Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:6

Εξάλλου, τόσο πολύ ήταν προετοιμασμένοι για την αρετή της ανδρείας, ώστε κανένας απολύτως δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει γι' αυτό. Διότι ο μεν πατριάρχης Ιακώβ, αν και προηγουμένως απέφευγε τον Ησαύ, δεν φοβήθηκε την παρουσία του θανάτου, αλλά μάλλον εκείνη ακριβώς τη στιγμή ευλογούσε τον καθένα από τους πατριάρχες ανάλογα με την αξία του· ο δε μέγας Μωυσής, ενώ προηγουμένως κρυβόταν από τον Φαραώ και εξαιτίας του είχε αναχωρήσει στη Μαδιάμ, όταν άκουσε «πήγαινε στην Αίγυπτο», δεν φοβήθηκε, και όταν πάλι έλαβε την προσταγή «ανέβα στο όρος Αβαρίμ και τελεύτησε», δεν δείλιασε ώστε να μείνει πίσω, αλλά με προθυμία πορεύθηκε προς αυτό. Και ο μεν Δαβίδ, ενώ προηγουμένως απέφευγε τον Σαούλ, δεν φοβόταν να εκτίθεται στον κίνδυνο στους πολέμους υπέρ του λαού, αλλά και όταν τέθηκε ενώπιόν του η επιλογή μεταξύ θανάτου και φυγής, παρόλο που του ήταν επιτρεπτό να φύγει και να ζήσει, ο σοφός προτίμησε μάλλον τον θάνατο· ο δε μέγας Ηλίας, αν και παλαιότερα κρυβόταν από την Ιεζάβελ, δεν δείλιασε όταν άκουσε από το Πνεύμα να συναντήσει τον Αχαάβ και να ελέγξει τον Οχοζία. Ο δε Πέτρος, ο οποίος κρυβόταν από τον φόβο των Ιουδαίων, και ο απόστολος Παύλος, που καταβιβάστηκε μέσα σε κοφίνι και διέφυγε, όταν άκουσαν «πρέπει να μαρτυρήσετε στη Ρώμη», δεν ανέβαλαν την αναχώρηση, αλλά έφυγαν μάλλον χαρούμενοι. Και ο μεν, σαν να έσπευδε προς τους δικούς του, αγαλλιόταν ενώ οδηγούνταν στη σφαγή, ο δε δεν πτοήθηκε όταν έφθασε η ώρα, αλλά και καυχιόταν λέγοντας: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έφθασε».

Και πρώτα μεν δηλώνει ότι ενθυμείται τόσο την ευλάβειά του όσο και την πίστη των προγόνων του· έπειτα δε, ότι οι προερχόμενοι από την Ασία, μεταξύ των οποίων είναι ο Φύγελλος και ο Ερμογένης, τον αποστράφηκαν, βλέποντας τα δεσμά του. Αντιθέτως, αποδέχθηκε τον Ονησιφόρο, ο οποίος ήλθε στη Ρώμη και παρέμεινε κοντά του. Του παραγγέλλει δε να αποφεύγει τις ανόητες συζητήσεις, διότι από αυτές γεννώνται έριδες. Επειδή και ο Υμέναιος και ο Φιλητός, έχοντας εκτραπεί κατ' αυτόν τον τρόπο, απομακρύνθηκαν από την αλήθεια, υποστηρίζοντας ότι η ανάσταση έχει ήδη συμβεί, και ανατρέπουν την πίστη ορισμένων. Τον προτρέπει, λοιπόν, να προσέχει περισσότερο τον εαυτό του και τη διδασκαλία, και να γνωρίζει ότι κατά τους έσχατους καιρούς οι άνθρωποι θα είναι φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι· και, προβλέποντας αυτά, να προφυλάσσει τους πιστούς, ώστε να μην εξαπατηθεί κανείς από αυτούς. Και αφού του απηύθυνε πολλές προτροπές σχετικά με τα ήθη και την ακρίβεια της διδασκαλίας, και του επισήμανε ότι ο καιρός πλέον της εκδημίας του έχει φθάσει, και ότι πρόκειται να προσφερθεί ως σπονδή και να μαρτυρήσει, του έδωσε την εντολή να μεταβεί κοντά του ταχέως, φέρνοντας τον φαιλόνη και τα βιβλία. Τον συμβούλευσε δε να φυλάγεται από τον Αλέξανδρο τον χαλκέα, διότι του προξένησε πολλά δεινά· και με τον τρόπο αυτόν ολοκληρώνει την επιστολή.

Αυτά και άλλα παρόμοια υποβάλλει ο Πονηρός στον γέροντα, θέλοντας να τον χωρίσει από την αδελφότητα έπειτα από τόσα χρόνια, και από τον τόπο όπου εγήρασε, και να τον δείξει ανυπόμονο στα γηρατειά του. Και εάν ο γέροντας είναι ελαφρότερος στον λογισμό, αμέσως και παραυτά μεταστρέφεται και παρασύρεται από αυτόν, σαν ξερόκλαδο που σαλεύεται από τον άνεμο. Εάν όμως ο γέροντας είναι τέλειος στον λογισμό, δεν τον μετακινούν από τον τόπο της ησυχίας, ούτε τον νικούν, σαν να είναι δεμένος με αλυσίδα· διότι δεν είναι ισχυρότεροι από τον ευσεβή λογισμό. Γι' αυτό τους αντικρούει και ο γέροντας, λέγοντας: Δεν πρόκειται να χλευάσετε τα γηρατειά μου, πονηροί δαίμονες· διότι δεν αγνοούμε τα πονηρά σας νοήματα. Αν δηλαδή στη νεότητά μου υπέμεινα τους κόπους καρτερικά, πολύ περισσότερο τώρα θα υπομείνω, διότι έχει πλησιάσει ο καιρός της αναχωρήσεώς μου, για να είμαι μαζί με τον Χριστό. Όπως άλλωστε και εσείς μου τονίσατε, έχω γεράσει και η σάρκα μου έχει καταστεί ασθενής. Πού λοιπόν να πορευθώ; Διότι ο γέροντας τίποτε άλλο δεν προσδοκά, παρά μόνο το να αναχωρήσει από τον βίο. Συνάμα προσπαθείτε να με πείσετε, ώστε να γίνω πρότυπο ραθυμίας και όχι υπομονής. Εάν λοιπόν ο ευσεβής γέροντας Ελεάζαρος, ενώ κατακλυζόταν από καυστικά βασανιστήρια, δεν μετέβαλε τον λογισμό του, απ' όπου και οι νέοι στην ηλικία, έχοντας τα μάτια τους στραμμένα στη δική του υπομονή, περιφρόνησαν τα ορατά βασανιστήρια, και οι επτά όσιοι παίδες νίκησαν τον τύραννο, τι λοιπόν πρέπει να κάνω εγώ;

Υπόμεινε ακόμη λίγο, παρακαλώ, αγαπητέ αδελφέ· διότι εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί. Διότι κανείς δεν γνωρίζει μήπως ο καιρός της αναχωρήσεώς μας έχει φτάσει, και για τον λόγο αυτόν πληθαίνουν οι πειρασμοί μας.

Γι' αυτό, λοιπόν, δεν πρόσθεσε στη συνέχεια κάτι παρόμοιο με το: «θα με ελευθερώσει από το στόμα του λέοντος»· διότι έβλεπε με το πνεύμα το επικείμενο τέλος του, εξαιτίας του οποίου λέει, προσθέτοντας στη φράση: «και ελευθερώθηκα από το στόμα του λέοντος», το εξής: «θα με ελευθερώσει ο Κύριος από κάθε πονηρό έργο και θα με σώσει στην επουράνια βασιλεία του», υποδηλώνοντας το άμεσο μαρτύριό του. Αυτό το προλέγει άλλωστε σαφέστερα στην ίδια επιστολή, λέγοντας: «διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φτάσει». Τώρα, λοιπόν, στη δεύτερη επιστολή προς τον Τιμόθεο, δηλώνει ότι μόνο ο Λουκάς ήταν μαζί του όταν έγραφε, ενώ κατά την πρώτη του απολογία δεν ήταν ούτε και αυτός· γι' αυτό δικαιολογημένα ο Λουκάς περάτωσε τη συγγραφή των Πράξεων των Αποστόλων σε εκείνο τον χρόνο, εξιστορώντας τα γεγονότα μέχρι την περίοδο που ήταν μαζί με τον Παύλο. Αυτά τα αναφέραμε για να καταδείξουμε ότι το μαρτύριο του Παύλου δεν συντελέστηκε κατά την παραμονή του στη Ρώμη την οποία κατέγραψε ο Λουκάς. Είναι βεβαίως πιθανό ότι στην αρχή, επειδή ο Νέρων ήταν πιο ήπιος, έγινε ευκολότερα αποδεκτή η απολογία του Παύλου υπέρ του δόγματος, αλλά όταν εκείνος προχώρησε σε αθέμιτα εγκλήματα, μαζί με τα άλλα επιχειρήθηκαν και οι διώξεις εναντίον των αποστόλων.

Οι πρεσβύτεροι, ποιμάνετε το ποίμνιο που σας έχει ανατεθεί, μέχρι να αναδείξει ο Θεός εκείνον που πρόκειται να ηγηθεί σε εσάς. Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, για να κερδίσω τον Χριστό. Οι διάκονοι ας γνωρίζουν τι είδους αξίωμα έχουν και ας φροντίζουν να είναι άμεμπτοι, ώστε να γίνουν μιμητές του Χριστού. Ο λαός ας υποτάσσεται στους πρεσβυτέρους και στους διακόνους. Οι παρθένοι ας γνωρίζουν σε ποιον έχουν αφιερώσει τον εαυτό τους.

Πώς λοιπόν δεν θα έστελνε επιστολή σε αυτούς, για χάρη των οποίων ήθελε να γίνει ακόμη και ανάθεμα; Γι' αυτό έλεγε: «Να γνωρίζετε ότι ο αδελφός Τιμόθεος έχει αφεθεί ελεύθερος, μαζί με τον οποίο, εάν έρθει γρήγορα, θα σας δω». Διότι δεν είχε ακόμη συλληφθεί. Δύο χρόνια λοιπόν πέρασε στη Ρώμη φυλακισμένος· έπειτα αφέθηκε ελεύθερος· έπειτα πήγε στην Ισπανία· έπειτα μετέβη στην Ιουδαία, οπότε και συνάντησε τους Ιουδαίους. Και τότε πάλι ήρθε στη Ρώμη, οπότε και θανατώθηκε από τον Νέρωνα. Προγενέστερη λοιπόν από αυτήν την επιστολή είναι η προς Τιμόθεον. Διότι εκεί λέει: «Επειδή εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»· και εκεί πάλι λέει: «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν στάθηκε στο πλευρό μου». Διότι σε πολλά μέρη αγωνίστηκε, όπως λέει και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Εσείς γίνατε μιμητές των Εκκλησιών της Ιουδαίας». Και γράφοντας προς αυτούς τους ίδιους λέει: «Με χαρά δεχτήκατε την αρπαγή των υπαρχόντων σας». Τους βλέπεις να αγωνίζονται; Εάν λοιπόν συμπεριφέρονταν έτσι στους αποστόλους όχι μόνο στην Ιουδαία, αλλά και όπου βρίσκονταν ανάμεσα στα έθνη, τι δεν θα έκαναν στους πιστούς; Γι' αυτό, τον βλέπεις να φροντίζει ιδιαίτερα γι' αυτούς. Διότι, όταν λέει: «Πορεύομαι διακονώντας τους αγίους που βρίσκονται στα Ιεροσόλυμα»· και πάλι, όταν παρακαλεί τους Κορινθίους για την αγαθοεργία και αναφέρει ότι οι Μακεδόνες έχουν συνεισφέρει, και λέει: «Εάν αξίζει να πορευτώ κι εγώ», αυτό εννοεί. Και όταν λέει: «Μόνο να θυμόμαστε τους φτωχούς, πράγμα που και εγώ φρόντισα να πράξω», αυτό εννοεί.

Τόση είναι η αρετή σας, ώστε όχι μόνο εσάς να σώζει, αλλά και εμένα να καθιστά λαμπρό. Ποιο είναι αυτό το καύχημα, ω μακάριε Παύλε; Μαστιγώνεσαι, καταδιώκεσαι, υβρίζεσαι για χάρη μας· γι' αυτό λέει: «για την ημέρα του Χριστού», ότι δηλαδή «δεν έτρεξα εις μάτην», λέει, «ούτε κοπίασα εις μάτην»· αλλά πάντοτε έχω την ευχέρεια να καυχώμαι, λέει, ότι δεν έτρεξα άδικα. «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή». Δεν είπε: «Αλλά, ακόμη και αν αποθνήσκω», όπως ακριβώς δεν το είπε ούτε όταν έγραφε στον Τιμόθεο· διότι και εκεί την ίδια έκφραση έχει χρησιμοποιήσει, λέγοντας: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»· παρηγορώντας τους με αυτόν τον τρόπο για τον δικό του θάνατο, και διδάσκοντάς τους να υπομένουν με προθυμία τον θάνατο υπέρ του Χριστού.

α. Όλες μεν οι επιστολές του Παύλου είναι άγιες, έχουν όμως κάτι περισσότερο εκείνες που στέλνονταν ενώ αυτός ήταν δέσμιος, όπως είναι η προς Εφεσίους, η προς Φιλήμονα, η προς Τιμόθεον, η προς Φιλιππησίους, όπως είναι και η παρούσα. Διότι και αυτή στελνόταν ενώ ήταν δέσμιος, καθώς γράφοντας έλεγε: «Γι' αυτό και είμαι δεμένος, για να το φανερώσω, όπως ακριβώς πρέπει να μιλήσω». Αλλά αυτή φαίνεται να είναι μεταγενέστερη από την προς Ρωμαίους. Διότι εκείνη την έγραφε χωρίς να έχει δει ακόμη τους Ρωμαίους, ενώ τούτη την έγραψε έχοντάς τους ήδη δει, και βρισκόμενος προς το τέλος του κηρύγματος. Και είναι φανερό από το εξής· διότι στην επιστολή προς τον Φιλήμονα λέει: «Τέτοιος που είμαι, δηλαδή ο Παύλος ο πρεσβύτης, και σε παρακαλώ υπέρ του Ονήσιμου»· σε τούτη δε στέλνει τον ίδιο τον Ονήσιμο, όπως λέει: «Μαζί με τον Ονήσιμο τον πιστό και αγαπητό αδελφό», αποκαλώντας τον πιστό, αγαπητό και αδελφό. Γι' αυτό και με θάρρος λέει σε τούτη την επιστολή: «Από την ελπίδα του Ευαγγελίου το οποίο ακούσατε, και το οποίο κηρύχθηκε σε όλη την κτίση κάτω από τον ουρανό»· διότι το κήρυγμα είχε ήδη διαρκέσει πολύ χρόνο. Θεωρώ, λοιπόν, ότι η προς Τιμόθεον είναι μεταγενέστερη από αυτήν, και συντάχθηκε πλέον στο ίδιο το τέλος του βίου του· διότι εκεί λέει: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή». Από την προς Φιλιππησίους, ωστόσο, τούτη είναι προγενέστερη· διότι σε εκείνη φαίνεται να βρίσκεται στην αρχή της φυλάκισής του στη Ρώμη. Για ποιον λόγο, όμως, λέω ότι αυτές οι επιστολές έχουν κάτι το περισσότερο;

2. Γι' αυτό πρέπει να εξετάζεται προσεκτικά το σώμα μας από παντού για τυχόν ψεγάδια. Διότι, εάν εκείνοι που προσέφεραν τις παλαιές θυσίες είχαν λάβει την εντολή να τα εξετάζουν όλα προσεκτικά, και δεν τους επιτρεπόταν να προσφέρουν ζώο ούτε με κομμένο αυτί, ούτε με κομμένη ουρά, ούτε που να πάσχει από άγρια ψώρα, ούτε να έχει λειχήνα· πολύ περισσότερο εμείς, που δεν προσφέρουμε άλογα πρόβατα αλλά τον ίδιο μας τον εαυτό, πρέπει να επιδεικνύουμε μεγαλύτερη ακρίβεια και να είμαστε από παντού καθαροί, ώστε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε σύμφωνα με τον Παύλο: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φτάσει». Διότι εκείνος ήταν καθαρότερος από κάθε θυσία· γι' αυτό και αποκαλούσε τον εαυτό του σπονδή. Αυτό όμως θα επιτευχθεί, εάν εξοντώσουμε τον παλαιό άνθρωπο, εάν νεκρώσουμε τα μέλη μας τα επί της γης, εάν σταυρώσουμε τον κόσμο για εμάς τους ίδιους. Έτσι δεν θα έχουμε πλέον ανάγκη από μαχαίρι, ούτε από θυσιαστήριο, ούτε από πυρ· μάλλον όμως, θα τα έχουμε ανάγκη όλα αυτά, αλλά όχι τα χειροποίητα, καθώς τα πάντα θα έλθουν σε εμάς άνωθεν, και το πυρ άνωθεν και το μαχαίρι, και θυσιαστήριο για εμάς θα είναι το πλάτος του ουρανού.

Δεν τον παρηγορεί όμως μόνο με επιστολές, αλλά και τον προσκαλεί κοντά του: «Φρόντισε να έρθεις γρήγορα σε μένα», λέει· και, «Ερχόμενος φέρε τα βιβλία, μάλιστα τις περγαμηνές». Μου φαίνεται δε ότι αυτή η επιστολή βρίσκεται προς το τέλος της ζωής του: «Διότι εγώ», λέει, «ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»· και πάλι, «Στην πρώτη μου απολογία κανείς δεν μου συμπαραστάθηκε». Διευθετώντας λοιπόν όλα αυτά, αντλεί την παρηγοριά από τους δικούς του πειρασμούς και λέει: «Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού διά θελήματος Θεού, σύμφωνα με την υπόσχεση της ζωής εν Χριστώ Ιησού». Αμέσως, από το προοίμιο κιόλας, ανόρθωσε την ψυχή του. «Μη μου αναφέρεις τους κινδύνους της παρούσας ζωής», λέει· «αυτοί γεννούν για εμάς την αιώνια ζωή, εκεί όπου δεν υπάρχει τίποτα τέτοιο, εκεί από όπου έφυγε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός».

Διότι δεν αισθανόμαστε τόση ευγνωμοσύνη για τον παρελθόντα χρόνο, εάν στο εγγύς μέλλον πρόκειται να στερηθούμε αυτούς που φεύγουν από τη ζωή. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού πρώτα απηύθυνε εκτενή προτροπή, τότε κάνει λόγο για τον δικό του θάνατο· και όχι απλώς, αλλά χρησιμοποιεί λέξεις ικανές να τον παρηγορήσουν και να τον γεμίσουν με χαρά, ώστε το γεγονός να θεωρηθεί ότι είναι θυσία παρά θάνατος, και μάλλον αποδημία, όπως άλλωστε και ήταν, και μετάσταση προς τα καλύτερα. «Διότι εγώ», λέγει, «ήδη προσφέρομαι ως σπονδή».

Άρα, αυτό είναι το έργο του ευαγγελιστή: το να υφίσταται κακουχίες και από τον ίδιο του τον εαυτό και από τους εξωτερικούς. «Τη διακονία σου πληροφόρησον»· δηλαδή, εκπλήρωσέ την. Ιδού και άλλη μια ανάγκη για κακοπάθεια: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή», λέει, «και ο καιρός της αναλύσεώς μου έχει φθάσει». Δεν είπε, «της θυσίας μου», αλλά χρησιμοποίησε κάτι που είναι ανώτερο. Διότι από τη θυσία δεν προσφέρεται το παν στον Θεό, ενώ από τη σπονδή προσφέρεται το όλον. «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει». Πολλές φορές, παίρνοντας εγώ στα χέρια μου τον Απόστολο και εξετάζοντας προσεκτικά αυτό το χωρίο, βρισκόμουν σε συνεχή απορία, για ποιον λόγο ο Παύλος μεγαλορρημονεί κατ' αυτόν τον τρόπο λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί».

«Και με λύτρωσε», λέει, «ο Κύριος, και θα με λυτρώσει». Εάν όμως επρόκειτο να τον λυτρώσει ξανά, πώς έλεγε ότι «ήδη προσφέρομαι ως σπονδή»; Αλλά πρόσεξε τα λόγια του. «Με λύτρωσε», λέει, «από το στόμα του λέοντα»· και πάλι «θα με λυτρώσει», όχι πλέον από το στόμα, αλλά από τι; «Από κάθε πονηρό έργο». Διότι τότε μεν με άρπαξε από τους κινδύνους· επειδή όμως επιτελέστηκε ό,τι ήταν αρκετό για το Ευαγγέλιο, θα με λυτρώσει πάλι από κάθε αμάρτημα, δηλαδή δεν θα με αφήσει να αναχωρήσω από τη ζωή καταδικασμένος.

Πρόσεξε όμως: ο Άβελ προσέφερε θυσία, και εξαιτίας αυτού εγκωμιάζεται. Αλλά, εάν φέρεις στο μέσο τη θυσία του Παύλου, αποδεικνύεται τόσο πολύ ανώτερη από εκείνη, όσο ο ουρανός από τη γη. Ποια λοιπόν θέλετε να αναφέρω; Διότι δεν είναι μόνο μία. Επειδή θυσίαζε τον εαυτό του κάθε μέρα, και με αυτόν τον τρόπο έκανε πάλι την προσφορά του διπλή: αφενός μεν πεθαίνοντας κάθε μέρα, αφετέρου δε περιφέροντας τη νέκρωση στο σώμα του. Διότι συνεχώς παρατασσόταν απέναντι σε κινδύνους, και σφαγιαζόταν με την προαίρεσή του, και νέκρωσε τη φύση της σάρκας τόσο πολύ, ώστε να μη βρίσκεται σε καθόλου υποδεέστερη κατάσταση από τα ιερεία που σφαγιάζονταν, αλλά σε πολύ ανώτερη. Διότι δεν προσέφερε βόδια και πρόβατα, αλλά σφαγίαζε διπλά τον ίδιο του τον εαυτό κάθε μέρα. Γι' αυτό και βρήκε το θάρρος να πει: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή», ονομάζοντας το αίμα του σπονδή του εαυτού του.

Από πού, λοιπόν, είναι κατάλληλο να ξεκινήσουμε τα εγκώμια; Από πού αλλού, παρά από το να αποδείξουμε πρώτα ότι αυτός συγκεντρώνει τα χαρίσματα όλων; Διότι, είτε οι προφήτες επέδειξαν κάτι το γενναίο, είτε οι πατριάρχες, είτε οι δίκαιοι, είτε οι απόστολοι, είτε οι μάρτυρες, όλα αυτά τα συγκέντρωσε μαζί και τα κατέχει σε τόσο υπερβολικό βαθμό, σε όσο κανένας από εκείνους δεν κατείχε αυτό το μεμονωμένο χάρισμα που είχε ο καθένας τους. Σκέψου, λοιπόν: Ο Άβελ προσέφερε θυσία, και εξαιτίας αυτής δοξάζεται· αν όμως φέρεις στο μέσον τη θυσία του Παύλου, αυτή αποδεικνύεται τόσο ανώτερη από εκείνη, όσο απέχει ο ουρανός από τη γη. Ποια λοιπόν θέλετε να αναφέρω; Διότι δεν είναι μόνο μία. Επειδή καθημερινά θυσίαζε τον ίδιο του τον εαυτό· και μάλιστα έκανε αυτή την προσφορά διπλή, αφενός πεθαίνοντας κάθε μέρα, αφετέρου περιφέροντας τη νέκρωση στο σώμα του. Διότι συνεχώς παρατασσόταν απέναντι σε κινδύνους, και σφαγιαζόταν ως προς την προαίρεση, και νέκρωσε σε τέτοιο βαθμό τη φύση της σάρκας, ώστε να μη βρίσκεται σε καθόλου κατώτερη μοίρα από τα σφαγιαζόμενα ιερεία, αλλά σε πολύ ανώτερη. Διότι δεν προσέφερε βόδια και πρόβατα, αλλά σφαγίαζε τον ίδιο του τον εαυτό με διπλό τρόπο κάθε μέρα. Γι' αυτό και βρήκε το θάρρος να πει: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή», ονομάζοντας το δικό του αίμα σπονδή.

Λόγος περί ψευδοπροφητών, και ψευδοδιδασκάλων, και άθεων αιρετικών, και περί των σημείων της συντέλειας αυτού του αιώνος. Εκφωνήθηκε δε όταν επρόκειτο αυτός να εκδημήσει από το σώμα. Αʹ. Οδυνηρός είναι ο λόγος, καθότι είναι και ο έσχατος, όπως μου έχει αποκαλυφθεί, αλλά και γεμάτος από πολλή χαρά. Οδυνηρός μεν, διότι δεν πρόκειται πλέον να σας μιλήσω· γεμάτος δε από πολλή χαρά, διότι έφτασε ο καιρός μου να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό· και όπως είπε ο Κύριος: Δεν θα μιλήσω πλέον μαζί σας. Ακόμη και τώρα, όμως, θα μιλήσω με οδύνη καρδίας για τους ψευδοπροφήτες, και τους ψευδοδιδασκάλους, και τους άθεους αιρετικούς, για τους οποίους έλεγε ο Απόστολος: Πονηροί άνθρωποι και απατεώνες θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· για τους οποίους πολλές φορές σας υπενθύμισα. Διότι εκφώνησα πολλούς λόγους με τη χάρη του Χριστού, όπως γνωρίζετε, φιλόθεοι· και σχεδόν σε κάθε λόγο κάναμε υπενθύμιση για αυτούς, αν βεβαίως θυμάστε τα όσα ειπώθηκαν χθες· γνωρίζω όμως ότι τα θυμάστε, και μάλιστα οι φιλόπονοι, και οι φιλόβιβλοι, και οι φιλόχριστοι.

«Προς καύχημά μου κατά την ημέρα του Χριστού, ότι δεν έτρεξα άσκοπα, ούτε κοπίασα μάταια.» Διότι, πραγματικά, το μεγάλο καύχημα των δασκάλων είναι η προκοπή των μαθητών. Μέχρι πότε, όμως, πρέπει να φτάσει η προκοπή, παρά μέχρι την παρουσία του Χριστού; Και το λέει αυτό, ώστε να πεθάνουμε διατηρώντας την, χωρίς να παρεκκλίνουμε καθόλου από αυτήν. Διότι έτσι θα την επιδείξουμε ακέραιη. «Αλλά, κι αν ακόμη προσφέρομαι ως σπονδή πάνω στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω όλους σας. Για το ίδιο δε να χαίρεστε και εσείς, και να συγχαίρετε μαζί μου.» Σπονδή πάντοτε ονομάζει τον θάνατό του, όπως ομοίως λέει και στην προς Τιμόθεον επιστολή: Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φθάσει. Λέει λοιπόν: Ακόμη κι αν πεθαίνω, και οι εχθροί της αλήθειας με καταδικάζουν σε θάνατο εξαιτίας του κηρύγματος, όχι μόνο δεν λυπάμαι, αλλά χαίρομαι πάρα πολύ. Επομένως, οφείλετε και εσείς να χαίρεστε. «Ελπίζω δε στον Κύριο Ιησού, να σας στείλω γρήγορα τον Τιμόθεο, για να αναθαρρήσω και εγώ, όταν μάθω τα νέα σας.» Σας στέλνω, λέει, τον Τιμόθεο, ώστε, ακούγοντας τα νέα σας, να χαρώ. Όχι επειδή τα αγνοούσε· διότι ο ίδιος έλεγε ότι ευχαριστεί τον Θεό για αυτούς σε κάθε του δέηση.

Εσύ όμως να είσαι νηφάλιος σε όλα, να κακοπαθήσεις, να επιτελέσεις έργο ευαγγελιστή, να εκπληρώσεις στο ακέραιο τη διακονία σου. Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φθάσει.» Δηλαδή, αναζητώντας τέρψη στην ακοή. «Τον καλό αγώνα τον έχω αγωνιστεί, τον δρόμο τον έχω ολοκληρώσει, την πίστη την έχω τηρήσει. Από εδώ και πέρα φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος κατά την ημέρα εκείνη, ο δίκαιος κριτής. Και όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους όσοι έχουν αγαπήσει την επιφάνειά του. Φρόντισε να έλθεις γρήγορα σε εμένα.

Η Β΄ προς Τιμόθεον επιστολή γράφτηκε από τη Ρώμη. Στίχοι ρπ΄. Από τη Ρώμη γράφει την Επιστολή, ευρισκόμενος στα δεσμά, δηλώνοντας ταυτόχρονα και την προηγούμενη απολογία του και την επικείμενη τελείωσή του. Διότι εγώ, λέει, ήδη σπένδομαι, και ο καιρός της αναλύσεώς μου έφτασε.

Ο Παύλος, θεωρώντας ότι θα σταματήσει τον αγώνα για τη χάρη που του δόθηκε από τον Χριστό μόνο με τον θάνατο, είπε τα εξής: «Τρέχω μήπως και καταλάβω αυτό για το οποίο και καταλήφθηκα από τον Χριστό», ονομάζοντας «κατάληψη» την επιμονή μέχρι την έξοδο από τη ζωή. Όπως ακριβώς έγραψε και στον πιστό Τιμόθεο, καθιστώντας του φανερή την εγγύτητα της εξόδου του, λέγοντας: «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί, τον δρόμο έχω τελειώσει, την πίστη έχω τηρήσει». Δεν όρισε για τον εαυτό του κάποια παύση και χρονικό όριο, σαν να είχε σταματήσει τον δρόμο του λόγω τελειότητας και σαν να μην είχε πλέον ανάγκη από αγώνες υπέρ του σώματος του Χριστού, οι οποίοι ποτέ δεν σταματούν πάνω στη γη, σώμα το οποίο είναι η Εκκλησία, αλλά ονόμασε την έξοδό του τέλος του δρόμου και του αγώνα. Διότι λέει: «Εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έφτασε». Βλέπεις ότι δεν είπε «Αναπαύομαι», αλλά «Ήδη προσφέρομαι ως σπονδή», δείχνοντας σε όλους μέσα από τέτοια λόγια και πράγματα ότι το χρέος της μετάνοιας οφείλεται μέχρι θυσίας και θανάτου στον επουράνιο Βασιλέα Χριστό, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΗ' ΠΕΡΙ ΑΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΓΚΟΣΜΙΕΣ ΑΠΟΛΑΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΙΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Αδελφοί και πατέρες, η εποχή του καλοκαιριού προκαλεί εξάντληση στο σώμα, με την προσθήκη μάλιστα και της αγρυπνίας· και ίσως οκνούμε να ακούσουμε την κατήχηση. Αλλά, επειδή οφείλουμε να είμαστε σαν να πεθαίνουμε καθημερινά, σύμφωνα με τη νομοθεσία του Αποστόλου, και επειδή όποιος πεθαίνει προφέρει τα τελευταία του λόγια και καθιστά τους ακροατές προσεκτικούς· εμπρός λοιπόν, ας μην οκνήσουμε κι εμείς να ακούσουμε, αλλά ας προσέξουμε τα λεγόμενα σαν να διαβάζεται διαθήκη. Η διαθήκη λοιπόν των σαρκικών ανθρώπων, επειδή είναι σαρκική, ορίζει και σαρκικά πράγματα, δηλαδή αφήνει κληρονομιά στη γυναίκα, στα τέκνα, στους αδελφούς, στους συγγενείς και ό,τι άλλο συνηθίζεται να διατάσσεται. Η δική μας όμως διαθήκη δεν υποδεικνύει τίποτα τέτοιο. Αλλά τι; «Ότι είμαστε ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη», και ότι «Δεν φέραμε τίποτα στον κόσμο αυτόν, και είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μπορούμε», και ότι μεταφερόμαστε από τη φθορά στην αφθαρσία, από την ατιμία στη δόξα, και από τη θνητότητα στην αθανασία. Επομένως, δεν θα έσφαλλε κανείς αν ονόμαζε αυτή τη διαθήκη ευαγγέλιο, αφού και ο Απόστολος είπε: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο», και αλλού πάλι: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της δικής μου αναχωρήσεως έχει φτάσει».

Δύο ημέρες, λοιπόν, πριν από την τελείωσή του, αφού συγκάλεσε όλη την ιερή αδελφότητά του, τους είπε: «Εγώ, αδελφοί, πορεύομαι την οδό των πατέρων· διότι βλέπω ότι καλούμαι από τον Κύριο. Εσείς, όμως, ενθυμούμενοι τις παραινέσεις που ακούγατε πάντοτε από εμένα, να επαγρυπνείτε σε όλα· και να μην έχετε καμία κοινωνία με την αίρεση του Ωριγένη ή του Μελετίου ή του Αρείου ή των υπόλοιπων χριστομάχων, ή άλλων για τους οποίους σας έχω δώσει εντολή να αποφεύγετε. Να φροντίζετε να συναναστρέφεστε με εκείνους που ωφελούν τις ψυχές σας. Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή και ο καιρός της αναχωρήσεώς μου έχει φτάσει. Εκλέξτε, λοιπόν, ενώπιόν μου και αυτόν που μπορεί, μετά τον Θεό, να σας κυβερνά».