείνος δεν συμμερίστηκε τη φήμη τους, έτσι ούτε και αυτός. Διότι τότε φανερώνεται το θαυμαστό, το να είναι δηλαδή κανείς αναμεμειγμένος με αυτούς και να μη βλάπτεται καθόλου από αυτούς.

Πάλι προβάλλει τα δεσμά, τα οποία αγαπώ υπερβολικά, τα οποία εξυψώνουν την καρδιά μου και πάντοτε με οδηγούν στην επιθυμία να δω τον Παύλο δεμένο, και ενώ βρίσκεται στα δεσμά να γράφει, να κηρύττει, να βαπτίζει και να κατηχεί. Σε αυτόν απευθύνονταν τα ζητήματα των απανταχού Εκκλησιών ενώ ήταν δεμένος, και άπειρα πράγματα οικοδομούσε όντας δεμένος. Τότε ακριβώς ήταν περισσότερο ελεύθερος. Διότι, άκουσέ τον να λέει: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας αποκτήσει πεποίθηση εξαιτίας των δεσμών μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Και ο ίδιος πάλι αυτό ομολογεί λέγοντας: «Διότι όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός». Γι' αυτό και έλεγε: «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Δενόταν μαζί με τους κακούργους, μαζί με τους φυλακισμένους, μαζί με τους φονιάδες· ο διδάσκαλος της οικουμένης, αυτός που ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που άκουσε άρρητα ρήματα, είχε δεθεί. Αλλά τότε η πορεία του ήταν ταχύτερη. Εκείνος που είχε δεθεί ήταν ελεύθερος, και εκείνος που δεν ήταν δεμένος είχε δεθεί. Διότι ο πρώτος έπραττε αυτό που ήθελε, ενώ ο δεύτερος ούτε να τον εμποδίσει κατάφερνε, ούτε τη δική του πρόθεση εκπλήρωνε. Τι κάνεις, ανόητε; Μήπως είναι σωματικός δρομέας; Μήπως αγωνίζεται στο δικό μας επίγειο στάδιο; Στον ουρανό βρίσκεται το πολίτευμά του· αυτόν που τρέχει στον ουρανό δεν μπορούν να τον δέσουν τα επίγεια, ούτε να τον συγκρατήσουν. Δεν βλέπεις αυτόν εδώ τον ήλιο; Βάλε δεσμά στις ακτίνες του, σταμάτησέ τον από την πορεία του· αλλά δεν θα μπορέσεις.

δ΄. Αυτό το ιλαστήριο ήταν λαμπρότερο και από τον ουρανό, καθώς δεν καταυγαζόταν από την ποικιλία των άστρων ούτε από τις ηλιακές ακτίνες, αλλά είχε τον ίδιο τον Ήλιο της δικαιοσύνης να εκπέμπει από εκεί τις ακτίνες του. Και αυτόν μεν τον ουρανό, ένα σύννεφο που περνά από κάτω τον κάνει κάποιες φορές πιο σκοτεινό, εκείνο όμως το στήθος κανένας τέτοιος χειμώνας δεν το σκίασε ποτέ· ή μάλλον, πολλές φορές το χτύπησαν πολλοί χειμώνες, αλλά δεν σκοτείνιασαν το φως του, παρά μέσα στον πειρασμό και στους κινδύνους το φως αυτό εξέλαμπε. Γι' αυτό και ο ίδιος, αν και ήταν δεμένος με αλυσίδα, βροντοφώναζε: «Ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Έτσι, πάντοτε μέσα από εκείνη τη γλώσσα εξέπεμπε τις ακτίνες του· και ούτε ο φόβος ούτε ο κίνδυνος έκαναν ποτέ εκείνο το στήθος σκυθρωπό. Ίσως το στήθος να φαίνεται ότι ξεπερνά τα πόδια· αλλά και εκείνα ήταν ωραία ως πόδια, και τούτο ως στήθος. Θέλεις να δεις και ωραία κοιλιά; Άκουσε τι λέει γι' αυτήν: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα». «Καλό είναι να μη φας κρέας, ούτε να πιεις κρασί, ούτε να κάνεις κάτι στο οποίο ο αδελφός σου προσκόπτει ή σκανδαλίζεται ή ασθενεί». «Τα φαγητά είναι για την κοιλιά, και η κοιλιά για τα φαγητά». Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο ωραίο από αυτή την κοιλιά, η οποία έχει κατ' αυτόν τον τρόπο εκπαιδευτεί να ηρεμεί, και έχει διδαχθεί κάθε σωφροσύνη, και γνωρίζει και να πεινά και να λιμοκτονεί και να διψά;

Εδώ αποδεικνύει και το ότι ο Θεός είναι ανενδεής, και την ανταμοιβή της διδασκαλίας, αναφέροντας κάτι το κοινό. Όπως, λέει, ο γεωργός δεν κοπιάζει ανώφελα, αλλά πριν από τους άλλους ο ίδιος απολαμβάνει τους δικούς του κόπους, έτσι είναι φυσικό να συμβαίνει και με τον δάσκαλο. Ή εννοεί αυτό, ή αναφέρεται στο ότι πρέπει να τιμώνται οι δάσκαλοι. Αλλά αυτό δεν ευσταθεί· διότι γιατί δεν είπε απλώς τον γεωργό, αλλά «αυτόν που κοπιάζει»; Ούτε απλώς αυτόν που εργάζεται, αλλά αυτόν που καταπονείται; Εδώ, και ως προς την καθυστέρηση της αμοιβής, για να μη δυσανασχετεί κανείς, εννοεί: Ήδη λαμβάνεις την αμοιβή σου· ή ότι η ανταμοιβή βρίσκεται μέσα στον ίδιο τον κόπο. Επειδή, λοιπόν, παρέθεσε τα παραδείγματα των στρατιωτών, των αθλητών και των γεωργών, και τα είπε όλα απλώς με αινιγματικό τρόπο, λέει: «Κανείς δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες». Και αφού είπε: «Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνει από τους καρπούς», πρόσθεσε: «Να εννοείς όσα λέω· διότι είθε ο Θεός να σου δώσει σύνεση σε όλα». Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκαν αυτά με παροιμίες και παραβολές. Έπειτα, αποδεικνύοντας και πάλι τη στοργή του, δεν παύει να εύχεται για εκείνον, επειδή αγωνιά όπως για το γνήσιο τέκνο του, και λέει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το Ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά, σαν κακούργος».

«Σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου», λέει. Παντού στις επιστολές του τοποθετεί αυτή τη φράση, λέγοντας «σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου», είτε επειδή έπρεπε να υπακούουν σε αυτόν, είτε επειδή υπήρχαν και άλλοι που ευαγγελίζονταν διαφορετικά πράγματα. «Για το οποίο κακοπαθώ», λέει, «μέχρι σημείου να βρίσκομαι στα δεσμά σαν κακούργος». Πάλι από τον εαυτό του αντλεί την παρηγοριά, πάλι την προτροπή· και με αυτά τα δύο ενισχύει τον ακροατή: τόσο με το να γνωρίζει να κακοπαθεί, όσο και με το να μην το κάνει αυτό χωρίς κανέναν χρήσιμο σκοπό. Έτσι βέβαια θα ωφεληθεί, ενώ στην αντίθετη περίπτωση θα ζημιωθεί. Ποιο είναι άλλωστε το όφελος, εάν παρουσιάσεις τον δάσκαλο να κακοπαθεί μεν, αλλά χωρίς κανένα χρήσιμο αποτέλεσμα; Αντιθέτως, εκείνο είναι το αξιοθαύμαστο: εάν υπομένει για κάτι χρήσιμο, εάν το κάνει προς ωφέλεια των διδασκομένων. «Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Δηλαδή, «αν ήμασταν κοσμικοί στρατιώτες», λέει, «ή αν διεξάγαμε έναν αισθητό πόλεμο, αυτά τα δεσμά θα είχαν τη δύναμη να κρατούν δεμένα τα χέρια μας· τώρα όμως ο Θεός μάς έκανε τέτοιους, ώστε να μην καταβαλλόμαστε από κανέναν». Διότι δένονται μεν τα χέρια, όχι όμως η γλώσσα· τη γλώσσα κανείς δεν μπορεί να τη δέσει, παρά μόνο η δειλία και η απιστία. Ώστε, εφόσον δεν διακατεχόμαστε από αυτές, έστω κι αν μας βάλεις δεσμά, το κήρυγμα δεν δένεται. Όπως για παράδειγμα, αν κάποιος δέσει τον γεωργό, εμπόδισε τον σπόρο, διότι εκείνος σπέρνει με το χέρι· αν όμως δέσεις τον δάσκαλο, δεν εμπόδισες τον λόγο, διότι αυτός σπέρνει με τη γλώσσα και όχι με το χέρι. Δεν υπόκειται λοιπόν σε δεσμά ο λόγος μας· διότι, παρόλο που εμείς είμαστε δεμένοι, εκείνος είναι λυτός και τρέχει. Πώς;

Αλλά ας μην εξετάσουμε ακόμα τα τωρινά, αλλά τα τότε. Ποιος ήταν λαμπρότερος; Ποιος πιο ένδοξος; Εκείνος που φορούσε την αλυσίδα και σερνόταν δεμένος από τη φυλακή, ή εκείνος που φορούσε την πορφύρα και έβγαινε από τα ανάκτορα; Ο δεμένος, οπωσδήποτε. Πώς; Διότι εκείνος, αν και διέθετε στρατεύματα και καθόταν στον θρόνο με λαμπρή εμφάνιση, δεν μπόρεσε να κατορθώσει αυτά που ήθελε· ενώ ο δεσμώτης, αν και έμοιαζε με κακούργο και είχε ευτελή εμφάνιση, τα έπραττε όλα με μεγαλύτερη εξουσία. Πώς και με ποιον τρόπο; Εκείνος έλεγε: «Μη διασπείρεις τον λόγο της ευσέβειας». Αυτός απαντούσε: «Δεν το ανέχομαι· διότι ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Και περιφρόνησε ο Κίλικας, ο δεσμώτης, ο σκηνοποιός, ο φτωχός, αυτός που ζούσε μέσα στην πείνα, εκείνον από τη Ρώμη, τον πλούσιο, αυτόν που βασίλευε, αυτόν που κυριαρχούσε στα πάντα, αυτόν που παρείχε αμέτρητα αγαθά σε αμέτρητους ανθρώπους· και παρόλο που υπήρχαν τόσα στρατεύματα, δεν κατάφερε απολύτως τίποτα. Ποιος λοιπόν ήταν ο λαμπρός; Ποιος ο αξιοσέβαστος; Αυτός που νικούσε όντας στα δεσμά, ή αυτός που νικιόταν φορώντας την πορφύρα; Αυτός που στεκόταν κάτω και έπληττε, ή αυτός που καθόταν ψηλά και πληττόταν; Αυτός που πρόσταζε και τον καταφρονούσαν, ή αυτός που δεχόταν τις προσταγές και δεν έδινε καμία σημασία σε αυτές; Αυτός που ήταν μόνος του και επικρατούσε, ή αυτός που ηττούνταν έχοντας μαζί του αμέτρητα στρατεύματα; Αποχωρούσε, λοιπόν, ο βασιλιάς, ενώ ο δεσμώτης είχε στήσει τρόπαιο εναντίον του. Πες μου, λοιπόν, σε ποια μερίδα θα ήθελε κάποιος να ανήκει;

«Διότι, έστω και αν εγώ είμαι δεμένος», λέγει ο Παύλος, «ο λόγος του Θεού όμως δεν δένεται». Και τι λέγω για δεσμά και αλυσίδες; Πρόσθεσε και φυλακή και κλειδαριές, και ούτε έτσι γίνονται αυτά εμπόδιο στην αρετή. Με αυτόν τον τρόπο λοιπόν εμυσταγώγησε ο Παύλος. Διότι δεσμά της ψυχής δεν είναι ο σίδηρος, αλλά η δειλία, η επιθυμία των χρημάτων και τα μύρια πάθη. Αυτά δεσμεύουν τον άνθρωπο, ακόμη και αν το σώμα του είναι λυμένο. «Αλλά αυτά γεννώνται από το σώμα», ισχυρίζεται κάποιος. Αυτά είναι δικαιολογίες και ψευδής πρόφαση. Διότι, εάν γεννώνταν από το σώμα, όλοι θα τα υφίσταντο. Όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να αποφύγει κανείς τον κόπο, τον ύπνο, την πείνα και τη δίψα, επειδή είναι εγγενή στη φύση μας, έτσι και αυτά, εάν ήταν της ίδιας φύσεως, δεν θα άφηναν κανέναν έξω από τη δική τους τυραννία. Εάν όμως πολλοί τα αποφεύγουν, είναι ολοφάνερο ότι αυτού του είδους τα ελαττώματα προέρχονται από ράθυμη ψυχή. Αυτήν τη ραθυμία λοιπόν ας αποκόψουμε και ας μην κατηγορούμε το σώμα, αλλά ας το υποτάξουμε στην ψυχή, ώστε, έχοντάς το πειθήνιο, να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Κλείστηκε λοιπόν κάποτε στη φυλακή, και σε τέτοιο βαθμό έλαμψε, ώστε και τα θεμέλια να ταρακουνήσει, και τις θύρες να ανοίξει διάπλατα, και τον δεσμοφύλακα να προσελκύσει προς το μέρος του, και τον δικαστή παραλίγο να τον μεταπείσει, ώστε και αυτός ο ίδιος να λέει: «Λίγο λείπει να με πείσεις να γίνω Χριστιανός». Άλλη φορά λιθοβολήθηκε, και μπαίνοντας στην πόλη που τον λιθοβόλησε, την μετέστρεψε. Τον κάλεσαν με σκοπό να τον δικάσουν, άλλοτε οι Ιουδαίοι και άλλοτε οι Αθηναίοι, και οι δικαστές έγιναν μαθητές του, και οι αντίδικοι υπήκοοί του. Και όπως ακριβώς η φωτιά, όταν πέσει σε διάφορες ύλες, αυξάνεται περισσότερο και λαμβάνει ως προσθήκη την υποκείμενη ύλη, έτσι και η γλώσσα του Παύλου, με όσους συναναστρεφόταν, τους μετέστρεφε προς τον εαυτό του, και εκείνοι που τον πολεμούσαν, αφού αιχμαλωτίζονταν από τα λόγια του, γίνονταν γρήγορα τροφή σε αυτή την πνευματική φωτιά, και μέσω αυτών και πάλι ο λόγος υψωνόταν και προχωρούσε σε άλλους. Γι' αυτό και έλεγε: «Εγώ είμαι δεμένος, αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται». Τον εξόριζαν· και η μεν πράξη ήταν δίωξη, αυτό όμως που προέκυπτε ήταν αποστολή διδασκάλων. Και ό,τι ακριβώς θα έκαναν οι φίλοι και οι συμπαραστάτες του, αυτό το έκαναν οι εχθροί του, μην αφήνοντάς τον να εγκατασταθεί μόνιμα σε έναν τόπο, αλλά περιφέροντας παντού τον ιατρό, μέσα από τις επιβουλές και τους διωγμούς τους, έτσι ώστε να ακούσουν όλοι τον λόγο του.

Διότι, όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι, μην μπορώντας να αντισταθούν στη σοφία του Στεφάνου, λιθοβολούσαν εκείνον τον άγιο, έτσι και αυτοί, μη μπορώντας να αντισταθούν στη δική του σοφία και βλέποντας τα οχυρώματα ασφαλισμένα, εκδιώκουν πλέον τον κήρυκα από την πόλη. Όμως η φωνή του δεν σίγησε, αλλά, ενώ εξοριζόταν ο άνθρωπος, ο λόγος της διδασκαλίας δεν εξοριζόταν. Διότι και ο Παύλος ήταν δεσμευμένος, αλλά ο λόγος του Θεού δεν ήταν δεσμευμένος· έτσι και αυτός βρισκόταν σε ξένη γη, όμως η διδασκαλία του παρέμενε ανάμεσά μας. Αφού τον εξόρισαν, λοιπόν, εισέβαλαν συσπειρωμένοι σαν ορμητικός χείμαρρος· αλλά ούτε τα φυτά παρέσυραν ούτε τους σπόρους έθαψαν ούτε την καλλιέργεια κατέστρεψαν. Τόσο καλά και με τέτοια τέχνη είχαν ριζώσει, καλλιεργημένα από τη δική του σοφία. Αξίζει, όμως, να πούμε για ποιον λόγο επέτρεψε ο Θεός να εκδιωχθεί από εδώ. Η Εκκλησία είχε μόλις προσφάτως ανασάνει· είχε ως παρηγοριά διόλου τυχαία τη δική του επιστασία· από παντού την οχύρωνε και απέκρουε τις επιθέσεις των εχθρών.

Όταν μεν γράφεις στους Εφεσίους, λες: «Παρακαλώ, λοιπόν, εσάς, εγώ ο δέσμιος για τον Κύριο, να ζήσετε αξίως της κλήσεως την οποία λάβατε»· και όταν απευθύνεσαι στον Τιμόθεο: «Για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και τα δεσμά, ως κακούργος»· και όταν πάλι γράφεις προς τον Φιλήμονα: «Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· και όταν απολογείσαι στους Ιουδαίους, λες: «Εξαιτίας της ελπίδας του Ισραήλ φέρω αυτήν την αλυσίδα»· και γράφοντας στους Φιλιππησίους έλεγες: «Ώστε οι περισσότεροι από τους αδελφούς, έχοντας πάρει θάρρος από τα δεσμά μου, να τολμούν περισσότερο να κηρύττουν άφοβα τον λόγο». Παντού περιφέρεις την αλυσίδα, παντού προβάλλεις τα δεσμά και καυχάσαι για το γεγονός· ερχόμενος όμως στο δικαστήριο, πρόδωσες την ανώτερη αυτή στάση, τότε ακριβώς που έπρεπε να μιλήσεις με μεγαλύτερη παρρησία, και λες στον δικαστή: «Θα ευχόμουν να γίνεις Χριστιανός χωρίς αυτά τα δεσμά»; Και όμως, αν τα δεσμά είναι καλά, και τόσο καλά ώστε να δίνουν θάρρος και σε άλλους για το κήρυγμα της ευσεβείας (διότι εσύ ο ίδιος μόλις προηγουμένως είπες αυτό ακριβώς, ότι οι περισσότεροι από τους αδελφούς, παίρνοντας θάρρος από τα δεσμά μου, κήρυτταν τον λόγο άφοβα), για ποιον λόγο μπροστά στον δικαστή δεν καμαρώνεις για το γεγονός, αλλά κάνεις ακριβώς το αντίθετο; Άραγε δεν φαίνεται να αποτελεί εύλογο ερώτημα αυτό που αναφέρεται; Αλλά πολύ σύντομα παραθέτω τη λύση. Διότι ο Παύλος δεν το έπραξε αυτό από αγωνία ούτε από δειλία, αλλά από πολλή σοφία και πνευματική σύνεση· και το πώς, θα το εξηγήσω εγώ.

Με αυτά, παραμένοντας στη φυλακή, έπεισε τον δεσμοφύλακα, με αυτά προσέλκυσε τον Αγρίππα, με αυτά ανέδειξε πολλούς μαθητές ο Παύλος. Γι' αυτό και έλεγε: «Για το οποίο κακοπαθώ φτάνοντας μέχρι τα δεσμά, ως κακούργος, αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται».

Εσύ, λοιπόν, κακοπάθησε ως καλός στρατιώτης του Ιησού Χριστού. Κανείς που υπηρετεί ως στρατιώτης δεν εμπλέκεται στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι αγωνίζεται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί σύμφωνα με τους κανόνες. Ο γεωργός που κοπιάζει πρέπει πρώτος να γεύεται από τους καρπούς. Κατανόησε αυτά που λέω· διότι ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα. Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ, σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, για το οποίο κακοπαθώ μέχρι και δεσμά ως κακούργος· αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Γι' αυτό τα υπομένω όλα για χάρη των εκλεκτών, ώστε να επιτύχουν και αυτοί τη σωτηρία που υπάρχει στον Χριστό Ιησού, μαζί με αιώνια δόξα. Αξιόπιστος είναι ο λόγος· διότι εάν πεθάναμε μαζί του, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε και μαζί του. Εάν τον αρνούμαστε, και εκείνος θα μας αρνηθεί. Εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Αυτά να τους υπενθυμίζεις, διαμαρτυρόμενος ενώπιον του Κυρίου να μην λογομαχούν, πράγμα που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια παρά οδηγεί στην καταστροφή εκείνων που ακούν. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δόκιμο στον Χριστό, εργάτη που δεν έχει να ντραπεί για τίποτα, ο οποίος ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Τις δε βέβηλες κενοφωνίες να τις αποφεύγεις· διότι θα προχωρήσουν σε μεγαλύτερη ασέβεια, και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα· μεταξύ αυτών είναι ο Υμέναιος και ο Φιλητός, οι οποίοι αστόχησαν ως προς την αλήθεια, λέγοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη γίνει, και ανατρέπουν την πίστη μερικών.

Να γνωρίζεις ότι, μετά τη μετάβασή μας στην Κωνσταντινούπολη, επειδή ανέβηκε στο πατριαρχείο ένας από τους λατινόφρονες που είχαν υπογράψει και μας ενοχλούσε, αναχώρησα για την εκκλησία μου από ανάγκη. Εκεί δε πάλι, μη βρίσκοντας καμία ανάπαυση και έχοντας ασθενήσει βαριά, και δεχόμενος ζημίες και πειρασμούς από τους ασεβείς, επειδή δεν είχα επίσημη εντολή, έφυγα και από εκεί με σκοπό να μεταβώ στο Άγιον Όρος. Αφού πέρασα, λοιπόν, στην Καλλίπολη και διερχόμενος από τη Λήμνο, συνελήφθην εκεί και περιορίστηκα από τον βασιλιά. Αλλά ο λόγος του Θεού και η δύναμη της αλήθειας δεν δεσμεύεται, αλλά μάλλον τρέχει και προοδεύει, και οι περισσότεροι από τους αδελφούς, λαμβάνοντας θάρρος από τη δική μου εξορία, ελέγχουν αυστηρά τους αλιτήριους και παραβάτες της ορθής πίστεως και των πατρικών θεσμών, και τους εκδιώκουν από παντού ως καθάρματα, χωρίς να ανέχονται ούτε να συλλειτουργούν μαζί τους, ούτε να τους μνημονεύουν καθόλου ως χριστιανούς.

Μάθε ότι, μετά την αναχώρησή μας για την Κωνσταντινούπολη, όταν ανέβηκε στο πατριαρχείο ένας από τους λατινόφρονες που είχαν υπογράψει και μας ενοχλούσε, αναχώρησα κατ' ανάγκην για την εκκλησία μου. Εκεί δε πάλι, μη βρίσκοντας καμία ανάπαυση και έχοντας αρρωστήσει βαριά, και καθώς υφιστάμην ζημίες και πειρασμούς από τους ασεβείς, επειδή δεν είχα επίσημο διάταγμα, αναχώρησα και από εκεί με σκοπό να μεταβώ στο Άγιον Όρος. Αφού πέρασα, λοιπόν, στην Καλλίπολη και διερχόμενος από τη Λήμνο, κρατήθηκα εκεί και τέθηκα σε περιορισμό από τον βασιλιά. Αλλά ο λόγος του Θεού και η δύναμη της αλήθειας δεν δεσμεύεται, αλλά μάλλον τρέχει και ευοδώνεται· και οι περισσότεροι από τους αδελφούς, παίρνοντας θάρρος από την εξορία μου, ελέγχουν δριμύτατα τους αλιτηρίους και παραβάτες της ορθής πίστεως και των πατρικών θεσμών, και τους εκδιώκουν από παντού ως καθάρματα, μη ανεχόμενοι ούτε να συλλειτουργούν μαζί τους, ούτε να τους μνημονεύουν καθόλου ως Χριστιανούς. Μαθαίνω δε, ότι χειροτονήθηκε από τους λατινόφρονες ως μητροπολίτης Αθηνών κάποιο παιδαρέλι του Μονεμβασίας, το οποίο, διαμένοντας εκεί, συλλειτουργεί με τους Λατίνους αδιακρίτως και χειροτονεί παρανόμως όσους βρει και οποιουσδήποτε.

«Παρά όλα αυτά, πώς δεν είναι φοβερά αχάριστο, από τη μία Εκείνος, αφού υβρίστηκε και πέθανε για τη δική μου σωτηρία, να ονομάζει το γεγονός αυτό δόξα Του, και από την άλλη εγώ να μην ανταποδώσω τουλάχιστον τα ίσα σε Εκείνον, αλλά να φανώ κακός απέναντι στον ευεργέτη μου; Ας είναι», επειδή, λοιπόν, ο Δημήτριος αγωνίστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, ο Μαξιμιανός δυσαρεστήθηκε και τον έκλεισε στη φυλακή. Ανόητος! Διότι δεν κατάλαβε εκείνο, ότι ο λόγος του Θεού δεν δένεται. Ο Θεός όμως τον αξίωσε μεγαλύτερων δωρεών, και ανταμείβοντάς τον για τον ζήλο του προς Αυτόν, την αγάπη και τους θαυμαστούς εκείνους αγώνες, πριν ακόμη αναχωρήσει από αυτόν τον κόσμο του μετέδιδε τα δικά Του χαρίσματα, και μπορούσε κανείς να δει έναν θαυμαστό φυλακισμένο, ο οποίος χαιρόταν για τα δεσμά του. Τόσο πλούσια απόλαυσε τη θεία ακτίνα και την ειρήνη που ξεπερνά κάθε νου· επειδή και ο Παύλος θεωρούσε ότι η χαρά και η ειρήνη είναι καρπός του Πνεύματος. Και ο Δημήτριος συμμετείχε στα αγαθά του Πνεύματος περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον γνωρίζουμε. Καθώς λοιπόν εκείνος χαιρόταν με τον εαυτό του για τις κακουχίες υπέρ του Χριστού, τόσο τις παρούσες όσο και τις αναμενόμενες, ο κοινός εχθρός του ανθρώπινου γένους, επειδή τον φθόνησε που θα νικήσει στον αγώνα υπέρ του Χριστού, και προσπαθώντας γι' αυτόν τον λόγο να τον εξοντώσει πριν από τους άθλους του, έστειλε εναντίον του έναν σκορπιό· ο οποίος όμως πέθανε αμέσως, επειδή ο Δημήτριος επικαλέστηκε τον Χριστό εναντίον του. Ένας άγγελος σταλμένος από τον Θεό έφτασε σε αυτόν, αφενός φέρνοντάς του στεφάνια και την αγαθή ειρήνη, και αφετέρου προετοιμάζοντάς τον για τους επόμενους άθλους, για τους οποίους βιαζόταν και ο ίδιος.

Σύνοδος λοιπόν, δέσποτα, δεν είναι η απλή συγκέντρωση ιεραρχών και ιερέων, έστω κι αν είναι πολλοί (διότι, λέει, είναι προτιμότερος ένας που κάνει το θέλημα του Κυρίου παρά μύριοι που το παραβαίνουν), αλλά η συνάθροιση στο όνομα του Κυρίου με σκοπό την έρευνα και την τήρηση των κανόνων και το να δεσμεύουν και να λύουν όχι όπως τύχει, αλλά σύμφωνα με την αλήθεια, τον κανόνα και τον γνώμονα της ακρίβειας. Είτε λοιπόν ας αποδείξουν όσοι συγκεντρώθηκαν ότι έχουν πράξει αυτό, και εμείς θα συμφωνήσουμε μαζί τους, είτε, εάν δεν το αποδεικνύουν, ας εκδιώξουν τον ανάξιο, για να μην παραδοθεί αυτό ως κατηγορία στους ίδιους και στις μεταγενέστερες γενεές. Διότι ο λόγος του Θεού από τη φύση του δεν μπορεί να δεσμευθεί, και δεν έχει δοθεί καμία εξουσία στους ιεράρχες για οποιαδήποτε παράβαση κανόνα, παρά μόνο το να στοιχούν στα ήδη αποφασισμένα και να ακολουθούν τους προγενέστερους (εκτός κι αν υπάρχει κάτι το ακανόνιστο που έχει παραβλεφθεί). Ως προς αυτό, υπάρχει κανόνας του Αγίου Βασιλείου για ιερέα που έχει ορκιστεί στην αλήθεια να αρκείται μόνο στη δική του εκκλησία και να μην προσφέρει τα τίμια δώρα πουθενά αλλού. Και πάλι, υπάρχει κανόνας της συνόδου της Καρχηδόνας σχετικά με αυτούς που χειροτονούν όσους αποστατούν από τα μοναστήρια, ο οποίος ορίζει ότι τέτοιοι κληρικοί δεν πρέπει να ιερουργούν σε άλλη εκκλησία πέραν της επισκοπής στην οποία ανήκει ο καθένας, και ότι όσοι χειροτονήθηκαν πρέπει να είναι καθαιρημένοι.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ 〈Β〉 Ο Θεόδωρος προς τις απανταχού διεσπαρμένες αδελφότητες. Κατηχητική. Η χάρη και η ειρήνη να πληθυνθεί σε εσάς· διότι είναι δίκαιο να απευθυνόμαστε με αποστολικά λόγια σε αυτούς που διώκονται για τον Χριστό. Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος άνοιξε σε εμάς τους ταπεινούς θύρα, αν και φρουρούμαστε με ασφάλεια, ώστε να συνδεθούμε μέσω της γραπτής επικοινωνίας με εσάς, τους αγαπημένους μας αδελφούς. Πράγματι, ο λόγος του Θεού δεν δένεται, ακόμη και αν οι κρατούντες νομίζουν ότι τον δεσμεύουν. Πράγματι, οφείλουμε να χαιρόμαστε πολύ, διότι βλέπουμε σε εμάς τους ίδιους τους αμαρτωλούς τις εκβάσεις των θείων προφητειών. Ελάτε, αδελφοί, ας πούμε μαζί με τον απόστολο: ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Μήπως τα είπε αυτά μόνο για τον εαυτό του, και όχι και για εμάς, ώστε και εμείς να έχουμε τέτοια διάθεση απέναντι στον Θεό; Επομένως, ας μην αποκάμνουμε στις θλίψεις όπου βρισκόμαστε, αλλά ας αγαπούμε να υπομείνουμε με χαρά και τα υπολειπόμενα παθήματα. Διότι είναι ανεκλάλητη χαρά το να πάσχει κανείς για τον Χριστό και μαζί με τον Χριστό, όπως το έδειξαν όλοι οι άγιοι, μέχρι και τον Θαδδαίο τον δικό μας μάρτυρα και οποιονδήποτε άλλον ομολογητή αναχώρησε αργότερα είτε από τη φυλακή είτε από κάποιον άλλον τόπο εξορίας με καλή προθυμία και αξιοθαύμαστη πράξη.

Κατήχηση. Προηγουμένως, ενώ τα κείμενά μου διαβάζονταν σε εσάς από το θέμα των Ανατολικών, τώρα εμφανίζομαι από το θέμα των Θρακησίων. Διότι οι άρχοντες του αιώνος τούτου μας μετέφεραν εξόριστους στη Σμύρνη, και μάλιστα με τρόπο πιο ασφαλή και πιο δοκιμαστικό από την προηγούμενη φυλακή μας. Αλλά ο λόγος του Θεού δεν δένεται, ούτε ο πόθος ηρεμεί, ούτε η εντολή αποσιωπάται. Γι' αυτό πάλι εγώ ο ταπεινός ομιλώ.