Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:16

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, Αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, προς τον Μαρκελλίνο, εις την ερμηνείαν των Ψαλμών. Σε θαυμάζω για την εν Χριστώ προαίρεσή σου, φίλε Μαρκελλίνε. Διότι και τον τωρινό πειρασμό, μολονότι υπέφερες πολλά εξαιτίας του, τον υπομένεις με γενναιότητα και δεν παραμελείς την άσκησή σου. Επειδή, ρωτώντας εκείνον που μου έφερε την επιστολή πώς περνάς τον καιρό σου τώρα μετά την αρρώστια σου, έμαθα ότι αφιερώνεις μεν τον χρόνο σου σε όλη τη Θεία Γραφή, αλλά πολύ συχνότερα μελετάς το βιβλίο των Ψαλμών, και αγωνίζεσαι με ζήλο να κατανοήσεις το βαθύτερο νόημα που κρύβεται στον κάθε ψαλμό. Γι' αυτό, λοιπόν, σε επαινώ, επειδή κι εγώ τρέφω μεγάλο πόθο για το βιβλίο αυτό, όπως άλλωστε και για ολόκληρη τη Γραφή. Έχοντας μάλιστα αυτή τη διάθεση, συνάντησα κάποιον φιλόπονο γέροντα, και θέλω να γράψω και σε σένα όσα εκείνος μου διηγήθηκε για το Ψαλτήριο, ενώ το κρατούσε στα χέρια του· διότι η διήγησή του έχει μια ξεχωριστή χάρη και πειστικότητα που ευσταθεί λογικά. Έλεγε, λοιπόν, τα εξής: «Όλη η δική μας Γραφή, παιδί μου, Παλαιά και Καινή, είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, όπως είναι γραμμένο· ωστόσο, το βιβλίο των Ψαλμών προσφέρει μια ιδιαίτερα αξιόλογη παρατήρηση σε όσους το μελετούν με προσοχή. Διότι το κάθε βιβλίο υπηρετεί και εξαγγέλλει τον δικό του ιδιαίτερο σκοπό· όπως για παράδειγμα η Πεντάτευκος, η οποία αφηγείται τη δημιουργία του κόσμου και τις πράξεις των πατριαρχών·»

Διότι, όπως ακριβώς, όταν αναβλέπει κανείς στον ουρανό και βλέπει τον διάκοσμό του και το φως των άστρων, είναι δυνατόν να αναλογιστεί τον Λόγο που τα διακοσμεί, έτσι, όταν κατανοούμε τον Λόγο του Θεού, είναι ανάγκη να κατανοούμε και τον Πατέρα Του τον Θεό, από τον οποίο καθώς προέρχεται, δικαιολογημένα αποκαλείται ερμηνευτής και άγγελος του ιδίου Του του Πατέρα. Και αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς από τα δικά μας ανθρώπινα δεδομένα. Διότι, εάν βέβαια όταν εκφέρεται λόγος από τους ανθρώπους, σκεπτόμαστε ότι η πηγή αυτού είναι ο νους, και εστιάζοντας στον λόγο, διακρίνουμε μέσω της λογικής ότι υποδηλώνεται ο νους, πολύ περισσότερο, βλέποντας τη δύναμη του Λόγου με ανώτερη σύλληψη και ασύγκριτη υπεροχή, αποκτούμε την έννοια και του αγαθού Πατέρα Του, όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Αυτά δε και κάθε θεόπνευστη Γραφή τα κηρύττει με τρόπο φανερότερο και σπουδαιότερο. Από αυτές λοιπόν αντλώντας θάρρος και εμείς σου τα γράφουμε, και εσύ, μελετώντας τες, θα μπορέσεις να έχεις πίστη σε όσα λέγονται. Διότι, ένας λόγος που επιβεβαιώνεται από ανώτερες αυθεντίες, διαθέτει αναντίρρητη την απόδειξή του.

Πες λοιπόν ότι κάποιες μεν είναι θεόπνευστες (ενώ κάποιες άλλες όχι)· και κατάκρινε τον άγιο Παύλο, ο οποίος έγραψε ότι όλες οι Γραφές είναι θεόπνευστες. Μακεδ. Μήπως λοιπόν, επειδή υπάρχουν σε αυτές κάποια λόγια των αγίων, καθώς και ασεβών και αμαρτωλών ανθρώπων, γι' αυτόν τον λόγο και οι ασεβείς και οι αμαρτωλοί είναι θεοί; Ορθ. Αλλά και τα λόγια του Πατρός και του Υιού και των αγίων, καθώς και εκείνα των ασεβών και των αμαρτωλών, το Πνεύμα τα έγραψε διά μέσου των προφητών και των αποστόλων.

Και εάν δεν πιστέψετε, ούτε πρόκειται να κατανοήσετε. Πρέπει, βεβαίως, να πιστεύουμε στις Γραφές, εφόσον περιέχουν θείο νου, και έτσι να φθάνουμε στην κατανόηση των γεγραμμένων. Διότι πρέπει, αφού υπερβούμε τους τύπους, να κατανοήσουμε με αυτόν τον τρόπο την αλήθεια όσων μας έχουν υποδειχθεί. Διότι πρώτα πρέπει να πιστεύουμε στις Γραφές με απλή πίστη, ότι είναι θεόπνευστες και ωφέλιμες· και έπειτα να διερευνούμε λεπτομερώς και εξεταστικώς το νόημα που εναπόκειται σε αυτές.

Του εν αγίοις πατρός ημών Βασιλείου, Αρχιεπισκόπου Καισαρείας Καππαδοκίας, Ομιλία στον Πρώτο Ψαλμό. Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη, και γι' αυτό έχει συγγραφεί από το Άγιο Πνεύμα, ώστε, σαν σε ένα κοινό ιατρείο των ψυχών, όλοι οι άνθρωποι να επιλέγουμε ο καθένας το ίαμα για το δικό του πάθος. Διότι το ίαμα, λέγει, καταπαύει τις μεγάλες αμαρτίες. Άλλα, λοιπόν, διδάσκουν οι προφήτες, άλλα οι ιστορικοί, άλλα ο νόμος, και άλλα το είδος της παροιμιακής προτροπής. Το βιβλίο των Ψαλμών, όμως, έχει συμπεριλάβει το ωφέλιμο από όλα. Προφητεύει τα μέλλοντα, υπενθυμίζει ιστορικά γεγονότα, νομοθετεί για τον βίο, υποδεικνύει τα πρακτέα· και, απλώς ειπείν, αποτελεί ένα κοινό ταμείο αγαθών διδαγμάτων, εξευρίσκοντας για τον καθένα το κατάλληλο, ανάλογα με την επιμέλειά του. Διότι και τα παλαιά τραύματα των ψυχών θεραπεύει, και σε αυτόν που μόλις έχει πληγωθεί φέρνει ταχεία την ανάρρωση, και το ασθενές περιποιείται, και το ακέραιο διασώζει· και γενικώς εξαλείφει τα πάθη, στο μέτρο του δυνατού, τα οποία με ποικίλους τρόπους κυριαρχούν στις ψυχές κατά τον βίο των ανθρώπων. Και αυτό το κατορθώνει μέσα από μια μελωδική ψυχαγωγία και τέρψη, η οποία γεννά σώφρονα λογισμό.

Να μην αγαπάς τους οικείους σου περισσότερο από τον Κύριο. Διότι λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα ή αδελφούς περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Και τι θέλει να πει η εντολή του Κυρίου; «Όποιος», λέει, «δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Εάν πέθανες μαζί με τον Χριστό απομακρυσμένος από τους κατά σάρκα συγγενείς σου, γιατί θέλεις πάλι να συναναστρέφεσαι με αυτούς; Εάν δε, εκείνα που γκρέμισες για τον Χριστό, τα χτίζεις πάλι για τους συγγενείς σου, καθιστάς τον εαυτό σου παραβάτη. Μην αναχωρήσεις, λοιπόν, από τον τόπο σου εξαιτίας κάποιας υποχρέωσης προς τους συγγενείς σου· διότι αναχωρώντας από τον τόπο σου, ίσως αναχωρήσεις και από τον τρόπο της ζωής σου. Μην είσαι οχλοχαρής, μήτε φιλόχωρος, μήτε φιλοπολίτης, αλλά να είσαι φιλέρημος, μένοντας πάντοτε εντός του εαυτού σου απερίσπαστα, θεωρώντας ως κύριο έργο σου την προσευχή και την ψαλμωδία. Ούτε να παραμελήσεις τα αναγνώσματα, και μάλιστα της Καινής Διαθήκης, επειδή από την Παλαιά Διαθήκη πολλές φορές προκαλείται βλάβη, όχι επειδή γράφτηκαν βλαβερά πράγματα, αλλά επειδή ο νους εκείνων που βλάπτονται είναι ασθενής. Διότι κάθε άρτος είναι θρεπτικός, αλλά στους ασθενείς είναι επιβλαβής. Έτσι λοιπόν «κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», και τίποτε δεν είναι ακάθαρτο μέσω αυτής, παρά μόνο σε εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. «Όλα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κατέχετε, και από κάθε είδος πονηρού να απέχετε». Διότι «όλα επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα».

Τα δικά μου λόγια, λέει ο Σολομών, έχουν λεχθεί από τον Θεό· και του Παύλου, από τον Χριστό· διότι είπε: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου». Εξίσου, όμως, και το Πνεύμα μιλάει μέσα στους αποστόλους. Διότι οι απόστολοι μιλούσαν, όπως αναφέρεται, «καθώς το Πνεύμα τούς έδινε την ικανότητα να λαλούν». Και ο Σωτήρας τούς είπε: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός, του εν τοις ουρανοίς, είναι αυτό που μιλάει μέσα σας». Αλλά το Πνεύμα μιλάει και μέσα στους προφήτες. Διότι ο Μωυσής είπε: «Μακάρι όλος αυτός ο λαός να προφήτευε, όταν ο Κύριος θα έδινε το Πνεύμα του επάνω του». Ακόμη και ο νέος προφήτης της Καινής Διαθήκης, ο Άγαβος, αναφώνησε λέγοντας: «Αυτά λέει το Πνεύμα το Άγιο»· πράγμα που συνήθως φώναζαν οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης: «Αυτά λέει Κύριος ο Θεός». Και συνοψίζοντας αυτά ο Παύλος, τα όσα δηλαδή ειπώθηκαν από τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, είπε: «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη». Αν λοιπόν το Πνεύμα μιλάει μέσα στους αποστόλους και στους προφήτες, και κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη, πείτε στους ασεβείς: Πώς είναι δυνατόν το Άγιο Πνεύμα να μην είναι Θεός, εφόσον η δική Του συγγραφή είναι θεόπνευστη;

Και πάλι: «Σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν δεν αναχωρήσω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Εάν όμως πουν: «Το Πνεύμα δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· τους απαντούμε: Ούτε ο Υιός μιλάει από τον εαυτό του. Αλλά, λέει, «ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι όλα όσα λέει το Πνεύμα και ο Υιός, είναι λόγια του Θεού. Και για τον λόγο αυτόν «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», επειδή εκφωνήθηκε από το Πνεύμα. Και πράγματι αυτό αποδεικνύει αληθινά ότι το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, επειδή κάθε λογική κτίση άλλοτε μιλάει από τον εαυτό της και άλλοτε λέει τα του Θεού, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Σχετικά με τις παρθένες δεν έχω εντολή του Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου ως ελεημένος από τον Κύριο». Και: «Στους έγγαμους όμως παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος»· και ο προφήτης: «Ω Κύριε, όμως για τις κρίσεις σου θα διαλεχθώ μαζί σου· γιατί ευοδώνονται οι ασεβείς;»· και πάλι: «Αλίμονό μου, μητέρα μου, σαν ποιον με γέννησες;». Άλλοτε όμως λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος». Και άλλοτε ο Μωυσής λέει: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Και άλλοτε ο ίδιος: «Αυτά λέει ο Κύριος: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσει». Με το Πνεύμα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν λέει άλλοτε τα δικά του και άλλοτε τα του Θεού· διότι αυτό θα ήταν γνώρισμα ενός κτίσματος. Αλλά όλα τα λόγια του Πνεύματος είναι λόγια του Θεού· παρομοίως και τα λόγια του Υιού.

Και γιατί εκείνος που ονομάζει τη Γραφή «θεόπνευστη», επειδή συγγράφηκε με την επίπνοια του Αγίου Πνεύματος, δεν χρησιμοποιεί τις εκφράσεις εκείνου που το καθυβρίζει και το υποτιμά;

Και καθεμία από όσες ανήκουν στο πλήρωμα της συνοδείας ας μην επιζητά το ευχάριστο από την καθηγουμένη, αλλά το επωφελές και χρήσιμο· ούτε να συζητά επικριτικά για όσα προστάζονται (διότι μια τέτοια συνήθεια γίνεται άσκηση και επακόλουθο της αναρχίας)· αλλά, όπως ακριβώς δεχόμαστε τις εντολές του Κυρίου ανεξέταστα, γνωρίζοντας ότι κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη, έτσι και η αδελφότητα ας δέχεται τα παραγγέλματα της προκαθηγουμένης χωρίς καμία αμφισβήτηση, εκτελώντας καθετί που της συμβουλεύει με προθυμία, όχι με λύπη ή από ανάγκη, ώστε να γίνει η υπακοή της έμμισθη. Ας αποδέχεται δε όχι μόνο να διδάσκεται όσα αφορούν την ασκητική ακρίβεια, αλλά, ακόμη και αν κάποτε η διδάσκαλος εμποδίσει τη νηστεία, ή συμβουλεύσει τη μετάληψη τονωτικής τροφής, ή υποδείξει οτιδήποτε άλλο που επιφέρει άνεση, εφόσον το απαιτεί η ανάγκη, ας τα εκτελεί όλα με τον ίδιο τρόπο, έχοντας την πεποίθηση ότι αυτό που λέγεται από εκείνην αποτελεί νόμο. Όταν δε, λόγω κάποιας ανάγκης, πρέπει να γίνει συζήτηση για κάποιο από τα πράγματα που απαιτούν οι βιοτικές χρείες, είτε προς κάποιον άνδρα, είτε προς αυτόν που έχει τη μέριμνα του μοναστηριού, είτε και προς οποιονδήποτε άλλον που μπορεί να φανεί χρήσιμος στο ζητούμενο ζήτημα, αρμόζει ο λόγος να γίνεται από την προκαθηγουμένη, με τη συμπαρουσία μίας ή δύο από τις αδελφές, για τις οποίες, λόγω του βίου και της ηλικίας τους, δεν κρύβει πλέον κανέναν κίνδυνο το να έλθουν σε οπτική επαφή και συνομιλία με κάποιον.

Διότι είναι αρκετά, αρκετά τα συγγράμματα των αγίων Πατέρων γι' αυτό το θέμα, με τα οποία αν κάποιος επιλέξει να ασχοληθεί με σύνεση και να τα προσεγγίσει με εγρήγορση, θα γέμιζε αμέσως τον δικό του νου με το θείο φως. Διότι δεν ήταν «αυτοί που μιλούσαν», σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα, «αλλά το Πνεύμα του Θεού και Πατρός, το οποίο μιλούσε μέσα τους». «Και κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη». Έτσι δεν είναι; Β. Ναι, και αυτό είναι αλήθεια· αλλά αν εσύ ο ίδιος διστάσεις και δεν συνεργαστείς καθόλου, και κλείνοντας τη γλώσσα σου πίσω από τα δόντια σου, την πείσεις να μείνει άπρακτη, επιχειρώντας να προβάλεις σε αυτούς που αγαπούν να ακούν τέτοια πράγματα τη δικαιολογία, ως δυσανάτρεπτη και ακαταμάχητη, ότι οι Πατέρες μάς έχουν μιλήσει για τέτοια θέματα συνεχώς και επαρκώς, ούτε θα σε επαινούσα που επέλεξες να κάνεις αυτό, και απαιτώ να μου απαντήσεις σε αυτό που θα σε ρωτήσω. Α. Τι θα μπορούσες να με ρωτήσεις; Μην επιτίθεσαι στο μετριοπαθές φρόνημα, ω γενναίε. Β. Δεν είναι σκοπός μου να επιτεθώ, κάθε άλλο· απάντησε όμως, και μη με απομακρύνεις με διάφορα τεχνάσματα από το κυνήγι αυτών που επιθυμώ να σε ρωτήσω. Α. Ρώτα λοιπόν, αν έτσι νομίζεις. Β.

Κάθε θεόπνευστη Γραφή, λοιπόν, πλουτίζει την ωφέλεια, διότι κατευθύνει σε ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, και δημιουργεί την ακριβή γνώση της ενάρετης ζωής. Εξαιρετικά δε, η συγγραφή της μελωδίας σχεδόν μας μεθά με τις διηγήσεις περί του Σωτήρα όλων μας Χριστού, και προαναγγέλλει το μυστήριο της ενανθρωπήσεως με λεπτομέρεια και απόλυτη ακρίβεια, χωρίς να παραλείπει απολύτως τίποτα από τα γεγονότα. Διότι τα αφηγείται όλα με σαφήνεια: και τις διδασκαλίες του Σωτήρα και τα ίδια τα θεία σημεία, και επιπλέον αυτών τις ύβρεις των Ιουδαίων εναντίον του, τον σταυρό και όσα έγιναν σε αυτόν, τους ονειδισμούς και τον εμπαιγμό, την κάθοδο στον Άδη, τη λύτρωση των πνευμάτων που βρίσκονταν κάτω, την εκ νεκρών ανάσταση, την άνοδο στους ουρανούς, την αποστασία του Ισραήλ, τις συμφορές, την άλωση της Ιερουσαλήμ, την αποστροφή προς ολόκληρο το έθνος, το υπόλειμμα που διασώθηκε, την ανάδειξη των αγίων αποστόλων, την πνευματική ιερουργία, την κλήση των εθνών, την επακόλουθη επιστροφή του Ισραήλ μέσω της πίστεως, τις τιμές που θα δοθούν αργότερα στους αγίους, την άνω πόλη, την άνοδο των επίγειων σωμάτων στην αφθαρσία. Και με μία λέξη, οτιδήποτε συντελεί στην ωφέλεια και στη σωτηρία όσων μελετούν τα κείμενα αυτά, ο σκοπός της είναι να το αφηγηθεί με σαφήνεια και αλάνθαστα, ως προερχόμενο από το Άγιο Πνεύμα.

Πρόσεχε λοιπόν τον εαυτό σου και μην είσαι υπερόπτης, διότι φιλοσοφώντας υπό την επήρεια οίνου ούτε θα ωφελήσεις ούτε θα ωφεληθείς. Εάν έμαθες καλά όλη τη θεία Γραφή, πρόσεξε μήπως εξαιτίας αυτού υπερηφανευθεί ο λογισμός σου, καθότι κάθε θεόπνευστη Γραφή διδάσκει την ταπεινοφροσύνη. Εκείνος όμως που φρονεί ή πράττει τα αντίθετα από όσα διδάχθηκε, αναδεικνύει τον εαυτό του παραβάτη ως προς αυτό. Εάν σε ενοχλεί πνεύμα υπερηφανίας ή φιλαρχίας ή πλούτου, μην παρασύρεσαι, αλλά αντίθετα στάσου γενναία για να αντιπαραταχθείς στο πονηρό και απατηλό πνεύμα. Αναλογίσου τα αρχαία οικοδομήματα και τις παλαιωμένες εικόνες και τις στήλες που κατατρώγονται από τη φθορά, και συλλογίσου μέσα σου και δες πού βρίσκονται αυτοί που τα έκτισαν ή εκείνοι που φιλοτέχνησαν τα προαναφερθέντα, και φρόντισε να αρέσεις στον Κύριο, ώστε να αξιωθείς τη βασιλεία των ουρανών, διότι κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι και κάθε δόξα του ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού.

Αυτός όμως παραγγέλλει να πιστεύουμε 〈στον καθοδηγητή της ευσέβειας〉. Επομένως, ας πιστεύει και στον Παύλο και τον Βαρνάβα και τον Τίτο και τον Σιλουανό και τον Τιμόθεο, και σε όλους εκείνους μέσω των οποίων καθοδηγηθήκαμε στην πίστη. Διότι, εάν αυτός που καθοδηγεί στην ευσέβεια πρέπει να γίνεται πιστευτός μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, τότε όλοι οι προφήτες και οι νομοθέτες και οι πατριάρχες, οι κήρυκες και οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι, οι ποιμένες και οι δάσκαλοι έχουν ισότιμη θέση με το Άγιο Πνεύμα, εφόσον έγιναν καθοδηγητές της ευσέβειας για τους μεταγενέστερούς τους. 〈Δημιουργηθείς〉, λέει, 〈από τον μόνο Θεό διά του Μονογενούς〉. Με αυτά τα λόγια ανακεφαλαιώνει όλη του την ασέβεια· διότι πάλι ονομάζει Θεό μόνο τον Πατέρα, ο οποίος χρησιμοποίησε τον Μονογενή ως όργανο για τη δημιουργία του Πνεύματος. Ποια σκιά ενός τέτοιου νοήματος βρήκε στη Γραφή και τολμά να ισχυρίζεται αυτά; Από ποια αρχή και με ποια λογική ακολουθία προήγαγε την ασέβειά του σε ένα τέτοιο συμπέρασμα; Ποιος από τους ευαγγελιστές το λέει, ποιος απόστολος, ποιος προφήτης; Εντελώς το αντίθετο μάλιστα, όλη η θεόπνευστη Γραφή, η οποία συγγράφηκε με την έμπνευση του Πνεύματος, μαρτυρεί τη θεότητα του Πνεύματος. Για παράδειγμα (διότι είναι προτιμότερο να αποδείξουμε τον λόγο μας μέσα από τις ίδιες τις μαρτυρίες), εκείνοι που έλαβαν την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού μαρτυρούν τη θεότητα του Πνεύματος. Διότι, ποιος αγνοεί τα λόγια του Κυρίου, ότι όσοι γεννήθηκαν από το Πνεύμα είναι τέκνα Θεού;

Αλλά για τον Ευνόμιο ας έχουν τα γραφόμενα την έννοια που του αρέσει, εκείνο όμως που εμείς γνωρίζουμε για αυτά είναι το εξής. Η θεόπνευστη Γραφή, καθώς την ονομάζει ο θείος Απόστολος, είναι γραφή του Αγίου Πνεύματος, και ο σκοπός της είναι η ωφέλεια των ανθρώπων. Διότι, «κάθε Γραφή», λέγει, «είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», ποικίλη δε και πολυειδής είναι η ωφέλεια, καθώς αναφέρει ο Απόστολος: «προς διδασκαλίαν, προς έλεγχον, προς επανόρθωσιν, προς διαπαιδαγώγησιν εν δικαιοσύνη». Τέτοιου είδους όμως κέρδος δεν μπορούν να το αποκομίσουν εύκολα και πρόχειρα όσοι τη μελετούν, αλλά το θείο θέλημα υποκρύπτεται στο σώμα της Γραφής σαν πίσω από κάποιο παραπέτασμα, καθώς προβάλλεται κάποια νομοθεσία ή ιστορία μπροστά από τα νοητώς θεωρούμενα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο Απόστολος λέγει ότι όσοι προσηλώνονται στο σώμα της Γραφής έχουν ένα κάλυμμα στην καρδιά τους και δεν μπορούν να ατενίσουν τη δόξα του πνευματικού νόμου, επειδή εμποδίζονται από το κάλυμμα που έχει τεθεί στο πρόσωπο του νομοθέτη.

Αφού είπε αυτό προς τους Ιουδαίους της Ρώμης, παραθέτει τα λόγια του Ησαΐα· και προς τους Εβραίους, προτάσσοντας το Πνεύμα εκεί όπου λέει «Γι' αυτό, καθώς λέει το Πνεύμα το Άγιο», εισάγει τα λόγια της ψαλμωδίας, τα οποία έχουν λεχθεί διεξοδικά εκ προσώπου του Θεού. Το ίδιο ακριβώς μάθαμε και από τον ίδιο τον Κύριο, ότι δηλαδή ο Δαβίδ, μη όντας στον εαυτό του, μη ομιλώντας δηλαδή σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, εξέθετε τα ουράνια μυστήρια (διότι πώς θα μπορούσε κάποιος, όντας άνθρωπος, να γνωρίζει τον υπερουράνιο διάλογο του Πατρός προς τον Υιό;), αλλά, ευρισκόμενος εν Πνεύματι, είπε ότι ο Κύριος μίλησε στον Κύριο όσα είπε. Διότι λέει: «Εάν ο Δαβίδ εν Πνεύματι τον αποκαλεί Κύριο, πώς είναι υιός του;». Επομένως, με τη δύναμη του Πνεύματος εμπνέονται οι θεοφόροι άγιοι, και γι' αυτό κάθε Γραφή ονομάζεται θεόπνευστη, επειδή αποτελεί διδασκαλία της θείας εμπνεύσεως. Εάν αφαιρεθεί το σωματικό προκάλυμμα του λόγου, αυτό που υπολείπεται είναι Κύριος και ζωή και Πνεύμα, σύμφωνα τόσο με τον μέγα Παύλο όσο και με τη φωνή του Ευαγγελίου. Διότι ο μεν Παύλος, γι' αυτόν που έχει στραφεί από το γράμμα προς το Πνεύμα, είπε ότι δεν κατανοεί πλέον την αναιρούσα δουλεία, αλλά τον Κύριο, ο οποίος είναι το ζωοποιό Πνεύμα. Το δε υψηλό Ευαγγέλιο αναφέρει: «Τα ρήματα τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή», εφόσον είναι γυμνά από το σωματικό προκάλυμμα.

Όσοι νοσείτε από το δυσίατο πάθος, τον φθόνο εννοώ και τη βασκανία, να θυμηθείτε εκείνους τους φθονερούς που άκουσαν: «Φίλε, δεν σε αδικώ, πάρε το δικό σου και πήγαινε». Πού άραγε; Προφανώς στο εξώτερο σκότος. Και αφού αποβάλετε αυτήν την αρρώστια, μετανοήστε· διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Όσοι περιφρονείτε τις θείες Γραφές και υβρίζετε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μίλησε δια στόματος εκείνων που έζησαν στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, τι θα κάνετε εκείνη τη φρικτή ώρα, όταν θα στηθεί το κριτήριο και θα ανοιχτούν τα βιβλία, τα οποία τώρα βδελύσσεστε και αποστρέφεστε; Πού θα καταφύγετε; Πού θα κρυφτείτε από το πρόσωπο Εκείνου που μίλησε σε κάθε θεία Γραφή και συνέταξε κάθε ιερό βιβλίο; Συμφορά και απώλεια θα σας καταλάβουν, εάν δεν επιδοθείτε γρήγορα σε θρήνο και οδυρμό, και δεν εξευμενίσετε τον Παράκλητο Θεό, τον οποίο παροξύνατε. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές»; Δεν ακούτε πώς ονόμασε πεπλανημένους αυτούς που δεν γνωρίζουν τις Γραφές; Ακούστε τον Απόστολο, ο οποίος την ονομάζει θεόπνευστη και ωφέλιμη, και λόγο υγιή και θεραπευτικό, και την αποκαλεί ιερά Γράμματα και νόμο ελευθερίας. Ακούστε πάλι πώς το Άγιο Πνεύμα δια του Σολομώντος σάς αποκάλεσε ασεβείς, λέγοντας: «Τη σοφία και την παιδεία οι ασεβείς θα περιφρονήσουν».

Και ο Παύλος πάλι έλεγε: «Διά της υπομονής και της παρηγορίας των Γραφών να έχουμε την ελπίδα»· και πάλι: «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη»· και: «Ο λόγος του Χριστού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια». Και ο προφήτης: «Στον νόμο Του θα μελετά ημέρα και νύχτα»· και αλλού πάλι: «Κάθε ομιλία σου ας αφορά τον νόμο του Υψίστου».

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Όλη η Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη· ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, καταρτισμένος για κάθε αγαθό έργο.

Γι' αυτό έγραφε, λέγοντας: «Κάθε γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση». —Ποια εννοεί λέγοντας «κάθε»; Γι' αυτήν που ανέφερα, λέει, κάθε ιερή γραφή· γι' αυτήν για την οποία έκανε λόγο, γι' αυτήν είχαν ειπωθεί αυτά· γι' αυτήν για την οποία έλεγε ότι «Από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά γράμματα». Επομένως, κάθε τέτοια γραφή είναι θεόπνευστη.

Μην αμφιβάλλεις λοιπόν για τίποτα, λέει. Και είναι ωφέλιμη προς διδασκαλία, προς έλεγχο, προς επανόρθωση, ώστε να είναι άρτιος ο άνθρωπος του Θεού, καταρτισμένος για κάθε αγαθό έργο. — Προς διδασκαλία. Εάν πρέπει να μάθουμε κάτι, εάν πρέπει να αγνοήσουμε κάτι, από εκεί θα το γνωρίσουμε· εάν πρέπει να ελέγξουμε τα ψευδή, και αυτό από εκεί· εάν πρέπει να επανορθωθούμε και να σωφρονιστούμε. Προς παράκληση, προς παραμυθία, λέει. Προς επανόρθωση· δηλαδή, εάν κάτι λείπει, και πρέπει να προστεθεί· Ώστε να είναι άρτιος ο άνθρωπος του Θεού. Γι' αυτό, λέει, υπάρχει η παράκληση των Γραφών, ώστε να είναι άρτιος ο άνθρωπος του Θεού. Δεν είναι, συνεπώς, δυνατόν να γίνει κανείς άρτιος χωρίς αυτήν.

Δ΄. Και εμείς λοιπόν, όταν πολεμούμε και εξοπλιζόμαστε εναντίον των αιρετικών, από εδώ ας αντλούμε τη δύναμή μας. Διότι, λέει, «όλη η Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη, ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, πλήρως καταρτισμένος για κάθε αγαθό έργο». Όχι για να έχει ορισμένες αρετές και να στερείται κάποιες άλλες· διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι άρτιος. Διότι ποιο είναι το όφελος, πες μου, όταν προσεύχεται μεν εκτενώς, αλλά δεν ελεεί πλουσιοπάροχα; Ή όταν ελεεί μεν πλουσιοπάροχα, αλλά πλεονεκτεί και εκβιάζει; Ή όταν δεν πλεονεκτεί ούτε εκβιάζει, αλλά ενεργεί προς επίδειξη στους ανθρώπους και για να κερδίσει τον έπαινο εκείνων που τον βλέπουν; Ή όταν ελεεί μεν με κάθε ακρίβεια και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αλλά υπερηφανεύεται γι' αυτό ακριβώς το έργο του και υψηλοφρονεί; Ή όταν είναι μεν ταπεινός και αφοσιωμένος στις νηστείες, αλλά είναι φιλάργυρος, φιλοκερδής και προσηλωμένος στη γη, εισάγοντας έτσι στην ψυχή του τη μητέρα των κακών; Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία.

Διότι, όσο εκείνα παραμένουν, είναι δυνατόν τα δάνεια που έχουν συναφθεί να εξοφληθούν κάποτε με την πάροδο του χρόνου, ασκώντας κανείς συνεχώς την τέχνη του. Εάν, όμως, σπεύσουν να τα πουλήσουν σε άλλους, δεν θα μπορέσουν πλέον να βρουν από πουθενά καμία ανακούφιση για τη φτώχεια και την πείνα τους. Έτσι λοιπόν πρέπει να διακείμεθα και εμείς. Διότι, όπως ακριβώς για εκείνους τα εργαλεία της τέχνης είναι το σφυρί, το αμόνι και η λαβίδα, έτσι ακριβώς και για εμάς εργαλεία της τέχνης είναι τα αποστολικά και τα προφητικά βιβλία, και κάθε Γραφή θεόπνευστη και ωφέλιμη.

Δεν είπε απλώς, «Θυμήθηκα», αλλά, «Μελέτησα»· δηλαδή, το έθεσα ως έργο μου και κατέβαλα πολλή μελέτη στο να εξετάζω μέσα μου τα όσα συνέβησαν στους παλαιούς. Διότι από την ιστορία των Γραφών πηγάζει σε εμάς μεγάλη παρηγοριά και φιλοσοφία. Γι' αυτό και έλεγε ο Παύλος: «Μέσα από την υπομονή και την παρηγοριά των Γραφών έχουμε την ελπίδα». Και πάλι: «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση».

Ότι προερχόταν από πιστή Ιουδαία μητέρα, δηλαδή από τους Ιουδαίους που πίστεψαν στον Χριστό. «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη· ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, καταρτισμένος για κάθε αγαθό έργο.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Διαμαρτύρομαι, λοιπόν, εγώ ενώπιον του Θεού και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος πρόκειται να κρίνει.» Αφού του προσέφερε πολλή ενθάρρυνση και παρηγοριά από παντού, προσθέτει και την παρηγοριά από τις Γραφές, η οποία είναι τελειότερη. Εύλογα δε προσθέτει τόση πολλή, επειδή επρόκειτο να ανακοινώσει κάτι λυπηρό στον μαθητή του, τον ίδιο του τον θάνατο.

Περί Γραφής Ένας είναι ο Θεός που κηρύσσεται τόσο από την Παλαιά όσο και από την Καινή Διαθήκη, ο οποίος υμνείται και δοξάζεται εν Τριάδι, καθώς ο Κύριος είπε: «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω» (διότι αυτός κατεργάστηκε τη σωτηρία μας, για την οποία υπάρχει κάθε Γραφή και κάθε μυστήριο), και πάλι: «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι αυτές μαρτυρούν για εμένα», και καθώς ο Απόστολος είπε: «Πολυμερώς και πολυτρόπως ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μας μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Μέσω του Αγίου Πνεύματος, λοιπόν, μίλησαν και ο νόμος και οι προφήτες, οι ευαγγελιστές και οι απόστολοι και οι ποιμένες και οι διδάσκαλοι. «Κάθε Γραφή, επομένως, είναι θεόπνευστη και πάντοτε ωφέλιμη». Ώστε είναι άριστο και εξαιρετικά ψυχωφελές να ερευνούμε τις θείες Γραφές. Διότι, όπως ακριβώς ένα δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα τρεχούμενα νερά, έτσι και η ψυχή που ποτίζεται από τη θεία Γραφή τρέφεται και αποδίδει ώριμο καρπό, την ορθόδοξη πίστη, και στολίζεται με αειθαλή φύλλα, εννοώ τις θεάρεστες πράξεις· διότι από τις άγιες Γραφές ρυθμιζόμαστε τόσο προς την ενάρετη πράξη όσο και προς την αθόλωτη θεωρία. Επειδή σε αυτές βρίσκουμε την προτροπή για κάθε αρετή και την αποτροπή από κάθε κακία. Αν, λοιπόν, είμαστε φιλομαθείς, θα γίνουμε και πολυμαθείς· διότι με την επιμέλεια και τον κόπο, καθώς και με τη χάρη Εκείνου που δωρίζει, κατορθώνονται τα πάντα. «

αυτοί που αποστέρησαν τον εαυτό τους από τη μέλλουσα ελπίδα των Χριστιανών, αυτοί που πλανήθηκαν από τη μήτρα της θείας κολυμβήθρας, αμαρτωλοί άνθρωποι, τα δόλια χείλη που λαλούν ανομήματα κατά της καθολικής Εκκλησίας, με υπερηφάνεια και περιφρόνηση, αυτοί που διαστρεβλώνουν κάθε θεόπνευστη και ωφέλιμη Γραφή σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες, αυτοί που καταπάτησαν τον Υιό του Θεού, και θεώρησαν κοινό το αίμα της διαθήκης με το οποίο αγιάστηκαν, και εξύβρισαν το Πνεύμα της χάριτος με το οποίο χειροτονήθηκαν, οι ψευδοχριστιανοί, αυτοί που αποκάλεσαν την αγία και καθαρή Εκκλησία του Χριστού μολυσμένη τράπεζα, αυτοί που δεν γνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ αγίου και βεβήλου, καθαρού και ακαθάρτου; Πολλά όφειλα να γράψω, αλλά δεν δυνάμεθα να το πράξουμε με μελάνι και χαρτί· ας επανέλθουμε όμως στο προκείμενο.

«Αυτή είναι η πίστη των αγίων· αυτή η πίστη φώτισε την οικουμένη. Όσοι λοιπόν τολμούν μετά από αυτά να ανατρέψουν οτιδήποτε από τα θεσπισμένα που έχουν παραδοθεί στην Εκκλησία, είτε την απεικόνιση μέσω εικόνων είτε το αποτύπωμα του σταυρού, αν μεν είναι ιερείς, ας καθαιρούνται παντελώς· αν δε είναι μοναχοί ή λαϊκοί, ας αναθεματίζονται.» Και αυτός, αφού τα επισφράγισε αυτά, αναχώρησε από το ευαγές πατριαρχείο. Όταν δε ο βασιλιάς τα πληροφορήθηκε αυτά, ο Αντώνιος είπε: «Τους χλευάσαμε, ω δέσποτα.» Ώ του νέου Μανιχαίου και Περσόφρονα! Ώ της ανοίας! Ώ της φρενοβλάβειας! Ανάμεσα στους Χριστιανούς συμπεριφέρεται ως Χριστιανός· ανάμεσα στους Ιουδαίους ιουδαΐζει. Και αφού κατέλαβαν τις πρώτες θέσεις οι δυο τους, ο Ιωάννης και ο Αντώνιος, ανέμειξαν στον κρατήρα των αιρετικών το φαρμακωμένο κρασί· και διαστρεβλώνουν τις θεόπνευστες και ωφέλιμες Γραφές σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες, προβάλλοντας πλαστές και ψυχοφθόρες διδασκαλίες, και χαρακτηρίζοντας με ανόητες φλυαρίες τις σεπτές εικόνες ως είδωλα.

«Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα σαν να είχα κάθε λογής πλούτο. Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, ανώτερα από το μέλι στο στόμα μου! Εγώ θα αγαλλιάσω για τα λόγια σου, σαν εκείνον που βρίσκει πολλά λάφυρα. Λύχνος στα πόδια μου είναι ο νόμος, και φως στα μονοπάτια μου.» «Λύχνος είναι η εντολή του νόμου, και φως. Το να γνωρίζει κανείς τον νόμο, είναι γνώρισμα αγαθής διάνοιας.» «Ο σοφός στην καρδιά θα δεχτεί τις εντολές.» «Όλοι οι λόγοι του Θεού είναι δοκιμασμένοι στο πυρ.» «Κάθε διήγηση για τον Θεό να θέλεις να την ακούς, και οι παροιμίες της συνέσεως ας μην σου ξεφύγουν.» —«Να στοχάζεσαι τα προστάγματα του Κυρίου, και να μελετάς διαρκώς τις εντολές του.» «Κάθε συζήτησή σου ας γίνεται σύμφωνα με τον νόμο του Υψίστου.» «Ερευνάτε τις Γραφές, διότι εσείς νομίζετε ότι μέσω αυτών έχετε ζωή αιώνια· και αυτές είναι που μαρτυρούν για εμένα· και όμως δεν θέλετε να έρθετε σε εμένα, για να αποκτήσετε ζωή αιώνια.» «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη για διδασκαλία, για έλεγχο, για επανόρθωση, για διαπαιδαγώγηση στη δικαιοσύνη, ώστε ο άνθρωπος του Θεού να είναι άρτιος, πλήρως εξοπλισμένος για κάθε έργο.» Όταν ο πνευματικός λόγος αναβλύζει μέσα στην Εκκλησία, και η ευσεβής καρδιά πηγάζει από τα χαρίσματα του Πνεύματος, να δέχεσαι με ευφροσύνη τα λεγόμενα, και με ευγνωμοσύνη να τρυγάς τον καρπό της ωφέλειας.

Διότι κανείς δεν καλύπτει τα μάτια του, όταν λάμπει ο ήλιος. Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη, και για τον λόγο αυτό συγγράφηκε από το Πνεύμα, ώστε, σαν σε ένα κοινό ιατρείο των ψυχών, όλοι οι άνθρωποι να επιλέγουμε ο καθένας το ίαμα για το δικό του πάθος· διότι, όπως λέει, «το ίαμα θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες»· και με μια λέξη, αποτελεί ένα κοινό ταμείο αγαθών διδαγμάτων, το οποίο εξευρίσκει το κατάλληλο για τον καθένα, ανάλογα με την επιμέλειά του.

Και έτσι, από τη μια οι γονείς επιδεικνύοντας το χρέος τους στα δικά τους παιδιά, και από την άλλη τα παιδιά αποδίδοντας την υπακοή και την υποταγή στους γονείς, ανατρέφονται και εκπαιδεύονται «εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου». Εάν όμως οι γονείς αμελήσουν και απέχουν από τη φροντίδα, τη νουθεσία και τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών, το αίμα τους οπωσδήποτε θα ζητηθεί από τα χέρια τους. Εάν πάλι τα τέκνα, με αναίδεια και ανυπακοή, περιφρονήσουν και επαναστατήσουν εναντίον των ίδιων τους των πατέρων, και δεν ανεχθούν να υποταχθούν και να πράξουν τα όσα λέγονται και γίνονται από αυτούς, δεν θα θανατωθούν με πρόσκαιρο θάνατο σύμφωνα με τον παλαιό νόμο, αλλά θα παραδοθούν στο αιώνιο πυρ και στο σκοτάδι. Και αυτά τα διαλαλεί ρητά «κάθε θεόπνευστη γραφή», ακόμη κι αν εμείς κωφεύουμε ηθελημένα και, ενώ τα ακούμε αυτά, συμπεριφερόμαστε σαν να μην τα ακούμε.

Γι' αυτό λοιπόν, όπως προείπα, η κατάνυξη είναι καρπός εργασίας και πρόξενος καρπών, ή μάλλον έχει καταστεί παραγωγός και δημιουργός όλων των αρετών, καθώς μαρτυρεί κάθε θεόπνευστη Γραφή. Επομένως, και όποιος θέλει να αποκόψει τα πάθη ή να αποκτήσει αρετές, οφείλει να την αναζητά επιμελώς πριν από όλα τα καλά και μαζί με όλες τις αρετές. Διότι χωρίς αυτήν δεν θα δει ποτέ την ψυχή του καθαρή. Και αν δεν έχει αυτήν, δεν πρόκειται βεβαίως να αποκτήσει ούτε το σώμα καθαρό. Διότι χωρίς νερό είναι αδύνατον να πλυθεί το λερωμένο ένδυμα, και χωρίς δάκρυα είναι ακόμη πιο αδύνατον να ξεπλυθεί και να καθαριστεί η ψυχή από τους ρύπους και τους μολυσμούς. Ας μην προβάλλουμε προφάσεις ψυχοβλαβείς και μάταιες, ή μάλλον για να πούμε την αλήθεια εντελώς ψευδείς και πρόξενους της απώλειας, αλλά ας αναζητήσουμε αυτή τη βασίλισσα των αρετών με όλη μας την ψυχή.

Διότι, αν αφαιρέσεις τα δάκρυα, αφαιρείς μαζί τους και την κάθαρση· και χωρίς κάθαρση κανείς δεν σώζεται, κανείς δεν μακαρίζεται από τον Κύριο, κανείς δεν θα δει τον Θεό. Εάν λοιπόν αυτά επακολουθούν σε όσους δεν πενθούν σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου, πώς, πες μου, δεν είναι αυτή η αίρεση χειρότερη από όλες τις αιρέσεις; Αλλά, σύμφωνα με τα λεγόμενά σας, μάταια τελικά έγινε η συγκατάβαση και η ανάβαση του Θεού, έμεινε ανενεργό το κήρυγμα των αποστόλων, έμειναν ανενεργές οι κατηχήσεις όλων των αγίων, οι οποίες διαρκώς μας καλούν στο πένθος. Κάθε θεόπνευστη Γραφή έχει καταστεί ανωφελής για εσάς που διακείσθε και φρονείτε κατ' αυτόν τον τρόπο, όπως διαπιστώνω.

Διότι ένα έλλογο ον που είναι αναίσθητο, ούτε ο παντοδύναμος Θεός δεν μπορεί να το σώσει. Όπως λοιπόν ο ουρανός και η γη και όλα όσα βρίσκονται ανάμεσά τους δημιουργήθηκαν μόνο για τον άνθρωπο, έτσι και κάθε Γραφή θεόπνευστη και ωφέλιμη γράφτηκε μόνο για τον άνθρωπο· διότι, αν δεν τον ωφελήσει, αποδεικνύεται άπρακτη και ανενεργή. Επειδή λοιπόν ο άνθρωπος αποτελείται από δύο ουσίες, τη νοερή και την αισθητή, είχε ανάγκη και από διπλή θεραπεία. Έχοντας περιπέσει σε μεγάλη ασθένεια, λόγω της απουσίας της μεγάλης υγείας που του λείπει κατά φύση, διότι νόσος είναι η έλλειψη της υγείας και η νόσος του έχει γίνει φυσική κατάσταση· και καθώς ό,τι είναι εκ φύσεως δεν μεταβάλλεται, πόσο μεγάλη θεραπεία χρειάζεται άραγε, ώστε η κατά φύση ασθένεια να μεταβληθεί στο υπέρ φύση; Γι' αυτόν τον λόγο γράφτηκε, σαν ένα είδος ιατρικής: «Πάσα γραφή θεόπνευστος».