Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:17

Στον Ψαλμό 20, 2-5, Αστέριος. Εκείνοι που προσεύχονταν υπέρ του Δαβίδ πριν από τον παρόντα ψαλμό έλεγαν: «Σώσε, Κύριε, τον βασιλιά και εισάκουσέ μας την ημέρα κατά την οποία θα σε επικαλεστούμε». Και πάλι: «Η σωτηρία της δεξιάς του έρχεται με κραταιά έργα». Όταν τον είδαν να ενδυναμώνεται από τον Θεό εναντίον των εχθρών του και να διασώζεται παραδόξως, έλεγαν γεμάτοι ευχαριστία: «Κύριε, με τη δύναμή σου θα ευφρανθεί ο βασιλιάς». Διότι, έστω κι αν πολιορκείται συνεχώς από θλίψεις, μέσα σε μεγάλη δοκιμασία θλίψης η χαρά του περισσεύει, επειδή ενδυναμώνεται με την υπομονή, λέγοντας: «Ο Κύριος στάθηκε δίπλα μου και με ενδυνάμωσε». Και καθένας που κυριαρχεί στα πάθη του είναι ένας βασιλιάς που ευφραίνεται με τη δύναμη του Θεού, δηλαδή με την ευαγγελική διδασκαλία. Αυτό ακριβώς δηλώνοντας έλεγε ο Απόστολος: «Διότι δεν ντρέπομαι για το Ευαγγέλιο, επειδή είναι δύναμη Θεού για σωτηρία». Επειδή, λοιπόν, το Ευαγγέλιο είναι και δύναμη και σωτηρία, «και για τη σωτηρία που του δίνεις θα αγαλλιάσει σφόδρα»· διότι ο Ιησούς θεράπευσε με το Ευαγγέλιο ολόκληρη την οικουμένη που ασθενούσε. «Του έδωσες την επιθυμία της καρδιάς του»· στον μεν Δαβίδ την επιθυμία για τις εντολές του Θεού. Διότι ο ίδιος είπε: «Η ψυχή μου πόθησε σφοδρά να επιθυμεί τα κρίματα της δικαιοσύνης σου».

Ο Αρίσταρχος ήταν μαζί του, τον οποίο και δικαιολογημένα κάπου στις επιστολές τον αποκαλεί συναιχμάλωτό του. Και ο Λουκάς, ο οποίος μας παρέδωσε γραπτώς τις Πράξεις των Αποστόλων, με αυτά ολοκλήρωσε την ιστορία, σημειώνοντας ότι ο Παύλος διέτριψε ολόκληρη διετία στη Ρώμη ελεύθερος και κήρυττε τον λόγο του Θεού ανεμπόδιστα. Τότε λοιπόν, αφού απολογήθηκε, η παράδοση αναφέρει ότι ο απόστολος ξεκίνησε πάλι για τη διακονία του κηρύγματος, και όταν ήλθε για δεύτερη φορά στην ίδια πόλη, τελειώθηκε με το μαρτύριό του· κατά τη διάρκεια του οποίου, ευρισκόμενος στα δεσμά, συντάσσει τη Δεύτερη προς Τιμόθεον Επιστολή, επισημαίνοντας ταυτόχρονα και την προηγούμενη απολογία του και την επικείμενη τελείωσή του. Δέξου λοιπόν και για αυτά τις δικές του μαρτυρίες: «Κατά την πρώτη μου», λέει, «απολογία, κανείς δεν παραστάθηκε κοντά μου, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν (ας μην τους καταλογιστεί), ο Κύριος όμως στάθηκε δίπλα μου και με ενδυνάμωσε, ώστε δι' εμού το κήρυγμα να εκπληρωθεί και να το ακούσουν όλα τα έθνη, και λυτρώθηκα από το στόμα του λέοντα». Σαφώς, λοιπόν, παριστάνει μέσω αυτών ότι, την πρώτη φορά, προκειμένου να ολοκληρωθεί μέσω αυτού το κήρυγμα, λυτρώθηκε από το στόμα του λέοντα, αποκαλώντας με αυτόν τον τρόπο, όπως φαίνεται, τον Νέρωνα εξαιτίας της σκληρότητάς του.

Γι' αυτό, λοιπόν, δεν πρόσθεσε στη συνέχεια κάτι παρόμοιο με το: «θα με ελευθερώσει από το στόμα του λέοντος»· διότι έβλεπε με το πνεύμα το επικείμενο τέλος του, εξαιτίας του οποίου λέει, προσθέτοντας στη φράση: «και ελευθερώθηκα από το στόμα του λέοντος», το εξής: «θα με ελευθερώσει ο Κύριος από κάθε πονηρό έργο και θα με σώσει στην επουράνια βασιλεία του», υποδηλώνοντας το άμεσο μαρτύριό του. Αυτό το προλέγει άλλωστε σαφέστερα στην ίδια επιστολή, λέγοντας: «διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φτάσει». Τώρα, λοιπόν, στη δεύτερη επιστολή προς τον Τιμόθεο, δηλώνει ότι μόνο ο Λουκάς ήταν μαζί του όταν έγραφε, ενώ κατά την πρώτη του απολογία δεν ήταν ούτε και αυτός· γι' αυτό δικαιολογημένα ο Λουκάς περάτωσε τη συγγραφή των Πράξεων των Αποστόλων σε εκείνο τον χρόνο, εξιστορώντας τα γεγονότα μέχρι την περίοδο που ήταν μαζί με τον Παύλο. Αυτά τα αναφέραμε για να καταδείξουμε ότι το μαρτύριο του Παύλου δεν συντελέστηκε κατά την παραμονή του στη Ρώμη την οποία κατέγραψε ο Λουκάς. Είναι βεβαίως πιθανό ότι στην αρχή, επειδή ο Νέρων ήταν πιο ήπιος, έγινε ευκολότερα αποδεκτή η απολογία του Παύλου υπέρ του δόγματος, αλλά όταν εκείνος προχώρησε σε αθέμιτα εγκλήματα, μαζί με τα άλλα επιχειρήθηκαν και οι διώξεις εναντίον των αποστόλων.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΣΤΗΝ ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ. ΥΠΟΘΕΣΗ. α΄. Οι Φιλιππήσιοι προέρχονται από τους Φιλίππους, πόλη της Μακεδονίας, η οποία ονομάστηκε έτσι από τον οικιστή της και αποτελεί ρωμαϊκή αποικία (κολωνία), όπως αναφέρει ο Λουκάς: Εκεί μεταστράφηκε η πορφυροπώλιδα, γυναίκα εξαιρετικά ευλαβής και προσεκτική· εκεί πίστεψε ο αρχισυνάγωγος· εκεί μαστιγώθηκε ο Παύλος μαζί με τον Σίλα· εκεί οι στρατηγοί τούς παρακάλεσαν να αναχωρήσουν, επειδή τους φοβήθηκαν· και το κήρυγμα είχε λαμπρή αρχή. Και ο ίδιος μαρτυρεί για αυτούς πολλά και σπουδαία, αποκαλώντας τους στεφάνι του και λέγοντας ότι έχουν υποφέρει πολλά: «Διότι σε εσάς χαρίστηκε από τον Θεό», λέγει, «όχι μόνο το να πιστεύετε σε Αυτόν, αλλά και το να πάσχετε για Εκείνον». Όταν δε τους έγραφε, συνέβαινε να είναι φυλακισμένος. Γι' αυτό λέγει: «Ώστε τα δεσμά μου έγιναν φανερά ότι είναι για τον Χριστό σε όλο το πραιτώριο»· ονομάζοντας πραιτώριο τα ανάκτορα του Νέρωνα. Αλλά φυλακίστηκε και αφέθηκε ελεύθερος, και αυτό το δήλωσε προς τον Τιμόθεο, λέγοντας: «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν συμπαραστάθηκε μαζί μου, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν· ας μην τους καταλογιστεί· όμως ο Κύριος στάθηκε δίπλα μου και με ενδυνάμωσε». Δείχνει, λοιπόν, ότι αυτά τα δεσμά στα οποία βρισκόταν συνέβησαν πριν από εκείνη την απολογία. Διότι είναι προφανές ότι ο Τιμόθεος δεν ήταν παρών τότε: «Διότι στην πρώτη μου», λέγει, «απολογία κανείς δεν συμπαραστάθηκε μαζί μου».

Διότι περί αυτού λέει: «Κατά την πρώτη μου απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε· ας μην τους καταλογισθεί· αλλά ο Κύριος μου συμπαραστάθηκε και με ενδυνάμωσε». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, προφητεύει ήδη και τώρα με τα λόγια: «Δια της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού», λέγοντας: «σύμφωνα με τη σταθερή προσδοκία και την ελπίδα μου». Διότι έτσι, λέει, ελπίζω. Διότι, για να μην επαφιέμεθα πάλι εμείς εξ ολοκλήρου στις προσευχές των άλλων, χωρίς εμείς οι ίδιοι να εισφέρουμε τίποτα, δες πώς προτάσσει τη δική του συμβολή, την ελπίδα, η οποία είναι η αιτία όλων των αγαθών, ακριβώς όπως λέει ο προφήτης: «Ας έλθει, Κύριε, το έλεός σου επάνω μας, καθώς ελπίσαμε σε εσένα»· όπως επίσης και αλλού λέει: «Ατενίστε στις αρχαίες γενεές και δείτε· ποιος έλπισε στον Κύριο και καταισχύνθηκε;». Και πάλι αυτός ο μακάριος λέει: «Η δε ελπίδα δεν καταισχύνει».

Άκουσε τι λέει πάλι: «Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς, όχι όμως εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου». Και για τον Επαφρόδιτο λέει: «Διότι πράγματι ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο, αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη». Και πάλι: «Πιεστήκαμε», λέει, «υπερβολικά, πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε να φτάσουμε σε απόγνωση ακόμα και για τη ζωή μας. Αλλά εμείς οι ίδιοι δεχθήκαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, ώστε να μη στηριζόμαστε στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό, ο οποίος μας διέσωσε από τόσο φοβερούς θανάτους, και θα μας διασώσει». Και πάλι: «Διασώθηκα από το στόμα του λιονταριού, και θα με διασώσει ο Κύριος». Και παντού θα τον βρούμε να καυχάται γι' αυτό, ότι δηλαδή σώθηκε χάρη στο έλεος.

Ποια δε πρώτη απολογία εννοεί; Είχε ήδη παρουσιαστεί στον Νέρωνα και διέφυγε· επειδή όμως κατήχησε τον οινοχόο του, τότε εκείνος τον αποκεφάλισε. Ιδού πάλι προτροπή προς τον μαθητή μέσω των όσων ακολουθούν: «Αλλά ο Κύριος στάθηκε στο πλευρό μου και με ενδυνάμωσε». Διότι αυτόν που εγκαταλείπεται από τους ανθρώπους, ο Θεός δεν τον αφήνει να πάθει τίποτα το δεινό. Και «με ενδυνάμωσε», λέει· δηλαδή, μου χάρισε παρρησία, δεν με άφησε να καταπέσω. «Ώστε δι' εμού να πληροφορηθεί το κήρυγμα»· δηλαδή, να εκπληρωθεί. Δες τη μεγάλη του ταπεινοφροσύνη. Δεν με ενδυνάμωσε, λέει, ως κάποιον που ήταν άξιος να λάβει τη δωρεά, αλλά «για να πληροφορηθεί το κήρυγμα», το οποίο μου είχε εμπιστευθεί.

Όπως ακριβώς αν κάποιος έφερε πορφύρα και διάδημα και χάρη σε αυτήν σωζόταν. «Και για να ακούσουν», λέει, «όλα τα έθνη». Τι σημαίνει αυτό; Για να γίνει, λέει, σε όλους ολοφάνερη και η λαμπρότητα του κηρύγματος, και η μέριμνα της πρόνοιας για εμένα. «Και με ελευθέρωσε από το στόμα του λέοντος· και θα με ελευθερώσει ο Κύριος από κάθε έργο πονηρό». Δες πώς έφτασε παρά λίγο να πεθάνει. Έπεσε μέσα στον ίδιο τον φάρυγγα του λέοντος. Διότι λέοντα ονομάζει τον Νέρωνα, εξαιτίας του θηριώδους, του ισχυρού και του απτόητου χαρακτήρα της βασιλείας του.

«Και με λύτρωσε», λέει, «ο Κύριος, και θα με λυτρώσει». Εάν όμως επρόκειτο να τον λυτρώσει ξανά, πώς έλεγε ότι «ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»; Αλλά πρόσεξε τα λόγια του. «Με λύτρωσε», λέει, «από το στόμα του λέοντα»· και πάλι «θα με λυτρώσει», όχι πλέον από το στόμα, αλλά από τι; «Από κάθε πονηρό έργο». Διότι τότε μεν με άρπαξε από τους κινδύνους· επειδή όμως επιτελέστηκε ό,τι ήταν αρκετό για το Ευαγγέλιο, θα με λυτρώσει πάλι από κάθε αμάρτημα, δηλαδή δεν θα με αφήσει να αναχωρήσω από τη ζωή καταδικασμένος.

Αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, ώστε να μην στηριζόμαστε στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό, ο οποίος μας λύτρωσε από τόσο μεγάλους θανάτους και θα μας λυτρώσει· και πάλι: Λυτρώθηκα από το στόμα του λέοντος· και θα με λυτρώσει ο Κύριος. Και παντού θα τον βρούμε να καυχάται για αυτό ακριβώς, ότι δηλαδή σώθηκε χάρη στο έλεος.

Γι' αυτό και τον αποκαλεί λέοντα στην προς Τιμόθεον Επιστολή. «Διότι ο Κύριος στάθηκε δίπλα μου», λέει, «και λυτρώθηκα από το στόμα του λέοντα». Όλα δε τα άλλα που τους συμβουλεύει, τα συμβουλεύει συνοπτικά, επειδή, όπως είπα, έχοντας παραμείνει πολύ χρόνο κοντά τους, τους είχε ωφελήσει τα μέγιστα.

Με τη φράση «εξ αυτής», αναφέρεται στη δίκη. Το δε νόημα είναι το εξής: Θα εξετάσω, λέει, πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα γύρω από τη δίκη μου, και έτσι θα σας τον στείλω. «Επειδή έχω την πεποίθηση ότι και εγώ ο ίδιος θα έρθω σύντομα». Γνωρίζει μέσω του Πνεύματος ότι τα σχετικά με την πρώτη του απολογία θα είναι εύκολα, και θα διαφύγει και τον θάνατο και τα δεσμά· και ότι έτσι ακριβώς συνέβη, το φανέρωσε στην προς Τιμόθεον επιστολή, λέγοντας: «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν με συμπαραστάθηκε, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν. Ο δε Κύριος με συμπαραστάθηκε, και σώθηκα από το στόμα του λέοντος». «Θεώρησα, όμως, αναγκαίο να στείλω σε εσάς τον Επαφρόδιτο, τον αδελφό και συνεργάτη και συστρατιώτη μου, που είναι δικός σας απόστολος και λειτουργός των αναγκών μου, επειδή ποθούσε πολύ να σας δει όλους». Μεγάλη είναι η σύσταση για τον καθένα από τους μαθητές, αφού τον μεν Επαφρόδιτο αποκαλεί συνεργάτη και συστρατιώτη, τον δε Τιμόθεο ομόψυχο.

Μας διδάσκει ότι μέχρι την τελευταία μας πνοή, ακόμη και αν βρισκόμαστε στα δεσμά, δεν πρέπει να αμελούμε τα θεία λόγια. Αναφέρεται στο ιουδαϊκό ιλαστήριο του νόμου. «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν μου παραστάθηκε, αλλά όλοι με εγκατέλειψαν· ας μην τους καταλογιστεί. Ο δε Κύριος στάθηκε δίπλα μου και με ενδυνάμωσε.» Διότι παρουσιάστηκε μία φορά ενώπιον του Νέρωνα, και διέφυγε. «Για να εκπληρωθεί πλήρως δι' εμού το κήρυγμα, και να το ακούσουν όλα τα έθνη· και διασώθηκα από το στόμα του λέοντα.» Για να γίνει σε όλους καταφανής η φανέρωση του κηρύγματος. Και δεν λέει ότι σώθηκε επειδή ο ίδιος ήταν άξιος, αλλά για χάρη του κηρύγματος, όπως ακριβώς κάποιος που φέρει πορφύρα και διάδημα, θα σωζόταν εξαιτίας αυτών.

Και πάλι, ευχαριστώντας τον Θεό ο Παύλος για την προσωπική του σωτηρία, λέει: «Σώθηκα από το στόμα του λέοντος», υποδηλώνοντας με αυτό εκείνον που ωρύεται ως λέων και επιθυμεί να καταπιεί τις ψυχές· διότι είναι εξαιρετικά δόλιος και κάποιες φορές παρουσιάζει το ψεύδος ως αλήθεια.

Κανείς λοιπόν ας μην αμφιβάλλει για τον άνθρωπο του Θεού, αν ακούσει ότι είδε όραμα, εφόσον Εκείνος που δείχνει τα οράματα κατοικεί μέσα του. Αλλά μάλλον χρειάζεται ασφάλεια και σε αυτό, μήπως νομίσει κάποιος ότι είναι κάτι ενώ δεν είναι τίποτα, και εξαπατηθεί από την επιθυμία, μέσω του εχθρού, να δει κάτι, και, αφού σκανδαλιστεί, πέσει σε έκσταση, όπως οι πολλοί. Αλλά και εκείνος που έφτασε σε τέτοια μέτρα και εκείνος που δεν τα έχει φτάσει ακόμα, ας έχουμε όλοι πολλή ταπεινοφροσύνη, προσευχόμενοι να ξεφύγουμε από τις αιώνιες κολάσεις. Διότι και οι άγιοι αυτό εύχονται, όπως λέει ένας: «Φύλαξε την ψυχή μου και λύτρωσέ την». Και πάλι ο Παύλος, ευχαριστώντας τον Κύριο για τη δική του σωτηρία, λέει: «Γλίτωσα από το στόμα του λιονταριού». Λιοντάρι δε ονομάζει αυτόν που ωρύεται για να καταπιεί ψυχές· διότι είναι πολύ δόλιος, και κάποιες φορές κάνει το ψέμα αλήθεια· και αν αυτός που πειράζεται δεν αποδειχθεί εξαιρετικά διακριτικός απέναντί του, πλανάται. Αυτός που δεν πλανάται είναι εκείνος που σε όλα υπακούει στον Θεό και στους αγίους χωρίς αμφιβολία. Και εμείς, αδελφοί, έχοντας κατανοήσει αυτά, ας τηρήσει ο καθένας το δικό του μέτρο, και εκείνος που νομίζει ότι είναι ποιμένας ψυχών και εκείνος που νομίζει ότι είναι πρόβατο. Όμως όλοι ας ευχόμαστε να είμαστε πρόβατα· διότι κανείς δεν είναι ποιμένας, παρά μόνον Αυτός που είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Και αυτά μεν περί τούτων.