Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:3

Φαίνεται, λοιπόν, ότι κάποιες πονηρές δυνάμεις, μέσω της πρόσκλησης της φωνής, προκαλώντας ηδονή στις ψυχές εκείνων τους οποίους καταθέλγουν με το τραγούδι τους προς όλεθρο, θηρεύουν τους διερχομένους. —Είτε η ηδονή επέρχεται μέσω της φωνής, είτε με κάποιον άλλον τρόπο προκαλούνται ερεθισμοί και προκλήσεις προς αμαρτία από εκείνους τους δαίμονες, αυτό παραμένει άδηλο· το μόνο βέβαιο είναι ότι όσοι σαγηνεύονται από την ηδυπάθεια λησμονούν την επιστροφή προς την αληθινή πατρίδα. —Εάν δε δεις κάποιον να επιζητεί να τέρπει την ακοή του και να την αποστρέφει μεν από την αλήθεια, να εκτρέπεται δε προς τους μύθους και να μην ανέχεται τον στιβαρό λόγο, ούτε να υπομένει τον έλεγχο και την αυστηρή επίπληξη (που οδηγεί τον ακροατή σε επιστροφή), αλλά να είναι φίλος του λόγου που εκφέρεται προς χάριν και ηδονή, —να θεωρήσεις ότι ένας τέτοιος άνθρωπος κατέχεται από σειρήνες, εξαπατώμενος από την ωραιολογία και την κολακεία.

Διότι, ως πάθος της ακρωτηριασμένης ακοής θα θεωρούσα εγώ τη μερική ευπείθεια και όχι την ολοκληρωτική προθυμία για υπακοή, δηλαδή την αδυναμία του να μπορεί κάποιος να ακούει άμεμπτα τα ιερά κείμενα, και μάλιστα τις Γραφές. Αυτό ακριβώς κάνουν μερικοί, οι οποίοι εκτρέπουν εντελώς απερίσκεπτα την ευήκοη διάθεση της ψυχής προς εκείνα που δεν πρέπει. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι, σύμφωνα με τα λόγια του σοφότατου Παύλου, εκείνοι που έχουν κνησμό στην ακοή, και που από τη μια την αποστρέφουν από την αλήθεια, ενώ από την άλλη προσκολλούνται σε πνεύματα πλάνης και εκτρέπονται σε βέβηλες κενοφωνίες. Επομένως, αυτός που έχει κομμένο το αυτί του υποδηλώνει την αναπηρία της εσωτερικής και νοητής ακοής, και την παραφθορά από την ορθότητα προς το χειρότερο.

Αυτά λοιπόν λέει ο Παύλος. Τώρα όμως υπάρχει η αποστασία. Διότι οι άνθρωποι αποστάτησαν από την ορθή πίστη. Και άλλοι μεν κηρύττουν την υιοπατορία, άλλοι δε τολμούν να λένε ότι ο Χριστός δημιουργήθηκε από την ανυπαρξία. Και παλαιότερα μεν οι αιρετικοί ήταν φανεροί, τώρα όμως η Εκκλησία έχει γεμίσει από κρυφούς αιρετικούς. Διότι οι άνθρωποι απομακρύνθηκαν από την αλήθεια και αναζητούν ό,τι τέρπει την ακοή τους. Ακούγεται λόγος πειστικός, και όλοι τον ακούν με ευχαρίστηση. Ακούγεται λόγος επιστροφής, και όλοι γυρίζουν την πλάτη. Αποστάτησαν οι περισσότεροι από τους ορθούς λόγους, και επιλέγουν μάλλον το κακό παρά προτιμούν το αγαθό. Αυτή λοιπόν είναι η αποστασία, και αναμένεται πλέον ο εχθρός. Και ήδη άρχισε σταδιακά να αποστέλλει τους προδρόμους του, ώστε να έρθει τελικά έτοιμος για το θήραμα. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, άνθρωπε, και ασφάλιζε την ψυχή σου. Σε προειδοποιεί η Εκκλησία τώρα ενώπιον του ζώντος Θεού, και σου μιλάει εκ των προτέρων για τα σχετικά με τον Αντίχριστο πριν αυτός εμφανιστεί. Και το αν θα συμβούν αυτά στην εποχή σου, δεν το γνωρίζουμε, ούτε αν θα συμβούν μετά από εσένα, δεν το γνωρίζουμε. Είναι καλό όμως, γνωρίζοντάς τα αυτά, να προφυλαχθείς από πριν.

Ακούσατε πώς με την παράβαση του νόμου ατιμάζεται ο Θεός; Έτσι λοιπόν, τέκνα, και οι λεγόμενοι Χριστιανοί που ζουν απρόσεκτα, με την παράβαση του Ευαγγελίου ατιμάζουν τον Θεό, πράττοντας τα αντίθετα προς το δεσποτικό μυστήριο και θεωρώντας ως ανοησία τις παραγγελίες του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, και αποστρέφουν την ακοή τους από την αλήθεια και εκτρέπονται στους μύθους, όπως ακριβώς προκήρυξε και ο Απόστολος: ότι έρχεται καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία. Και ιδού, βλέπουμε τον λόγο να γίνεται πράξη. Διότι ποιος ανέχεται τις θείες Γραφές; Ποιος προσέχει τις εντολές του Χριστού; Ποιος είναι σοφός, ώστε να τα τηρήσει αυτά; Ποιος θα αποδείξει ότι δεν είμαστε παραβάτες του νόμου; Υπάρχουν πολλοί σοφοί κατά σάρκα, πολλοί ευγενείς, πολλοί επιστήμονες και γραμματείς και νομικοί και βασιλείς και άρχοντες και πλούσιοι και φτωχοί και δούλοι και ελεύθεροι και διδάσκαλοι και μοναχοί και παρθένοι και άνθρωποι κάθε τάξεως. Ποιος από όλους αυτούς μπορεί να παραστήσει ή να αποδείξει ότι πρέπει ο Χριστιανός να παίζει κιθάρα ή να χορεύει ή να χοροπηδά ή να παίζει αυλό σε χορούς ή να βγάζει άναρθρες κραυγές ή να μαντεύει ή να κατασκευάζει τα λεγόμενα φυλακτά ή να τα φορά ή να ρωτά τους δαίμονες ή να μεθά, και όλα τα παρόμοια; Ποιος θα αποδείξει ότι αυτά ταιριάζουν στους Χριστιανούς; Ποιο Ευαγγέλιο; Ποιο βιβλίο των Αποστόλων; Ποιος Προφήτης;

Και πολλά άλλα έχουν λεχθεί στις θείες Γραφές περί αυτού· και δεν υπάρχει κανείς που να κατανοεί, αλλά σε εμάς εκπληρώθηκε ο λόγος του Δεσπότη, ότι πλανάστε, μη γνωρίζοντας τις Γραφές. Έχει εκπληρωθεί δε σε εμάς και η προφητεία του Παύλου που λέει: έρχεται καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιαίνουσα διδασκαλία, αλλά σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν γύρω τους πλήθος διδασκάλων, ζητώντας να ακούσουν αυτά που τέρπουν την ακοή τους, και από την αλήθεια μεν θα αποστρέψουν την ακοή τους, ενώ προς τους μύθους θα εκτραπούν.

Σε εμάς μεν, επειδή είμαστε ευσεβείς λέγοντας αυτά, στον εαυτό σου δε, επειδή δοξάζεις ως κτιστό καθετί που με οποιονδήποτε τρόπο είναι κατώτερο από τον Θεό. Και αφού εμφανίστηκες στην εποχή μας ως νέος Άρειος, έπειτα, αφού φόρεσες το τομάρι της αλεπούς και της υποκρισίας, ποθείς να κατασπαράξεις κρυφά τα πρόβατα του Χριστού και καυχιέσαι σαν να τα έχεις ήδη καταβροχθίσει και σαν να έχεις επικρατήσει με τη βία επί εκείνων που δεν πείστηκαν, αγνοώντας ότι οι του Χριστού κυριαρχούν πραγματικά μέσα από την αδυναμία. Και αν κακοπαθούν ως κακούργοι μέχρι τα δεσμά, ωστόσο δεν ντρέπονται για το μαρτύριο της αλήθειας, γνωρίζοντας σε ποιον έχουν πιστέψει και όντας πεπεισμένοι ότι Εκείνος είναι πιστός για να τους διαφυλάξει μέχρι εκείνη την ημέρα. Επειδή βεβαίως «και όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού, θα διωχθούν» τώρα, «ενώ οι πονηροί άνθρωποι και οι απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι» «και ο λόγος τους θα εξαπλωθεί σαν γάγγραινα», αν και εσύ αστόχησες ως προς την αλήθεια. Και εκείνοι που δεν προσκολλώνται στην υγιαίνουσα διδασκαλία, «σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν πλήθος τέτοιων διδασκάλων, έχοντας φαγούρα στην ακοή τους».

Ως κάποιος που αγαπά, που συμπάσχει, που πενθεί περισσότερο από εκείνον, που λιώνει από λύπη για τα δικά του ζητήματα. «Με κάθε μακροθυμία», λέει, «και διδαχή», όχι με την οποιαδήποτε. «Διότι θα έρθει καιρός που δεν θα ανεχθούν την υγιαίνουσα διδασκαλία». Προτού να εκτραχηλιστούν, πρόλαβέ τους όλους. Γι' αυτό είπε: «Και ευκαίρως και ακαίρως»· κάνε τα πάντα, ώστε να τους έχεις πρόθυμους μαθητευόμενους. «Αλλά σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες», λέει, «θα σωρεύσουν για τον εαυτό τους διδασκάλους».

βʹ. Τίποτα δεν είναι πιο παραστατικό από αυτήν τη λέξη· διότι το αδιάκριτο πλήθος των διδασκάλων το δήλωσε με το ρήμα «Σωρεύσουσιν» (θα επισωρεύσουν), και με το ότι αυτοί χειροτονούνται από τους μαθητές. «Θα επισωρεύσουν στους εαυτούς τους», λέγει, «διδασκάλους, νιώθοντας κνησμό στην ακοή»· δηλαδή θα επιζητούν αυτούς που μιλούν προς χάριν της ηδονής και τέρπουν την ακοή.

Όταν δεις την Αγία Γραφή να περιφρονείται ως βδέλυγμα από εκείνους που θεωρούνται Χριστιανοί, και εκείνους που κηρύττουν τον λόγο του Θεού να μισούνται, θυμήσου τον Κύριο που είπε: «Εάν ο κόσμος σας μισεί, να γνωρίζετε ότι εμένα έχει μισήσει πριν από εσάς. Εάν εμένα καταδίωξαν, θα καταδιώξουν και εσάς». Όταν δεις λαούς να προστρέχουν μαζικά σε μυθολόγους και κατασκευαστές φυλακτών, σε γενεαλογίες, σε μαντείες, σε διδασκαλίες δαιμόνων και σε επερωτήσεις ακάθαρτων πνευμάτων, μην ταραχθείς ούτε να καταπέσεις. Ακόμη κι αν δεις κάποιους από αυτούς που θεωρούνται ποιμένες να τα πράττουν αυτά, μην απελπιστείς, αλλά αφού δακρύσεις, θυμήσου τον Απόστολο που λέει ότι: «Στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες ακάθαρτων δαιμόνων». Και πάλι λέει: «Θα έρθει καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία, αλλά σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν γύρω τους σωρεία δασκάλων, ζητώντας να τέρπουν την ακοή τους· και από την μεν αλήθεια θα αποστρέψουν την ακοή τους, προς δε τους μύθους θα εκτραπούν».

Εννοεί εκείνη τη Γραφή, για την οποία είπε ότι: Από βρέφος γνωρίζεις τα ιερά Γράμματα. «Ζωντανούς και νεκρούς, κατά την επιφάνειά του και τη βασιλεία του· κήρυξε τον λόγο, επίμεινε». Εννοεί τους αμαρτωλούς και τους δικαίους· ή ότι πολλοί θα βρεθούν ζωντανοί. «Είτε είναι κατάλληλος ο καιρός είτε ακατάλληλος· έλεγξε, επιτίμησε, παρακάλεσε με κάθε μακροθυμία και διδαχή. Διότι θα έρθει καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιή διδασκαλία, αλλά σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες θα συγκεντρώσουν πλήθος δασκάλων για τον εαυτό τους». Δηλαδή: Μην έχεις καθορισμένο χρόνο· ας είναι πάντοτε κατάλληλος καιρός για σένα. Να μη διδάσκεις μόνο όταν βρίσκεσαι σε ειρήνη, ούτε όταν είσαι σε ευθυμία, ούτε μόνο όταν κάθεσαι στην Εκκλησία, και στους κινδύνους να υποχωρείς, αλλά ακόμη κι αν βρίσκεσαι στη φυλακή, ακόμη κι αν είσαι δεμένος με αλυσίδες, να μην παύσεις το κήρυγμα. «Επειδή θα αισθάνονται φαγούρα στα αυτιά τους για να ακούσουν κάτι ευχάριστο, και θα αποστρέψουν μεν την ακοή τους από την αλήθεια, θα εκτραπούν δε σε μύθους».

Του ιδίου, από τον λόγο που συντάχθηκε προς τους Ευνομιανούς, στο χωρίο: Διότι υπάρχουν, υπάρχουν μερικοί που νιώθουν φαγούρα στην ακοή και στη γλώσσα. Όσοι έχουν ασχοληθεί με τα γράμματα και θεωρούν όχι τυχαία δόξα το να γνωρίζουν τις ακριβείς σημασίες των λέξεων, και αποφάνθηκαν ότι είναι ορθό σε κάθε πράγμα να αποδίδεται η κατάλληλη λέξη που παρασταίνει την αμιγή ιδιότητα του σημαινομένου σε σχέση με οτιδήποτε άλλο, με όποιον τρόπο κι αν τυχαίνει να λέγεται, λένε ότι «εκείνοι που νιώθουν φαγούρα στην ακοή και στη γλώσσα» είναι όσοι επιθυμούν να μαθαίνουν ή να λένε κάτι πιο νέο, και πάντοτε «χαίρονται με τις καινοτομίες», και μεταθέτουν, για να μιλήσουμε σύμφωνα με τις Γραφές, τα όρια τα οποία έθεσαν οι πατέρες τους, και ευφραίνονται με τα πρόσφατα και τα ξένα, και επαναστατούν εναντίον των συνηθισμένων και παλαιόθεν γνωστών και αμετάβλητων θεωρώντας τα παρωχημένα, τετριμμένα και ανάξια λόγου, και αποδέχονται μάλλον ασμένως τα πιο νεωτεριστικά, ακόμη κι αν τυχαίνει να είναι ψευδή και να μην προσφέρουν καμία ωφέλεια που να εισχωρεί στην ψυχή.

Εύλογα τέτοιου είδους άνθρωποι ας λέγεται ότι «νιώθουν κνησμό στην ακοή και στη γλώσσα», διότι, όπως ακριβώς κάποιος χυμός, εξαιρετικά δριμύς και παχύς, που φωλιάζει στο βάθος του σώματος, πολλές φορές ερεθίζεται μέσω του κνησμού και εξέρχεται προς την επιφάνεια, έτσι και αυτούς που διαβάλλουν τα όσα λέγονται ορθά, τους ερεθίζει η κρυμμένη τους διάθεση, ώστε, λαμβάνοντας αφορμή, να δημοσιοποιούν προπάντων την ψυχική τους κακία. Αυτή η διάθεση από τη φύση της κατέχει το βάθος τόσο περισσότερο, όσο φάνηκε εύλογο ότι εκκενώνεται με την προβολή της προς τα έξω. Διότι η διάθεση των μοχθηρών ανθρώπων δεν εγκαταλείπει το βάθος όταν φανερώνεται μέσα από τα έργα, αλλά και όλα τα εξωτερικά τα λυμαίνεται με μανία, και με κανέναν τρόπο δεν απομακρύνεται από τον χώρο της ψυχής.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΠΕ΄ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΦΥΓΗΣ ΤΗΣ ΟΛΕΘΡΙΑΣ ΗΔΟΝΗΣ Αδελφοί και πατέρες, το πόσο μεγάλο αγώνα πρέπει να διεξάγει ο δάσκαλος για τους μαθητές του, το υποδεικνύει ο Απόστολος λέγοντας προς τον Τιμόθεο: «Να επιμένεις έγκαιρα και άκαιρα, να ελέγξεις, να επιτιμήσεις, να παρακαλέσεις, με κάθε μακροθυμία και διδασκαλία· διότι θα έρθει καιρός που δεν θα ανέχονται την υγιαίνουσα διδασκαλία». Ας μη γένοιτο όμως σε εμένα να σας απευθύνομαι επειδή βρίσκεστε σε τέτοια κατάσταση, αλλά επειδή η φύση μας είναι ληθαργική και επιρρεπής στην πτώση, λησμονώντας τα διδάγματα, και έχει πάντοτε την ανάγκη να κεντρίζεται, σαν από κάποιο κεντρί, από το χτύπημα του λόγου, ώστε να αφυπνίζεται και να βλέπει τη χαρά που βρίσκεται μπροστά της.