Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 1:5

Γι' αυτό λέει: «Εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι και θα λάβετε δύναμη, όταν το Άγιο Πνεύμα έλθει επάνω σας». Διότι πριν από το Πάθος οι απόστολοι δεν επιτελούσαν τις ιάσεις εν Αγίω Πνεύματι, αλλά με την εξουσία και την προσταγή του Χριστού. «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξασθεί». Και δοξάσθηκε όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς. Ονομάζοντας δε «Άγιο Πνεύμα» δεν εννοεί την υπόσταση του Αγίου Πνεύματος· διότι αυτή πάντοτε και υπήρχε και υπάρχει και θα υπάρχει, αλλά εννοεί το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο κατά τη δέκατη ημέρα από την Ανάληψη, και πεντηκοστή από την Ανάσταση, κατήλθε στους μαθητές του Χριστού.

Εάν, λοιπόν, σε κανέναν δεν ανήκει η εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες, όπως και πράγματι δεν ανήκει παρά μόνο στον Θεό, το δε Άγιο Πνεύμα τις συγχωρεί μέσω των αποστόλων· άρα το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός, και έχει την ίδια ενέργεια με τον Πατέρα και τον Υιό. «Μαθητεύσατε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τα στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Λέει, δηλαδή, ότι τα έθνη, αφού πιστέψουν και μαθητευθούν, βαπτίζονται στο όνομα της Τριάδος. Ο δε Πέτρος, προς τους Ιουδαίους που είχαν συναινέσει στον θάνατο του Χριστού και οι οποίοι μετανόησαν, είπε: «Ας μετανοήσει ο καθένας, αδελφοί, από την κακία σας και από την πονηρή οδό, και ας βαπτιστεί στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και θα σωθεί»· καταδεικνύοντας ότι ο Υιός δύναται να ενεργεί τα ίδια κατά την παλιγγενεσία του λουτρού, τα οποία ενεργούν ο Πατέρας και το Πνεύμα. Ο δε Κύριος είπε στους αποστόλους να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, «την οποία ακούσατε· διότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ εις μετάνοιαν, εσείς όμως θα βαπτιστείτε εν Αγίω Πνεύματι».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒʹ Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι αρκεί μόνο το βάπτισμα στο όνομα του Κυρίου. Και ας μην παραπλανά κανέναν το χωρίο του Αποστόλου, ο οποίος πολλές φορές, όταν κάνει μνεία του βαπτίσματος, παραλείπει το όνομα του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος, ούτε εξαιτίας αυτού ας θεωρεί ότι η επίκληση των ονομάτων είναι κάτι που μπορεί να παραβλεφθεί. «Όσοι», λέγει, «βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Και πάλι: «Όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτισθήκατε». Διότι η προσωνυμία του Χριστού αποτελεί ομολογία των πάντων (ολόκληρης της Τριάδος)· επειδή δηλώνει και τον Θεό που έχρισε, και τον Υιό που χρίσθηκε, και το Πνεύμα που αποτελεί το χρίσμα, όπως διδαχθήκαμε από τον Πέτρο στις Πράξεις των Αποστόλων: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο». Και στον Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Και ο ψαλμωδός λέγει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως». Φαίνεται, ωστόσο, ότι κάποτε μνημονεύει και μόνο το Πνεύμα σχετικά με το βάπτισμα. «Διότι όλοι», λέγει, «βαπτισθήκαμε σε ένα σώμα, εις ένα Πνεύμα». Με αυτό συμφωνεί και το: «Εσείς όμως θα βαπτισθείτε με Πνεύμα Άγιο»· και το: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο». Αλλά δεν θα μπορούσε κανείς, εξαιτίας αυτού, να θεωρήσει τέλειο ένα βάπτισμα στο οποίο επικλήθηκε μόνο το όνομα του Πνεύματος. Διότι πρέπει να παραμένει πάντοτε απαράβατη η παράδοση που μας δόθηκε κατά τη ζωοποιό χάρη.

Και βέβαια δεν θα πούμε ότι η άνανδρη δειλία υπήρξε για αυτούς η αιτία μιας τόσο συνετής φυγής, αλλά μάλλον θα θεωρήσουμε ότι η γνώση του ωφελίμου είχε εντεθεί στις ψυχές των αγίων από τον Χριστό, ο οποίος δεν επέτρεπε να κινδυνεύσουν άκαιρα εκείνοι που επρόκειτο να γίνουν φωστήρες και δάσκαλοι της οικουμένης. Διότι έπρεπε να αποδειχθεί αληθινός ο δικός του λόγος, τον οποίο είπε για αυτούς προς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα: «Πάτερ άγιε, φύλαξέ τους στο όνομά σου που μου έχεις δώσει, για να είναι ένα καθώς εμείς είμαστε ένα. Όταν ήμουν μαζί τους, εγώ τους διατηρούσα στο όνομά σου που μου έδωσες, και τους φύλαξα, και κανένας από αυτούς δεν χάθηκε, παρά μόνο ο υιός της απώλειας». Φεύγουν λοιπόν κρυφά οι μαθητές, θεωρώντας ότι πρέπει να περιμένουν τον καιρό της παρρησίας. Και το έκαναν αυτό υπακούοντας στα λόγια του Σωτήρα. Διότι τους παράγγειλε «να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα», καθώς έχει γραφτεί, «αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, την οποία άκουσαν από αυτόν, ότι δηλαδή ο Ιωάννης μεν βάπτισε με νερό, αυτοί όμως θα βαπτιστούν εν Πνεύματι Αγίω μετά από λίγες ημέρες». Πράγμα που θα δούμε ότι εκπληρώθηκε κατά τις ημέρες της αγίας Πεντηκοστής, όταν «τους φάνηκαν διαμοιραζόμενες γλώσσες σαν από φωτιά, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς».

Διότι τους προανήγγειλε τα πάθη πάνω στον σταυρό, σύμφωνα με όσα είχαν πει από πριν οι προφήτες. Ανοίγει δε και τους οφθαλμούς της καρδιάς τους, ώστε να κατανοούν τα όσα είχαν προειπωθεί παλαιότερα. —(A f. 320) Ο Σωτήρας υπόσχεται στους μαθητές την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, την οποία ο Θεός είχε προεπαγγελθεί μέσω του Ιωήλ, και τη δύναμη εξ ύψους, ώστε να είναι ρωμαλέοι και ακαταμάχητοι, και χωρίς κανένα φόβο να διακηρύξουν σε όλο τον κόσμο το θείο μυστήριο. —(D f. 83) Σε αυτούς που είχαν λάβει το Πνεύμα, λέει: «Λάβετε Πνεύμα άγιο», μετά την ανάσταση· και λέει: «Εσείς όμως καθίστε στα Ιεροσόλυμα, και περιμένετε την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε από εμένα· διότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Πνεύμα άγιο·» όχι πλέον με νερό, διότι είχαν ήδη λάβει, αλλά με Πνεύμα άγιο· δεν εισάγει επιπλέον νερό στο νερό, αλλά αναπληρώνει αυτό που λείπει σε εκείνο που υπολείπεται. —(B f. 226, C f. 159 b, G f. 119 b) Αφού τους ευλόγησε και προχώρησε λίγο, αναλαμβανόταν στον ουρανό, για να παρακαθήσει με τον Πατέρα έχοντας μαζί του και τη σάρκα που ενώθηκε με αυτόν. Και αυτόν τον δρόμο εγκαινίασε για εμάς ο Λόγος, λαμβάνοντας ανθρώπινη μορφή. Θα έλθει δε πάλι στους κατάλληλους καιρούς μέσα στη δόξα του Πατρός του, μαζί με τους αγγέλους, και θα μας παραλάβει μαζί του. Ας δοξολογήσουμε λοιπόν τον Θεό Λόγο που ενανθρώπησε για εμάς, αυτόν που εκούσια έπαθε κατά σάρκα, και αναστήθηκε από τους νεκρούς, και κατάργησε τη φθορά.

Κατέρχονταν δε, για να ενδύσει με δύναμη και για να βαπτίσει τους αποστόλους. Διότι λέει ο Κύριος: Εσείς θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα όχι μετά από πολλές ημέρες από αυτές. Η χάρις δεν είναι μερική, αλλά η δύναμη είναι τέλεια. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που βυθίζεται στα νερά και βαπτίζεται, περιβάλλεται από παντού από τα νερά, έτσι και αυτοί βαπτίστηκαν ολοκληρωτικά από το Πνεύμα. Αλλά το μεν νερό περιχύνεται από έξω, το δε Πνεύμα βαπτίζει πλήρως και την ψυχή από μέσα. Και γιατί απορείς; Πάρε ένα υλικό παράδειγμα, μικρό μεν και ευτελές, χρήσιμο όμως για τους πιο απλοϊκούς. Αν η φωτιά, διαπερνώντας την πυκνότητα του σιδήρου, τον μετατρέπει εσωτερικά ολόκληρο σε φωτιά, και ο ψυχρός γίνεται ζεστός, και ο μαύρος γίνεται λαμπερός, αν η φωτιά που είναι υλικό σώμα, εισδύοντας στο σώμα του σιδήρου, ενεργεί έτσι ανεμπόδιστα, γιατί απορείς, αν το Άγιο Πνεύμα εισέρχεται στα ενδότερα της ψυχής;

Διότι, εάν το Παράκλητο Πνεύμα, το οποίο υποσχέθηκε στους μαθητές ο Κύριος, ήταν αυτός ο αγύρτης, ο αληθινά μανιακός και φερώνυμος της επωνυμίας του, τότε οι απόστολοι θα είχαν φύγει από τη ζωή στερημένοι από την υπόσχεση, αυτοί που άκουσαν από τον αψευδή Κύριο: «Θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, όχι ύστερα από πολλές ημέρες». Και έτσι ο απατεώνας θα βρεθεί να συκοφαντεί τον Χριστό, ότι δήθεν δεν εκπλήρωσε όσα είχε πει. Διότι παρήλθε η γενεά των αποστόλων, εννοώ από τον Πέτρο μέχρι τον Παύλο και μέχρι τον Ιωάννη, ο οποίος μάλιστα παρέμεινε στον κόσμο μέχρι τα χρόνια του Τραϊανού· και παρήλθε ο Ιάκωβος, ο πρώτος που διετέλεσε επίσκοπος στα Ιεροσόλυμα, ο οποίος αποκαλούνταν αδελφός του Κυρίου, αλλά ήταν γιος του Ιωσήφ, γεννημένος από τη δική του γυναίκα μαζί με τους υπόλοιπους αδελφούς του, μαζί με τους οποίους ανατράφηκε ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος γεννήθηκε κατά σάρκα από την Αειπάρθενο Μαρία, και τους κατέταξε στη θέση των αδελφών, ώστε να ονομάζεται αδελφός τους· παρήλθαν επίσης όλοι οι σύνθρονοί του άγιοι, και μαζί με αυτούς ο Συμεών, ο γιος του θείου του, γιος του Κλωπά, αδελφού του Ιωσήφ.

Εκείνη λοιπόν η κραυγή προεσήμαινε αυτόν τον ήχο, και το εμφύσημα εκείνο προεσήμαινε αυτήν την πνοή, η οποία τώρα, αφού χύθηκε από άνω πλούσια και ήχησε από τον ουρανό δυνατά και ακουστά σε όλους, προσκαλεί όλη την οικουμένη και σε όλους όσοι προσέρχονται με πίστη αντλεί και μεταδίδει τη χάρη. Είναι δε βίαιη, καθώς νικά τα πάντα και υπερβαίνει τα τείχη του πονηρού, ενώ κατακρημνίζει τις πόλεις και κάθε οχυρό του εχθρού· και ταπεινώνει μεν τους υπερήφανους, ενώ ανυψώνει τους ταπεινούς στην καρδιά· και συνδέει μεν τα κακώς διαλυμένα, ενώ διασπά τους δεσμούς των αμαρτημάτων και διαλύει εκείνα που είναι δέσμια. Γέμισε δε το οίκημα όπου κάθονταν, καθιστώντας το πνευματική κολυμβήθρα και εκπληρώνοντας την υπόσχεση του Σωτήρα, την οποία τους έδωσε και κατά την ανάληψή Του λέγοντας: «ότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα, όχι μετά από πολλές ημέρες από τώρα». Αλλά και την ονομασία που τους έδωσε, έδειξε ότι επαληθεύεται· διότι μέσω αυτού του ήχου από τον ουρανό, οι Απόστολοι έγιναν όντως υιοί βροντής· «και φάνηκαν σε αυτούς», λέει, «γλώσσες που διαμοιράζονταν σαν από φωτιά· και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς, και γέμισαν όλοι από Άγιο Πνεύμα, και μιλούσαν σε άλλες γλώσσες, σύμφωνα με όσα το Πνεύμα τους έδινε να φθέγγονται».

Αν και το βάπτισμα του Κυρίου, του οποίου εμείς αξιωθήκαμε, διαφέρει τόσο πολύ από εκείνο που δινόταν τότε από τον Ιωάννη, όσο διαφέρει η χάρη του θείου Πνεύματος από το νερό. Και για να το δηλώσει αυτό, ο Κύριος έλεγε στους μαθητές: «Ο Ιωάννης βέβαια βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Πνεύμα Άγιο». Και ο Ιωάννης μεν βάπτιζε για να πιστέψουν σε εκείνον που ερχόταν, ο Κύριος όμως μετέβαλε μέσω του εαυτού Του το βάπτισμα του Ιωάννη, εμφυτεύοντας μυστικά σε αυτό δι' εαυτού την αιώνια πηγή της χάριτος. Διότι, ενώ ο Ιωάννης δίδασκε αυτά και βάπτιζε αυτούς που προσέρχονταν, έρχεται ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας στον Ιορδάνη για να βαπτιστεί από τον Ιωάννη. Έρχεται δε όχι δώδεκα ημέρες μετά τη γέννησή Του, όπως τελούμε εμείς τώρα αυτή την εορτή, επιλέγοντας ορθώς να τελούμε κάθε χρόνο τη μνήμη όλων όσα συντελέστηκαν για εμάς κατά τη θεανδρική οικονομία, αλλά έρχεται σε ηλικία τριάντα ετών, όπως εξιστόρησε ο Λουκάς, φαινόμενος και ο ίδιος να είναι ένας από το πλήθος και χωρίς να επιδεικνύει τίποτα το ξεχωριστό, με λιτότητα και με έσχατη απλότητα και αφάνεια.

Αλλά, για να επισφραγίσω την απολογία μου και «να φραγεί κάθε στόμα που αντιλέγει», προβάλλοντας τον ίδιο τον Λόγο της αλήθειας να συμφωνεί μαζί μας στον παρόντα λόγο σύμφωνα με τους προκατόχους μας, θα τον επικαλεστώ ως μάρτυρα της αλήθειας. Διότι Αυτός, που από πουθενά δεν χωρίζεται, όταν ανερχόταν από τη γη προς τον επουράνιο Πατέρα, παρήγγειλε σε όσους παρέμειναν μαζί Του μέχρι τέλους «να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα, την οποία ακούσατε από εμένα», όπως λέει. Αλλά ποια είναι η επαγγελία; Ότι «θα βαπτιστείτε», λέει, «εν Αγίω Πνεύματι, όχι μετά από πολλές ημέρες». Επομένως, πριν από την ανάληψη του Σωτήρα δεν είχαν ακόμη λάβει την επαγγελία· άρα το Άγιο Πνεύμα δεν τους δόθηκε μέσω του εμφυσήματος, διότι αυτό αποτελεί την επαγγελία. Πότε λοιπόν άκουσαν οι μαθητές αυτά που υποσχέθηκε ο Σωτήρας; Όταν, ενώ επρόκειτο να πεθάνει εκουσίως για εμάς —ω, τι μέγεθος αγάπης προς εμάς!— δεν παρέδιδε μόνο τον εαυτό Του σε σφαγή για χάρη μας, αλλά με διαθήκη μας καθιστούσε και κληρονόμους των υπαρχόντων Του, και μας άνοιγε και μας παρέδιδε τους θησαυρούς, καθώς και τον ίδιο τον συμφυή, ο οποίος υπερβαίνει κάθε κτίση, τον ακένωτο πλούτο του Πνεύματος· «διότι εγώ», λέει, «θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα». Έπειτα, μετά από λίγο: «Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα».

Αλλά για το θέμα που συζητάμε τώρα, ας δούμε την υπόσχεση· πού βρίσκεται όμως το «όχι μετά από πολλές ημέρες»; Προχωρώντας λίγο παρακάτω στα λόγια του, προείπε και αυτό τότε, παρηγορώντας φιλάνθρωπα τους δικούς του με τα πιο σπουδαία: «Σας συμφέρει», λέει, «να αναχωρήσω εγώ· διότι εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έλθει σε εσάς». Πώς λοιπόν τολμά κάποιος να λέει ότι ήλθε στους μαθητές του Κυρίου μέσω του εμφυσήματος, πριν από την Ανάληψή Του; «Αλλά έστω», λέει· «διότι δεν δόθηκε πριν από την Ανάληψη του Σωτήρα ο άλλος Παράκλητος». Μπορείς να πεις και τούτο, ότι δηλαδή δεν στάλθηκε από Αυτόν μετά την άνοδο στους ουρανούς, όπως ακριβώς υποσχέθηκε με σαφήνεια στους μαθητές λέγοντας, «τον οποίο εγώ θα σας στείλω», και «εάν εγώ πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς»;

Ακούγοντας, λοιπόν, ότι η έκχυση έχει χρονικό χαρακτήρα και γίνεται για κάποια αιτία —διότι πράγματι έχει εκχυθεί μετά την αγιαζόμενη κτίση και εξαιτίας της· πώς αλλιώς;— και επιπλέον ακούγοντας ότι δίδεται από τον Υιό για την άφεση των αμαρτιών, όπως ακριβώς βέβαια και από τον Πατέρα, και ότι δεν πηγάζει χωρίς συγκεκριμένο σκοπό αλλά απευθύνεται σε κάποιους, δεν θυμάσαι αυτό που έχεις διδαχθεί και από εμάς και από την αλήθεια, ότι δηλαδή η προαιώνια εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος από τον Πατέρα δεν γίνεται για κάποιο σκοπό, ούτε προς κάποιους, ούτε υπόκειται καθόλου στον χρόνο; Και αν είπε ότι εκχέεται ουσιωδώς και από τους δύο, δεν αποτελεί τίποτα καινούργιο. Διότι, καθώς επιδημεί στους αποστόλους και ενεργεί τελειότερα, και όπως λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, «είναι ουσιωδώς, όπως θα έλεγε κανείς, παρόν και συμπολιτευόμενο». Τι λοιπόν; Δεν ήταν ουσιώδης και η προς εμάς αποστολή του Λόγου, η οποία έγινε και από τους δύο, τον Πατέρα και το Πνεύμα; Αλλά η αποστολή αυτή δεν ήταν γέννηση· διότι ο Υιός δεν έχει γεννηθεί και από τους δύο, ούτε εξαιτίας μας, αλλά ούτε και μετά από εμάς, αν και κατήλθε ουσιωδώς μετά από εμάς και για εμάς, αφού ενώθηκε με τη δική μας φύση καθ' υπόστασιν και έγινε όμοιος με εμάς υπέρ ημών, όντας γεννημένος εκ μόνου του Πατρός όχι μόνο πριν από εμάς, αλλά και προ των αιώνων. Και το Άγιο Πνεύμα, λοιπόν, πέμφθηκε μόλις τώρα ουσιωδώς και από τους δύο, ή, αν θέλεις, έχει εκχυθεί και από τους δύο· διότι ονομάστηκε ύδωρ ζων. Και «ο Ιωάννης μεν βάπτισε με νερό· εσείς όμως, λέει ο Κύριος, θα βαπτιστείτε εν Αγίω Πνεύματι».

Φ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Κατά των Μακεδονιανών, δηλαδή των Πνευματομάχων. Το θείο και προσκυνούμενο Πνεύμα κατήλθε στους ιερούς μαθητές τη δέκατη ημέρα από την Ανάληψη και την πεντηκοστή από την Ανάσταση, όπως είχε εξαγγείλει ο Κύριος, υποσχόμενος κατά τον χρόνο της ανόδου Του στους ουρανούς ότι θα το πράξει αυτό όχι μετά από πολλές ημέρες. Και ο θεσπέσιος Λουκάς έγραψε ότι αυτό εκπληρώθηκε, πράγμα το οποίο πολλά χρόνια αργότερα ο ασεβής Μοντανός διαψεύδοντας ισχυρίστηκε ότι δεν συνέβη, συκοφαντώντας έτσι και τον Κύριο ότι δεν λέει την αλήθεια, και τους μαθητές ότι εξαπατήθηκαν ως προς την υπόσχεση, και ότι κάποιοι άλλοι αντί για εκείνους έλαβαν την επαγγελία αδίκως, εφόσον, ενώ άλλοι αγωνίστηκαν μέσα στους κινδύνους, άλλοι απόλαυσαν τα έπαθλα.

Διότι στην αρχή βαπτίστηκαν από τον Ιωάννη· και μην απορείς. Διότι, εάν πόρνες και τελώνες προσέρχονταν σε εκείνο το βάπτισμα, πολύ περισσότερο προσήλθαν αυτοί που επρόκειτο αργότερα να βαπτιστούν από το Πνεύμα. Έπειτα, για να μην πουν ότι το ζήτημα παραμένει πάντοτε σε υποσχέσεις (διότι ήδη είχαν λεχθεί πολλά περί αυτού), και για να μη νομίσουν ότι αυτό είναι κάποια ανυπόστατη ενέργεια, απομακρύνοντάς τους από τέτοιου είδους υποψία, λέγει: «Όχι μετά από πολλές ημέρες». Και δεν φανέρωσε το πότε, ώστε να γρηγορούν πάντοτε, αλλά είπε μεν ότι θα γίνει σύντομα, για να μην αποθαρρυνθούν· δεν προσέθεσε όμως το πότε ακριβώς, ώστε να νήφουν πάντοτε. Και δεν τους βεβαιώνει μόνο με αυτό, με τη συντομία δηλαδή του χρόνου, αλλά και με το να λέγει: «Την υπόσχεση, την οποία ακούσατε από εμένα».

Ο Παύλος έμαθε αυτά που δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να πει· έμαθε τα πάντα πριν από τη δημιουργία του κόσμου. Τι είναι πιο δύσκολο να μάθει κανείς, την αρχή ή το τέλος; Είναι ολοφάνερο ότι είναι το πρώτο. Επομένως, αυτό το έμαθε ο Μωυσής, και το πότε, και πριν από πόσα χρόνια, το αποδεικνύει μέσω αυτών με τα οποία αριθμεί τα έτη. Αυτό το έμαθε και ο Σολομών, γι' αυτό και έλεγε: «Θα θυμηθώ τα από αιώνων». Ότι, λοιπόν, είναι κοντά, το γνώρισαν έπειτα και αυτοί· όπως ακριβώς και ο Παύλος, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι κοντά, μην μεριμνάτε για τίποτα». Αλλά τότε δεν το γνώριζαν, παρόλο που είχαν λάβει αποδείξεις. Ο δε Χριστός, όπως ακριβώς είπε το «όχι μετά από πολλές ημέρες», θέλοντας να τους κρατά σε εγρήγορση, και δεν το φανέρωσε ξεκάθαρα, έτσι κάνει και τώρα. Εξάλλου, και εκείνοι εδώ δεν ρωτούν για τη συντέλεια, αλλά για τη βασιλεία· γι' αυτό και έλεγαν: «Άραγε, σε αυτόν τον χρόνο θα αποκαταστήσεις τη βασιλεία στον Ισραήλ;». Αυτός όμως ούτε και αυτό τους το αποκάλυψε. Για το τέλος, βέβαια, τον είχαν ρωτήσει και πριν από αυτό· αλλά δεν απάντησε όπως εκεί, με μεγαλύτερη αυστηρότητα, αποτρέποντάς τους από το να νομίζουν ότι η απαλλαγή είναι κοντά, αφήνοντάς τους να πέσουν στους κινδύνους· έτσι έπραξε και εδώ, αλλά πιο ήπια. Διότι, για να μη νομίσουν ότι προσβάλλονται ούτε ότι αυτά αποτελούν προφάσεις, άκουσε πώς αμέσως υπόσχεται να τους δώσει αυτό για το οποίο θα χαίρονταν. Πρόσθεσε, λοιπόν: «Αλλά θα λάβετε δύναμη, όταν θα έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα γίνετε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια και έως τα πέρατα της γης».

Ο Λουκάς, ο συγγραφέας των Πράξεων των Αποστόλων, είπε: «αφού εμφανιζόταν σε αυτούς επί σαράντα ημέρες και τους μιλούσε για τα σχετικά με τη βασιλεία του Θεού· και ενώ βρισκόταν μαζί τους, τους παρήγγειλε να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την υπόσχεση του Πατρός, την οποία ακούσατε από εμένα· διότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα, όχι ύστερα από πολλές ημέρες», και τα εξής: «Και αφού είπε αυτά, ενώ εκείνοι τον έβλεπαν, αναλήφθηκε, και μια νεφέλη τον πήρε και τον έκρυψε από τα μάτια τους. Και καθώς είχαν προσηλωμένο το βλέμμα τους στον ουρανό ενώ αυτός πορευόταν, ιδού, στάθηκαν δίπλα τους δύο άνδρες με λευκά ενδύματα, οι οποίοι και είπαν: Άνδρες Γαλιλαίοι, γιατί στέκεστε και κοιτάζετε προς τον ουρανό; Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι θα έλθει πάλι, με τον ίδιο τρόπο που τον είδατε να πορεύεται προς τον ουρανό». Και πότε θα έλθει; Όταν πολλοί ψευδόχριστοι και ψευδοπροφήτες «θα έλθουν στο όνομά του, λέγοντας ότι εγώ είμαι ο Χριστός, και θα πλανήσουν πολλούς»· όταν «θα εγερθεί έθνος εναντίον έθνους και βασιλεία εναντίον βασιλείας· όταν θα γίνουν λιμοί και λοιμοί και σεισμοί κατά τόπους».

Και τους παρήγγειλε, λέγει, να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, για την οποία, λέγει, ακούσατε από εμένα· ότι δηλαδή ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι ύστερα από όχι πολλές ημέρες. Αυτά δε τα έλεγε ο Σωτήρας κατά τη διάρκεια των σαράντα ημερών. Εκείνοι λοιπόν, αφού συγκεντρώθηκαν, τον ρωτούσαν λέγοντας: Κύριε, άραγε σε αυτόν τον χρόνο θα αποκαταστήσεις τη βασιλεία στο Ισραήλ;

Λέγεται δε ότι ο Χριστός βαπτίζει με πυρ· διότι εξέχεε τη χάρη του Πνεύματος επάνω στους αγίους αποστόλους με τη μορφή πύρινων γλωσσών, όπως λέει ο ίδιος ο Κύριος: «Διότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε με Άγιο Πνεύμα και πυρ, όχι μετά από πολλές ημέρες», ή εξαιτίας του κολαστικού βαπτίσματος του μελλοντικού πυρός. Έκτο είναι το βάπτισμα δια της μετανοίας και των δακρύων, το οποίο είναι όντως επίπονο. Έβδομο, το δια του αίματος και του μαρτυρίου, με το οποίο και ο ίδιος ο Χριστός βαπτίστηκε υπέρ ημών, το οποίο είναι λίαν σεβαστό και μακάριο, καθόσον δεν μολύνεται από μεταγενέστερους ρύπους. Όγδοο και τελευταίο είναι αυτό που δεν είναι σωτήριο, αλλά αφενός μεν αναιρεί την κακία (διότι δεν υφίσταται πλέον η κακία και η αμαρτία), αφετέρου δε κολάζει ατελεύτητα.

Ακόμη, «γι' αυτό σας λέω: κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους· και όποιος πει λόγο κατά του Υιού του ανθρώπου, θα του συγχωρεθεί· όποιος όμως πει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί, ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα». Ακόμη, «εάν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού». Ακόμη, «αν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας που είναι στον ουρανό θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε όσους του το ζητούν». Ακόμη, «πηγαίνετε και βαπτίζετέ τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και πάνω από όλα, «ο μεν Ιωάννης σας βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα σε λίγες ημέρες». Και αυτά μεν τα είπε ο Κύριος.

Αφού δε ο Λόγος, όπως έχει λεχθεί, κατέστησε τους δικούς του μύστες τελεστικούς τούτου, τους προέτρεψε τότε να παραμείνουν στην Ιερουσαλήμ, έως ότου, όπως λέει, ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους, την οποία και ονόμασε επαγγελία του Πνεύματος. Ότι δηλαδή ο Ιωάννης μεν βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα· όπου το μεν «ενδυθείτε» μεταλήφθηκε στο «θα βαπτιστείτε», η δε δύναμη ερμηνεύθηκε ότι είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προηγουμένως είχε ονομάσει άλλον Παράκλητο και Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός· και εκείνος, είπε, θα μας διδάξει και θα μας υπενθυμίσει όλη την αλήθεια, προλέγοντάς τους με αυτόν τον τρόπο και προδιαγράφοντας την τελείωση όλης της ιεραρχίας.

Θα σου πει ο Ματθαίος: «Και αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το νερό· και ιδού, του ανοίχθηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να κατεβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται επάνω του». Αυτό θα το πει και ο Μάρκος· και μαζί με τον Μάρκο ο Πέτρος, ο καθοδηγητής του δικού του ευαγγελίου. Το ίδιο και ο Λουκάς, ο επόπτης της αναστάσεως, ακόλουθος του Παύλου και κοινωνός του Ευαγγελίου· ο οποίος κατέχει πλήρως εξακριβωμένη όλη την αλήθεια, όπως αυτή παραδόθηκε από εκείνους που υπήρξαν εξ αρχής αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου. Ο ίδιος δε ο Λουκάς θα σου επιλύσει σαφέστερα και την απορία σχετικά με το εμφύσημα· καθώς παρουσιάζει τον Ιησού, όταν επρόκειτο να αναληφθεί, να παραγγέλλει στους αποστόλους να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν, όπως λέγει, την επαγγελία του Πατρός, «την οποία ακούσατε από εμένα· διότι ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα, όχι μετά από πολλές ημέρες». Και πάλι:

Πότε βαπτίστηκαν οι απόστολοι και από ποιον; Βρίσκουμε ότι οι απόστολοι είχαν λάβει πριν από το πάθος του Χριστού το βάπτισμα του Ιωάννη. Ο Σωτήρας όμως πριν από το πάθος δεν δίνει άλλο βάπτισμα, για να μην καταλύσει το κήρυγμα του Ιωάννη και δώσει αφορμή στους αντιλέγοντες Ιουδαίους ότι, προς προσβολή του Βαπτιστή, εισήγαγε δικό του βάπτισμα. Αναπληρώνει όμως αυτό που έλειπε, όχι βαπτίζοντας στο νερό, αλλά στο πνεύμα, καθώς και ο ίδιος λέει «εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα όχι μετά από πολλές ημέρες», δηλαδή μετά από δέκα. Δίνονται δε ως προθεσμία οι δέκα ημέρες για την άσκηση της πίστης των αποστόλων. Διότι, καθώς η χάρη ησύχαζε και τίποτε από όσα είχαν υποσχεθεί δεν φαινόταν, ασκούνταν η πίστη τους και η ελπίδα εύρισκε τον χρόνο να καρποφορήσει χωρίς αμφιβολία. Επομένως, το να βαπτιστούν με Άγιο Πνεύμα είναι ίσο με το να λάβουν το Άγιο Πνεύμα. Ήταν λοιπόν οι απόστολοι βαπτισμένοι στο [πνεύμα και στο] νερό πριν από το πάθος, και εκείνο το λουτρό ήταν μεν για την άφεση των αμαρτιών, όχι όμως για τη μετοχή στο Άγιο Πνεύμα.

Γι' αυτό και ο Ίδιος, οδηγώντας τους μαθητές στην ιερατική τελείωση, αν και ως Θεός είναι τελετάρχης, αναθέτει ωστόσο ιεραρχικώς την τελεταρχική τελεσιουργία στον πανάγιο Πατέρα Του και στο θεαρχικό Πνεύμα, παραγγέλλοντας στους μαθητές, όπως λένε τα ιερά Λόγια: «Να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την υπόσχεση του Πατέρα, την οποία ακούσατε από εμένα, ότι εσείς θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι». Και μάλιστα, και ο ίδιος ο κορυφαίος των μαθητών, μαζί με την ομόταγη και ιεραρχική προς αυτόν δεκάδα, όταν προέβη στην ιερατική τελείωση του δωδέκατου των μαθητών, εναπέθεσε με ευλάβεια την εκλογή στη θεαρχία, λέγοντας: «Ανάδειξε εκείνον που εξέλεξες» και έκανε δεκτό στον ιεραρχικό αριθμό της αγίας δωδεκάδας εκείνον που αναδείχθηκε με θεϊκό τρόπο από τον θείο κλήρο.

Λοιπόν, άκουσε, τίμιε πάτερ, με σύνεση αυτά που πρόκειται να σου λεχθούν: από τους αποτασσομένους, όσοι δεν απέκτησαν πατέρες, ούτε γιοι έγιναν ποτέ κανενός· και όσοι δεν έγιναν γιοι, προφανώς ούτε γεννήθηκαν· όσοι δε δεν γεννήθηκαν, ούτε ήλθαν στην ύπαρξη· όσοι δεν ήλθαν στην ύπαρξη, ούτε στον νοητό κόσμο υπήρξαν καθόλου, αλλά όπως ακριβώς δεν υπάρχουν στον βίο αυτόν όσοι δεν γεννήθηκαν σωματικά, έτσι ούτε όσοι δεν γεννήθηκαν πνευματικά υφίστανται ή εισέρχονται στον νοητό κόσμο, δηλαδή σε εκείνο «το θαυμαστό φως» στο οποίο ο Θεός εισάγει όσους πιστεύουν σε αυτόν. Και μακάρι, όπως δεν υπάρχουν καθόλου όσοι δεν γεννήθηκαν σωματικά, να μην υπήρχαν καθόλου και αυτοί που δεν ήλθαν στην ύπαρξη πνευματικά, οπότε θα είχαν και αυτοί το ακατάκριτο της ανυπαρξίας στη ζωή, αλλά αυτούς που γεννήθηκαν μόνο σωματικά ενώ δεν γεννήθηκαν και πνευματικά τους αναμένει σκότος και πυρ και κόλαση αιώνια, κατά την απόφαση του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού: «Εάν κάποιος», λέει, «δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν πρόκειται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», αποκαλώντας γέννηση τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, όπως ο ίδιος είπε προς τους αποστόλους και μαθητές: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Πνεύματι Αγίω.» Αυτό, λοιπόν, είναι το άνωθεν βάπτισμα και αλλιώς δεν υφίσταται.

Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια των ευαγγελικών λόγων, πώς μας διδάσκει ξεκάθαρα τα γνωρίσματα των πιστών, ώστε να αναγνωρίζουμε ο καθένας και τον εαυτό του και τους συνανθρώπους του. Όσοι δε τον δέχθηκαν, λέει, δηλαδή όσοι τον ομολόγησαν μέσω της πίστεως ως Θεό και όχι μόνο ως άνθρωπο, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού μέσω του βαπτίσματος, ελευθερώνοντάς τους από την τυραννία του διαβόλου. Έτσι ώστε, όχι μόνο να είναι πιστοί, αλλά, εάν επιθυμούν να πορεύονται σύμφωνα με τις εντολές του, να αποκτούν επιπλέον και την αγιότητα μέσω της εφαρμογής των εντολών, όπως λέει σε άλλο σημείο: «Να γίνετε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος», και πάλι: «Να γίνετε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι οικτίρμων». Έπειτα, μετά από αυτά, φανερώνει και τον τρόπο της υιοθεσίας, λέγοντας: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Γέννηση εδώ ονομάζει την πνευματική αλλοίωση, η οποία ενεργείται και καθίσταται ορατή στο βάπτισμα του Αγίου Πνεύματος, καθώς ο ίδιος ο αψευδής Κύριος λέει τα εξής: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα». Μέσα σε αυτό, λοιπόν, όσοι βαπτίζονται, γίνονται φως μέσα στο φως και αναγνωρίζουν εκείνον που τους γέννησε· διότι τον βλέπουν.

Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να σωθεί ποτέ εκείνος που δεν έχει βαπτιστεί με νερό και Πνεύμα, έτσι δεν μπορεί να σωθεί ούτε εκείνος που αμάρτησε μετά το βάπτισμα, εάν δεν βαπτιστεί άνωθεν και δεν αναγεννηθεί, καθώς ο Κύριος, επιβεβαιώνοντας αυτό, είπε προς τον Νικόδημο: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών», και προς τους αποστόλους πάλι: «Ο Ιωάννης βέβαια βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα». Αυτός λοιπόν που αγνοεί το βάπτισμα που έλαβε ως νήπιο και ούτε καν γνωρίζει ότι έχει βαπτιστεί, αλλά το έχει αποδεχθεί μόνο βάσει πίστεως και το έχει εξαλείψει με αναρίθμητες αμαρτίες, και ο οποίος απαρνείται το δεύτερο —εννοώ το βάπτισμα διά του Πνεύματος, το οποίο δίδεται άνωθεν από τη φιλανθρωπία του Θεού σε όσους το αναζητούν διά της μετανοίας— πώς είναι δυνατόν ποτέ να επιτύχει τη σωτηρία με άλλον τρόπο; Με κανέναν απολύτως.

Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.

Διότι, όπως δεν είναι δυνατόν να σωθεί ποτέ εκείνος που δεν βαπτίστηκε δι' ύδατος και Πνεύματος, έτσι ούτε και εκείνος που αμάρτησε μετά το βάπτισμα, εάν δεν βαπτιστεί άνωθεν και δεν αναγεννηθεί, καθώς ο Κύριος, επιβεβαιώνοντας αυτό, είπε προς τον Νικόδημο: Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, και πάλι προς τους αποστόλους: Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα. Αυτός, λοιπόν, που αγνοεί το βάπτισμα με ύδωρ που έλαβε ως νήπιο και δεν γνωρίζει καν ότι βαπτίστηκε, αλλά το έχει αποδεχθεί μόνο μέσω της πίστης και το έχει εξαλείψει με αμέτρητες αμαρτίες, απαρνούμενος το δεύτερο —εννοώ το δια του Πνεύματος, το οποίο δίδεται άνωθεν από τη φιλανθρωπία του Θεού σε όσους το εκζητούν μέσω της μετανοίας— πώς θα μπορέσει ποτέ να επιτύχει τη σωτηρία με άλλον τρόπο; Ουδαμώς.

Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού. Ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος», λέει, «δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν όμως έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα»· και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας»· και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ βρίσκομαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν»· και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και ευλόγως· διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού. Αλλά και προς τον Πέτρο λέει: «Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών», όχι βεβαίως κλειδιά χάλκινα ή σιδερένια, αλλά κλειδιά άξια εκείνης της οικίας.

Αν τότε έδωσε στους μαθητές το Πνεύμα, όταν τους ενεφύσησε, πώς λοιπόν τους έλεγε ότι «Θα λάβετε δύναμη, όταν θα επέλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, όχι μετά από πολλές ημέρες;» Ή πώς πιστεύουμε ότι η κάθοδος του Πνεύματος έλαβε χώρα κατά την Πεντηκοστή, εάν το έδωσε το βράδυ της αναστάσιμης ημέρας; Διότι τότε βέβαια ενεφύσησε.