Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 1:18

Ο επίσκοπος Αλέξανδρος, λοιπόν, αφού άκουσε αυτά και λυπήθηκε βαθύτατα, εισήλθε στην εκκλησία, άπλωσε τα χέρια του προς τον Θεό και οδυρόταν, και πέφτοντας με το πρόσωπο στο έδαφος μέσα στο ιερό, προσευχόταν κείμενος στο δάπεδο. Παρευρισκόταν εκεί και ο Μακάριος, ο οποίος προσευχόταν μαζί του και άκουγε τη φωνή του. Τον παρακαλούσε μάλιστα λέγοντας αυτά τα δύο: «Εάν ο Άρειος γίνει δεκτός αύριο στη σύναξη, απόλυσε εμένα, τον δούλο σου, και μην καταστρέψεις τον ευσεβή μαζί με τον ασεβή. Εάν, όμως, σπλαχνίζεσαι την εκκλησία σου (και γνωρίζω ότι τη σπλαχνίζεσαι), ρίξε το βλέμμα σου στα λόγια των οπαδών του Ευσέβιου και μην παραδώσεις σε αφανισμό και όνειδος την κληρονομιά σου. Πάρε τον Άρειο, ώστε με την είσοδό του στην εκκλησία να μη φανεί ότι εισέρχεται μαζί του και η αίρεση, και τελικά θεωρηθεί η ασέβεια ως ευσέβεια». Αφού προσευχήθηκε με αυτά τα λόγια, ο επίσκοπος αναχώρησε με μεγάλη αγωνία. Και συνέβη κάτι θαυμαστό και παράδοξο· διότι, ενώ οι οπαδοί του Ευσέβιου εκτόξευαν απειλές, ο μεν επίσκοπος προσευχόταν, ο δε Άρειος, παίρνοντας θάρρος από τους υποστηρικτές του Ευσέβιου και φλυαρώντας πάρα πολύ, εισήλθε στα αποχωρητήρια λόγω σωματικής ανάγκης. Και ξαφνικά, σύμφωνα με το Γραφικό «πέφτοντας πρηνής, έσκασε στη μέση», έπεσε και αμέσως ξεψύχησε, στερούμενος αυτοστιγμεί και τα δύο: και την εκκλησιαστική κοινωνία και την ίδια τη ζωή.

Αλλά δεν θα το πράξουν, το γνωρίζω καλά, διότι δεν αγνοούν σε τέτοιο βαθμό τα κακά που οι ίδιοι έπλασαν και τα οποία με φιλονικία προσπαθούν να διασπείρουν· αντίθετα, γνωρίζουν πάρα πολύ καλά ότι, έστω κι αν στην αρχή παρασύρουν τους άκακους με κενή απάτη, παρ' όλα αυτά αμέσως το εφεύρημά τους σβήνει σαν το φως των ασεβών, και στηλιτεύονται παντού ως εχθροί της αλήθειας. Γι' αυτό, λοιπόν, ενώ κάνουν τα πάντα με μωρία και μιλούν ως μωροί, αυτό και μόνο έπραξαν με φρόνηση, ως υιοί τούτου του αιώνος: έκρυψαν το λυχνάρι τους κάτω από το μόδιο, ώστε να νομίζεται ότι φέγγει, και για να μη σβήσει καταδικαζόμενο αν φανερωθεί. Διότι και ο ίδιος ο Άρειος, ο αρχηγός της αιρέσεως και ομόφρων του Ευσέβιου, όταν κλήθηκε τότε εσπευσμένα —με τη φροντίδα των οπαδών του Ευσέβιου— από τον μακαρίτη Αύγουστο Κωνσταντίνο και του ζητήθηκε να εκθέσει εγγράφως την πίστη του, έγραψε ο δόλιος κρύβοντας τις δικές του ασεβείς λέξεις, και υποκρινόμενος και ο ίδιος, όπως ο διάβολος, χρησιμοποιώντας τα απλά λόγια των Γραφών, ακριβώς όπως είναι γραμμένα. Έπειτα, όταν ο μακαρίτης Κωνσταντίνος του είπε: «Εάν δεν έχεις τίποτε άλλο στο νου σου πέρα από αυτά, επικαλέσου ως μάρτυρα την αλήθεια· διότι ο Κύριος θα σε τιμωρήσει εάν επιορκήσεις», ο άθλιος ορκίστηκε ότι ούτε πιστεύει, ούτε ειπώθηκε ή θεωρήθηκε ποτέ από αυτόν κάτι άλλο πέρα από αυτά που τώρα γράφτηκαν. Όμως, αμέσως μόλις βγήκε έξω, αποδίδοντας την πρέπουσα δίκη, έπεσε κάτω και, πέφτοντας πρηνής, σχίστηκε στη μέση.

Διότι και ο ίδιος ο Άρειος, ο αρχηγός της αιρέσεως και κοινωνός του Ευσεβίου, όταν κλήθηκε τότε, με τη σπουδή αυτών που ήταν γύρω από τον Ευσέβιο, από τον μακαρίτη Κωνσταντίνο τον Αύγουστο και του ζητήθηκε να διατυπώσει εγγράφως την πίστη του, έγραψε ο δόλιος αποκρύπτοντας μεν τις δικές του ασεβείς λέξεις, υποκρινόμενος δε και αυτός, όπως ο διάβολος, με τα λόγια των Γραφών απλά και όπως ακριβώς είναι γραμμένα. Έπειτα, όταν ο μακαρίτης Κωνσταντίνος του είπε: «Εάν δεν έχεις τίποτε άλλο στη διάνοιά σου εκτός από αυτά, δώσε ως μάρτυρα την αλήθεια· διότι ο ίδιος ο Κύριος θα σε τιμωρήσει εάν επιορκήσεις», ορκίστηκε ο άθλιος ότι ούτε έχει κατά νου, ούτε ποτέ ειπώθηκαν από αυτόν ή πιστεύτηκαν άλλα πράγματα εκτός από τα όσα μόλις είχαν γραφεί. Αλλά αμέσως μόλις εξήλθε, σαν να υφίστατο θεία δίκη, έπεσε κάτω «και πέφτοντας μπρούμυτα, σχίστηκε στη μέση».

Τέτοια λοιπόν έπρατταν οι δυσσεβείς Αρειανοί μαζί με τους εθνικούς, νομίζοντας ότι αυτές οι πράξεις τους αποσκοπούσαν στην προσβολή μας. Η θεία δίκη όμως έλεγξε την πονηρία τους και επιτέλεσε ένα μεγάλο και εξαίρετο σημείο, δείχνοντας και με αυτό ολοφάνερα σε όλους ότι, όπως ακριβώς με την ασέβειά τους δεν αυθαδιάζουν απέναντι σε άλλον αλλά απέναντι στον Κύριο, έτσι και με αυτά που έκαναν επιχείρησαν να διαπράξουν ύβρη πάλι εναντίον Του. Και αυτό αποδείχθηκε ακόμη πιο καθαρά από το θαύμα που συνέβη. Διότι κάποιος νέος από αυτούς τους ασελγείς ανθρώπους, εισβάλλοντας με θράσος, τόλμησε να καθίσει πάνω στον θρόνο. Και αφού κάθισε, ο άθλιος σιγοτραγούδησε μέσα από τη μύτη του έναν άσεμνο σκοπό. Έπειτα σηκώθηκε και προσπαθούσε με βία να αποσπάσει τον θρόνο και να τον τραβήξει προς το μέρος του, αγνοώντας όμως ότι επέσυρε την καταδίκη εναντίον του. Διότι, όπως ακριβώς οι τότε κάτοικοι της Αζώτου, οι οποίοι επειδή τόλμησαν να αγγίξουν την Κιβωτό, την οποία δεν τους επιτρεπόταν ούτε καν να αντικρίσουν, εξολοθρεύονταν αμέσως από αυτήν, αφού πρώτα βασανίζονταν με πληγές στην έδρα τους, έτσι και αυτός ο άθλιος μόλις τόλμησε να τραβήξει, τράβηξε πάνω στον εαυτό του αυτό ακριβώς που προσπαθούσε να αποσπάσει. Σαν να ανταπέδιδε η θεία δίκη, το ξύλο τον χτύπησε στην ίδια του την κοιλιά, και αντί να βγάλει τον θρόνο, από το χτύπημα έβγαλε έξω τα ίδια του τα έντερα, και τελικά μάλλον ο θρόνος του αφαίρεσε τη ζωή παρά αποσπάστηκε από εκείνον. Χύθηκαν λοιπόν τα σπλάχνα του, όπως έχει γραφτεί για τον Ιούδα, και αφού έπεσε κάτω τον σήκωσαν και τον μετέφεραν, και μετά από μία ημέρα εξέπνευσε.

Γνωρίζω δε ότι προσθέτω μεγάλο όγκο μαρτυριών, όπως λέγει πάλι ένας άλλος προφήτης: «ας γίνει η έπαυλή του έρημη και την επισκοπή του ας την λάβει άλλος», ο οποίος «αφού έπεσε με το πρόσωπο σχίστηκε στη μέση και χύθηκαν όλα τα σπλάχνα του» και στο τέλος, επειδή κατέφυγε στην αγχόνη, έδειξε ότι απώλεσε ολοκληρωτικά τη σωτηρία του, με το να εκπέσει της ελπίδας εξαιτίας της άτακτης και προπετούς επιβουλής του κατά του Δεσπότη του και εξαιτίας της φιλαργυρίας του που τον οδήγησε στην αρνησιθεΐα· όπως άλλωστε και οι απόστολοι, αντί γι' αυτόν, κατέστησαν στον αριθμό τους τον Ματθία, λέγοντας: «από την οποία παρεξέκλινε ο Ιούδας για να απέλθει στον δικό του τόπο». Και ποιος είναι αυτός παρά εκείνος που του αποφάνθηκε ο Σωτήρας, λέγοντας ότι είναι υιός απωλείας; Διότι αυτός ο τόπος της απωλείας ορίστηκε για εκείνον, όπου έλαβε μερίδα αντί μερίδας και, αντί για την αποστολική επισκοπή, τον τόπο της απωλείας.

Αλλά ύστερα από λίγο καιρό (καθώς άλλωστε υποσχέθηκα να αναφέρω την υπόθεση, θα τη διηγηθώ εδώ), ενώ ο επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Αλέξανδρος εξαναγκαζόταν να δεχθεί σε κοινωνία τον Άρειο, προσευχήθηκε, αναστέναξε και γονάτισε γύρω στην ενάτη ώρα το Σάββατο μπροστά στο θυσιαστήριο, καθώς ο Ευσέβιος του έλεγε ότι αν δεν θελήσεις να τον δεχθείς σε κοινωνία με τη θέλησή σου, θα εισέλθει μαζί μου την αυριανή ημέρα παρά τη θέλησή σου, καθώς ξημέρωνε Κυριακή. Όπως λοιπόν είπα, αφού προσευχήθηκε ο Αλέξανδρος και παρακάλεσε τον Κύριό μας είτε να πάρει τον ίδιο από τη ζωή, για να μην μολυνθεί συμμετέχοντας με τον Άρειο, ο οποίος είχε βλασφημήσει κατά του Κυρίου, είτε να κάνει κάτι παράδοξο, όπως συνηθίζει να θαυματουργεί από γενιά σε γενιά, η προσευχή του αγίου δεν άργησε να εκπληρωθεί. Μέσα στη νύχτα, μπαίνοντας ο Άρειος σε αποχωρητήριο για τη φυσική του ανάγκη, διαρρήχθηκε (έσκασε), όπως ακριβώς κάποτε και ο Ιούδας. Και έτσι το τέλος του επήλθε σε έναν δυσώδη τόπο ακαθαρσίας. 7. Μετά από αυτόν τον καιρό, λοιπόν, εξυφαίνονταν από τους μαθητές του σκευωρίες εναντίον της Εκκλησίας. Εν τω μεταξύ, ο Αλέξανδρος Αλεξανδρείας πέθανε μετά τη Σύνοδο της Νικαίας. Ο Αθανάσιος όμως δεν ήταν παρών μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου, διότι εκείνον τον καιρό ήταν διάκονος υπό τον Αλέξανδρο και είχε αποσταλεί από αυτόν στο κομιτάτο (αυτοκρατορική αυλή).

Και για την αναφορά των προκειμένων λόγων στον προδότη Ιούδα αξιόπιστος μάρτυρας είναι ο απόστολος Πέτρος, ο οποίος, μετά την ανάληψη του Σωτήρος μας, όταν συγκεντρώθηκαν όλοι οι απόστολοι μαζί με πολλούς άλλους αδελφούς, στάθηκε στη μέση και είπε τα εξής: «Άνδρες αδελφοί, έπρεπε να εκπληρωθεί η Γραφή, την οποία προείπε το Άγιο Πνεύμα δια στόματος του Δαβίδ για τον Ιούδα, που έγινε οδηγός σε εκείνους που συνέλαβαν τον Ιησού, διότι ήταν συγκαταλεγμένος ανάμεσά μας και του είχε λαχάνει ο κλήρος αυτής της διακονίας. Αυτός, λοιπόν, απέκτησε ένα χωράφι από τον μισθό της αδικίας του, και πέφτοντας πρηνής έσκασε στη μέση, και ξεχύθηκαν όλα τα σπλάχνα του· και αυτό έγινε γνωστό σε όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, με αποτέλεσμα να ονομαστεί το χωράφι εκείνο στη δική τους διάλεκτο Ακελδαμάχ, που σημαίνει χωράφι αίματος. Διότι είναι γραμμένο στη βίβλο των Ψαλμών: ας γίνει η κατοικία του έρημη και ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί σε αυτήν, και το αξίωμά του ας το λάβει άλλος.» Λέγοντας αυτά, λοιπόν, ο Πέτρος υποδεικνύει ότι πρέπει να προσληφθεί άλλος αντί του Ιούδα για να συμπληρώσει τον ελλείποντα αριθμό των δώδεκα αποστόλων, ώστε να εκπληρωθεί η προφητεία, οπότε, αφού ρίχτηκε κλήρος, «έπεσε ο κλήρος στον Ματθία, και συναριθμήθηκε μαζί με τους δώδεκα αποστόλους».

Είναι αδύνατον ένας μοναχός που έχει αυτό το πάθος να υποταχθεί. Και αν παραμένει να το περιθάλπει υπερβολικά, υπάρχει μεγάλος φόβος μήπως περιπέσει και σε ανίατα σωματικά δεινά. Ο Γιεζή και ο Ιούδας, από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη, αποτελούν επαρκή παραδείγματα· διότι στον μεν εμφανίστηκε λέπρα, δείγμα της αθεράπευτης ψυχής του, ενώ ο δε, αφού κατέληξε στην αγχόνη στο χωράφι του αίματος, «πέφτοντας με το πρόσωπο, σχίστηκε στη μέση και χύθηκαν όλα τα σπλάχνα του». Αν, εξάλλου, η αποταγή προηγείται της υποταγής, πώς θα υπάρξει το επόμενο πριν από αυτό που προηγείται; Εάν, μάλιστα, αυτή αποτελεί κατά κάποιον τρόπο μια στοιχειώδη αρχή της μοναχικής πολιτείας, πώς θα μπορούσε κάποιος που δεν έχει απαρνηθεί προηγουμένως τα χρήματα να φέρει σε πέρας με επιτυχία οποιονδήποτε άλλο από τους αγώνες της; Τι γίνεται, λοιπόν, εάν ένας τέτοιος άνθρωπος είναι μεν ακατάλληλος για υποταγή, αλλά θα ησυχάσει μόνος του στο κελί, διάγοντας βίο μονήρη και επιμένοντας στην προσευχή; «Αλλά όπου είναι ο θησαυρός σου», λέει ο Κύριος, «εκεί θα είναι και ο νους σου».

«Δεν έχεις μερίδιο ούτε κλήρο σε αυτό το ζήτημα». Επομένως, όσοι προσπαθούν είτε να αγοράζουν είτε να πουλούν δεν μπορούν «να έχουν μέρος μαζί με τον Χριστό», επειδή δεν είναι «πιστοί οικονόμοι» αλλά χριστέμποροι, οι οποίοι καθημερινά πουλούν τον ίδιο τους τον Δεσπότη. Και ενώ ο Ιούδας, έχοντας πουλήσει άπαξ τον Χριστό, «πέφτοντας μπρούμυτα, σχίστηκε στη μέση», αυτοί, πράττοντας χειρότερα από τον Ιούδα, υποθέτουν ότι «θα αποφύγουν την κρίση του Θεού».

Αυτός, λοιπόν, απέκτησε χωράφι με τον μισθό της αδικίας. Προσδίδει ηθικό χαρακτήρα στον λόγο και αποκαλύπτει ανεπαίσθητα την αιτία, η οποία έχει παιδαγωγικό σκοπό. Διότι δεν λέει ότι οι Ιουδαίοι, αλλά ότι αυτός το απέκτησε. Επειδή ακριβώς οι ψυχές των αδυνάτων δεν αποβλέπουν τόσο στα μελλοντικά, όσο στα παρόντα, κάνει λόγο για την παρούσα τιμωρία. Και πέφτοντας με το πρόσωπο, έσκασε στη μέση. Εύστοχα εξύψωσε τον λόγο του όχι ως προς το αμάρτημα, αλλά ως προς την τιμωρία. Και χύθηκαν, λέγει, όλα τα σπλάχνα του. Αυτό έφερε παρηγοριά σε εκείνους. Και έγινε γνωστό σε όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ, με αποτέλεσμα να ονομαστεί το χωράφι εκείνο στη δική τους διάλεκτο Ακελδαμά, δηλαδή, χωράφι αίματος.

Διότι, λέει, απέκτησε χωράφι από τον μισθό της αδικίας. Δες πώς το γεγονός αυτό αποτέλεσε οικονομία του Θεού. Της αδικίας, λέει. Πολλές είναι οι αδικίες, αλλά τίποτα πιο άδικο από αυτήν δεν έχει γίνει ποτέ, με αποτέλεσμα η πράξη να αποτελεί την απόλυτη αδικία. Και το τι συνέβη δεν έγινε φανερό μόνο στους παρόντες, αλλά και σε όλους τους μεταγενέστερους, έτσι ώστε άθελά τους να το ονομάσουν χωρίς να το συνειδητοποιούν, ακριβώς όπως και ο Καϊάφας προφήτευσε εν αγνοία του. Ο Θεός τούς ανάγκασε να το ονομάσουν έτσι στα εβραϊκά, Ακελδαμά. Από αυτό ήταν φανερά και τα δεινά που επρόκειτο να βρουν τους Ιουδαίους· και προς το παρόν δείχνει ότι εκπληρώθηκε εν μέρει η προφητεία που λέει: «Καλό θα ήταν για αυτόν, αν δεν είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος». Και για τους Ιουδαίους ταιριάζει να ειπωθούν τα ίδια. Διότι, αν αυτά ισχύουν για εκείνον που έγινε οδηγός, πολύ περισσότερο ισχύουν και για αυτούς. Αλλά δεν αναφέρει τίποτα από αυτά προς το παρόν. Έπειτα, για να δείξει ότι εύλογα θα μπορούσε να ειπωθεί για αυτόν το Ακελδαμά, επικαλείται τον προφήτη που λέει: «Ας γίνει η έπαυλή του έρημη». Διότι τι υπάρχει πιο έρημο από το να μετατραπεί σε τάφο; Επομένως, δικαιολογημένα θα μπορούσε να ονομαστεί το χωράφι δικό του. Επειδή εκείνος που κατέβαλε το αντίτιμο, ακόμη και αν ήταν άλλοι αυτοί που το αγόρασαν, αυτός θα ήταν δίκαιο να θεωρείται κύριος αυτής της μεγάλης ερήμωσης. Αυτή η ερήμωση ήταν το προοίμιο της ερήμωσης των Ιουδαίων, αν κάποιος το εξετάσει με ακρίβεια. Διότι και εκείνοι εξόντωσαν τους εαυτούς τους από την πείνα και σκότωσαν πολλούς, και η πόλη μετατράπηκε σε τάφο των ξένων και των στρατιωτών· επειδή εκείνους ούτε καν θα τους άφηναν να ταφούν, αφού ούτε οι ίδιοι δεν αξιώθηκαν ταφής.

Διότι εκείνοι, μολονότι ήταν εντελώς άπειροι από όλα αυτά, όταν άκουσαν ότι η πόλη θα καταστραφεί, όχι μόνο δεν απίστησαν, αλλά και αναστέναξαν, και ντύθηκαν με σάκο και συντρίφτηκαν· και δεν σταμάτησαν να κάνουν τα πάντα, έως ότου κατεύνασαν την οργή και την αγανάκτηση του Θεού. Εσύ όμως, ο Χριστιανός, που απέκτησες τόσο μεγάλη εμπειρία από γεγονότα και λόγια, περιφρονείς αυτά που έχουν ειπωθεί από τον Χριστό; Επομένως, θα σου συμβούν τα αντίθετα. Διότι, όπως ακριβώς οι Νινευίτες, επειδή φοβήθηκαν τα λόγια, δεν υπέστησαν την εμπειρία των γεγονότων, έτσι και εσύ, επειδή περιφρονείς την απειλή των λόγων, θα υποστείς την κόλαση των γεγονότων. Δεν βλέπεις τι έκανε εδώ ο Χριστός; Πώς δηλαδή, έχοντας δύο ληστές, δεν τους αξίωσε της ίδιας αντιμετώπισης, αλλά τον μεν έναν τον εισήγαγε στη Βασιλεία, ενώ τον άλλον τον έστειλε στη γέεννα; Και γιατί αναφέρω ληστή και δολοφόνο; Διότι δεν λυπήθηκε ούτε τον ίδιο τον μαθητή Του, επειδή έγινε προδότης, αλλά, αν και τον έβλεπε να ορμά προς τη θηλιά, να απαγχονίζεται και να σχίζεται στη μέση (διότι πράγματι έσκασε στη μέση και χύθηκαν όλα τα σπλάχνα του)· ωστόσο του επέτρεψε να τα πάθει όλα αυτά, πείθοντάς σε μέσα από τα παρόντα και για όλα όσα πρόκειται να συμβούν εκεί. Μην εξαπατάτε λοιπόν τους εαυτούς σας, άνθρωποι, δίνοντας πίστη στον διάβολο· διότι δικά του είναι αυτά τα νοήματα.

Κατά τη διάρκεια αυτών πάλι των φρικωδεστάτων μυστηρίων ο ιερέας εύχεται για τον λαό, και ο λαός εύχεται για τον ιερέα· διότι το «Μετά του πνεύματός σου», δεν είναι τίποτε άλλο παρά αυτό. Και τα της Ευχαριστίας πάλι είναι κοινά· διότι δεν αναπέμπει ευχαριστία μόνος εκείνος, αλλά και ολόκληρος ο λαός. Διότι, αφού πρώτα λάβει τη φωνή τους, και έπειτα αυτοί συμφωνήσουν ότι τούτο γίνεται άξια και δίκαια, τότε αρχίζει την Ευχαριστία. Και γιατί απορείς, αν τυχόν ο λαός εκφωνεί μαζί με τον ιερέα, όταν μάλιστα αναπέμπει από κοινού εκείνους τους ιερούς ύμνους μαζί με τα ίδια τα Χερουβείμ και τις άνω δυνάμεις; Όλα αυτά τα έχω πει, ώστε να βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση και ο καθένας από τους ποιμαινομένους, για να μάθουμε ότι όλοι μας είμαστε ένα σώμα, έχοντας μεταξύ μας τόση διαφορά, όση έχουν τα μέλη προς τα μέλη, και να μην επιρρίπτουμε τα πάντα στους ιερείς, αλλά και εμείς οι ίδιοι να φροντίζουμε για ολόκληρη την Εκκλησία, σαν να είναι ένα κοινό σώμα. Διότι αυτό παρέχει και μεγαλύτερη ασφάλεια, και δημιουργεί σε εμάς μεγαλύτερη πρόοδο προς την αρετή. Άκουσε, λοιπόν, κατά την εποχή των αποστόλων, πώς σε άλλες περιπτώσεις καθιστούσαν τους ποιμαινομένους συμμέτοχους στις αποφάσεις. Διότι και όταν χειροτονούσαν τους επτά, προηγουμένως συνεννοήθηκαν με τον λαό· και όταν ο Πέτρος εξέλεγε τον Ματθία, απευθύνθηκε σε όλους τους παρόντες τότε, και στους άνδρες και στις γυναίκες.

Διότι δεν λυπήθηκε ούτε τον απόστολο, επειδή έγινε προδότης, αλλά, αν και τον έβλεπε να ορμά στη θηλιά, να απαγχονίζεται και να διαρρηγνύεται στη μέση (διότι «έσκασε στη μέση, και ξεχύθηκαν όλα τα σπλάχνα του»)· εντούτοις, παρόλο που τα προγνώριζε όλα αυτά, τον άφησε να τα υποστεί όλα, για να σε βεβαιώσει μέσα από τα παρόντα και για όλα όσα αφορούν την άλλη ζωή. Μην εξαπατάτε λοιπόν τους εαυτούς σας υπακούοντας στον διάβολο· διότι δικές του είναι αυτές οι σκέψεις. Διότι, εάν και οι δικαστές και οι κύριοι και οι δάσκαλοι και οι βάρβαροι τους μεν αγαθούς τους τιμούν, τους δε πονηρούς τους τιμωρούν· πώς θα είχε λογική να συμβαίνουν τα αντίθετα εκ μέρους του Θεού, και να αξιώνονται τα ίδια πράγματα τόσο ο αγαθός όσο και αυτός που δεν είναι τέτοιος;

Διότι, όταν οι Ιουδαίοι επιχείρησαν να ανοικοδομήσουν τον ναό στα Ιεροσόλυμα, φωτιά που ξεπήδησε από τα θεμέλια τους εμπόδισε όλους. Και όταν ο θησαυροφύλακας, καθώς και ο θείος και ομώνυμος εκείνου, επέδειξαν την ιερόσυλη συμπεριφορά τους πάνω στα ιερά σκεύη, ο μεν ένας ξεψύχησε κατατρωγόμενος από σκουλήκια, ενώ ο άλλος σχίστηκε στη μέση. Επίσης, το γεγονός ότι στέρεψαν οι πηγές επειδή προσφέρονταν εκεί θυσίες, καθώς και το ότι μαζί με τον ίδιο τον βασιλιά ενέσκηψε λιμός στις πόλεις, αποτέλεσε μέγιστο σημείο.

Στην Καινή Διαθήκη, κατά την ίδια την παρουσία του Χριστού, ο μεν ληστής, όταν τον είδε να σταυρώνεται, τον προσκύνησε· αυτοί δε, αν και τον είδαν να ανασταίνει νεκρούς, και τον έδεσαν και τον σταύρωσαν. Τι συνέβη δε στη δική μας εποχή; Δεν πετάχτηκε φωτιά από τον ναό, από τα θεμέλια στα Ιεροσόλυμα, και όρμησε εναντίον αυτών που τον οικοδομούσαν, και έτσι τους απομάκρυνε από την τότε παράνομη προσπάθειά τους; Κι όμως, δεν άλλαξαν, ούτε απέβαλαν την πώρωσή τους. Πόσα άλλα θαύματα έγιναν τότε, μετά από εκείνο, και δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα από αυτά; Όπως ο κεραυνός που έπεσε πάνω στην οροφή του ναού του Απόλλωνα· ο χρησμός του ίδιου αυτού του δαίμονα, ο οποίος ανάγκασε τον τότε βασιλέα να μετακινήσει τον μάρτυρα που βρισκόταν εκεί κοντά, λέγοντας ότι δεν μπορούσε να μιλήσει (να δώσει χρησμούς), εφόσον έβλεπε κοντά του τη λάρνακα εκείνου· διότι βρισκόταν σε πολύ κοντινή απόσταση. Μετά από αυτόν πάλι, ο θείος του, ο οποίος βεβήλωσε τα ιερά σκεύη, ξεψύχησε καταφαγωμένος από σκουλήκια· και ο ταμίας των βασιλικών χρημάτων, εξαιτίας μιας άλλης παρανομίας που διέπραξε εις βάρος της Εκκλησίας, σχίστηκε στη μέση και πέθανε. Πάλι, οι πηγές του τόπου μας, που με το ρεύμα τους ξεπερνούν τα ποτάμια, ξαφνικά στέρεψαν και χάθηκαν, χωρίς ποτέ προηγουμένως να το έχουν πάθει αυτό, παρά μόνο όταν ο βασιλέας μόλυνε τον τόπο με θυσίες και σπονδές.

Ομιλία του ιδίου Φωτίου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, η οποία εκφωνήθηκε στον άμβωνα της Μεγάλης Εκκλησίας. Το τέλος της προηγούμενης ομιλίας, αν θυμάστε, παρουσίαζε τον Άρειο να καθαιρείται, να εκδιώκεται από την εκκλησία, να αυθαδιάζει, να προσποιείται, να υποκρίνεται την ευσέβεια, έπειτα δε να τελειώνει τη ζωή του με τον πιο αισχρό θάνατο και τον λαό του Χριστού να ανασαίνει από τα πολλά δεινά και τα σκάνδαλα. Είδες τη δύναμη της προσευχής; Είδες την παρρησία του αρχιερέα; «Κύριε, αν ο Άρειος εισαχθεί στην εκκλησία, εμένα βγάλε με από τη ζωή· αν όμως προστάζεις να παραμείνω ακόμη σε αυτό το σκήνωμα, διατήρησε τις πύλες της εκκλησίας αδιάβατες για τον Άρειο». Αυτά προσευχόταν ο Αλέξανδρος και η λόγχη εναντίον του Αρείου σφυρηλατούνταν με ουράνια απόφαση· ο θεράπων του Χριστού άπλωνε τα χέρια του προς Εκείνον που βλασφημούνταν και ο εχθρός πλήρωνε τη δίκη για την ακόλαστη γλώσσα του, υπομένοντας το άδειασμα των άθλιων σπλάγχνων και των εντοσθίων του μέσα από την κοιλιά. Αλλά εκείνος βέβαια, μιμούμενος τη συμπεριφορά του Ιούδα, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στις Πράξεις, υπέστη και τον ίδιο θάνατο με αυτόν. Διότι, αφού έπεσε πρηνής, σχίστηκε στη μέση και χύθηκαν έξω όλα τα σπλάγχνα του· η δε κατάσταση της εκκλησίας για κάποιο χρονικό διάστημα διατηρήθηκε χωρίς αναταραχές.

Προς τους αγίους ομολογητές πατέρες και αδελφούς. Τώρα είναι καιρός να αναφωνήσουμε μαζί με τον Δαβίδ και να πούμε: αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω, στους ευθείς πρέπει αίνεση· ψάλετε σε Αυτόν και υμνήστε Τον, διότι εισάκουσε ο Κύριος, μαζί με όλους τους ισότιμούς σας στη δόξα, την εκτενή σας ικεσία. Και τι συνέβη; Εξολοθρεύτηκε ο ασεβής, συντρίφθηκε αυτός που μας κατέκοπτε· νικήσατε τον υιό της πονηρίας, καταβάλατε το θηρίο της οργής, τον σκολιόγνωμο νου. Ω, τριπόθητοι, πόσο δυνατά είναι τα αίματά σας! Αυτά γκρέμισαν τον αλάστορα τιμωρό, αυτά άδειασαν το μιαρό αίμα του φονιά, εφόσον ο αψευδής (Κύριος) υποσχέθηκε να υπακούει σε όσους βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα, όπως λένε τα λόγια (της Γραφής). Μάθε, υβριστή του Χριστού, πόσο ίσχυσε η βοή εκείνων των οποίων κατέσχισες τις σάρκες. Μάθε, αρχηγέ του μύσους, πόσο μεγάλο είναι για σένα το αποτέλεσμα της εναντίωσης στον Χριστό: επειδή κλοτσούσες πάνω σε καρφιά, έπεσες πρηνής με πάταγο, και χύθηκε, αν όχι τα σπλάχνα σου, πάντως το μιαρό σου αίμα με τρεις τομές, επειδή προσέκρουσες στην Τριάδα μέσω της ύβρεως κατά της αγίας εικόνας του Χριστού. Πήγαινε μαζί με τον Ιούδα, ιουδαιόφρονα, συνάντησε τον πατέρα σου τον Ουραλύφιο Καβαλώνυμο· πιες αυτό πρώτο, όπως λέει ο προφήτης, και το πιο πικρό στο τέλος.

Μερικοί δε λέγουν ότι ο Ιούδας, επειδή ήταν φιλάργυρος, υπέθεσε πως ο ίδιος θα κέρδιζε τα αργύρια προδίδοντας τον Χριστό, και πως ο Χριστός δεν θα θανατωνόταν, αλλά θα ξέφευγε από τους Ιουδαίους, όπως το είχε κάνει πολλές φορές. Τότε όμως, βλέποντάς τον να έχει κατακριθεί και να έχει ήδη καταδικαστεί σε θάνατο, μεταμελήθηκε, διότι η εξέλιξη του πράγματος ήταν διαφορετική από αυτήν που υπέθετε. Γι' αυτό και απαγχονίστηκε, ώστε να προλάβει τον Ιησού στον Άδη, και ικετεύοντάς τον να επιτύχει τη σωτηρία. Πλην όμως μάθε ότι πέρασε μεν τον λαιμό του στη θηλιά, κρεμώντας τον εαυτό του από κάποιο δέντρο· επειδή όμως το δέντρο έγειρε, επέζησε, καθώς ο Θεός ήθελε είτε να τον διατηρήσει για μετάνοια, είτε για παραδειγματισμό και καταισχύνη. Διότι λέγουν ότι προσβλήθηκε από υδρωπικία, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εκεί όπου μια άμαξα περνά εύκολα, ο ίδιος να μην μπορεί να περάσει. Έπειτα, αφού έπεσε μπρούμυτα, «ελάκησεν», δηλαδή διαρράγηκε, όπως λέει ο Λουκάς στις Πράξεις. «Οι δε αρχιερείς, λαμβάνοντας τα αργύρια, είπαν: