Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:5

ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσα από την υποκρισία ψευδολόγων ανθρώπων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση, μη γνωρίζοντας τίποτα, αλλά νοσεί γύρω από ζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, συνεχείς προστριβές ανθρώπων που έχουν διεφθαρμένο τον νου και έχουν στερηθεί την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους. Από αυτούς να απομακρύνεσαι. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Τις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από υπερηφάνεια, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της· και αυτούς να τους αποφεύγεις. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι, δουλεύοντας σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, ζώντας μέσα σε κακία και φθόνο, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον.

Πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος του Θεού να είναι καταρτισμένος και στολισμένος με κάθε καλό έργο και λόγο, και να πράττει τα πάντα με ευσχημοσύνη και τάξη, προς παραδειγματισμό όσων τον υπακούουν. Διότι ο ηγούμενος ονομάζεται ηγούμενος επειδή προηγείται στα έργα. Διότι ένα απλό όνομα δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών. Ο νέος λοιπόν, δηλαδή αυτός που ευνούχισε τον εαυτό του για τη βασιλεία, και η παρθένος, εάν δεν είναι σε όλα τέτοιοι, όπως ακριβώς οι αληθινοί μιμητές του Χριστού, δεν μπορούν να σωθούν. Διότι το να ονομάζεται κάποια παρθένος και να μην έχει τις ανάλογες, οικείες και αρμόζουσες αρετές, ο Κύριος χαρακτήρισε μια τέτοια παρθενία μωρή· διότι, όντας χωρίς φως και χωρίς έλαιο, αποκλείεται έξω από τη βασιλεία των ουρανών. Έχοντας στερηθεί τη χαρά του νυμφίου, θα συγκαταλεχθεί με εκείνους που μισούν τον νυμφίο· διότι αυτή που δεν έχει έργα νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, και εξαπατά τον εαυτό της. Ας δοκιμάζει όμως ο καθένας το δικό του έργο και ας ελέγχει τον εαυτό του, διαπιστώνοντας ότι η θρησκεία είναι μάταιη όταν ομολογούν ότι έχουν παρθενία και εγκράτεια, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή τους. Και ένας τέτοιος άνθρωπος περιβάλλεται την αγνεία με τον αγνό φόβο του Κυρίου.

Διότι πολλοί, πλάθοντας για τον εαυτό τους τη μορφή της ευσέβειας σαν ένα προσωπείο, «έχοντας όμως αρνηθεί τη δύναμή της», σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, λεηλατούν τον νου των πιο απλοϊκών, παρασύροντάς τους με απατηλά λόγια, και πείθοντάς τους να γλιστρήσουν μαζί τους σε παγίδα θανάτου και σε βάραθρο του άδη, σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι δεν έκριναν σωστό να μιλούν σε όσους τους πλησιάζουν για εκείνα τα οποία συμφωνούν με τις Ιερές Γραφές, αλλά όσα από μόνος του φαντάζεται ο αδόκιμος νους τους, αυτά τους πείθουν να φρονούν, μη γνωρίζοντας ούτε τι λένε, ούτε για ποια πράγματα διαβεβαιώνουν. «Εσύ όμως μένε σε εκείνα που έμαθες», όπως λέει ο Παύλος, «απέχοντας από μάταιες λογομαχίες», περιφρονώντας τα γραώδη λόγια των αιρετικών και αποφεύγοντας τους ανώφελους μύθους, διατηρώντας δε την πίστη με απλούς λογισμούς και εναποθέτοντας την παράδοση της Εκκλησίας σαν πολύτιμο κειμήλιο στα ταμεία της καρδιάς, να κρατάς τα διδάγματα που είναι αρεστά στον Θεό· ώστε να αναδειχθείς όχι μόνο λαμπρός στην πίστη, αλλά πλέον ολόλαμπρος και από τα ίδια τα κατορθώματα της ευσέβειας.

Εάν, αφού κατακτήσεις την αρετή, ο μισόκαλος ξεσηκώσει κάποιους εναντίον σου για να σε θλίψουν, μην δειλιάσεις, ούτε να προδώσεις την ευσέβεια από ανθρώπινο φόβο. Διότι είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού. Άκουγε τον Σωτήρα που λέει: εάν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν. Γι' αυτό πρέπει να αποφεύγεις τα διεφθαρμένα λόγια των κακόφρονων ανθρώπων και να μην προσέχεις μόνο την εξωτερική εμφάνιση ή τα λευκά μαλλιά, αλλά το φρόνημα του ανδρός. Διότι αυτοί είναι για τους οποίους ο Απόστολος λέει: έχουν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Πρόσεχε μήπως, συμφωνώντας με τα ψευδή λόγια τους και χάνοντας τη στενή και τεθλιμμένη οδό, ακούσεις, φλεγόμενος στο άσβεστο πυρ, εκείνη την πικρή και απαρηγόρητη φωνή, τη γεμάτη πένθος και πικρά δάκρυα: τέκνο, θυμήσου ότι έλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά. Τώρα όμως αυτός παρηγορείται εδώ, ενώ εσύ βασανίζεσαι. Αλλά να έχεις τον σκοπό σου στραμμένο μόνο προς τον Θεό, ώστε, αφού ζήσεις έναν ενάρετο βίο, να χαρεί η ψυχή σου στον μέλλοντα αιώνα μαζί με τους δικαίους. Και τη χαρά σου κανείς δεν θα την πάρει από εσένα. Διότι στον Θεό ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εάν, μετά την ολοκλήρωση της αγρυπνίας και του συνήθους κανόνα, θελήσεις να αγρυπνήσεις μόνος σου, και ο υποτακτικός θελήσει να κοιμηθεί λίγο, δώσε του ανάπαυση· διότι δεν μπορεί ένα παιδί να τρέξει, όπως έχει προειπωθεί, εξίσου με έναν τέλειο. Ακόμη και αν ασθενεί στο σώμα, μην τον αποβάλεις, αλλά κοπίασε μαζί του δείχνοντας μακροθυμία απέναντί του, σαν τον σοφό γεωργό που φύτεψε ένα καλό φυτό στο χωράφι του. Ας είναι κάθε προσπάθειά σου να παραστήσεις το σώμα του ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό, για να μην κατακριθούμε μαζί με εκείνους που κατηγορεί ο Απόστολος, λέγοντας: έχουν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Δίδασκε, λοιπόν, κάθε αγαθή πράξη στον υποτακτικό, διότι είναι γραμμένο: εάν βγάλεις το πολύτιμο από το ευτελές, θα γίνεις σαν το στόμα μου. Διότι, εάν οι δάσκαλοι αυτού του κόσμου δεν αποφεύγουν τις δυσκολίες των νηπιωδών ψυχών, ούτε αρνούνται να συναναστρέφονται με παιδιά για την ανθρώπινη αμοιβή, πόσο μάλλον πρέπει οι τέλειοι να ανέχονται τους αδύναμους για χάρη του Κυρίου; Επειδή είναι γραμμένο: αυτά λέγει ο Κύριος: μακάριος είναι αυτός που έχει σπέρμα στη Σιών και οικείους στην Ιερουσαλήμ.

Απόφευγε λοιπόν τα έργα και τη μίμησή τους, για να αποφύγεις μαζί με την καταδίκη και την ονομασία τους. Διότι είναι επικίνδυνοι στις προθέσεις και σκληροί στους τρόπους οι επικίνδυνοι κόλακες. Άλλοι μεν επιδιώκουν φανερά να εξαπατήσουν, ενώ άλλοι προσποιούνται ευλάβεια και υποκρίνονται ταπεινοφροσύνη, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «έχοντας μορφή ευσεβείας, έχοντας όμως αρνηθεί τη δύναμή της». Γι' αυτό και για να μην ελεγχθούν από την τεκνογονία, μεταχειρίζονται δόλο στις ηδονές· διότι έχει αφαιρεθεί από αυτούς ο φόβος του Θεού και η επίγνωσή Του, και όχι μόνο τα πράττουν, αλλά και επιδοκιμάζουν όσους τα πράττουν. Και αυτό το μεγάλο και βαρύ ασέβημα το υποβαθμίζουν υπερβολικά, ώστε να παγιδεύσουν κάθε άνθρωπο στην παράβαση των εντολών του Θεού. Διότι όπως εκείνοι που θέλουν να εξοντώσουν ένα λιοντάρι, αφού ακονίσουν το δόρυ, αλείφουν με μαύρο χρώμα το σίδερο για να κρύψουν τη λάμψη του, και έτσι του καταφέρνουν καίριο πλήγμα, έτσι και αυτοί μέσω του ευτελισμού και της άνομης κολακείας προσελκύουν τους υποτακτικούς τους στον όλεθρο της ψυχής τους.

Υπερηφανεύονται δήθεν για την εγκράτειά τους, ενώ πράττουν τα πάντα εσφαλμένα, καθώς βρίσκονται ανάμεσα σε γυναίκες και εξαπατούν γυναίκες από παντού, συνοδεύουν γυναίκες, συζούν μαζί τους και εξυπηρετούνται από αυτές· ευρισκόμενοι δε έξω από την αλήθεια, «έχουν αποκτήσει μόνο τη μορφή της ευσέβειας, ενώ έχουν αρνηθεί τη δύναμή της». Διότι, αν κάποιος εγκαταλείψει ένα μέρος οποιουδήποτε έργου, εγκαταλείπει ολόκληρο το πλήρωμά του εξαιτίας αυτού του ενός μέρους που έχει εγκαταλειφθεί. Γι' αυτό τα μυστήρια που τελούνται από αυτούς γίνονται μόνο με νερό, χωρίς καν να είναι μυστήρια, αλλά είναι ψευδείς πράξεις που γίνονται προς μίμηση των αληθινών. Εξού και θα ελεγχθούν ως προς αυτό από τον ευθύ λόγο του Σωτήρα, ο οποίος λέει: «δεν θα πιω από τούτο το γέννημα της αμπέλου, έως ότου το πιω καινούργιο μαζί σας στη βασιλεία των ουρανών».

Επειδή δε, καθώς φαίνεται, δεν παύει ο διάβολος να εργάζεται για τον εαυτό του μέσω των δικών του σκευών, ώστε οπωσδήποτε, σύμφωνα με όσα προειπώθηκαν από τον Κύριο και κηρύχθηκαν ομόφωνα από τον άγιο απόστολο για την προφύλαξη των πιστών, να προκαλέσει αποστασία επινοώντας νεωτερισμούς κατά της εκκλησιαστικής πίστεως, και αφού τώρα έχει προσεταιριστεί κάποιους με «μορφή ευσέβειας» και έχει επινοήσει μέσω αυτών «βέβηλες καινοφωνίες» ενάντια στην ευσεβή γνησιότητα του Μονογενούς Υιού του Θεού· ακούγοντας προηγουμένως μεν ότι κάποιοι περιφέρονται στην Αντιόχεια, αλλά και στην Αλεξάνδρεια, καθώς και στη Λυδία ή στην Ασία, και ότι ρίχνουν σπινθήρες ασέβειας στις ψυχές των πιο απλοϊκών, ελπίζαμε ότι εξαιτίας της θρασύτητας της ασέβειας και της τόσο μεγάλης αναίδειάς τους, και με την υπεράσπιση των κατά τόπους κυρίων συλλειτουργών, η επινοηθείσα αίρεση θα μαραινόταν και η κακία θα έσβηνε.

Επειδή δεν κατανοείς το νόημα του καθενός από αυτά που προβάλλεις και κάνοντας, τρόπον τινά, την αυθάδεια σύντροφο της ανοησίας σου, γεννάς μέσα σου πονηρές δοξασίες, αποξενώνοντας τον εαυτό σου από εκείνους που καυχιόσουν ότι έχεις ως πατέρες και καθοδηγητές προς το καλύτερο. Έτσι, έχοντας γίνει τρόπον τινά ο ίδιος πατέρας του εαυτού σου και απομονωμένος, καινοτόμησες για τον εαυτό σου όχι μόνο έναν υποκριτικό βίο αλλά και μια πίστη, η οποία φέρει μεν τη μορφή μιας ευσεβούς ομολογίας, αλλά έχει αρνηθεί τη δύναμή της και σε απομακρύνει από τον Θεό, αποδεικνύοντας αυτόν που την κατέχει άθεο μέσα στον κόσμο. Έπειτα, συγκεντρώνεις και παραθέτεις μαρτυρίες από τους αγίους υπέρ της κακοδοξίας που έχει αναιρεθεί από τους ίδιους τους αγίους, οι οποίες μάλιστα δεν συγκλίνουν καν προς το ίδιο σημείο. Διότι η ομίχλη που έχει περιβάλει τη διάνοιά σου δεν σου επιτρέπει να διακρίνεις ούτε καν αυτό.

Αλλά ο καθένας από εσάς ας τηρεί το Σάββατο πνευματικά, χαίροντας με τη μελέτη του νόμου και όχι με τη σωματική ανάπαυση, θαυμάζοντας τη δημιουργία του Θεού, όχι τρώγοντας χθεσινά φαγητά και πίνοντας χλιαρά ποτά, ούτε βαδίζοντας μετρημένα βήματα και χαίροντας με χορούς και χειροκροτήματα χωρίς νόημα. Και μετά την τήρηση του Σαββάτου, κάθε φιλόχριστος ας εορτάζει την Κυριακή, την αναστάσιμη, τη βασίλισσα, την ύπατη όλων των ημερών, την οποία περιμένοντας ο προφήτης έλεγε: «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Σε αυτήν ανέτειλε και η ζωή μας, και συντελέστηκε η νίκη κατά του θανάτου εν Χριστώ. Αυτόν αρνούνται τα τέκνα της απωλείας, οι εχθροί του σταυρού, των οποίων θεός είναι η κοιλιά, αυτοί που φρονούν τα επίγεια, οι φιλήδονοι και όχι φιλόθεοι, οι οποίοι έχουν την επίφαση της ευσεβείας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της, οι χριστέμποροι, που καπηλεύονται τον λόγο και πωλούν τον Ιησού, οι φθορείς των γυναικών και οι επιθυμητές των ξένων, οι άρπαγες των χρημάτων· από τους οποίους είθε να λυτρωθείτε με το έλεος του Θεού διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Ομιλία Ζ΄. Να γνωρίζεις δε τούτο, ότι στις έσχατες ημέρες θα ενσκήψουν καιροί χαλεποί· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άσπονδοι, άστοργοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς, γεμάτοι έπαρση, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας τη μορφή της ευσέβειας, ενώ έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Και αυτούς να τους αποφεύγεις.

Ανήμεροι. Από εκεί προέρχεται η ωμότητα, από εκεί η απανθρωπιά, όταν κάποιος είναι φιλάργυρος, όταν είναι φίλαυτος, όταν είναι αχάριστος, όταν είναι λάγνος. Αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς. — Προδότες της φιλίας· προπετείς, δηλαδή, μην έχοντας τίποτα το σταθερό. Τυφλωμένοι από υπεροψία· γεμάτοι αλαζονεία. Φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· έχοντας τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της. Και γράφοντας προς τους Ρωμαίους, λέει κάπως έτσι: «Έχοντας τη μορφή της γνώσεως και της αλήθειας μέσα στον νόμο». Αλλά εκεί μεν το αναφέρει επαινώντας το· εδώ όμως, σε σύγκριση με όλα τα ελαττώματα, αποδεικνύει ότι αυτό το αμάρτημα είναι το βαρύτερο. Γιατί άραγε; Επειδή δεν το χρησιμοποίησε με την ίδια ακριβώς σημασία. Διότι, όπως τη λέξη «εικόνα» πολλές φορές τη χρησιμοποιεί με την έννοια της ομοιώσεως, ενώ πολλές φορές για κάτι το άψυχο και τιποτένιο· όπως για παράδειγμα λέει και ο ίδιος γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Διότι ο μεν άνδρας δεν οφείλει να κατακαλύπτει την κεφαλή του, εφόσον είναι εικόνα και δόξα του Θεού»· ενώ ο Προφήτης λέει: «Πράγματι, σαν σε εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος»· και το λιοντάρι η Γραφή πότε μεν το εκλαμβάνει για να δηλώσει το βασιλικό μεγαλείο: «Κοιμήθηκε», λέει, «σαν λιοντάρι και σαν σκύμνος λιονταριού· ποιος θα τον εγείρει;»· πότε δε για να δηλώσει την αρπακτικότητα: «Σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται»· έτσι ακριβώς κάνουμε και εμείς το ίδιο.

Επομένως, η πίστη χωρίς έργα είναι μόνο ένα εξωτερικό σχήμα χωρίς δύναμη· και δικαιολογημένα. Διότι, όπως ακριβώς ένα σώμα ωραίο και θαλερό, όταν δεν έχει δύναμη, αλλά μοιάζει με ζωγραφισμένη εικόνα, έτσι είναι και η ορθή πίστη χωρίς τα έργα. Ας υποθέσουμε, δηλαδή, ότι κάποιος είναι φιλάργυρος, προδότης, προπετής, και παρόλα αυτά πιστεύει ορθά· ποιο είναι το όφελος, αν δεν διαθέτει τίποτε από όσα αρμόζουν στον Χριστιανό; Όταν δεν πράττει τίποτε από όσα χαρακτηρίζουν την ευσέβεια, αλλά ξεπερνά και τους ειδωλολάτρες στην ασέβεια; Όταν προκαλεί τη φθορά όσων τον συναναστρέφονται; Όταν γίνεται αιτία να βλασφημείται ο Θεός; Όταν δυσφημεί το δόγμα μέσα από τα έργα του; «Και αυτούς», λέει, «να τους αποφεύγεις».

Εάν, λοιπόν, πρόκειται να υπάρξουν τέτοιοι άνθρωποι στους έσχατους καιρούς, πώς λέει: «Και αυτούς να τους αποφεύγεις»; Είναι πιθανό, βέβαια, ότι και τότε υπήρχαν μερικοί τέτοιοι, έστω και όχι σε υπερβολικό βαθμό, αλλά πάντως υπήρχαν· η αλήθεια όμως είναι ότι μέσω εκείνου προτρέπει τους πάντες να αποφεύγουν τέτοιου είδους ανθρώπους. Διότι από αυτούς, λέει, είναι εκείνοι που εισχωρούν στα σπίτια και αιχμαλωτίζουν γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία παρασύρονται από ποικίλες επιθυμίες, που πάντοτε μαθαίνουν, και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.

Ηʹ. Και μην απορήσεις, εάν οι ποιμένες γίνονται λύκοι. Διότι, απευθυνόμενος σε επισκόπους και πρεσβυτέρους, ο απόστολος Παύλος έλεγε ότι από εσάς τους ίδιους θα αναδειχθούν άνδρες που θα μιλούν διεστραμμένα. Ώστε κανείς να μη σας πλανά, ο οποίος εξωτερικά έχει σχήμα αγγελικό και εσωτερικά διαβολικό. Γι' αυτό ο Ιησούς έλεγε: «Προσέχετε, μήπως σας πλανήσει κάποιος». Και εγώ πάλι τα ίδια θα πω: προσέχετε μήπως σας πλανήσει κάποιος, ούτε από τους έσω ούτε από τους έξω, είτε είναι επίσκοπος, είτε πρεσβύτερος, είτε διάκονος, είτε αναγνώστης, ή οποιοσδήποτε άλλος μιλάει διεστραμμένα. Αυτοί έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες· αυτοί έχουν τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Εσείς όμως, αγαπητοί, μην πλανηθείτε, αλλά όπως παραλάβατε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, έτσι να πορεύεστε εν Αυτώ· και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σας. Και για αυτά μεν, εδώ θα ολοκληρώσω τον λόγο μου· αφού δε μιλήσω λίγο για τα σημεία της συντέλειας, θα σταματήσω. Όταν όμως αρχίζω να μιλώ για τη συντέλεια, με καταλαμβάνει φρίκη και συγκλονίζομαι. Όλα βέβαια τα έργα του Κυρίου είναι θαυμαστά, μεγάλα, φοβερά και ένδοξα· το τέλος όμως της συντέλειας και το μυστήριο της Δευτέρας Παρουσίας Του, όντας πάνω από κάθε λόγο, νου και νόηση, υπερβαίνει κάθε περιγραφή και καταπλήσσει κάθε ακοή.

Εάν, λοιπόν, κάποιος καθαρίσει τον εαυτό του από αυτά, θα είναι σκεύος τιμημένο, αγιασμένο και εύχρηστο στον Δεσπότη, ετοιμασμένο για κάθε αγαθό έργο. Τις δε νεανικές επιθυμίες να τις αποφεύγεις· αντίθετα, να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την πίστη, την αγάπη και την ειρήνη μαζί με εκείνους που επικαλούνται τον Κύριο με καθαρή καρδιά. Τις ανόητες και απαίδευτες αναζητήσεις να τις αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν έριδες. Ο δε δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διδακτικός, ανεξίκακος, να παιδαγωγεί με πραότητα τους αντιφρονούντες, μήπως τυχόν τους δώσει ο Θεός μετάνοια ώστε να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, και να συνέλθουν από την παγίδα του διαβόλου, από τον οποίο έχουν αιχμαλωτιστεί ζωντανοί για να εκτελούν το δικό του θέλημα.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. «Αυτό δε να γνωρίζεις, ότι στις έσχατες ημέρες θα έρθουν καιροί χαλεποί. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από την υπεροψία, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· έχοντας μεν εξωτερικά τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της. Και αυτούς να τους αποφεύγεις. Διότι σε αυτούς ανήκουν εκείνοι που εισχωρούν στα σπίτια και αιχμαλωτίζουν γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία παρασύρονται από ποικίλες επιθυμίες, που πάντοτε μαθαίνουν, και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.

Επομένως, εφόσον έχουμε μπροστά μας τέτοιους αγώνες και άθλους και στεφάνους, μέχρι πότε εμείς θα εμπαζόμαστε από την προσποιητή μορφή ευσέβειας, υπηρετώντας τον Κύριο με επιτήδευση, ενώ φαινόμαστε ως κάτι άλλο στους ανθρώπους και ως κάτι άλλο φανερωνόμαστε σε Εκείνον που γνωρίζει τα κρυφά; Διότι, ενώ θεωρούμαστε άγιοι από πολλούς, παραμένουμε στην πραγματικότητα άγριοι στο ήθος, έχοντας τη μορφή της ευσέβειας αλλά μη κατέχοντας τη δύναμή της ενώπιον του Θεού, θεωρούμενοι παρθένοι και αγνοί από πολλούς, ενώ απέναντι σε Εκείνον που κατανοεί τα κρυφά μολυνόμαστε εσωτερικά μέσα στις ακαθαρσίες της συγκατάθεσης σε πορνικούς λογισμούς και λασπωνόμαστε από τις ενέργειες των παθών, και εξαιτίας της προσποιητής μας άσκησης επαναπαυόμαστε με έπαρση από τους επαίνους των ανθρώπων και τυφλώνεται ο νους μας.

Δεν είναι λοιπόν σπουδαίο αν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται ως διάκονοι δικαιοσύνης, των οποίων το τέλος θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους. Ή μήπως δεν λέει ρητά το Πνεύμα, ότι στους ύστερους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, με την υποκρισία ανθρώπων που λένε ψέματα και έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση; Και πάλι, ότι στις έσχατες ημέρες θα έρθουν δύσκολοι καιροί· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από οίηση, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, οι οποίοι θα έχουν μεν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά θα έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. —Και όπως ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί αντιτάσσονται στην αλήθεια· άνθρωποι διεφθαρμένοι στον νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη· αλλά δεν θα προκόψουν περισσότερο, διότι η ανοησία τους θα γίνει ολοφάνερη σε όλους, όπως συνέβη και με εκείνους.

Επειδή δεν μπορούν να δουν οι συνάνθρωποί τους πώς είναι πραγματικά η ψυχή τους, ούτε γίνονται αντιληπτοί από τους ανθρώπους ότι είναι γυμνοί από τα όπλα του Πνεύματος, ούτε ότι είναι ακόμη αδύναμοι και νήπιοι, κρύβουν τον εαυτό τους κάτω από το κάλυμμα της υποκρισίας και την προβιά του προβάτου· και επιθυμούν, μέσω της ωραιολογίας, να φαίνονται σε όλους ότι είναι ακριβώς όπως εκείνοι που απέκτησαν την κατά Χριστόν ηλικία με πολλούς κόπους, παρόλο που ίσως δεν στήριξαν καν τα θεμέλια της πίστης και της ελπίδας πάνω στην πέτρα, ούτε ύψωσαν την οικοδομή των αρετών πάνω στο θεμέλιο που είναι ο Χριστός. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όντας ακόμη ασταθείς και αδόκιμοι, καθώς παρασύρονται από την ορμή των πειρασμών και τη θύελλα των λογισμών, μπερδεύονται στα βήματά τους, σκοντάφτουν και πέφτουν κάτω οικτρά. Διότι, εάν όλοι έβλεπαν τι λογής είναι στην πραγματικότητα αυτοί που περιβάλλονται μόνο την εξωτερική μορφή της ευσέβειας σαν ένα σκηνικό, δεν θα μπορούσαν καν να σταθούν αντικριστά σε άνθρωπο, ούτε νομίζω να εμφανιστούν σε κανέναν· και μάλιστα εκείνοι που θεωρείται ότι υπερέχουν από τους άλλους στη γνώση και στον λόγο και νομίζουν ότι φέρουν μέσα τους τον βασιλικό χαρακτήρα, οι οποίοι, ενώ τιμώνται και σέβονται από τους πολλούς ως σοφοί, ευλαβείς και σώφρονες, δεν διαφέρουν σε τίποτα, ως προς τις κρυφές κινήσεις της ψυχής, από εκείνους που αφθονούν στην κακία.

Γι' αυτό σας παρακαλώ, αδελφοί εν Χριστώ, ας αγωνιστούμε σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, επειδή απαρνηθήκαμε τον κόσμο και τα του κόσμου, ώστε να εισέλθουμε από τη στενή πύλη, η οποία είναι η αποκοπή και η αποφυγή του σαρκικού μας φρονήματος και θελήματος. Διότι χωρίς να νεκρωθούμε ως προς τη σάρκα και τις επιθυμίες της και τα θελήματά της, δεν είναι δυνατόν να επιτύχουμε άνεση και απαλλαγή από τα κακά και την ελευθερία που έρχεται σε εμάς από την παρηγοριά του Αγίου Πνεύματος. Χωρίς δε αυτήν –εννοώ δηλαδή την επιφοίτηση του Πνεύματος– κανείς δεν θα δει τον Κύριο, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα. Διότι έκανες μεν καλό, σκορπίζοντας όλα σου τα χρήματα σε αυτούς που είχαν ανάγκη, αν βέβαια δεν κράτησες τίποτα για τον εαυτό σου όπως εκείνος ο Ανανίας, και εκτός από αυτά απαρνήθηκες τον κόσμο και τα του κόσμου, και ξεφεύγοντας από τον βίο και τις φροντίδες του έτρεξες σε λιμάνι ζωής, ενδυόμενος τη μορφή της ευσέβειας· συμφωνώ κι εγώ και σε επαινώ για αυτή σου την πράξη.

Γι' αυτό σου υπενθυμίζω να μην παρεκκλίνεις καθόλου από τη στάση σου, καθώς είσαι στηριγμένη πάνω στην ασάλευτη πέτρα της ορθοδοξίας, ούτε να γίνεις ευκολόπτοη και να αμφιταλαντεύεσαι από τις πτώσεις κάποιων, είτε λαϊκών είτε μοναχών, και όσων θεωρούν ότι είναι κάτι σπουδαίο, είτε απλώς οποιουδήποτε. Διότι οι τέτοιοι είναι ψευδάδελφοι, ψευδαπόστολοι, που διατηρούν μεν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. Πολλοί που φαίνονταν σοφοί, είχαν το σχήμα του αρχιερέα και έδιναν την εντύπωση αγίων κατά τα παλαιά χρόνια έπεσαν στην πλάνη· έλαμψαν όμως ως φωστήρες στον κόσμο λίγοι και αληθινοί σοφοί, οι οποίοι ζουν με τον φόβο του Θεού, επειδή αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου, και δεν θεώρησαν ότι αξίζουν πολλά· επειδή ο άνθρωπος κοιτάζει το πρόσωπο, ενώ ο Θεός βλέπει την καρδιά.

Κατήχηση ΡΚΒ΄. Περί του να πενθούμε τους αδελφούς μας που αποκόπηκαν και του να συγκρατούμε τις γλώσσες μας. Αδελφοί και πατέρες, σας ανακοινώθηκε μέσω της κατήχησης το περασμένο βράδυ, ότι αποκόπηκαν από την πνευματική κοινωνία τρεις αδελφοί μας. Αλλά πώς γίνεται να το μάθατε εσείς πριν από την κατήχηση και εμείς να σας διαβάσαμε μάταια τα γράμματα; Και από πού το μάθατε, αν όχι βέβαια από εκείνους που εισήλθαν, οι οποίοι δεν τήρησαν την κοινή εντολή, ούτε φοβήθηκαν το κρίμα της απειλής του Θεού; Ιδού λοιπόν, γι' αυτό πέφτουμε σαν τα φύλλα. Ιδού, γι' αυτό λιώνουμε «σαν το κερί μπροστά στη φωτιά». Ιδού, γι' αυτό δεν προχωρούμε σε καμία προκοπή, αλλά πηγαίνουμε προς τα πίσω. Πού είναι η αυστηρότητα της ασφάλειας της κατήχησης; Ή μάλλον πού είναι η πατρική παραγγελία των αγίων; Τρεις ώρες πέρασαν, όπως λέει ο άγιος του Θεού Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας το χωρίο των Πράξεων για τη Σαπφείρα, ότι δεν έμαθε τον θάνατο του άνδρα της Ανανία. Διότι τέτοια, λέει, ήταν η εχεμύθεια των μαθητών, ώστε να μην κάνουν γνωστά στους άλλους μαθητές τα όσα γίνονταν από τους δασκάλους, προτού αυτά ανακοινωθούν δημόσια από τους ίδιους. Εσείς όμως μάταια ακούτε, μάταια διαβάζετε, παρά μόνο για να γίνετε θηρευτές λέξεων και κλέφτες λόγων, για να μιλήσω με τα λόγια του Αποστόλου, έχοντας τη μορφή της υποταγής, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της.

Επομένως, ούτε καν αξίζουν να συγκριθούν, παρά μόνο όσο διαφέρει το φως από το σκοτάδι και η ζωή από τον θάνατο και η αλήθεια από τα όνειρα. Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι, ας χαιρόμαστε, αδελφοί, με «χαρά ανεκλάλητη και δεδοξασμένη», διότι αξιωθήκαμε την καλύτερη μερίδα, και διότι αποτελούμε σπόρο ενός τέτοιου γένους, γένους εκλεκτού και απαστράπτοντος από θεία ευγένεια. Όμως, ας μιμούμαστε επίσης, όσο είναι δυνατόν, τα δικά τους κατορθώματα, ώστε να μη φέρουμε ένα κενό όνομα, «έχοντας μεν τη μορφή της ευσέβειας, έχοντας όμως αρνηθεί τη δύναμή της». Επομένως, όπως ακριβώς σε ένα ιατρείο ο καθένας επιλέγει το φάρμακο για τη δική του ασθένεια· με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και εμείς, αποβλέποντας σε όσους ανήκουν στην ίδια τάξη με εμάς, ας αποκομίσουμε από εκεί αυτό που είναι ωφέλιμο. Λοιπόν, εγώ ο ανάξιος προς εκείνους που ποίμαναν θεάρεστα, ο οικονόμος προς εκείνους που οικονόμησαν πιστά και φρόνιμα, ο κελλαρίτης προς εκείνους που εκτέλεσαν τα καθήκοντά τους με διάκριση και ευσυνειδησία· το ίδιο ο κανονάρχης και ο ξενοδόχος· το ίδιο ο μάγειρας και ο τραπεζάρης· το ίδιο ο καθένας που είναι ταγμένος στην κάθε διακονία. Διότι έχουμε, εάν το επιθυμούμε, τα παραδείγματα.