Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:7

Εκείνο είναι απομάκρυνση από την αμαρτία· τούτο, οικείωση με τον Θεό. Ενός μόνο άνδρα, του Ιωάννη, ήταν το κήρυγμα, και όλους τους είλκυε προς τη μετάνοια· εσύ όμως, ενώ διδάσκεσαι από τους προφήτες: «Λουστείτε, καθαροί γίνετε»· ενώ νουθετείσαι μέσω των ψαλμών: «Προσέλθετε σε αυτόν και φωτιστείτε»· ενώ δέχεσαι το Ευαγγέλιο από τους αποστόλους: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού για άφεση αμαρτιών, και θα λάβετε την επαγγελία του Αγίου Πνεύματος»· ενώ προσκαλείσαι από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» (διότι όλα αυτά συνέτρεξαν σήμερα κατά το ανάγνωσμα)· διστάζεις και το σκέφτεσαι και χρονοτριβείς; Ενώ κατηχείσαι τον λόγο από νήπιο, δεν έχεις ακόμη συγκατατεθεί στην αλήθεια; Ενώ πάντοτε μαθαίνεις, δεν έφτασες ακόμη στην επίγνωση;

Ενός ανδρός, του Ιωάννη, ήταν το κήρυγμα, και προσέλκυε τους πάντες προς τη μετάνοια. Εσύ όμως, ενώ διδάσκεσαι από τους προφήτες: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί»· ενώ νουθετείσαι από τους Ψαλμούς: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε»· ενώ δέχεσαι το ευαγγελικό μήνυμα από τους αποστόλους: «Μετανοήστε, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου Ιησού για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε την επαγγελία του Πνεύματος»· ενώ σε προσκαλεί κοντά του ο ίδιος ο Κύριος, λέγοντας: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· διστάζεις, και το σκέφτεσαι, και το αναβάλλεις. Ενώ από νήπιο κατηχείσαι στον λόγο, δεν έχεις ακόμη αποδεχθεί την αλήθεια; Ενώ πάντοτε μαθαίνεις, δεν έφτασες ακόμη στην επίγνωση; Δοκιμαστής σε όλη σου τη ζωή, παρατηρητής μέχρι τα γηρατειά, πότε θα γίνεις Χριστιανός; Πότε θα σε αναγνωρίσουμε ως δικό μας; Πέρυσι περίμενες τον τωρινό καιρό, και τώρα πάλι αναμένεις τον επόμενο.

Αυτός, λοιπόν, ο οποίος κατηγορείται και αντικρούεται από όλους τους φιλοθέους και τους φίλους της ευσέβειας και δεν πείθεται από κανέναν, όπως ο ίδιος αποδεικνύει, απαιτεί να πείθει και να αναδιδάσκει ο ίδιος τους πάντες, ω της αλαζονείας, παρουσιάζοντας απολογία. Αλλά ας έχουν τα της απολογίας του όπως θέλουν, πρέπει όμως να αποφεύγονται και να καταδικάζονται ως κενά, ασεβή, και ως τέτοια που βλάπτουν και θλίβουν την Εκκλησία του Θεού, τα δόγματα που δεν συμφωνούν με τους αγίους Πατέρες μας, και «γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας» είναι όσα πρόσωπα πείθονται σε αυτά. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, αυτά που έχουν γραφτεί εδώ από τον Ακίνδυνο ως δικά μας, καθώς και όσα δόγματα ο Ακίνδυνος υπερασπίζεται ως δικά του. Και αν διαπιστώσουμε ότι ο Ακίνδυνος είναι αυτός που δεν ομολογεί σύμφωνα με την πατερική παράδοση περί των θείων δογμάτων, όπως ακριβώς και θα διαπιστώσουμε, αυτός είναι που εισάγει τις καινοφωνίες, αυτός που διδάσκει τους λόγους που απομακρύνουν από την υγιή πίστη, αυτός που προσθέτει καινοτομίες στην ιερή και ασφαλή μέχρι σήμερα πίστη μας, αυτός που είναι περιβόητος και ολοφάνερος για την κακότητα και την καινοτομία του, και, με απλά λόγια, ισχύουν για αυτόν όλα όσα ο ίδιος είπε στην αρχή και ενδιάμεσα γράφοντας εναντίον εκείνων που του αντιλέγουν.

Ναι, ω, τι απάτη και πλάνη και παραφροσύνη! Την οποία και εσύ ο ίδιος υπέστης, έχοντας παράφρονα θεωρήσει ως πολυθεϊστές τους αγίους και όσους συμφωνούν με αυτούς, και την οποία μετέδωσες σε ευκολόπιστα γυναικάρια που ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, καθώς και σε άνδρες που έχουν την ίδια νοοτροπία με αυτές, με αποτέλεσμα, σύμφωνα με εσένα και αυτούς, να κατατέμνετε τον έναν Θεό σε κτιστά και άκτιστα, και να αποκαλείτε πολυθεϊστές όσους φρονούν ότι ο ένας Θεός είναι κατά πάντα άκτιστος.

Εξάλλου, και εκείνος που ενώνει, ενώνει τουλάχιστον δύο πράγματα. Εμείς, λοιπόν, κατά το μέτρο που διαφέρει η ουσία από την ενέργεια, επειδή λέμε ότι αυτές είναι δύο, μπορούμε να τις ενώνουμε. Ο δε Ακίνδυνος, ακόμα κι αν μιλά για κάτι άκτιστο, εφόσον λέει ότι η ενέργεια και η ουσία δεν διαφέρουν καθόλου και δεν είναι δύο, δεν μπορεί καν να τις ενώσει. Και θα μπορούσε να πει το ίδιο με τον Ευνόμιο, ότι δηλαδή δεν πρέπει να ενώνεται η ενέργεια με την ουσία. Έτσι τα πάντα στρέφονται εναντίον του, όχι μόνο όσα λέει από μόνος του, αλλά και όσα προβάλλει από τους αγίους. Και όχι μόνο αυτά, αλλά και όσα επιχειρεί να παραθέσει από τους ασεβείς. Αλλά έτσι, με τον τρισκατάρατο Ευνόμιο, ενώ εμείς λέμε και φρονούμε τα αντίθετα και αυτός συμφωνεί μαζί του, προβάλλει παράφρονα τις ρήσεις των αγίων που είναι εναντίον του και εναντίον εκείνου σαν να είναι εναντίον μας, και εξαπατά τα γυναικάρια που δεν θέλουν ποτέ «να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», καθώς και όσους έχουν παρόμοια με αυτά διάνοια. Έπειτα σπεύδει να δείξει ότι η υπερούσια ουσία του Θεού είναι μεθεκτή και αποτελεί θεοποιό χάρη, την οποία προηγουμένως διαβεβαίωνε πως είναι κτίσμα, με αποτέλεσμα ο τρισάθλιος να λέει ότι το ίδιο πράγμα είναι συγχρόνως και κτίσμα και ουσία του Θεού. Όμως ισχυρίζεται ότι η ίδια αυτή ουσία είναι και αμέθεκτη, ώστε σύμφωνα με αυτόν το ίδιο πράγμα και κατά τον ίδιο τρόπο να είναι και μεθεκτό και αμέθεκτο, το οποίο είναι παρά φύσιν και αδύνατον, καθώς και (αλλότριο) στον ίδιο τον Θεό ως παρά φύσιν και κακό.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ Το «Αυτοί που ρωτούν από την κοιλιά και εκπαιδεύονται μέχρι τα γηρατειά» συμφωνεί με το «Πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας»· διότι «αυτοί που ρωτούν», δηλαδή εκείνοι που ερωτούν για να μάθουν και ακούν μεν, αλλά γερνούν μαζί με την αμάθεια, δεν ελέγχονται επειδή ήταν φιλομαθείς σε όλη τους τη ζωή (γιατί τότε θα τους είχε αποδεχθεί), ούτε επειδή είναι οψιμαθείς (γιατί και αυτό είναι μια δεύτερη αρετή, αφού είναι προτιμότερο να είναι κανείς οψιμαθής παρά αμαθής), αλλά επειδή, προσποιούμενοι διαρκώς ότι μαθαίνουν και αποδιώχνοντας την επιθυμία της σοφίας, αποδείχτηκαν γνήσια θρέμματα της απαιδευσίας.

Βʹ. Είδες πόση ζημιά περικλείει η ραθυμία; Είναι πικρός ύπνος, λάκκος των ψυχών, συνομιλητής, συγκάτοικος και δάσκαλος των πιο επιπόλαιων. Γι' αυτό και ο Παύλος, εξαιτίας της πολλής χαυνότητας και μαλθακότητας, τις ονομάζει γυναίκες, και όχι απλώς γυναίκες, αλλά γυναικάρια βεβαρημένα· διότι είναι συνήθεια σε τέτοιες γυναίκες να συγκεντρώνονται, να συνεδριάζουν και να φλυαρούν για όσα δεν πρέπει, τις οποίες δεν ποιμαίνει ο Θεός. Διότι δεν έθεσαν τον Θεό ενώπιόν τους· πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Εκείνος όμως που αγαπά τον Κύριο με όλη του την καρδιά, και διατηρεί τη μνήμη Του αλάνθαστη, μόλις ακούσει τον κήρυκα να προσκαλεί σε εκείνη την φοβερή και ζωοποιό θεοσφαγία, σηκώνεται με προθυμία· και πρώτα μεν συλλογίζεται μήπως τυχόν έχει κάτι εναντίον κάποιου, ή αν κάποιος άλλος έχει κάτι εναντίον του· και αφού υπερβεί αυτό το εμπόδιο της σωτηρίας, ελευθερώνοντας και λύνοντας τον εαυτό του από έναν τέτοιο σκληρό δεσμό, τρέχει προς την ακρόαση των θείων λογίων· όπως το ελάφι ποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι, τρέχοντας με πίστη και πόθο, καταφθάνει στον πνευματικό λιμένα του Θεού. Και αφού ανασυντάξει τον εαυτό του και συγκεντρώσει τον νου του, απορρίπτοντας εντελώς κάθε βιοτική μέριμνα, ετοιμάζει την ακοή του για την ακρόαση της αγγελικής μελωδίας· έπειτα, καθώς ο ιεροψάλτης Δαβίδ αναφωνεί: «Ελάτε και δείτε τα έργα του Θεού».

Διότι σε αυτούς ανήκουν εκείνοι που εισχωρούν στα σπίτια και αιχμαλωτίζουν γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία παρασύρονται από ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φθάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.

Εάν, λοιπόν, πρόκειται να υπάρξουν τέτοιοι άνθρωποι στους έσχατους καιρούς, πώς λέει: «Και αυτούς να τους αποφεύγεις»; Είναι πιθανό, βέβαια, ότι και τότε υπήρχαν μερικοί τέτοιοι, έστω και όχι σε υπερβολικό βαθμό, αλλά πάντως υπήρχαν· η αλήθεια όμως είναι ότι μέσω εκείνου προτρέπει τους πάντες να αποφεύγουν τέτοιου είδους ανθρώπους. Διότι από αυτούς, λέει, είναι εκείνοι που εισχωρούν στα σπίτια και αιχμαλωτίζουν γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία παρασύρονται από ποικίλες επιθυμίες, που πάντοτε μαθαίνουν, και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.

«Με ποικίλες», λέει, «επιθυμίες», δηλαδή χρημάτων, δόξας, ηδυπάθειας, αυθάδειας, τιμής. Ίσως δε να υπονοεί και άλλες αισχρές επιθυμίες. «Τα οποία πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας». Γιατί τα λέει αυτά; Όχι για να δείξει επιείκεια σε αυτές, αλλά για να τις απειλήσει σφοδρότατα. Διότι, επειδή έθαψαν τους εαυτούς τους σε εκείνες τις επιθυμίες και στα αμαρτήματα, πωρώθηκε η διάνοιά τους. «Και με τον ίδιο τρόπο που ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί ανθίστανται στην αλήθεια». Ποιοι είναι αυτοί οι μάγοι από την εποχή του Μωυσή; Και πώς τα ονόματά τους δεν αναφέρονται πουθενά αλλού; Είτε διασώθηκαν μέσω της άγραφης παράδοσης, είτε ήταν εύλογο να τα γνωρίζει ο Παύλος μέσω του Αγίου Πνεύματος. Έτσι και αυτοί, λέει, θα αντισταθούν στην αλήθεια, άνθρωποι με διεφθαρμένο τον νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη· «αλλά δεν θα προχωρήσουν περισσότερο». Διότι η ανοησία τους θα γίνει ολοφάνερη σε όλους, όπως ακριβώς έγινε και εκείνων. Αλλά δεν θα προκόψουν, λέει. Πώς λοιπόν λέει αλλού ότι «θα προκόψουν περισσότερο στην ασέβεια», ενώ εδώ λέει «δεν θα προκόψουν»;

Εάν, λοιπόν, κάποιος καθαρίσει τον εαυτό του από αυτά, θα είναι σκεύος τιμημένο, αγιασμένο και εύχρηστο στον Δεσπότη, ετοιμασμένο για κάθε αγαθό έργο. Τις δε νεανικές επιθυμίες να τις αποφεύγεις· αντίθετα, να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την πίστη, την αγάπη και την ειρήνη μαζί με εκείνους που επικαλούνται τον Κύριο με καθαρή καρδιά. Τις ανόητες και απαίδευτες αναζητήσεις να τις αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν έριδες. Ο δε δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, διδακτικός, ανεξίκακος, να παιδαγωγεί με πραότητα τους αντιφρονούντες, μήπως τυχόν τους δώσει ο Θεός μετάνοια ώστε να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, και να συνέλθουν από την παγίδα του διαβόλου, από τον οποίο έχουν αιχμαλωτιστεί ζωντανοί για να εκτελούν το δικό του θέλημα.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. «Αυτό δε να γνωρίζεις, ότι στις έσχατες ημέρες θα έρθουν καιροί χαλεποί. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από την υπεροψία, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· έχοντας μεν εξωτερικά τη μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της. Και αυτούς να τους αποφεύγεις. Διότι σε αυτούς ανήκουν εκείνοι που εισχωρούν στα σπίτια και αιχμαλωτίζουν γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες, τα οποία παρασύρονται από ποικίλες επιθυμίες, που πάντοτε μαθαίνουν, και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.