Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:13

Πώς λοιπόν, ενώ κάνουν αυτά, μπορούν να γίνονται πιστευτοί γράφοντας αυτά; Διότι, εάν έγραφαν ορθώς, θα εξάλειφαν τη «Θάλεια» που έγραψε ο Άρειος και θα απέβαλαν τις παραφυάδες της αιρέσεως. Διότι αυτοί έχουν γίνει μαθητές και κοινωνοί τόσο της ασέβειας όσο και της καταδίκης του Αρείου. Επομένως, εφόσον δεν τους αποβάλλουν, είναι φανερό σε όλους ότι δεν έχουν ορθό φρόνημα, έστω και αν γράφουν χιλιάδες φορές. Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να αγρυπνούμε, μήπως με το περίβλημα των γραμμάτων γίνει κάποια απάτη και παρασύρουν μερικούς από την ευσεβή πίστη. Εάν δε, τολμώντας, γράψουν τις απόψεις του Αρείου, βλέποντας τους εαυτούς τους να ευοδώνονται και να ευημερούν, δεν απομένει τίποτε άλλο από το να χρησιμοποιήσουμε πολλή παρρησία, μνημονεύοντας τις αποστολικές προρρήσεις, τις οποίες έγραψε προμηνύοντας τέτοιες αιρέσεις, και πρέπει να πούμε και εμείς: Γνωρίζουμε ότι, όπως έχει γραφτεί, στους έσχατους καιρούς μερικοί θα αποστατήσουν από την υγιαίνουσα πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια· και: Όσοι θέλουν να ζουν ευσεβώς εν Χριστώ, θα διωχθούν· ενώ πονηροί άνθρωποι και απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι. Αλλά εμάς τίποτε από αυτά δεν πρόκειται να μας μεταπείσει, ούτε θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού, ακόμη και αν οι αιρετικοί μάς απειλούν με θάνατο. Διότι είμαστε Χριστιανοί, και όχι Αρειανοί. Είθε ούτε αυτοί που τα έγραψαν αυτά να φρονούσαν τα δόγματα του Αρείου!

Πώς λοιπόν, κάνοντας αυτά, είναι δυνατόν να γίνονται πιστευτοί όταν γράφουν; Διότι, αν έγραφαν ορθά, θα είχαν εξαλείψει τη Θάλεια που έγραψε ο Άρειος και θα είχαν αποβάλει τις παραφυάδες της αιρέσεως. Επειδή αυτοί έχουν γίνει μαθητές και κοινωνοί τόσο της ασεβείας όσο και της καταδίκης του Αρείου· επομένως, εφόσον δεν τους αποβάλλουν, είναι ολοφάνερο σε όλους ότι δεν έχουν ορθό φρόνημα, έστω κι αν γράφουν χιλιάδες φορές. Γι' αυτόν τον λόγο οφείλουμε να αγρυπνούμε, μήπως με το περίβλημα των γραπτών τους προκύψει κάποια απάτη και παρασύρουν κάποιους από την ευσεβή πίστη. Εάν δε, έχοντας το θράσος, γράψουν τις δοξασίες του Αρείου, βλέποντας τους εαυτούς τους «να ευοδώνονται» και «να ευημερούν», δεν απομένει τίποτε άλλο παρά «να χρησιμοποιήσουμε πολλή παρρησία», υπενθυμίζοντας τις αποστολικές προφητείες, τις οποίες έγραψε προαναγγέλλοντας τέτοιου είδους αιρέσεις, και πρέπει και εμείς να πούμε: γνωρίζουμε «ότι», καθώς έχει γραφεί, «στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την υγιαίνουσα πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων», «ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια» και ότι: «όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ, θα διωχθούν. Ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι αγύρτες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι»· αλλά εμάς τίποτα από αυτά δεν πρόκειται να μας μεταπείσει ούτε θα μας «χωρίσει από την αγάπη του Χριστού», έστω και αν οι αιρετικοί μάς απειλούν με θάνατο· διότι είμαστε Χριστιανοί και όχι Αρειανοί.

Κόβει δε ο Πέτρος το δεξί αυτί του υπηρέτη, καθώς το γεγονός αυτό δείχνει τυπολογικά ότι οι λαοί των Ιουδαίων στερούνται τη δεξιά ακοή. Διότι δεν θέλησαν να κατανοήσουν όσα έγιναν μέσω του Χριστού. Αντιθέτως, τίμησαν την αριστερή υπακοή, πειθόμενοι μόνο στις δικές τους παραφροσύνες, «πλανώντας και πλανώμενοι» κατά το γεγραμμένο, αφού, καταπατώντας τον νόμο που είχε οριστεί από παλιά, στράφηκαν σε «διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων». <Είπε λοιπόν ο Ιησούς στον Πέτρο: Βάλε τη μάχαιρά σου στη θήκη της· το ποτήριο που μου έδωσε ο Πατέρας, να μην το πιω;> Το παράγγελμα αυτό κυοφορεί τον θεσμό και τη δύναμη της εντολής της ευαγγελικής πολιτείας, όχι εκείνης που κατά τον νόμο παραδόθηκε στους αρχαιότερους μέσω του Μωυσή, αλλά εκείνης που τέθηκε μέσω του Χριστού, η οποία τόσο πολύ αποτρέπει από τη χρήση μαχαιριών, ή μάλλον και από την ανάγκη για ανταπόδοση, ώστε, αν κάποιος θελήσει να μας ραπίσει στη μία σιαγόνα, να απαιτεί, αν τύχει, να προσφέρουμε στρέφοντας και την άλλη, αποκόπτοντας συθέμελα από την ψυχή μας την ανθρώπινη μικροψυχία. Πλην όμως, ακόμη κι αν πει κανείς ότι δεν έχει οριστεί ακόμη από εμένα νόμος για το ότι πρέπει να δείχνουμε ανεξικακία, ο νους σου, ω Πέτρε, έχει αστοχήσει από τον πρέποντα συλλογισμό, και επιχείρησες μια πράξη που είναι πάρα πολύ παράταιρη με τη φύση των πραγμάτων.

Αυτοί, λοιπόν, θα είναι εκείνοι που θα δεχθούν την αναπόφευκτη καταδίκη και θα οδεύσουν προς την άσβεστη φλόγα, σφιχτοδεμένοι με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτημάτων. Περισσότερο δε από τους άλλους θα υποβληθούν στην τιμωρία, λέει, εκείνοι που εξαγνίζονται και καθαρίζονται στους κήπους, δηλαδή αυτοί που απέρριψαν τη λύτρωση διά του Χριστού και περιφρόνησαν τη χάρη του αγίου βαπτίσματος, η οποία δικαιώνει τον ασεβή και απαλλάσσει από κάθε κατηγορία αυτούς που έχουν μολυνθεί από τις αμαρτίες· αντίθετα, αγάπησαν περισσότερο το να πορεύονται μέσα στην πλάνη και την άγνοια και να προσκυνούν ανύπαρκτους θεούς, χρησιμοποιώντας μάλιστα ακάθαρτα και ρυπαρά περιρραντήρια. Διότι εξαγνίζονται, όπως τουλάχιστον νομίζουν οι ίδιοι, πλανώντας και πλανώμενοι.

Η δύναμη της προφητείας θα ταίριαζε απόλυτα στη δωρεά που δόθηκε μέσω του Χριστού. Διότι αυτός είναι η νεφέλη που ποτίζει, η δροσιά που αναζωογονεί. Και είναι πρωινή, επειδή κατέβηκε από τον ουρανό μετά τη νύχτα, κατά κάποιον τρόπο, η οποία νοείται ως η διαβολική ομίχλη και το σκοτάδι. Διότι ο Λόγος ήρθε σε εμάς άνωθεν και από τον Πατέρα. Και πορεύεται, επειδή απλώνεται σε ολόκληρη την υπ' ουρανόν οικουμένη. Διότι το σωτήριο κήρυγμα είναι πάρα πολύ πλατύ και επεκτείνεται σχεδόν σε όλη την υπ' ουρανόν, αν και ο νόμος ήταν κατά κάποιον τρόπο περιορισμένος και περιόδευε μόνο στη χώρα των Ιουδαίων. Διότι «γνωστός ήταν ο Θεός στην Ιουδαία», σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, όμως ολόκληρη η οικουμένη γνώρισε τον Σωτήρα και λυτρωτή των πάντων, δηλαδή τον Χριστό. <Γι' αυτό θέρισα τους προφήτες σας, τους θανάτωσα με τον λόγο του στόματός μου.> Απόδειξη της προστασίας και της αγάπης προς αυτούς είναι η εξολόθρευση εκείνων που πλανούν. Διότι εμφανίστηκαν κατά καιρούς ψευδοπροφήτες στον Ισραήλ, οι οποίοι σύχναζαν στα τεμένη του Βάαλ, πλανώντας και πλανώμενοι, σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφτεί.

Θα μπορούσε κανείς να πει, και πολύ δικαιολογημένα, το «σπείρετε για τους εαυτούς σας εις δικαιοσύνην» και τα όσα ακολουθούν αυτό, όχι μόνο στους λάτρεις των ειδώλων, αλλά βεβαίως και σε εκείνους που απομακρύνονται από την ορθή πίστη και προσκολλώνται μάλλον σε «πνεύματα πλάνης, εν υποκρίσει δαιμονίων, έχοντας καυτηριασμένη τη συνείδησή τους», όπως ακριβώς γράφει ο σοφότατος Παύλος. Αυτοί σπέρνουν μεν αφιερώνοντας κόπους στη γνώση και τη φιλομάθεια, πλην όμως όχι για έργα δικαιοσύνης, αλλά για αδικία και ασέβεια, «πλανώντας και πλανώμενοι», και «πλήττοντας την ασθενή συνείδηση των αδελφών, για τους οποίους πέθανε ο Χριστός». Τρυγούν, λοιπόν, όχι για καρπό ζωής – πώς θα μπορούσαν άλλωστε; – αλλά για κόλαση και κρίση. Και γι' αυτό έλεγε ο Χριστός ότι: «Όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μυλόπετρα γύρω από τον τράχηλό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας». Επομένως, ας αγαπήσουν την αλήθεια· αυτό είναι το φως της γνώσης· έτσι αναζητείται ο Θεός. Από εκεί θα ανατείλουν για αυτούς καρποί δικαιοσύνης εις ζωήν, και θα τρυγηθεί οίνος, όχι σωματικός, αλλά μάλλον νοητός και μέσω του Πνεύματος, ο οποίος ευφραίνει και την καρδιά και τον νου. <Γιατί αποσιωπήσατε την ασέβεια, και τρυγήσατε τις αδικίες της, και φάγατε καρπό ψευδή;>

«Σε εσένα όμως δεν έδωσε τέτοια εντολή ο Κύριος ο Θεός σου.» Επομένως, το πιο αισχρό από τα παραπτώματα είναι η ψευδομαντεία και το να δίνει κανείς προσοχή σε οιωνούς. Και το παράδοξο είναι ότι ο Θεός επιτρέπει μερικές φορές σε τέτοιους ανθρώπους να πουν και κάτι αληθινό, θέτοντας αυτό το γεγονός ως ένα είδος δοκιμασίας της σταθερότητας στην πίστη για τους δικούς Του προσκυνητές. Είπε μάλιστα μέσω του Μωυσή τα εξής: «Εάν δε εμφανιστεί ανάμεσά σας προφήτης ή κάποιος που βλέπει όνειρα, και σου δώσει κάποιο σημείο ή τέρας, και πραγματοποιηθεί το σημείο ή το τέρας για το οποίο σου μίλησε, λέγοντας: Ας πορευθούμε και ας λατρεύσουμε άλλους θεούς, τους οποίους δεν γνωρίζετε, δεν θα υπακούσετε στα λόγια του προφήτη εκείνου ή εκείνου που είδε το όνειρο, διότι ο Κύριος ο Θεός σας σάς δοκιμάζει, για να γνωρίσει αν αγαπάτε τον Κύριο τον Θεό σας με όλη σας την καρδιά και με όλη σας την ψυχή.» Όταν λοιπόν νοθεύεται η ομορφιά της ευθύτητας προς τον Θεό, εάν κάποιος νομίζει ότι επικαλούνται τον Θεό εκείνοι που έχουν ξεπουληθεί με τόσο αισχρό τρόπο, ακόμη και αν τυχαίνει να λένε κάτι αληθινό, εμείς δεν θα παραδοθούμε στις φλυαρίες τους. Αλλά αυτοί μεν ας τραβούν τον δικό τους δρόμο, «πλανώντας και πλανώμενοι», σύμφωνα με το γραμμένο, διότι αυτό τους αρέσει. Εμείς όμως θα ακολουθήσουμε τους ιερούς λόγους, ενθυμούμενοι εκείνον που γράφει: «Κάνε ορθά τα βήματα για τα πόδια σου, και κατεύθυνε σωστά τους δρόμους σου.»

Γι' αυτό ο Απόστολος λέγει: εάν δηλαδή συναποθάναμε, θα ζήσουμε και μαζί του· εάν τον αρνηθούμε, θα μας αρνηθεί κι εκείνος· εάν απιστούμε, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του. Διότι θεωρώ ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς. Και πάλι: όλοι δε όσοι θέλουν να ζουν ευσεβώς εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν· ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι.

Σε εμάς μεν, επειδή είμαστε ευσεβείς λέγοντας αυτά, στον εαυτό σου δε, επειδή δοξάζεις ως κτιστό καθετί που με οποιονδήποτε τρόπο είναι κατώτερο από τον Θεό. Και αφού εμφανίστηκες στην εποχή μας ως νέος Άρειος, έπειτα, αφού φόρεσες το τομάρι της αλεπούς και της υποκρισίας, ποθείς να κατασπαράξεις κρυφά τα πρόβατα του Χριστού και καυχιέσαι σαν να τα έχεις ήδη καταβροχθίσει και σαν να έχεις επικρατήσει με τη βία επί εκείνων που δεν πείστηκαν, αγνοώντας ότι οι του Χριστού κυριαρχούν πραγματικά μέσα από την αδυναμία. Και αν κακοπαθούν ως κακούργοι μέχρι τα δεσμά, ωστόσο δεν ντρέπονται για το μαρτύριο της αλήθειας, γνωρίζοντας σε ποιον έχουν πιστέψει και όντας πεπεισμένοι ότι Εκείνος είναι πιστός για να τους διαφυλάξει μέχρι εκείνη την ημέρα. Επειδή βεβαίως «και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν» τώρα, «ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι» «και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα», αν και εσύ αστόχησες ως προς την αλήθεια. Και εκείνοι που δεν προσκολλώνται στην υγιαίνουσα διδασκαλία, «σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν πλήθος τέτοιων διδασκάλων, έχοντας φαγούρα στην ακοή τους».

«Τέτοιους διωγμούς υπέμεινα», λέει, «και από όλους με έσωσε ο Κύριος. Και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν». Γʹ. Αλλά γιατί μιλώ γενικά για τον εαυτό μου; λέει· καθένας από όσους θέλουν να ζουν με ευσέβεια, θα διωχθεί. Ως διωγμούς εδώ εννοεί τις θλίψεις, τις οδύνες. Διότι δεν είναι δυνατόν άνθρωπος που βαδίζει την οδό της αρετής να είναι απαλλαγμένος από λύπη, θλίψη, οδύνη και πειρασμούς. Πώς θα μπορούσε άλλωστε, αυτός που βαδίζει τη στενή και τεθλιμμένη οδό; Αυτός που άκουσε ότι: «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη»; Εάν σε εκείνη την εποχή έλεγε ο Ιώβ: «Πειρατήριο είναι η ζωή του ανθρώπου πάνω στη γη», πόσο μάλλον τότε; «Πονηροί δε άνθρωποι και απατεώνες», λέει, «θα προκόβουν προς το χειρότερο, εξαπατώντας και εξαπατώμενοι». Τίποτα από αυτά ας μην σε ταράζει, λέει, εάν εκείνοι μεν βρίσκονται σε ευημερία, εσύ δε σε πειρασμούς· τέτοια είναι η φύση του πράγματος.

Το ένα είναι φυσικό να συμβεί, το άλλο όμως όχι· διότι είναι δυνατόν να τιμωρούνται οι πονηροί, το να ευφραίνονται όμως πάντοτε οι αγαθοί δεν είναι δυνατόν. Κανείς δεν ήταν ίσος με τον Παύλο, αλλά παρ' όλα αυτά περνούσε όλον τον χρόνο του μέσα σε θλίψη, σε δάκρυα, σε στεναγμούς νύχτα και μέρα. Διότι λέει: «Με δάκρυα, νύχτα και μέρα επί τρία χρόνια, δεν σταμάτησα να νουθετώ»· και πάλι λέει: «Η καθημερινή μου μέριμνα». Δεν χαιρόταν δηλαδή σήμερα και πονούσε αύριο, αλλά καθημερινά δεν έπαυε να οδυνάται. Πώς, λοιπόν, λέει: «Οι πονηροί άνθρωποι θα προκόψουν προς το χειρότερο»;

Δεν είπε ότι απολαμβάνουν ανακούφιση, αλλά: «Θα προκόψουν προς το χειρότερο»· προς το χειρότερο είναι η προκοπή αυτή. Δεν είπε: «Θα ζουν σε ευημερία». Και αν ακόμη τιμωρούνται, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τιμωρούνται, για να μην νομίσεις ότι τα αμαρτήματα παραμένουν ατιμώρητα. Διότι, επειδή η γέεννα δεν κατορθώνει να μας αποτρέψει από την κακία, Εκείνος, επειδή μας σπλαχνίζεται, μας αφυπνίζει και μας εγείρει.

Λόγος περί ψευδοπροφητών, και ψευδοδιδασκάλων, και άθεων αιρετικών, και περί των σημείων της συντέλειας αυτού του αιώνος. Εκφωνήθηκε δε όταν επρόκειτο αυτός να εκδημήσει από το σώμα. Αʹ. Οδυνηρός είναι ο λόγος, καθότι είναι και ο έσχατος, όπως μου έχει αποκαλυφθεί, αλλά και γεμάτος από πολλή χαρά. Οδυνηρός μεν, διότι δεν πρόκειται πλέον να σας μιλήσω· γεμάτος δε από πολλή χαρά, διότι έφτασε ο καιρός μου να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό· και όπως είπε ο Κύριος: Δεν θα μιλήσω πλέον μαζί σας. Ακόμη και τώρα, όμως, θα μιλήσω με οδύνη καρδίας για τους ψευδοπροφήτες, και τους ψευδοδιδασκάλους, και τους άθεους αιρετικούς, για τους οποίους έλεγε ο Απόστολος: Πονηροί άνθρωποι και απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· για τους οποίους πολλές φορές σας υπενθύμισα. Διότι εκφώνησα πολλούς λόγους με τη χάρη του Χριστού, όπως γνωρίζετε, φιλόθεοι· και σχεδόν σε κάθε λόγο κάναμε υπενθύμιση για αυτούς, αν βεβαίως θυμάστε τα όσα ειπώθηκαν χθες· γνωρίζω όμως ότι τα θυμάστε, και μάλιστα οι φιλόπονοι, και οι φιλόβιβλοι, και οι φιλόχριστοι.

Όταν δεις πολλούς ψευδοπροφήτες, να θυμηθείς τον Δεσπότη που λέει ότι θα εγερθούν ψευδόχριστοι και ψευδοπροφήτες. Όταν δεις πλανολόγους, να θυμηθείς τον προφήτη που λέει: Ουαί σε αυτούς που γράφουν πονηρία. Όταν δεις τους ευλαβείς και τους πιστούς και τους σοφούς να περιφρονούνται, και αντιθέτως τους μιαρούς και τους αλαζόνες και τους προδότες και τους πόρνους να προάγονται σε αξιώματα, να θυμηθείς τον Απόστολο που λέει ότι πονηροί άνθρωποι και απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι.

«Όπως ακριβώς ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί αντιστέκονται στην αλήθεια, άνθρωποι με διεφθαρμένο νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη, αλλά δεν θα προχωρήσουν περισσότερο. Διότι η ανοησία τους θα γίνει σε όλους καταφανής, όπως έγινε και εκείνων. Εσύ όμως έχεις ακολουθήσει πιστά τη διδασκαλία μου, την αγωγή, την πρόθεση, την πίστη, τη μακροθυμία, την αγάπη, την υπομονή, τους διωγμούς, τα παθήματα, σαν αυτά που μου συνέβησαν στην Αντιόχεια, στο Ικόνιο, στα Λύστρα, τέτοιους διωγμούς που υπέμεινα». Αναφέρεται σε αυτά που έπαθε εξαιτίας της Θέκλας. «Και από όλα με ελευθέρωσε ο Κύριος. Αλλά και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν». Αυτά τα υπενθύμισε επειδή ήταν πρόσφατα· τα άλλα τα παρέλειψε, ως γνωστά στον άνδρα. «Οι πονηροί άνθρωποι και οι αγύρτες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι. Εσύ όμως να μένεις σταθερός σε αυτά που έμαθες και στα οποία βεβαιώθηκες, γνωρίζοντας από ποιον τα έμαθες, και ότι από βρέφος». Εδώ εννοεί τις θλίψεις, και τις οδύνες της στενής και τεθλιμμένης οδού της αρετής. «Γνωρίζεις τα ιερά γράμματα, τα οποία δύνανται να σε κάνουν σοφό προς σωτηρία, διά της πίστεως εν Χριστώ Ιησού». Εννοεί τον νόμο και τους προφήτες, οι οποίοι μπορούσαν να τον αναγάγουν στη σοφία, δηλαδή στον Χριστό. Διότι στο πρόσωπό Του εκπληρώθηκε και ο νόμος και οι προφήτες. Και το ότι γνώριζε τη Γραφή, είναι προφανές από όσα ιστόρησε ο Λουκάς γι’ αυτόν.

Πώς συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους υιούς του Θεού, και ο κλήρος του βρίσκεται μεταξύ των αγίων; Άρα πλανηθήκαμε από την οδό της αλήθειας, και το φως της δικαιοσύνης δεν έλαμψε σε εμάς. Γεμίσαμε από τα μονοπάτια της ανομίας και της απώλειας, και βαδίσαμε σε δρόμους αδιάβατους, ενώ την οδό του Κυρίου δεν τη γνωρίσαμε.» «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν. Ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προκόβουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι.» Παραδίδονται πολλές φορές και οι δίκαιοι στα χέρια των ασεβών· όχι για να τιμηθούν εκείνοι, αλλά για να δοκιμαστούν αυτοί.

Και: «Ας απομακρυνθεί από την αδικία καθένας που επικαλείται το όνομα του Κυρίου». Και: «Πονηροί δε άνθρωποι και απατεώνες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι». Γνωρίζουμε ότι ο Θεός δείχνει αγαθότητα απέναντί τους, φανερώνοντας τη μακροθυμία Του, ώστε, έστω και αργά, να συνέλθουν και να φανούν καλύτεροι· όπως ακριβώς, λοιπόν, σε αυτούς που είναι πιστοί και αγαθοί και ζουν κατά Χριστόν, και διώκονται υπέρ της ευσεβείας, δοκιμάζει τη σταθερότητά τους στην υπομονή και τις ελπίδες, ώστε, χωρίς να λυγίζουν στις θλίψεις, να γίνουν πιο δοκιμασμένοι και λαμπρότεροι. Στη συνέχεια, όμως, θα δούμε πώς στηλιτεύει τη μοχθηρία και την παραφροσύνη τους ο κορυφαίος των μαθητών του Σωτήρος, ο θειότατος Πέτρος, η κορυφή της θεολογίας, το θεμέλιο και το στήριγμα της Εκκλησίας, γράφοντας τα εξής:

Αλλά αν και μια τέτοια ζωή είναι γεμάτη θλίψεις για τη σάρκα, ωστόσο, αδελφοί, γίνεται πρόξενος της αιώνιας ζωής και εφάμιλλη της πολιτείας των αγίων. Διότι ποιος από όσους έζησαν απ' αιώνος φανερώθηκε ότι ευαρέστησε τον Θεό χωρίς πειρασμό; Το μαρτυρεί άλλωστε και ο Απόστολος λέγοντας: «και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν, ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι». Τέτοιοι είναι αυτοί που τώρα ακολουθούν την αίρεση και διώκουν τον Χριστό μέσω της αγίας Του εικόνας, μαζί με την αγία Του μητέρα και όλους μαζί τους αγίους, και τους εξουθενώνουν με κάθε περιφρόνηση σε όλες τις πόλεις και τις χώρες. Διότι «αυτή είναι η φύση της εικόνας, να είναι μίμημα του αρχετύπου και εκείνου του οποίου φέρει το όνομα», όπως λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος. Και πάλι ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει: «διότι η τιμή προς την εικόνα μεταβαίνει στο πρωτότυπο». Αλλά δεν είναι τώρα ο κατάλληλος καιρός να μακρηγορώ, επειδή και η δική σας σύνεση έχει επαρκώς δοκιμάσει τα ζητήματα της αλήθειας, και επειδή έχω ήδη υπερβεί το μέτρο μιας επιστολής.

Η δική μας κατάσταση όμως δεν είναι, όπως λες, αποτέλεσμα αγάπης και υπερβολικής ταπείνωσης, ω άριστε των πατέρων, αλλά είναι έτσι όπως εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε μέσα μας. Πώς; Διότι είμαστε ανάξιοι ακόμη και να συγκαταλεγόμαστε ανάμεσά σας εξαιτίας του πλήθους των αμαρτιών μας. Πάντως στενάζουμε για τα όσα συμβαίνουν, πώς δηλαδή αποσκίρτησαν οι αγαπημένοι, πώς ακόμη και εκείνοι που θεωρούνταν σπουδαίοι στάθηκαν αντίθετοι. Αυτούς, έστω κι αν δεν τους ονομάσω, τους γνωρίζει η αγιωσύνη σου. Θα μπορούσα να προσθέσω ότι εχθροί του ανθρώπου γίνονται οι οικείοι του, και δεν υπάρχει μόνο ένας Αβεσσαλώμ, αλλά πολλοί· και άνθρωποι πονηροί και απατεώνες προκόβουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· και τα σπήλαια στεγάζουν τους διωκόμενους, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της ευσέβειας, και εμπαίζεται ο Χριστός καθώς εικονίζεται μαζί με τη Μητέρα Του και τους αγίους Του.

Επειδή, ενώ ως Θεός Εκείνος ήταν πάντοτε νικητής, νίκησε και ο ίδιος ως άνθρωπος, και ακολουθώντας τα ίχνη του νίκησαν αμέσως τον κόσμο οι απόστολοι. Μετά από αυτούς νίκησαν οι μάρτυρες, έπειτα οι όσιοι. Πώς; Ζώντας με ευσέβεια και θεοπρέπεια. Και πώς προήλθε η νίκη από τον ίδιο τον Δεσπότη Θεό και από όλους τους αγίους; Άραγε χωρίς θλίψεις, χωρίς βασανιστήρια, χωρίς αίμα, χωρίς εξορίες; Κάθε άλλο, αλλά μέσω του σταυρού και του θανάτου. Γνωρίζετε τους ονειδισμούς του Κυρίου, τα ραπίσματα, τους χλευασμούς. Παραδόθηκε, δικάστηκε, ραπίστηκε, φτύστηκε, σταυρώθηκε, και αφού αναστήθηκε έσωσε τον κόσμο. Με παρόμοιο τρόπο και οι μακάριοι απόστολοι, έχοντας υποστεί τα ίδια με τους μάρτυρες. Ποιος θα μπορούσε να διηγηθεί τα βασανιστήρια και τους άθλους των οσίων, τους αγώνες και τις εξορίες; Διότι λέει: «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ θα διωχθούν, ενώ οι πλάνοι και απατεώνες άνθρωποι θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι». Τι το παράξενο λοιπόν υπάρχει, αν και εμείς, θέλοντας να βαδίσουμε στα ίχνη των αγίων πατέρων, παθαίνουμε αυτά που παθαίνουμε, ή και άλλα; Τίποτα. Αλλά εφόσον αξιωνόμαστε και να πάθουμε, οφείλουμε να πούμε: «Ποιος είμαι εγώ, Κύριε, και ποιος είναι ο οίκος του πατέρα μου, ώστε να με αγαπήσεις;». Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός της βασιλείας. Άνετη και πλατιά η οδός της απώλειας. Χαρά του κόσμου είναι οι ηδονές της σάρκας και του αίματος. Ανθρώπινος φόβος, καταφρόνηση των θείων νόμων, αμεριμνησία για τον θάνατο.