Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:8

Του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, επιστολή προς τον επίσκοπο και ομολογητή Αδέλφιο, κατά των Αρειανών. Έχοντας διαβάσει τα όσα γράφτηκαν από τη θεοσέβειά σου, αποδεχθήκαμε αληθινά την ευσέβειά σου προς τον Χριστό, και πρωτίστως δοξάσαμε τον Θεό, ο οποίος σου έδωσε τέτοια χάρη, ώστε και ορθή φρόνηση να έχεις, και να μην αγνοείς, κατά το δυνατόν, τις μεθοδείες του διαβόλου. Από την άλλη πλευρά, εκπλαγήκαμε με την κακόνοια των αιρετικών, βλέποντας πώς έχουν πέσει σε τόσο μεγάλο βάραθρο ασέβειας, ώστε να μην διατηρούν πλέον σώες ούτε τις αισθήσεις τους, αλλά να έχουν από παντού διεφθαρμένη τη διάνοια. Αυτό δε το επιχείρημά τους αποτελεί υποβολή του διαβόλου και μίμηση των παράνομων Ιουδαίων. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, ενώ ελέγχονταν από παντού, επινοούσαν προφάσεις εις βάρος του ίδιου τους του εαυτού, μόνο και μόνο για να αρνηθούν τον Κύριο και να επισύρουν πάνω τους τα όσα είχαν προφητευθεί εναντίον τους· με τον ίδιο τρόπο και αυτοί, βλέποντας τους εαυτούς τους να στηλιτεύονται από παντού και διαπιστώνοντας ότι η αίρεσή τους έχει γίνει βδελυκτή σε όλους, γίνονται εφευρέτες κακών, ώστε, μη σταματώντας τις μάχες τους ενάντια στην αλήθεια, να παραμείνουν αληθινά Χριστομάχοι. Διότι, από πού τους προέκυψε και αυτό το κακό; Πώς τόλμησαν καν να ξεστομίσουν αυτή τη νέα δυσφήμηση κατά του Σωτήρος; Αλλά, όπως φαίνεται, ο ασεβής είναι άνθρωπος πονηρός και όντως αδόκιμος ως προς την πίστη.

Σε αυτό το βιβλίο περιέχεται το πώς οι μάγοι των Αιγυπτίων, ο Ιάννης και ο Μαμβρής, στην αρχή μεν αντιστάθηκαν στον Μωυσή, αργότερα όμως, αφού ντροπιάστηκαν, αποχώρησαν· καθώς και η νομοθεσία περί του Πάσχα, η μεταβολή του πικρού νερού σε γλυκό, η παροχή των ορτυγομητρών, η εξ ουρανού χορήγηση του μάννα, και το νερό που ανέβλυσε για αυτούς από την πέτρα, την οποία ο Μωυσής ονόμασε Πειρασμό και Λοιδορία. Τότε ξεκίνησε και η τήρηση του Σαββάτου, και επίσης υποδεικνύεται εδώ η θεόθεν νομοθεσία που εδόθη στο όρος Σινά μέσω του Μωυσή σε δύο λίθινες πλάκες, καθώς και η κατασκευή της Σκηνής και των ενδυμάτων, τόσο του αρχιερέα όσο και των ιερέων. Αυτοί λοιπόν που τα κατασκεύασαν όλα είναι ο Βεσελεήλ από τη φυλή Ιούδα και ο Λιάβ από τη φυλή Δαν. Οι δε ποσότητες που αναλώθηκαν για τα έργα είναι: από χρυσό είκοσι εννέα τάλαντα και επτακόσιοι σίκλοι· από άργυρο εκατό τάλαντα (και χίλιοι επτακόσιοι εβδομήντα πέντε σίκλοι)· από χαλκό εβδομήντα τάλαντα και δύο χιλιάδες πεντακόσιοι σίκλοι.

Εμείς όμως ας φοβηθούμε Εκείνον που κρίνει σύμφωνα με το έργο του καθενός· διότι πρέπει, αφού αναχωρήσουμε από τον κόσμο αυτό, να κριθούμε για όλα όσα πράξαμε στον βίο μας. Ιδού, άλλωστε, και οι ημέρες μας τρέχουν σαν δειλινή σκιά. Έχοντας, λοιπόν, ως σκοπό τον βίο των Αγίων, ας κατευθύνουμε σύμφωνα με αυτόν το δικό μας σκάφος, ώστε, αφού φτάσουμε σε γαλήνιο λιμάνι, να απολαύσουμε αιώνια την άφθαρτη ζωή. Διότι τα λόγια αυτά ανήκουν σε ανθρώπους με διεφθαρμένο νου, αδόκιμους ως προς την πίστη, οι οποίοι όμως δεν θα προκόψουν περισσότερο.

Ιερή πανήγυρη που προέβαλε τις απαρχές της αγάπης του Χριστού· οχυρότατος χορός σαράντα πύργων, τον οποίο οικοδόμησε ο πάνσοφος τεχνίτης· αγία παράταξη που διασώθηκε από τον Θεό από το στόμα εκείνου του δεύτερου Φαραώ. Διότι, όπως ακριβώς ο Ιαννής και ο Ιαμβρής και ο Φαραώ αντιστάθηκαν στον Μωυσή και διαπομπεύθηκαν, έτσι και ο ηγεμόνας και ο Σατανάς, αντιπαρατιθέμενοι στους αγίους, γρήγορα εξουδετερώθηκαν. Διότι πώς μπορούσε να εκπορθήσει τους σαράντα αυτός που ντροπιάστηκε από έναν, τον πράο, στην Αίγυπτο;

Βλέπεις ότι αυτός που υπέμεινε εκουσίως τον σταυρό, αυτός είναι ο Κύριος της δόξης και ο Δημιουργός των πάντων; Βλέπεις ότι αυτός που υπέμεινε εκουσίως τον σταυρό, αυτός είναι που πρόκειται να αποστείλει τους Αγγέλους του με δυνατή φωνή σάλπιγγας για να επισυνάξει τους εκλεκτούς του από τους τέσσερις ανέμους, από τα άκρα των ουρανών έως τα άλλα άκρα τους; Βλέπεις ότι αυτός που υπέμεινε εκουσίως τον σταυρό, αυτός είναι που πρόκειται να έλθει με πολλή δόξα και δύναμη πάνω στις νεφέλες του ουρανού για να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη; Κανείς λοιπόν ας μην σε εξαπατήσει ώστε να απομακρυνθείς από την ορθή ομολογία της αγίας, άχραντης και ομοούσιας Τριάδας, ούτε να ανεχθείς να διαφθαρεί ο ευσεβής λογισμός σου από ανθρώπους με διεφθαρμένο νου, οι οποίοι είναι αδόκιμοι στην πίστη, υποδουλωμένοι στην προκατάληψη και συνεπαρμένοι από την ανθρώπινη δόξα. Διότι σε αυτούς έχει εκπληρωθεί ο λόγος του Προφήτη που λέει: δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν, διότι σκοτίστηκαν ώστε να μη βλέπουν με τα μάτια τους και να μην κατανοούν με την καρδιά τους.

ΜΑ΄. Τι θα μπορούσε, άραγε, να πει κανείς για εκείνους που εξαιτίας κενοδοξίας ή φιλαρχίας εκστομίζουν αδικία προς τα ύψη, οι οποίοι οπλίζονται με τις μεγαλαυχίες κάποιου Ιαννή ή Ιαμβρή, όχι εναντίον του Μωυσή, αλλά εναντίον της αλήθειας, και επαναστατούν κατά της υγιούς διδασκαλίας; Ή για την τρίτη μερίδα εκείνων, οι οποίοι εξαιτίας της απαιδευσίας τους και της θρασύτητας που την ακολουθεί, επιτίθενται σε κάθε λόγο με χοιρώδες πάθος και καταπατούν τα καλά μαργαριτάρια της αλήθειας;

αʹ. Στην προηγούμενη επιστολή έλεγε ότι το Πνεύμα ρητώς λέει πως στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν ορισμένοι από την πίστη· και πάλι σε άλλο σημείο, μέσα στην ίδια επιστολή, προφητεύει ότι κάτι τέτοιο πρόκειται να συμβεί στο μέλλον. Το ίδιο ακριβώς κάνει πάλι και εδώ, λέγοντας: «Αυτό δε να γνωρίζεις, ότι στους έσχατους καιρούς θα έλθουν καιροί δύσκολοι». Και το αποδεικνύει αυτό όχι μόνο από τα μελλοντικά, αλλά και από όσα έχουν ήδη προηγηθεί: «Όπως ακριβώς», λέει, «ο Ιαννής και ο Ιαμβρής εναντιώθηκαν στον Μωυσή». Και πάλι μέσα από συλλογισμούς: «Σε μια μεγάλη οικία δεν υπάρχουν μόνο χρυσά και αργυρά σκεύη». Γιατί άραγε το κάνει αυτό; Για να μην ταράζεται ο Τιμόθεος, ούτε και κανένας από εμάς, όταν θα υπάρχουν πονηροί άνθρωποι.

«Με ποικίλες», λέει, «επιθυμίες», δηλαδή χρημάτων, δόξας, ηδυπάθειας, αυθάδειας, τιμής. Ίσως δε να υπονοεί και άλλες αισχρές επιθυμίες. «Τα οποία πάντοτε μαθαίνουν και ποτέ δεν μπορούν να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας». Γιατί τα λέει αυτά; Όχι για να δείξει επιείκεια σε αυτές, αλλά για να τις απειλήσει σφοδρότατα. Διότι, επειδή έθαψαν τους εαυτούς τους σε εκείνες τις επιθυμίες και στα αμαρτήματα, πωρώθηκε η διάνοιά τους. «Και με τον ίδιο τρόπο που ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί ανθίστανται στην αλήθεια». Ποιοι είναι αυτοί οι μάγοι από την εποχή του Μωυσή; Και πώς τα ονόματά τους δεν αναφέρονται πουθενά αλλού; Είτε διασώθηκαν μέσω της άγραφης παράδοσης, είτε ήταν εύλογο να τα γνωρίζει ο Παύλος μέσω του Αγίου Πνεύματος. Έτσι και αυτοί, λέει, θα αντισταθούν στην αλήθεια, άνθρωποι με διεφθαρμένο τον νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη· «αλλά δεν θα προχωρήσουν περισσότερο». Διότι η ανοησία τους θα γίνει ολοφάνερη σε όλους, όπως ακριβώς έγινε και εκείνων. Αλλά δεν θα προκόψουν, λέει. Πώς λοιπόν λέει αλλού ότι «θα προκόψουν περισσότερο στην ασέβεια», ενώ εδώ λέει «δεν θα προκόψουν»;

Τι συνέβη όμως στην εποχή του Μωυσή, πες μου; Μέσα σε χώρα βαρβάρων δεν επέτρεψε ο Θεός και στους μάγους να επιδείξουν τα έργα τους; Δεν μνημονεύει και αυτή την ιστορία ο Παύλος; «Όπως ακριβώς ο Ιαννής και ο Ιαμβρής», λέει, «αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί θα αντισταθούν στην αλήθεια». Έτσι, ποτέ δεν έλειψαν ούτε τα σκάνδαλα ούτε εκείνοι που στεφανώνονται μέσα από αυτά. Όλα αυτά, λοιπόν, να αναλογίζεσαι, και όχι μόνο αυτά, αλλά και το πόσο κέρδος έχει προκύψει από αυτή την υπόθεση.

«Όπως ακριβώς ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί αντιστέκονται στην αλήθεια, άνθρωποι με διεφθαρμένο νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη, αλλά δεν θα προχωρήσουν περισσότερο. Διότι η ανοησία τους θα γίνει σε όλους καταφανής, όπως έγινε και εκείνων. Εσύ όμως έχεις ακολουθήσει πιστά τη διδασκαλία μου, την αγωγή, την πρόθεση, την πίστη, τη μακροθυμία, την αγάπη, την υπομονή, τους διωγμούς, τα παθήματα, σαν αυτά που μου συνέβησαν στην Αντιόχεια, στο Ικόνιο, στα Λύστρα, τέτοιους διωγμούς που υπέμεινα». Αναφέρεται σε αυτά που έπαθε εξαιτίας της Θέκλας. «Και από όλα με ελευθέρωσε ο Κύριος. Αλλά και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν». Αυτά τα υπενθύμισε επειδή ήταν πρόσφατα· τα άλλα τα παρέλειψε, ως γνωστά στον άνδρα. «Οι πονηροί άνθρωποι και οι αγύρτες θα προχωρήσουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι. Εσύ όμως να μένεις σταθερός σε αυτά που έμαθες και στα οποία βεβαιώθηκες, γνωρίζοντας από ποιον τα έμαθες, και ότι από βρέφος». Εδώ εννοεί τις θλίψεις, και τις οδύνες της στενής και τεθλιμμένης οδού της αρετής. «Γνωρίζεις τα ιερά γράμματα, τα οποία δύνανται να σε κάνουν σοφό προς σωτηρία, διά της πίστεως εν Χριστώ Ιησού». Εννοεί τον νόμο και τους προφήτες, οι οποίοι μπορούσαν να τον αναγάγουν στη σοφία, δηλαδή στον Χριστό. Διότι στο πρόσωπό Του εκπληρώθηκε και ο νόμος και οι προφήτες. Και το ότι γνώριζε τη Γραφή, είναι προφανές από όσα ιστόρησε ο Λουκάς γι’ αυτόν.

Δεν είναι λοιπόν σπουδαίο αν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται ως διάκονοι δικαιοσύνης, των οποίων το τέλος θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους. Ή μήπως δεν λέει ρητά το Πνεύμα, ότι στους ύστερους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, με την υποκρισία ανθρώπων που λένε ψέματα και έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση; Και πάλι, ότι στις έσχατες ημέρες θα έρθουν δύσκολοι καιροί· διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από οίηση, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, οι οποίοι θα έχουν μεν την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά θα έχουν αρνηθεί τη δύναμή της. —Και όπως ο Ιαννής και ο Ιαμβρής αντιστάθηκαν στον Μωυσή, έτσι και αυτοί αντιτάσσονται στην αλήθεια· άνθρωποι διεφθαρμένοι στον νου, αδόκιμοι ως προς την πίστη· αλλά δεν θα προκόψουν περισσότερο, διότι η ανοησία τους θα γίνει ολοφάνερη σε όλους, όπως συνέβη και με εκείνους.

Τι συμβαίνει λοιπόν; Τον φέρνει και αυτόν πάνω σε ένα φορείο, ανήμπορο από μόνος του να γυρίσει στο κρεβάτι. Και μπροστά του δεν τον εμφανίζει, επειδή φοβόταν τους ελέγχους του και επιπλέον αισθανόταν ντροπή απέναντι στον άγιο. Τον παραδίδει όμως στον Ιωάννη, τον επιφανέστερο των ασεβών, έναν άνθρωπο όμοιο στο όνομα με τον Ιαννή και τον Ιαμβρή, διεφθαρμένο στον νου και υπερασπιστή του ψεύδους, και τον εκθέτει σε δοκιμασία. Ο αιρετικός αποκρούεται από τον γενναίο άγιο, χλευάζεται σφοδρότερα για την επίθεση, και καταισχύνεται ο ίδιος.

Ακούστε τα αυτά, όλα τα έθνη, δώστε προσοχή όλοι οι κάτοικοι της οικουμένης στο τι συνέβη στους Γραικούς. Πριν από τον Αντίχριστο εμφανίστηκε αντίχριστος, αφαιρέθηκε από εμάς το σημείο της βασιλείας του Χριστού. Διότι, εάν αυτό, το οποίο αποτελεί την απεικόνιση της σωματικής του μορφής, δεν εμφανίζεται ανάμεσά μας φέροντας τον τύπο του σταυρού, αλλά το ένα απορρίπτεται και το άλλο γίνεται αποδεκτό, τότε ο Χριστός έχει μεριστεί ή μάλλον έχει αποδοκιμαστεί ο βασιλιάς που εξόντωσε τον διάβολο, και το δόρυ, με το οποίο έσφαξε τον εχθρό, έχει στεφανωθεί με το διάδημα της εξουσίας, υποτάσσοντας ως εχθρό αυτόν που τον κατέσφαξε, σημειώνοντας νίκη ίση με εκείνη του σφαγιασθέντος. Άκου, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη: τι είναι αυτή η αποστασία στην οποία περιέπεσε ο λαός του Θεού; Ακούστε, ανατολή και δύση, πώς τυφλώθηκε η Βυζαντίδα, πώς κουφάθηκε, αφού δεν άκουσε την ελεγκτική σας φωνή και δεν πρόσεξε την αποδεικτική σας μαρτυρία, αλλά αντιθέτως ακολούθησε τον Ιαννή και τον Ιαμβρή, τους πολέμιους του Χριστού, την ολέθρια δυάδα, την οποία γνωρίζω καλά ότι η Τριάδα σύντομα θα καταστρέψει, ώστε να οδηγηθεί στην απώλεια και αυτή η δυάδα, μαζί με τους δύο ασεβείς που καταστράφηκαν προηγουμένως, αποτελώντας το τετρακέφαλο άρμα του διαβόλου.