Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:10

Και πρώτα μεν δηλώνει ότι ενθυμείται τόσο την ευλάβειά του όσο και την πίστη των προγόνων του· έπειτα δε, ότι οι προερχόμενοι από την Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης, τον αποστράφηκαν, βλέποντας τα δεσμά του. Αντιθέτως, αποδέχθηκε τον Ονησιφόρο, ο οποίος ήλθε στη Ρώμη και παρέμεινε κοντά του. Του παραγγέλλει δε να αποφεύγει τις ανόητες συζητήσεις, διότι από αυτές γεννώνται έριδες. Επειδή και ο Υμέναιος και ο Φιλητός, έχοντας εκτραπεί κατ' αυτόν τον τρόπο, απομακρύνθηκαν από την αλήθεια, υποστηρίζοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη συμβεί, και ανατρέπουν την πίστη ορισμένων. Τον προτρέπει, λοιπόν, να προσέχει περισσότερο τον εαυτό του και τη διδασκαλία, και να γνωρίζει ότι κατά τους έσχατους καιρούς οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· και, προβλέποντας αυτά, να προφυλάσσει τους πιστούς, ώστε να μην εξαπατηθεί κανείς από αυτούς. Και αφού του απηύθυνε πολλές προτροπές σχετικά με τα ήθη και την ακρίβεια της διδασκαλίας, και του επισήμανε ότι ο καιρός πλέον της εκδημίας του έχει φθάσει, και ότι πρόκειται να προσφερθεί ως σπονδή και να μαρτυρήσει, του έδωσε την εντολή να μεταβεί κοντά του ταχέως, φέρνοντας τον φαιλόνη και τα βιβλία. Τον συμβούλευσε δε να φυλάγεται από τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, διότι του προξένησε πολλά δεινά· και με τον τρόπο αυτόν ολοκληρώνει την επιστολή.

Διότι ολόκληρη η υπόθεση των ευαγγελίων είχε ως εξής. Αφού δηλαδή ο Ματθαίος κήρυξε ότι ο Χριστός γεννήθηκε και συνελήφθη εκ Πνεύματος Αγίου, και ότι κατά θεία οικονομία προήλθε κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ, δημιουργήθηκε μια πλάνη σε όσους δεν κατανόησαν (χωρίς να είναι το ευαγγέλιο η αιτία της πλάνης τους, αλλά επειδή η δική τους διάνοια ήταν πεπλανημένη) τα όσα διατυπώθηκαν από το ευαγγέλιο με καλή πρόθεση για την παροχή βεβαιότητας σχετικά με αυτά. Εξαιτίας αυτού, οι οπαδοί του Κηρίνθου και του Εβίωνος τον θεώρησαν ψιλό άνθρωπο, καθώς και εκείνοι του Μηρίνθου και του Κλεοβίου ή Κλεοβούλου, και ο Κλαύδιος, ο Δημάς και ο Ερμογένης, οι οποίοι αγάπησαν τον παρόντα αιώνα και εγκατέλειψαν την οδό της αλήθειας. Διότι, φέρνοντας αντιρρήσεις στους μαθητές του Κυρίου εκείνον τον καιρό, προσπαθούσαν να στηρίξουν την ανοησία τους με βάση τη γενεαλογία του Αβραάμ και του Δαβίδ, σχηματίζοντας βέβαια εσφαλμένη άποψη, αλλά αναζητώντας από εκεί την αφορμή. Αντιμετωπίζονταν μάλιστα συχνά από τον άγιο Ιωάννη και τους ακολούθους του, τον Λεύκιο και πολλούς άλλους, αλλά η αναισχυντία, έχοντας αποβάλει κάθε ντροπή, επιδίωξε επίμονα να επισύρει τα δικά της κακά. Αμέσως δε μετά τον Ματθαίο, ο Μάρκος, ο οποίος έγινε ακόλουθος του αγίου Πέτρου στη Ρώμη, λαμβάνει την εντολή να συγγράψει το ευαγγέλιο και, αφού το έγραψε, αποστέλλεται από τον άγιο Πέτρο στη χώρα των Αιγυπτίων.

Διότι αυτό ανατέθηκε στον Λουκά, ο οποίος ήταν και αυτός ένας από τους εβδομήντα δύο που είχαν διασκορπιστεί εξαιτίας του λόγου του Σωτήρα, αλλά μέσω του αγίου Παύλου επέστρεψε πάλι στον Κύριο και του ανατέθηκε να κηρύξει το Ευαγγέλιο. Και κηρύττει πρώτα στη Δαλματία, στη Γαλλία, στην Ιταλία και στη Μακεδονία. Η αρχή δε έγινε στη Γαλλία, όπως λέει και για κάποιους από τους ακολούθους του στις επιστολές του ο ίδιος ο Παύλος: «Ο Κρήσκης, λέει, στη Γαλλία»· διότι όχι στη Γαλατία, όπως νομίζουν μερικοί πλανεμένοι, αλλά στη Γαλλία. 12. Πλην όμως, θα επανέλθω στο προκείμενο. Διότι, αν και ο Λουκάς ανήγαγε τις γενεαλογίες από τα κάτω προς τα άνω και έφτασε να δώσει έμφαση στην άνωθεν παρουσία του Θεού Λόγου, η οποία συνάμα συνδυάστηκε με την ένσαρκη οικονομία Του, προκειμένου να αποτρέψει την πλάνη από τους πεπλανημένους, δεν το κατανόησαν. Γι' αυτό αργότερα το Άγιο Πνεύμα αναγκάζει τον Ιωάννη, ο οποίος απέφευγε να συγγράψει το Ευαγγέλιο από ευλάβεια και ταπεινοφροσύνη, στην προχωρημένη του ηλικία, μετά τα ενενήντα έτη της ζωής του, μετά την επιστροφή του από την Πάτμο που έγινε επί Καίσαρα Κλαυδίου και αφού είχε διαμείνει αρκετά χρόνια στην Ασία, να εκθέσει γραπτώς το Ευαγγέλιο. Και δεν είχε ανάγκη να ομιλήσει λεπτομερώς περί της ένσαρκης παρουσίας· διότι αυτή είχε ήδη κατοχυρωθεί.

ΙΔ΄. Ο Σίλας, ο οποίος μαζί με τον Παύλο διακόνησε τον λόγο στην Κόρινθο, έγινε επίσκοπος. ΙΕ΄. Ο Κρήσκης, τον οποίο μνημονεύει ο απόστολος Παύλος στη δεύτερη προς Τιμόθεον επιστολή, ο οποίος, αφού έγινε επίσκοπος της Χαλκηδόνος των Γαλλιών, κήρυξε εκεί το ευαγγέλιο του Χριστού· επί αυτοκράτορος δε Τραϊανού, μαρτύρησε και ετάφη εκεί.

Ο Μάρκος, ο Αρίσταρχος, ο Δημᾶς, ο Λουκάς, οι συνεργάτες μου. Γιατί άραγε τοποθετεί τον Λουκά τελευταίο; Μολονότι αλλού λέγει: «Μόνος ο Λουκάς είναι μαζί μου». Και ο Δημᾶς, λέγει, ήταν ένας από εκείνους που τον εγκατέλειψαν, επειδή αγάπησαν τον παρόντα αιώνα. Αυτά όμως, έστω και αν έχουν λεχθεί σε άλλο σημείο, δεν πρέπει ωστόσο να τα αφήσουμε ανεξέταστα, ούτε να τα ακούμε απλώς, ούτε επιπόλαια. Πώς λοιπόν λέγει ότι τους ασπάζεται αυτός που τον έχει εγκαταλείψει;

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Φρόντισε να έλθεις σε μένα γρήγορα. Διότι ο Δημάς με εγκατέλειψε, επειδή αγάπησε τον παρόντα αιώνα, και πορεύθηκε στη Θεσσαλονίκη, ο Κρήσκης στη Γαλατία, ο Τίτος στη Δαλματία· μόνον ο Λουκάς είναι μαζί μου. Παράλαβε τον Μάρκο και φέρε τον μαζί σου, διότι μου είναι χρήσιμος για τη διακονία. Τον δε Τυχικό τον απέστειλα στην Έφεσο. Τον φαινόλη, τον οποίο άφησα στην Τρωάδα κοντά στον Κάρπο, φέρε τον όταν έρχεσαι, καθώς και τα βιβλία, προπαντός δε τις μεμβράνες.

Α'. Αξίζει να ερευνήσουμε πώς καλεί τον Τιμόθεο κοντά του, εφόσον του είχε εμπιστευθεί μία Εκκλησία και ένα ολόκληρο έθνος. Η πράξη αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα απερισκεψίας· διότι ο ίδιος ήταν έτοιμος να πάει σε αυτόν· άκουσέ τον, πράγματι, να λέει: «Εάν καθυστερήσω, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεσαι στον οίκο του Θεού». Αλλά για ποιον λόγο; Είχε περιέλθει σε μεγάλη ανάγκη και δεν ήταν πλέον κύριος των μετακινήσεών του· διέμενε σε δεσμωτήριο και είχε φυλακιστεί από τον Νέρωνα, και επρόκειτο από στιγμή σε στιγμή να πεθάνει. Για να μη συμβεί, λοιπόν, αυτό πριν δει τον μαθητή του, για τον λόγο αυτόν τον καλεί, ποθώντας να τον αντικρίσει πριν από την τελευτή του, και ίσως για να του παραδώσει πολλά παραγγέλματα· γι' αυτό λέει: «Φρόντισε να έλθεις σε εμένα πριν από τον χειμώνα. Διότι ο Δημάς με εγκατέλειψε, αγαπώντας τον παρόντα αιώνα». Και δεν λέει: «Για να σε δω πριν αναχωρήσω από τον βίο», πράγμα το οποίο θα τον λυπούσε πάρα πολύ· αλλά λέει: «Επειδή είμαι μόνος, δεν έχω κανέναν να μου συμπαρασταθεί. Διότι ο Δημάς με εγκατέλειψε, αγαπώντας τον παρόντα αιώνα, και πορεύθηκε στη Θεσσαλονίκη».

Δηλαδή, έχοντας αγαπήσει την άνεση, το ακίνδυνο και το ασφαλές, προτίμησε μάλλον να ζει τρυφηλά στο σπίτι του, παρά να ταλαιπωρείται μαζί μου και να συμμερίζεται τους παρόντες κινδύνους. Αυτόν μόνο κατέκρινε, όχι επειδή ήθελε να τον κατακρίνει, αλλά για να στηρίξει εμάς, ώστε να μην επιδεικνύουμε μαλθακότητα μπροστά στους κινδύνους και τους κόπους· διότι αυτό σημαίνει η φράση «αφού αγάπησε τον παρόντα αιώνα»· και ταυτόχρονα επειδή επιθυμούσε να προσελκύσει τον μαθητή. «Ο Κρήσκης», λέει, «πήγε στη Γαλατία, ο Τίτος στη Δαλματία». Αυτούς πλέον δεν τους κατακρίνει· διότι ο Τίτος ήταν πράγματι μεταξύ των εξαιρετικά αξιοθαύμαστων, σε τέτοιο βαθμό ώστε του εμπιστεύθηκε την εκκλησιαστική διοίκηση του νησιού, ενός νησιού όχι μικρού, αλλά πάρα πολύ μεγάλου, εννοώ την Κρήτη. «Μόνο ο Λουκάς είναι μαζί μου». Διότι αυτός παρέμενε απολύτως αχώριστος από εκείνον, όντας αυτός που έγραψε και το Ευαγγέλιο και τις καθολικές Πράξεις, καθώς ήταν φιλόπονος, φιλομαθής και καρτερικός. Για αυτόν αναφέρει γράφοντας: «Του οποίου ο έπαινος για το Ευαγγέλιο διαδίδεται σε όλες τις Εκκλησίες».

Τον βλέπουμε, λοιπόν, απομονωμένο από όλους. Διότι λέει: «Ο Δημάς με εγκατέλειψε· ο Κρήσκης αναχώρησε για τη Γαλατία, ο Τίτος για τη Δαλματία· ο Έραστος παρέμεινε στην Κόρινθο, τον δε Τρόφιμο τον άφησα ασθενή στη Μίλητο». «Φρόντισε να έλθεις πριν από τον χειμώνα. Σε ασπάζεται ο Εύβουλος, και ο Πούδης, και ο Λίνος, και η Κλαυδία». Για αυτόν τον Λίνο, αναφέρουν μερικοί ότι διετέλεσε δεύτερος επίσκοπος της Εκκλησίας των Ρωμαίων μετά τον Πέτρο. Και ο Λίνος, λέει, και η Κλαυδία.

«Διότι ο Δημάς με εγκατέλειψε». Θέλει να παρηγορήσει τη στενοχώρια του μαθητή, προτρέποντάς τον να έχει θάρρος, αφού ο ίδιος οδεύει προς τον στέφανο, έχοντας ολοκληρώσει τα πάντα. Πρέπει, λέει, να χαίρεσαι, όχι να λυπάσαι. «Επειδή αγάπησε τον παρόντα αιώνα και πήγε στη Θεσσαλονίκη». Δηλαδή, την άνεση και την τρυφή. «Ο Κρίσκης στη Γαλατία, ο Τίτος στη Δαλματία· ο Λουκάς είναι μόνος μαζί μου. Πάρε τον Μάρκο και φέρε τον μαζί σου· διότι μου είναι πολύ χρήσιμος για τη διακονία. Τον δε Τυχικό απέστειλα στην Έφεσο». Αυτούς δεν τους μέμφεται· διότι είχαν αποσταλεί για το κήρυγμα. «Τον φελόνη, τον οποίο άφησα στην Τρωάδα στον Κάρπο, φέρε τον ερχόμενος, καθώς και τα βιβλία, κυρίως τις μεμβράνες. Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά. Είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του· από αυτόν να φυλάγεσαι και εσύ. Διότι αντιστάθηκε πάρα πολύ στα λόγια μας». Ήταν γλωσσόκομο (θήκη) όπου φύλασσε τα βιβλία και τα έγγραφα.