Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:2

Και πρώτα μεν δηλώνει ότι ενθυμείται τόσο την ευλάβειά του όσο και την πίστη των προγόνων του· έπειτα δε, ότι οι προερχόμενοι από την Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης, τον αποστράφηκαν, βλέποντας τα δεσμά του. Αντιθέτως, αποδέχθηκε τον Ονησιφόρο, ο οποίος ήλθε στη Ρώμη και παρέμεινε κοντά του. Του παραγγέλλει δε να αποφεύγει τις ανόητες συζητήσεις, διότι από αυτές γεννώνται έριδες. Επειδή και ο Υμέναιος και ο Φιλητός, έχοντας εκτραπεί κατ' αυτόν τον τρόπο, απομακρύνθηκαν από την αλήθεια, υποστηρίζοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη συμβεί, και ανατρέπουν την πίστη ορισμένων. Τον προτρέπει, λοιπόν, να προσέχει περισσότερο τον εαυτό του και τη διδασκαλία, και να γνωρίζει ότι κατά τους έσχατους καιρούς οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· και, προβλέποντας αυτά, να προφυλάσσει τους πιστούς, ώστε να μην εξαπατηθεί κανείς από αυτούς. Και αφού του απηύθυνε πολλές προτροπές σχετικά με τα ήθη και την ακρίβεια της διδασκαλίας, και του επισήμανε ότι ο καιρός πλέον της εκδημίας του έχει φθάσει, και ότι πρόκειται να προσφερθεί ως σπονδή και να μαρτυρήσει, του έδωσε την εντολή να μεταβεί κοντά του ταχέως, φέρνοντας τον φαιλόνη και τα βιβλία. Τον συμβούλευσε δε να φυλάγεται από τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, διότι του προξένησε πολλά δεινά· και με τον τρόπο αυτόν ολοκληρώνει την επιστολή.

ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσα από την υποκρισία ψευδολόγων ανθρώπων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση, μη γνωρίζοντας τίποτα, αλλά νοσεί γύρω από ζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, συνεχείς προστριβές ανθρώπων που έχουν διεφθαρμένο τον νου και έχουν στερηθεί την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους. Από αυτούς να απομακρύνεσαι. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Τις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από υπερηφάνεια, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της· και αυτούς να τους αποφεύγεις. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι, δουλεύοντας σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, ζώντας μέσα σε κακία και φθόνο, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον.

Και το παράδειγμα της τρυφής του πλουσίου καθιστά αναγκαία για εμάς την εγκράτεια, μήπως τυχόν ακούσουμε αυτό που άκουσε ο πλούσιος, ότι δηλαδή: «Απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου». Το πόσο δε φοβερό πράγμα είναι η ακρασία το έδειξε και ο Απόστολος, συγκαταλέγοντάς την στα γνωρίσματα της αποστασίας και λέγοντας: «Στις έσχατες ημέρες θα έρθουν καιροί δύσκολοι. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι». Και αφού απαρίθμησε περισσότερα είδη της κακίας, πρόσθεσε: «διάβολοι, ακρατείς».

Διότι και τώρα συμπλέει μαζί μας, αλλά όχι δεμένος όπως τότε· συμβουλεύει και τώρα, και λέει σε όσους βρίσκονται σε αυτήν τη θάλασσα: «Προσέχετε τους εαυτούς σας· διότι μετά την αναχώρησή μου θα εισέλθουν ανάμεσά σας λύκοι βαρείς»· και πάλι, «Στους έσχατους καιρούς θα ενσκήψουν καιροί χαλεποί, και οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες». Αυτό είναι χειρότερο από όλα τα πνεύματα.

Ομιλία Ζ΄. Να γνωρίζεις δε τούτο, ότι στις έσχατες ημέρες θα ενσκήψουν καιροί χαλεποί· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άσπονδοι, άστοργοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς, γεμάτοι έπαρση, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας τη μορφή της ευσέβειας, ενώ έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Και αυτούς να τους αποφεύγεις.

Εκείνος που έχει κυριευθεί από αυτό το πάθος δεν φροντίζει ούτε τα δικά του. Διότι, όταν κάποιος δεν φροντίζει τα του πλησίον, όταν αδιαφορεί για εκείνα, πώς θα φροντίσει τα δικά του; Διότι, όπως ακριβώς αυτός που μεριμνά για τα του πλησίον θα τακτοποιήσει καλά και τα δικά του μέσω εκείνων, έτσι και εκείνος που περιφρονεί τα του πλησίον θα παραμελήσει και τα δικά του. Εάν είμαστε μέλη ο ένας του άλλου, η σωτηρία του πλησίον δεν αφορά μόνο εκείνον, αλλά και το υπόλοιπο σώμα· και η βλάβη του πλησίον δεν περιορίζεται μόνο σε εκείνον, αλλά καταπονεί με οδύνες και όλο το υπόλοιπο. Εάν είμαστε οικοδομή, ό,τι πάθει ένα μέρος, βλάπτει και το υπόλοιπο· εάν όμως είναι στερεό, μπορεί να βαστάξει και το υπόλοιπο. Έτσι λοιπόν και στην Εκκλησία: περιφρόνησες τον αδελφό; Αδίκησες τον εαυτό σου. Πώς; Το δικό σου μέλος υπέστη όχι μικρή βλάβη. Διότι, εάν εκείνος που δεν προσφέρει από τα χρήματά του απέρχεται στη γέεννα, εκείνος που βλέπει κάποιον να κινδυνεύει στα πλέον αναγκαία και δεν του απλώνει το χέρι, θα υποστεί την τιμωρία αυτή πολύ περισσότερο από εκείνον, στον βαθμό που και η ζημία έχει γίνει μεγαλύτερη. Διότι λέγει: «Θα είναι οι άνθρωποι φίλαυτοι». Φίλαυτος όμως είναι εκείνος που κατεξοχήν δεν αγαπά τον εαυτό του· ενώ ο φιλάδελφος, αυτός είναι μάλλον εκείνος που αγαπά τον εαυτό του. Από αυτό πηγάζει η φιλαργυρία.

Διότι την αγάπη, η οποία είναι πλατιά και έχει ξεχυθεί παντού, τη συστέλλει και την περιορίζει σε μικρή έκταση ο ολέθριος και μικρόψυχος χαρακτήρας της φιλαυτίας. Φιλάργυροι. Από αυτό γεννιέται η αλαζονεία, από την αλαζονεία η υπερηφάνεια, από την υπερηφάνεια η βλασφημία, από τη βλασφημία η απόνοια και η απείθεια. Διότι εκείνος που επαίρεται εναντίον των ανθρώπων, εύκολα επαίρεται και εναντίον του Θεού. Έτσι γεννιούνται και τα αμαρτήματα· πολλές φορές ανεβαίνουν από τα κάτω προς τα πάνω. Εκείνος που είναι ευλαβής απέναντι στους ανθρώπους, είναι πολύ περισσότερο απέναντι στον Θεό· εκείνος που είναι επιεικής προς τους ομοδούλους του, είναι πολύ περισσότερο προς τον Δεσπότη· αυτός όμως που περιφρονεί τους ομοδούλους του, προχωρώντας στον ίδιο δρόμο, θα περιφρονήσει και τον ίδιο τον Θεό. Ας μην περιφρονούμε, λοιπόν, ο ένας τον άλλον· διότι αυτή είναι κακή διδασκαλία, η οποία μας διδάσκει να περιφρονούμε τον Θεό. Διότι, ακριβώς με αυτό το γεγονός περιφρονούμε τον Θεό, όταν περιφρονούμε ο ένας τον άλλον, Εκείνον δηλαδή που μας έδωσε την εντολή να επιδεικνύουμε μεγάλη φροντίδα ο ένας για τον άλλον. Όμως και με άλλον τρόπο, εάν θέλετε, θα το κάνω αυτό φανερό μέσα από ένα παράδειγμα.

Όταν δε η φιλαργυρία, η φιλαυτία και η απόνοια συνέλθουν στο ίδιο πρόσωπο, τι υπολείπεται πλέον για την τέλεια απώλεια; Τα πάντα έχουν διαφθαρεί, και συρρέει άφθονος ο βόρβορος των αμαρτημάτων. «Αχάριστοι», λέει. Διότι πώς θα είναι ευγνώμων ο φιλάργυρος; Σε ποιον θα αναγνωρίσει χάρη; Σε κανέναν· όλους τους θεωρεί εχθρούς, επειδή επιθυμεί να λάβει τα υπάρχοντα των πάντων. Διότι και αν ακόμη εξαντλήσεις όλη σου την περιουσία για εκείνον, καμία ευγνωμοσύνη δεν σου αναγνωρίζει· αντίθετα, αγανακτεί, διότι δεν είχες πολλά ώστε να τον καταστήσεις κύριο πολλών αγαθών.

Ομιλία Η'. Γνώριζε δε αυτό, ότι στις έσχατες ημέρες θα ενσκήψουν δύσκολοι καιροί. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άσπονδοι, άστοργοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς, επηρμένοι, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι.

Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι. Άρα ο αχάριστος είναι ανόσιος· ευλόγως. Διότι εκείνος που είναι αχάριστος απέναντι στον ευεργέτη του, τι θα γινόταν ποτέ απέναντι στους άλλους;

Ο αχάριστος είναι άσπονδος, ο αχάριστος είναι άστοργος. «Διάβολοι», λέει· δηλαδή, συκοφάντες. Διότι εκείνοι που δεν έχουν συνείδηση κανενός αγαθού στον εαυτό τους, έχοντας ως ένα είδος παρηγοριάς το να διαβάλλουν τις υπολήψεις των άλλων, διαπράττουν μύρια σφάλματα και αμαρτάνουν. Είναι ακρατείς, και ως προς τη γλώσσα και ως προς την κοιλιά και ως προς όλα τα υπόλοιπα.

Επομένως, η πίστη χωρίς έργα είναι μόνο ένα εξωτερικό σχήμα χωρίς δύναμη· και δικαιολογημένα. Διότι, όπως ακριβώς ένα σώμα ωραίο και θαλερό, όταν δεν έχει δύναμη, αλλά μοιάζει με ζωγραφισμένη εικόνα, έτσι είναι και η ορθή πίστη χωρίς τα έργα. Ας υποθέσουμε, δηλαδή, ότι κάποιος είναι φιλάργυρος, προδότης, προπετής, και παρόλα αυτά πιστεύει ορθά· ποιο είναι το όφελος, αν δεν διαθέτει τίποτε από όσα αρμόζουν στον Χριστιανό; Όταν δεν πράττει τίποτε από όσα χαρακτηρίζουν την ευσέβεια, αλλά ξεπερνά και τους ειδωλολάτρες στην ασέβεια; Όταν προκαλεί τη φθορά όσων τον συναναστρέφονται; Όταν γίνεται αιτία να βλασφημείται ο Θεός; Όταν δυσφημεί το δόγμα μέσα από τα έργα του; «Και αυτούς», λέει, «να τους αποφεύγεις».

Εάν, λοιπόν, κάποιος καθαρίσει τον εαυτό του από αυτά, θα είναι σκεύος τιμημένο, αγιασμένο και εύχρηστο στον Δεσπότη, ετοιμασμένο για κάθε αγαθό έργο. Τις δε νεανικές επιθυμίες να τις αποφεύγεις· αντίθετα, να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την πίστη, την αγάπη και την ειρήνη μαζί με εκείνους που επικαλούνται τον Κύριο με καθαρή καρδιά. Τις ανόητες και απαίδευτες αναζητήσεις να τις αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν έριδες. Ο δε δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διδακτικός, ανεξίκακος, να παιδαγωγεί με πραότητα τους αντιφρονούντες, μήπως τυχόν τους δώσει ο Θεός μετάνοια ώστε να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, και να συνέλθουν από την παγίδα του διαβόλου, από τον οποίο έχουν αιχμαλωτιστεί ζωντανοί για να εκτελούν το δικό του θέλημα.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. «Αυτό δε να γνωρίζεις, ότι στις έσχατες ημέρες θα έρθουν καιροί χαλεποί. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από την υπεροψία, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· έχοντας μεν εξωτερικά τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της. Και αυτούς να τους αποφεύγεις. Διότι σε αυτούς ανήκουν εκείνοι που εισχωρούν στα σπίτια και αιχμαλωτίζουν γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία παρασύρονται από ποικίλες επιθυμίες, που πάντοτε μαθαίνουν, και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.

λβʹ. Προφητικά και ο Απόστολος, θρηνώντας για εμάς, έλεγε: «Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας. Τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους· με τις γλώσσες τους δολιεύονταν. Δηλητήριο οχιάς υπάρχει κάτω από τα χείλη τους· το στόμα τους είναι γεμάτο κατάρες και πικρία. Συντριβή και ταλαιπωρία υπάρχει στους δρόμους τους, και δρόμο ειρήνης δεν γνώρισαν· δεν υπάρχει φόβος Θεού μπροστά στα μάτια τους». Γι' αυτό πάλι, προβλέποντας τα μελλοντικά, σχετικά με τη σημερινή δική μας πονηρή διαγωγή γράφει προς τον Τιμόθεο: «Να γνωρίζεις δε τούτο, ότι κατά τις έσχατες ημέρες θα ενσκήψουν καιροί δύσκολοι· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, ανυπάκουοι στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς», και τα εξής. Γι' αυτό, αλίμονό μας, διότι καταντήσαμε στα έσχατα των κακών. Διότι ποιος από εμάς, πες μου, είναι αμέτοχος των προαναφερθέντων κακών; Μήπως δεν εκπληρώθηκε στις μέρες μας η προφητεία; Δεν είμαστε όλοι γαστρίμαργοι;

Διότι, όπως βλέπουμε, οι περισσότεροι από αυτούς ελάχιστα ενδιαφέρονται για οποιαδήποτε γνώση ή μόρφωση, και αγνοώντας ακόμη και τις ονομασίες των ίδιων των στοιχείων, ήδη χλευάζουν και κατηγορούν όσους ασχολούνται με αυτά. Διότι, όπως είναι γεγραμμένο, «σοφία και παιδεία οι ασεβείς εξουθενούν». Όντας δε αμαθείς και απαίδευτοι, συζούν σε όλη τους τη ζωή με την ακολασία και την ασωτία· και δεν υπάρχει κανένα από τα φαύλα που να μην είναι προτιμητέο από αυτούς: είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, άσπονδοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προπετείς, τυφλωμένοι από έπαρση, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι. Αλλά αυτά είναι μικρά, καίτοι μέγιστα για κατηγορία, σύμφωνα με εκείνον που έγραψε αυτόν τον κατάλογο. Θα προσέθετα δε ότι είναι και λοίδοροι και ανελεήμονες, πολύορκοι, επίορκοι, ιερόσυλοι, φιλόκοσμοι, φιλόδοξοι, προσκολλημένοι στην ύλη, εμπαθείς στην ψυχή και τη διάνοια, μέθυσοι, παράφοροι, παράφρονες, ανόητοι, εξ ολοκλήρου σωματικοί και ρέποντες προς τα κάτω· νικώμενοι από τον κόσμο και τα του κόσμου, υποδουλωμένοι μόνο στην κοιλιά και μεριμνώντας για όσα αφορούν την κοιλιά, σαν κτηνώδεις άνθρωποι που ζήλεψαν τον βίο των άλογων ζώων.

Δεν είναι λοιπόν σπουδαίο αν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται ως διάκονοι δικαιοσύνης, των οποίων το τέλος θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους. Ή μήπως δεν λέει ρητά το Πνεύμα, ότι στους ύστερους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, με την υποκρισία ανθρώπων που λένε ψέματα και έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση; Και πάλι, ότι στις έσχατες ημέρες θα έρθουν δύσκολοι καιροί· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από οίηση, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, οι οποίοι θα έχουν μεν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά θα έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. —Και όπως ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί αντιτάσσονται στην αλήθεια· άνθρωποι διεφθαρμένοι στον νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη· αλλά δεν θα προκόψουν περισσότερο, διότι η ανοησία τους θα γίνει ολοφάνερη σε όλους, όπως συνέβη και με εκείνους.

Διότι, όπως ακριβώς στην εποχή του Νώε ήρθε ξαφνικά ο κατακλυσμός και τους παρέσυρε όλους, έτσι θα είναι και η παρουσία Του. Υπαινίσσεται δε μέσα από αυτά τα παραδείγματα, τόσο των ανθρώπων κατά τον κατακλυσμό, όσο και των Σοδομιτών, ότι όταν έρθει ο Αντίχριστος, οι άτοπες ηδονές θα κυριεύσουν τους ανθρώπους, και θα γίνουν ακόλαστοι, και θα παραδοθούν σε αθέμιτες ηδονές, πράγμα ακριβώς που είπε και ο Απόστολος, ότι στις έσχατες ημέρες οι άνθρωποι θα είναι μάλλον φιλήδονοι παρά φιλόθεοι. Και δικαιολογημένα κατά τη βασιλεία του πλάνου θα ανθήσουν τα κακά. Διότι, αφού εκείνος είναι το καταγώγιο της πονηρίας και κάθε αμαρτίας, τι άλλο θα κάνει να επικρατήσει στην ελεεινή γενεά των ανθρώπων εκείνης της εποχής, παρά τα όσα ταιριάζουν απόλυτα σε αυτόν; Διότι από το ακάθαρτο τι καθαρό μπορεί να προκύψει; Τότε, λοιπόν, οι άνθρωποι θα ζουν μέσα σε κάθε λογής τρυφή, όπως την εποχή του Νώε, και δεν θα περιμένουν τίποτα το δυσάρεστο, αλλά και θα δυσπιστούν, εάν κάποιος τους μιλήσει για δυσάρεστα γεγονότα που πρόκειται να συμβούν, όπως ακριβώς και οι άνθρωποι την εποχή του Νώε και την εποχή του Λωτ. «Εκείνη την ημέρα, όποιος βρεθεί στο δώμα, και τα πράγματά του είναι μέσα στο σπίτι, ας μην κατέβει για να τα πάρει. Και εκείνος που βρίσκεται στον αγρό, ομοίως, ας μην επιστρέψει πίσω. Να θυμάστε τη γυναίκα του Λωτ. Όποιος ζητήσει να σώσει τη ζωή του, θα τη χάσει, και όποιος τη χάσει, θα την αναζωογονήσει.»