Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:15

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΚΔ΄. Αν και τώρα κάποιοι εργάζονται από την πρώτη ώρα, ενώ άλλοι από την ενδέκατη, και ποιοι είναι αυτοί. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ίσως αυτό να είναι πάρα πολύ γνωστό σε όλους από τα όσα εξιστορούνται στη θεόπνευστη Γραφή, ότι δηλαδή πολλοί είναι αυτοί που, κατά τη μαρτυρία του Αποστόλου, μαθαίνουν τα ιερά γράμματα από τη βρεφική τους ηλικία· πολλοί όμως είναι και εκείνοι που, όπως ο Κορνήλιος, χρησιμοποιούν μεν υγιώς τις φυσικές τους κλίσεις, αλλά καθυστερούν να φτάσουν στην τελειότητα της γνώσης, εξαιτίας της έλλειψης διδασκάλων.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΕʹ. Από ποια ηλικία πρέπει να επιτρέπεται να αφιερώνουν τον εαυτό τους στον Θεό, και πότε πρέπει να θεωρείται οριστική η ομολογία της παρθενίας; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριος λέει: «Αφήστε τα παιδιά να έλθουν προς εμένα», και ο Απόστολος επαινεί εκείνον που από βρέφος έχει μάθει τα ιερά γράμματα, και πάλι παραγγέλλει να ανατρέφονται τα τέκνα με την παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, κρίνουμε ότι κάθε ηλικία, ακόμη και η πρώτη παιδική, είναι κατάλληλη για την υποδοχή εκείνων που προσέρχονται. Εκείνα μεν που στερούνται γονέων τα αναλαμβάνουμε από μόνοι μας, ώστε, κατά τον ζήλο του Ιώβ, να γίνουμε πατέρες ορφανών. Εκείνα δε που βρίσκονται υπό τη σκέπη των γονέων τους και οδηγούνται από αυτούς τους ίδιους, τα δεχόμαστε παρουσία πολλών μαρτύρων, ώστε να μη δώσουμε αφορμή σε όσους ζητούν αφορμή, αλλά να κλείσει κάθε άδικο στόμα όσων εκστομίζουν βλασφημίες εναντίον μας.

Και ομολόγησε μεν ότι αποτελεί πνευματικό χάρισμα το να χρησιμοποιεί κανείς εβραϊκές λέξεις και να διδάσκει τον νόμο, ωστόσο, καταρρίπτοντας και τα άλλα κομπαστικά στοιχεία της γλώσσας των Ελλήνων, δήλωσε μάλλον ότι ο ίδιος μιλούσε στις δικές τους γλώσσες επειδή ήταν Εβραίος εκ γένους Εβραίων, αναθρεμμένος παρά τους πόδας του Γαμαλιήλ. Αυτών των Εβραίων τα γράμματα εγκωμιάζει, θεωρώντας τα ως χαρίσματα της δωρεάς του Πνεύματος· γι' αυτό και γράφοντας στον Τιμόθεο για τα ίδια θέματα έλεγε: «από τη νεότητά σου έμαθες τα ιερά γράμματα». Επιπλέον δε, απευθυνόμενος σε όσους αντλούσαν την αφετηρία τους από τους Έλληνες ποιητές και ρήτορες, προβάλλοντας ισάξια επιχειρήματα, είπε ομοίως: «μιλώ σε γλώσσες περισσότερο από όλους σας», προκειμένου να δείξει ότι και ο ίδιος είχε αποκτήσει υπερβάλλουσα πείρα της ελληνικής παιδείας.

Αφού λοιπόν άκουσες για δάσκαλο και ποιμένα μετά τους αποστόλους, οπωσδήποτε κατάλαβες ποιος είναι ο ποιμένας και δάσκαλος μετά τους αποστόλους. Εννοώ αυτόν, το σκεύος της εκλογής, τον υψηλό στον βίο και στον λόγο, τον Βασίλειο, τον ευάρεστο στον Θεό εκ γενετής, τον σεβάσμιο και ώριμο στα ήθη από τη νεότητά του, αυτόν που εκπαιδεύτηκε κατά τον Μωυσή σε όλη τη σοφία των θύραθεν γραμμάτων, αλλά που με τα ιερά γράμματα ανατράφηκε, αναπτύχθηκε και έφτασε στην ακμή του από τη βρεφική ηλικία μέχρι την τελείωσή του, εξού και δίδασκε κάθε άνθρωπο με κάθε σοφία, τόσο τη θεία όσο και την κοσμική. Σαν ένας επιδέξιος αριστέας, εξοπλίζοντας τον εαυτό του και με τα δύο είδη παιδείας απέναντι στους εχθρούς, νικούσε και με τα δύο εκείνους που πάλευαν εναντίον του, υπερτερώντας και στους δύο τομείς έναντι εκείνων που νόμιζαν ότι κατείχαν κάποια ισχύ κατά της αλήθειας στον έναν από τους δύο· τους μεν αιρετικούς, που προέβαλλαν τις Γραφές, τους ανέτρεπε με τις ίδιες τις Γραφές, τους δε Έλληνες τους κατατρόπωνε μέσω της δικής τους παιδείας. Η νίκη του όμως κατά των αντιπάλων δεν προκαλούσε την πτώση των ηττημένων, αλλά την ανάστασή τους. Διότι όσοι ηττώντο από την αλήθεια γίνονταν νικητές και στεφανηφόροι κατά της πλάνης και του ψεύδους.

Πρόσεξε ότι ήδη ο νόμος καταλύεται. Σε κάποιους βέβαια φαίνεται ότι αυτός γεννήθηκε μετά το κήρυγμα· αλλά μάλλον δεν συμβαίνει αυτό. Διότι, λέει, «από βρέφους γνωρίζεις τα ιερά Γράμματα». Εκείνο λοιπόν μπορεί να πει κανείς, ή αν όχι αυτό, ότι επρόκειτο να τον καταστήσει επίσκοπο, και δεν έπρεπε να είναι απερίτμητος.

Από τα δικά μου παθήματα μπορείς να μάθεις ότι δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος που πολεμά τους πονηρούς να μη βρίσκεται σε θλίψη. Δεν είναι δυνατόν αυτός που πυγμαχεί να ζει με τρυφηλότητα, ούτε είναι δυνατόν αυτός που παλεύει να καλοπερνά. Κανένας, λοιπόν, από όσους αγωνίζονται ας μην αναζητά την άνεση, κανένας ας μην επιζητά την ευθυμία. Αντιθέτως, η παρούσα ζωή είναι αγώνας, πόλεμος, θλίψη, στενοχώρια, τόπος δοκιμασίας, το στάδιο των αγώνων. Άλλοι είναι οι καιροί της ανέσεως· αυτός εδώ είναι ο καιρός των ιδρώτων, αυτός είναι ο καιρός των κόπων. Κανείς, αφού γδυθεί και αλειφθεί με λάδι για την παλαίστρα, δεν επιζητά την άνεση. Αν όμως επιζητάς την άνεση, γιατί γδύθηκες; Γιατί ύψωσες τα χέρια σου για μάχη; «Και πώς δεν υψώνω τα χέρια μου τώρα;» ρωτάει. Όταν δεν κυριαρχείς στις επιθυμίες σου, όταν δεν μάχεσαι ενάντια στη βία της φύσεως. Εσύ όμως, να μένεις σταθερός σε εκείνα που έμαθες και για τα οποία βεβαιώθηκες, γνωρίζοντας από ποιον τα έμαθες, και ότι από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά γράμματα που μπορούν να σε κάνουν σοφό για τη σωτηρία, μέσω της πίστεως στον Χριστό Ιησού. Τι σημαίνει αυτό; Όπως ακριβώς ο προφήτης Δαβίδ προέτρεψε, λέγοντας, «Μη φθονείς εκείνους που πράττουν το πονηρό», το ίδιο προτρέπει και αυτός λέγοντας: Εσύ όμως, μένε σε όσα έμαθες και βεβαιώθηκες. Όχι απλώς «έμαθες», αλλά και «βεβαιώθηκες», δηλαδή, πίστεψες. Και τι λοιπόν πίστεψα; Ότι αυτή είναι η αληθινή ζωή. Έστω κι αν βλέπεις, λοιπόν, εδώ πράγματα αντίθετα από αυτά που πίστεψες, μην ταράζεσαι, επειδή και ο Αβραάμ αντίθετα πράγματα έβλεπε, αλλά δεν κλονίστηκε· άκουσε ότι «Μέσω του Ισαάκ θα αποκτήσεις απογόνους», και έπειτα διατάχθηκε να θυσιάσει τον Ισαάκ, και όμως δεν θορυβήθηκε ούτε ταράχθηκε.

«Γνωρίζοντας», λέει, «ότι από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά γράμματα». Δηλαδή, από την πρώτη σου ηλικία έμαθες τα ιερά γράμματα. Ιερά γράμματα ονομάζει τις θείες Γραφές. Με αυτές ανατράφηκες, ώστε και μέσω αυτών πρέπει η πίστη σου να είναι στερεή και να μην παραβλάπτεται καθόλου. Διότι η ρίζα βρίσκεται βαθιά, καθώς έχει τραφεί επί πολύ χρόνο· τίποτε δεν μπορεί να την κλονίσει. Και αφού είπε «τα ιερά γράμματα», πρόσθεσε: «τα οποία μπορούν να σε κάνουν σοφό»· δηλαδή, δεν επιτρέπουν να πάθεις κάτι ανόητο, όπως παθαίνουν οι πολλοί.

Διότι, όπως ακριβώς στους δασκάλους υπάρχει ο αριθμός των έξι χιλιάδων, και υπό αυτόν υπάγονται τα πάντα, και είναι δυνατόν να διαιρούνται και να πολλαπλασιάζονται τα πάντα με τον κανόνα των έξι χιλιάδων, και γύρω από αυτόν τον αριθμό στρέφονται τα πάντα, και αυτά τα γνωρίζουν όσοι έχουν μάθει γράμματα· έτσι και αυτούς τους κανόνες, τους οποίους πάλι θα αναφέρω συντομότερα, εάν κάποιος τους γνωρίζει, ποτέ δεν σκανδαλίζεται. Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί οι κανόνες; Ότι η αρετή είναι αγαθό, ότι η κακία είναι φαύλο, ότι είναι αδιάφορα πράγματα οι ασθένειες, η φτώχεια, οι επιβουλές, οι συκοφαντίες και όλα τα παρόμοια· ότι οι δίκαιοι θλίβονται εδώ· και αν κάποιοι περνούν καλά, αυτό συμβαίνει για να μη φανεί ότι η αρετή είναι μισητή· ότι οι πονηροί ευφραίνονται, για να τιμωρηθούν εκεί· και αν κάποιοι τιμωρούνται, αυτό γίνεται ώστε να μη φανεί ότι η κακία είναι κάτι το καλό, ούτε ότι οι πράξεις μένουν ατιμώρητες· ότι δεν τιμωρούνται όλοι, για να μην αμφισβητηθεί ο καιρός της ανάστασης· ότι υπάρχουν και κάποιοι από τους αγαθούς που έχουν και κακά έργα, και τα εξοφλούν εδώ, και από τους πονηρούς κάποιοι που έχουν καλά έργα, και λαμβάνουν την αμοιβή τους εδώ, ώστε εκεί να τιμωρηθούν· ότι είναι ακατάληπτα τα περισσότερα από τα έργα του Θεού· ότι είναι πολύ μεγάλη η απόσταση μεταξύ ημών και Εκείνου, και μάλιστα τόση που δεν μπορεί να διατυπωθεί με λόγια. Εάν τα αναλογιζόμαστε αυτά, τίποτα δεν θα μπορέσει να μας ταράξει. Εάν ακούμε συνεχώς τις Γραφές, θα βρούμε και πολλά τέτοια παραδείγματα· «τα οποία μπορούν», όπως λέει, «να σε κάνουν σοφό προς σωτηρία».

Γι' αυτό έγραφε, λέγοντας: «Κάθε γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση». —Ποια εννοεί λέγοντας «κάθε»; Γι' αυτήν που ανέφερα, λέει, κάθε ιερή γραφή· γι' αυτήν για την οποία έκανε λόγο, γι' αυτήν είχαν ειπωθεί αυτά· γι' αυτήν για την οποία έλεγε ότι «Από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά γράμματα». Επομένως, κάθε τέτοια γραφή είναι θεόπνευστη.

«Και υιός της δούλης σου». Δηλαδή, από παλιά και εκ προγόνων έχουμε αφιερωθεί στη δουλεία σου. Αυτό ακριβώς, ως μέγιστο κόσμημα, χρησιμοποίησε και ο Παύλος για τον Τιμόθεο λέγοντας: «Αναπολώντας την ανυπόκριτη πίστη που υπάρχει σε σένα, η οποία κατοίκησε πρώτα στη γιαγιά σου Λωίδα, και στη μητέρα σου Ευνίκη. Είμαι δε πεπεισμένος ότι κατοικεί και σε σένα, και ότι από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά γράμματα». Και πάλι, μιλώντας για τον εαυτό του λέει: «Εβραίος από Εβραίους». Και πάλι: «Είναι Εβραίοι; Είμαι κι εγώ. Είναι Ισραηλίτες; Είμαι κι εγώ». Διότι διέθεταν κάτι παραπάνω από τους προσήλυτους όσοι είχαν αυτήν την ιδιότητα εκ προγόνων και από παλιά. Γι' αυτό τον λόγο λέει και αυτός: «Και υιός της δούλης σου».

Εάν λοιπόν ο λόγος μου απευθυνόταν σε κάποιον από τους απίστους, ή σε όσους νομίζουν ότι τα πάντα συμβαίνουν τυχαία, ή σε εκείνους που αποδίδουν την πρόνοια του κόσμου σε πονηρούς δαίμονες, θα χρειαζόμουν μεγάλη προσπάθεια, προκειμένου πρώτα να ανατρέψω την πλανημένη αυτή αντίληψη και, αφού τον πείσω να γνωρίσει την αληθινή πρόνοια των πάντων, να στρέψω κατόπιν τον λόγο μου στην παρηγοριά. Επειδή όμως, με τη χάρη του Θεού, γνωρίζεις από βρέφος τα ιερά γράμματα και, έχοντας παραλάβει τα αληθινά και σωτήρια δόγματα από τους προγόνους σου, πιστεύεις ακράδαντα ότι ο Θεός μεριμνά για τα πάντα, και προπάντων για όσους πιστεύουν σε Αυτόν, αφήνοντας αυτό το ζήτημα, ας κάνουμε την αρχή από αλλού. Όταν ο Θεός δημιούργησε τους αγγέλους —ή μάλλον, ας αναγάγουμε τον λόγο ακόμη υψηλότερα— προτού να δημιουργηθούν οι άγγελοι και οι υπόλοιπες επουράνιες δυνάμεις, υπήρχε ο Θεός, χωρίς ποτέ να έχει λάβει αρχή της ύπαρξής Του. Όντας δε πάντοτε ανενδεής (διότι τέτοια είναι η φύση του Θείου), δημιούργησε τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους και τις υπόλοιπες ασώματες ουσίες, και δεν τις δημιούργησε για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο από αγαθότητα. Διότι δεν θα γινόταν δημιουργός εκείνων των οποίων τις υπηρεσίες δεν είχε καμία ανάγκη, εάν δεν ήταν απείρως αγαθός. Και μετά τη δική τους δημιουργία, έπλασε και τον άνθρωπο, πάλι για την ίδια ακριβώς αιτία, καθώς και ολόκληρο αυτόν τον κόσμο.

«Όπως ακριβώς ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί αντιστέκονται στην αλήθεια, άνθρωποι με διεφθαρμένο νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη, αλλά δεν θα προχωρήσουν περισσότερο. Διότι η ανοησία τους θα γίνει σε όλους καταφανής, όπως έγινε και εκείνων. Εσύ όμως έχεις ακολουθήσει πιστά τη διδασκαλία μου, την αγωγή, την πρόθεση, την πίστη, τη μακροθυμία, την αγάπη, την υπομονή, τους διωγμούς, τα παθήματα, σαν αυτά που μου συνέβησαν στην Αντιόχεια, στο Ικόνιο, στα Λύστρα, τέτοιους διωγμούς που υπέμεινα». Αναφέρεται σε αυτά που έπαθε εξαιτίας της Θέκλας. «Και από όλα με ελευθέρωσε ο Κύριος. Αλλά και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν». Αυτά τα υπενθύμισε επειδή ήταν πρόσφατα· τα άλλα τα παρέλειψε, ως γνωστά στον άνδρα. «Οι πονηροί άνθρωποι και οι αγύρτες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι. Εσύ όμως να μένεις σταθερός σε αυτά που έμαθες και στα οποία βεβαιώθηκες, γνωρίζοντας από ποιον τα έμαθες, και ότι από βρέφος». Εδώ εννοεί τις θλίψεις, και τις οδύνες της στενής και τεθλιμμένης οδού της αρετής. «Γνωρίζεις τα ιερά γράμματα, τα οποία δύνανται να σε κάνουν σοφό προς σωτηρία, διά της πίστεως εν Χριστώ Ιησού». Εννοεί τον νόμο και τους προφήτες, οι οποίοι μπορούσαν να τον αναγάγουν στη σοφία, δηλαδή στον Χριστό. Διότι στο πρόσωπό Του εκπληρώθηκε και ο νόμος και οι προφήτες. Και το ότι γνώριζε τη Γραφή, είναι προφανές από όσα ιστόρησε ο Λουκάς γι’ αυτόν.

Εννοεί εκείνη τη Γραφή, για την οποία είπε ότι: Από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά Γράμματα. «Ζωντανούς και νεκρούς, κατά την επιφάνειά του και τη βασιλεία του· κήρυξε τον λόγο, επίμεινε». Εννοεί τους αμαρτωλούς και τους δικαίους· ή ότι πολλοί θα βρεθούν ζωντανοί. «Είτε είναι κατάλληλος ο καιρός είτε ακατάλληλος· έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε με κάθε μακροθυμία και διδαχή. Διότι θα έρθει καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία, αλλά σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν πλήθος δασκάλων για τον εαυτό τους». Δηλαδή: Μην έχεις καθορισμένο χρόνο· ας είναι πάντοτε κατάλληλος καιρός για σένα. Να μη διδάσκεις μόνο όταν βρίσκεσαι σε ειρήνη, ούτε όταν είσαι σε ευθυμία, ούτε μόνο όταν κάθεσαι στην Εκκλησία, και στους κινδύνους να υποχωρείς, αλλά ακόμη κι αν βρίσκεσαι στη φυλακή, ακόμη κι αν είσαι δεμένος με αλυσίδες, να μην παύσεις το κήρυγμα. «Επειδή θα αισθάνονται φαγούρα στα αυτιά τους για να ακούσουν κάτι ευχάριστο, και θα αποστρέψουν μεν την ακοή τους από την αλήθεια, θα εκτραπούν δε σε μύθους».