Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:11

Και πρώτα μεν δηλώνει ότι ενθυμείται τόσο την ευλάβειά του όσο και την πίστη των προγόνων του· έπειτα δε, ότι οι προερχόμενοι από την Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης, τον αποστράφηκαν, βλέποντας τα δεσμά του. Αντιθέτως, αποδέχθηκε τον Ονησιφόρο, ο οποίος ήλθε στη Ρώμη και παρέμεινε κοντά του. Του παραγγέλλει δε να αποφεύγει τις ανόητες συζητήσεις, διότι από αυτές γεννώνται έριδες. Επειδή και ο Υμέναιος και ο Φιλητός, έχοντας εκτραπεί κατ' αυτόν τον τρόπο, απομακρύνθηκαν από την αλήθεια, υποστηρίζοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη συμβεί, και ανατρέπουν την πίστη ορισμένων. Τον προτρέπει, λοιπόν, να προσέχει περισσότερο τον εαυτό του και τη διδασκαλία, και να γνωρίζει ότι κατά τους έσχατους καιρούς οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· και, προβλέποντας αυτά, να προφυλάσσει τους πιστούς, ώστε να μην εξαπατηθεί κανείς από αυτούς. Και αφού του απηύθυνε πολλές προτροπές σχετικά με τα ήθη και την ακρίβεια της διδασκαλίας, και του επισήμανε ότι ο καιρός πλέον της εκδημίας του έχει φθάσει, και ότι πρόκειται να προσφερθεί ως σπονδή και να μαρτυρήσει, του έδωσε την εντολή να μεταβεί κοντά του ταχέως, φέρνοντας τον φαιλόνη και τα βιβλία. Τον συμβούλευσε δε να φυλάγεται από τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, διότι του προξένησε πολλά δεινά· και με τον τρόπο αυτόν ολοκληρώνει την επιστολή.

Ο Μάρκος, ο Αρίσταρχος, ο Δημᾶς, ο Λουκάς, οι συνεργάτες μου. Γιατί άραγε τοποθετεί τον Λουκά τελευταίο; Μολονότι αλλού λέγει: «Μόνος ο Λουκάς είναι μαζί μου». Και ο Δημᾶς, λέγει, ήταν ένας από εκείνους που τον εγκατέλειψαν, επειδή αγάπησαν τον παρόντα αιώνα. Αυτά όμως, έστω και αν έχουν λεχθεί σε άλλο σημείο, δεν πρέπει ωστόσο να τα αφήσουμε ανεξέταστα, ούτε να τα ακούμε απλώς, ούτε επιπόλαια. Πώς λοιπόν λέγει ότι τους ασπάζεται αυτός που τον έχει εγκαταλείψει;

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Φρόντισε να έλθεις σε μένα γρήγορα. Διότι ο Δημάς με εγκατέλειψε, επειδή αγάπησε τον παρόντα αιώνα, και πορεύθηκε στη Θεσσαλονίκη, ο Κρήσκης στη Γαλατία, ο Τίτος στη Δαλματία· μόνον ο Λουκάς είναι μαζί μου. Παράλαβε τον Μάρκο και φέρε τον μαζί σου, διότι μου είναι χρήσιμος για τη διακονία. Τον δε Τυχικό τον απέστειλα στην Έφεσο. Τον φαινόλη, τον οποίο άφησα στην Τρωάδα κοντά στον Κάρπο, φέρε τον όταν έρχεσαι, καθώς και τα βιβλία, προπαντός δε τις μεμβράνες.

Δηλαδή, έχοντας αγαπήσει την άνεση, το ακίνδυνο και το ασφαλές, προτίμησε μάλλον να ζει τρυφηλά στο σπίτι του, παρά να ταλαιπωρείται μαζί μου και να συμμερίζεται τους παρόντες κινδύνους. Αυτόν μόνο κατέκρινε, όχι επειδή ήθελε να τον κατακρίνει, αλλά για να στηρίξει εμάς, ώστε να μην επιδεικνύουμε μαλθακότητα μπροστά στους κινδύνους και τους κόπους· διότι αυτό σημαίνει η φράση «αφού αγάπησε τον παρόντα αιώνα»· και ταυτόχρονα επειδή επιθυμούσε να προσελκύσει τον μαθητή. «Ο Κρήσκης», λέει, «πήγε στη Γαλατία, ο Τίτος στη Δαλματία». Αυτούς πλέον δεν τους κατακρίνει· διότι ο Τίτος ήταν πράγματι μεταξύ των εξαιρετικά αξιοθαύμαστων, σε τέτοιο βαθμό ώστε του εμπιστεύθηκε την εκκλησιαστική διοίκηση του νησιού, ενός νησιού όχι μικρού, αλλά πάρα πολύ μεγάλου, εννοώ την Κρήτη. «Μόνο ο Λουκάς είναι μαζί μου». Διότι αυτός παρέμενε απολύτως αχώριστος από εκείνον, όντας αυτός που έγραψε και το Ευαγγέλιο και τις καθολικές Πράξεις, καθώς ήταν φιλόπονος, φιλομαθής και καρτερικός. Για αυτόν αναφέρει γράφοντας: «Του οποίου ο έπαινος για το Ευαγγέλιο διαδίδεται σε όλες τις Εκκλησίες».

Αφού παραλάβεις τον Μάρκο, φέρε τον μαζί σου. Για ποιον λόγο; Διότι μου είναι χρήσιμος για τη διακονία. Δεν το λέει για τη δική του ανάπαυση, αλλά για τη διακονία του Ευαγγελίου· διότι, αν και βρισκόταν σε δεσμά, δεν σταματούσε να κηρύττει. Άρα και τον Τιμόθεο για αυτόν τον λόγο τον καλούσε, όχι για δική του εξυπηρέτηση, αλλά χάριν του Ευαγγελίου, ώστε να μη δημιουργηθεί καμία ταραχή στους πιστούς κατά τον θάνατό του, αφού θα ήταν παρόντες πολλοί από τους μαθητές του, οι οποίοι θα εμπόδιζαν τους θορύβους και θα παρηγορούσαν όσους θα έφεραν αφόρητα τον θάνατό του. Διότι, βεβαίως, ήταν φυσικό να είναι αξιόλογοι άνδρες αυτοί που είχαν πιστέψει στη Ρώμη. Τον Τυχικό, εξάλλου, τον έστειλα στην Έφεσο. Τον φελώνη, τον οποίο άφησα στην Τρωάδα κοντά στον Κάρπο, όταν έρθεις φέρε τον, καθώς και τα βιβλία, και προπαντός τις μεμβράνες. Φελώνη εδώ ονομάζει το ιμάτιο· μερικοί όμως λένε ότι εννοεί τη θήκη, όπου τοποθετούνταν τα βιβλία.

Εάν όμως κάποιος αναρωτηθεί, γιατί άραγε γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο, παρόλο που και ο Σίλας ήταν μεταξύ των διακεκριμένων, και ο Λουκάς ομοίως· διότι λέει ο ίδιος γράφοντας: «Και ο Λουκάς είναι μόνος του μαζί μου»· και ο Κλήμης επίσης τύγχανε να είναι ένας από αυτούς που τον συνόδευαν· διότι λέει και για αυτόν: «Μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου»· για ποιον λόγο, λοιπόν, γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο; Διότι σε αυτούς είχε ήδη εμπιστευθεί Εκκλησίες, ενώ εκείνους τους περιέφερε ακόμη μαζί του· αυτούς, αντίθετα, τους είχε εγκαταστήσει σε συγκεκριμένους τόπους. Τόσο μεγάλη ήταν η υπεροχή της αρετής του, ώστε καθόλου δεν στάθηκε εμπόδιο η νεότητα. Γι' αυτό γράφοντας λέει: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [και πάλι λέει: «Τις νεότερες ως αδελφές».] Διότι, όταν υπάρχει αρετή, όλα τα υπόλοιπα είναι περιττά, και τίποτα δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο. Εξάλλου, και όταν ομιλεί περί επισκόπων, και αφού αναφέρει πολλά για αυτούς, πουθενά δεν θέτει ακριβείς προϋποθέσεις για την ηλικία. Και εάν γράφοντας αναφέρει, «να έχει τέκνα σε υποταγή» και «άνδρας μίας γυναίκας», δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι είναι αναγκαίο να έχει κανείς και τέκνα και γυναίκα, αλλά, εάν τυχόν συμβεί ποτέ να προέρχονται από τους κοσμικούς, να είναι τέτοιοι που να γνωρίζουν πώς να προΐστανται και της οικίας τους και των παιδιών τους και όλων των άλλων. Διότι εάν ήταν κοσμικός, και δεν αποδείχθηκε ικανός ούτε σε αυτά, πώς θα μπορούσε να του εμπιστευθεί κανείς τη φροντίδα της Εκκλησίας;

«Διότι ο Δημάς με εγκατέλειψε». Θέλει να παρηγορήσει τη στενοχώρια του μαθητή, προτρέποντάς τον να έχει θάρρος, αφού ο ίδιος οδεύει προς τον στέφανο, έχοντας ολοκληρώσει τα πάντα. Πρέπει, λέει, να χαίρεσαι, όχι να λυπάσαι. «Επειδή αγάπησε τον παρόντα αιώνα και πήγε στη Θεσσαλονίκη». Δηλαδή, την άνεση και την τρυφή. «Ο Κρίσκης στη Γαλατία, ο Τίτος στη Δαλματία· ο Λουκάς είναι μόνος μαζί μου. Πάρε τον Μάρκο και φέρε τον μαζί σου· διότι μου είναι πολύ χρήσιμος για τη διακονία. Τον δε Τυχικό απέστειλα στην Έφεσο». Αυτούς δεν τους μέμφεται· διότι είχαν αποσταλεί για το κήρυγμα. «Τον φελόνη, τον οποίο άφησα στην Τρωάδα στον Κάρπο, φέρε τον ερχόμενος, καθώς και τα βιβλία, κυρίως τις μεμβράνες. Ο Αλέξανδρος ο χαλκουργός μού προξένησε πολλά κακά. Είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει σύμφωνα με τα έργα του· από αυτόν να φυλάγεσαι και εσύ. Διότι αντιστάθηκε πάρα πολύ στα λόγια μας». Ήταν γλωσσόκομο (θήκη) όπου φύλασσε τα βιβλία και τα έγγραφα.

Αλλά δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι γνωρίζω ότι και ο θεσπέσιος Παύλος εγκαταλείφθηκε μόνος στα δεσμά: «στην πρώτη μου», λέει, «απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε» και «ο Λουκάς είναι μόνος μαζί μου». Διότι η καρτερία και η υπομονή δεν χαρακτηρίζουν τους πάντες· γι' αυτό και ο Κύριος, αφού ανέφερε τις θλίψεις και τους πειρασμούς στους οποίους επρόκειτο να αγωνιστούν όσοι είχαν πιστέψει σε αυτόν, πρόσθεσε: «εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Γνωρίζω επίσης και πριν από αυτόν τον προφήτη Δαβίδ να οδύρεται για την εγκατάλειψη από τους πολλούς και να την προβάλλει ως ικεσία προς τον Θεό: «σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος, διότι λιγόστεψαν οι αλήθειες από τους υιούς των ανθρώπων». Και τι αναφέρω τον έναν ή τον άλλον; Γνωρίζω τον δικό μου Δεσπότη και Θεό, όταν συνελήφθη και οδηγούνταν στο δεσμωτήριο, να εγκαταλείπεται μόνος· διότι λέει: «αφού τον άφησαν, όλοι έφυγαν». Τι το παράξενο λοιπόν εάν και εμάς τώρα, ανθρώπους οικτρούς και ελεεινούς, ανθρώπους που δεν τους παραχωρείται ούτε τον αέρα να αναπνέουν ελεύθερα, ανθρώπους που κατοικούν σε δεσμωτήριο, προσδοκούν αμέτρητους θανάτους καθημερινά και έχουν στερηθεί κάθε αγαθή ελπίδα, εάν και εμάς σκέφτηκε κάποιος να εγκαταλείψει;