Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 1:8

Διότι αυτόν κατεδίωκε, σαν κάποιος άλλος Αβεσσαλώμ, ο αισθητός και κατά σάρκα Ισραήλ, οι Ιουδαίοι. Για αυτούς λέγει μέσω του Ησαΐα: «Υιούς εγέννησα και ύψωσα· αυτοί όμως με αθέτησαν». Συνεργούσε δε στην καταδίωξη, σαν κάποιος Αχιτόφελ, ο Ιούδας, τον οποίο είχε ως σύμβουλο ο νοητός Δαβίδ, ο Χριστός. Διότι για αυτόν έχει ειπωθεί σε κάποιον από τους ψαλμούς: «Εσύ όμως, άνθρωπε ισόψυχε, ηγεμόνα μου και γνωστέ μου». Αλλά βεβαίως ο Ιούδας, φεύγοντας, απαγχονίστηκε κατά παρόμοιο τρόπο με τον Αχιτόφελ· ο δε Χριστός, αποστέλλοντας τους ηγεμόνες μαθητές του στον πόλεμο κατά των εχθρών του, έδινε εντολή, όπως ακριβώς ο Δαβίδ να φεισθούν τον Αβεσσαλώμ, έτσι και αυτός να μην παραβλέψουν τους Ισραηλίτες: «Διότι θα γίνετε για μένα», λέγει, «κήρυκες και μάρτυρες στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία, και στη Σαμάρεια, και μέχρι τα πέρατα της γης». Όπως δε η ημίονος και οι τρίχες παρέδωσαν τον Αβεσσαλώμ στον θάνατο, έτσι και τους Ιουδαίους η αλογία και η έπαρση για τα εξωτερικά και σωματικά πράγματα τους στέρησε την αληθινή ζωή· και δεν τους άφησε να απολαύσουν ούτε τη γη ούτε τον ουρανό.

Στις Πράξεις λοιπόν των Αποστόλων είναι γραμμένο, την ώρα που ανήλθε προς τους αγγέλους, αναβαίνοντας ως άνθρωπος και ανυψώνοντας στον ουρανό τη σάρκα που έφερε, όταν οι μαθητές, βλέποντας αυτό το γεγονός, τον ρωτούσαν πάλι: «Πότε θα έρθει το τέλος;» και «Πότε θα παρουσιαστείς εσύ;», τους απάντησε πιο ξεκάθαρα: «Δεν είναι δικό σας έργο να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία». Και δεν είπε τότε: «Ούτε ο Υιός», όπως είχε πει προηγουμένως ανθρωπίνως, αλλά: «Δεν είναι δικό σας έργο να γνωρίζετε». Διότι η σάρκα είχε πλέον αναστηθεί, έχοντας αποβάλει τη νέκρωση και έχοντας θεωθεί· και δεν άρμοζε πια σε αυτόν, καθώς ανερχόταν στους ουρανούς, να αποκρίνεται σαρκικώς, αλλά να διδάξει πλέον θεϊκώς ότι: «Δεν είναι δικό σας έργο να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία· αλλά θα λάβετε δύναμη». Και ποια άλλη είναι η δύναμη του Πατρός παρά ο Υιός; Διότι ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η σοφία του Θεού.

Σχετικά με τον ισχυρισμό των αιρετικών ότι το Πνεύμα είναι δώρο από τον Θεό. Εμείς λέμε ότι είναι δώρο ζωής (διότι μας ελευθέρωσε· επειδή ο νόμος του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε), και δώρο δυνάμεως: «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς». Εμείς δε υποδεικνύουμε και τον Υιό και την υιοθεσία, ότι δηλαδή το Άγιο Πνεύμα τα χάρισε στους ανθρώπους· και λίγο πιο κάτω: «Πώς δεν θα μας τα χαρίσει όλα μαζί με αυτόν;» και αλλού: «Για να γνωρίσουμε τα όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό». Ο Παύλος, ομιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως στην προς Εβραίους επιστολή, αφού παρέθεσε τη φράση που λέγει: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός», την αναπτύσσει περαιτέρω αναφερόμενος στον Χριστό, λέγοντας: «Επειδή λοιπόν τα παιδιά έχουν κοινή μετοχή σε αίμα και σάρκα, έτσι και αυτός παρομοίως μετέσχε σε αυτά, ώστε διά του θανάτου να καταργήσει αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο». Ως παιδιά του εδώ ονομάζει τους αποστόλους, για τους οποίους διδάσκει ότι ο Κύριος Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών, θα επιτελέσει μέσω αυτών σημεία και τέρατα στον οίκο του Ισραήλ. Λέγει δε ότι αυτοί ακριβώς θα γίνουν φανεροί, αφού σφραγιστούν στο πρόσωπο με τη σφραγίδα του Χριστού, και αφού εκπαιδευτούν ώστε να μη μαθαίνουν πλέον τον νόμο του Μωυσή, καθότι αυτός δεν ισχύει πλέον, και ότι ο αποκαλούμενος οίκος του Ιακώβ έχει εγκαταλειφθεί από τον Θεό.

Γι' αυτό λέει: «Εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι και θα λάβετε δύναμη, όταν το Άγιο Πνεύμα έλθει επάνω σας». Διότι πριν από το Πάθος οι απόστολοι δεν επιτελούσαν τις ιάσεις εν Αγίω Πνεύματι, αλλά με την εξουσία και την προσταγή του Χριστού. «Διότι δεν υπήρχε ακόμη Πνεύμα Άγιο, επειδή ο Ιησούς δεν είχε ακόμη δοξασθεί». Και δοξάσθηκε όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς. Ονομάζοντας δε «Άγιο Πνεύμα» δεν εννοεί την υπόσταση του Αγίου Πνεύματος· διότι αυτή πάντοτε και υπήρχε και υπάρχει και θα υπάρχει, αλλά εννοεί το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο κατά τη δέκατη ημέρα από την Ανάληψη, και πεντηκοστή από την Ανάσταση, κατήλθε στους μαθητές του Χριστού.

Σε εμάς, λέει, το Πνεύμα είναι ως δώρο από τον Θεό. Και προφανώς το δώρο δεν δοξάζεται με τις ίδιες τιμές με εκείνον που το προσέφερε. Είναι λοιπόν δώρο του Θεού το Πνεύμα, αλλά δώρο ζωής. «Διότι ο νόμος», λέει, «του Πνεύματος της ζωής μάς ελευθέρωσε». Και δώρο δυνάμεως· «Διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας». Μήπως λοιπόν εξαιτίας αυτού είναι αξιοκαταφρόνητο; Ή μήπως δεν χάρισε και τον Υιό στους ανθρώπους; «Αυτός», λέει, «που δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας, πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;» Και αλλού· «Για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό», μιλώντας για το μυστήριο της ενανθρωπήσεως.

Επειδή, λοιπόν, επέλεξαν, δεν ξέρω πώς, να ρωτήσουν και να μάθουν πράγματα που υπερβαίνουν το μέτρο του δούλου, τους πείθει να ηρεμήσουν, πείθοντάς τους με αναγκαίους συλλογισμούς, ότι ούτε στους αγγέλους τα απεκάλυψε ο Πατέρας, ούτε θα τα καθιστούσε γνωστά στον ίδιο τον Υιό, εάν αυτός ήταν ένας απλός άνθρωπος στη γη, όπως αυτοί, και δεν είχε εκ φύσεως το να είναι Θεός. Επειδή όμως επέμεναν κάπως και ήταν ανένδοτοι στο ότι έπρεπε να μάθουν, κατά κάποιον τρόπο πλέον τους επιτιμά λέγοντας: «Δεν είναι δική σας δουλειά να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία, αλλά θα λάβετε δύναμη όταν θα έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια και έως τα πέρατα της γης». Βλέπεις πώς από τη μία τους προστάζει να μην πολυπραγμονούν καθόλου για τα πράγματα που τους υπερβαίνουν, και από την άλλη τους στρέφει, τρόπον τινά, σε εκείνα που είναι εφικτά και πιο πρέποντα; Διότι αυτό συνηθίζει να κάνει· έτσι, κάποτε οι θεσπέσιοι μαθητές του έφεραν τον εκ γενετής τυφλό, καθώς εκείνος μόλις έβγαινε από τους ιερούς περιβόλους· έπειτα, ακολουθώντας ακόμη τις ιουδαϊκές δοξασίες, έκαναν τον άρρωστο αφορμή για φιλομάθεια και μάλιστα έλεγαν: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;»

Επομένως, επειδή δεν είναι απίθανο να έχουμε εμείς αυτή τη διάθεση, ισχυρίζομαι ότι ο Κύριος δεν είπε δογματικά το «Για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν»· αλλά μάλλον στρέφοντας την απάντηση του ζητουμένου προς άλλη κατεύθυνση, και μεταφέροντάς την από τα ζητήματα που υπερβαίνουν την αντίληψή μας προς τα πιο κατάλληλα· διότι κατά κάποιον τρόπο και αυτό το ίδιο αποτελεί συνήθεια. Και ότι ο λόγος αυτός είναι αληθινός, άκουσε πάλι όταν οι άγιοι μαθητές κάποτε ρωτούσαν με πολλή περιέργεια τα σχετικά με τη συντέλεια του αιώνος, και προσπαθούσαν να εξακριβώσουν σε μεγάλο βαθμό τα σχετικά με τη δεύτερη παρουσία Του, υπερβαίνοντας πολύ το ανθρώπινο μέτρο, απομακρύνοντάς τους πιο ξεκάθαρα από τέτοιου είδους ερωτήσεις λέει: «Δεν είναι δικό σας έργο να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς που ο Πατέρας έθεσε στη δική Του εξουσία· αλλά θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία». Ακούς πώς δεν μας επιτρέπει καθόλου να αναζητούμε αυτά που ελάχιστα θα έπρεπε, αλλά μάλλον μας παρατρέπει σε ό,τι ήταν αναγκαίο να φτάσουμε· έτσι και εδώ, αφού δήλωσε σαφώς αυτό που έπρεπε να μαθευτεί, αποσιωπά το υπόλοιπο, γνωρίζοντας ότι μόνο στον εαυτό Του αρμόζει να το γνωρίζει πλήρως.

Όσα δε είναι εκ φύσεως αναγκαία για τη θεοσέβεια είναι φανερά, τα οποία έχουν οριστεί σύμφωνα με τη φύση, όπως το να μην πορνεύει κανείς, να μη μοιχεύει, να μην ασελγεί, να μη συνάπτει δεύτερο γάμο συγχρόνως, να μην αρπάζει, να μην αδικεί, να μη μεθά, να μην αδηφαγεί, να μην ειδωλολατρεί, να μη φονεύει, να μην ασκεί μαγεία, να μην καταριέται, να μη λοιδορεί, να μην ορκίζεται, να αγανακτεί και γρήγορα να καταπραΰνεται, να οργίζεται και να μην αμαρτάνει, και να μη δύει ο ήλιος ενώ διαρκεί ο θυμός του. Το να συνάπτει όμως κανείς γάμο με νομιμότητα, θα το υποδείξει η φύση, η οποία πλάστηκε και έλαβε την άδεια από τον Θεό, και όλα τα άλλα παρόμοια έχουν με διαφορετικό τρόπο το μέτρο της επιτροπής. 2. Αλλά, όπως προαναφέραμε μιλώντας γι' αυτούς, αυτοί βρίσκονται σε μια περιορισμένη περιοχή, γύρω από τη Φρυγία, την Κιλικία και την Παμφυλία. Τι συμβαίνει λοιπόν; Άραγε αποκόπτεται η εκκλησία που εκτείνεται από τα πέρατα της γης μέχρι τα πέρατα της γης; Και δεν θα ισχύει πλέον το ότι «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους»; Ούτε θα ισχύει πλέον ο λόγος που ειπώθηκε από τον Σωτήρα, το «θα είστε μάρτυρές μου μέχρι τα πέρατα της γης»; Διότι, αν ο γάμος δεν έχει σεμνότητα, και αν ο γάμος δεν είναι κατά Θεόν, και αν ο γάμος δεν έχει ζωή, τότε ας γεννηθούν χωρίς γάμο. Αν όμως γεννιούνται από γάμο, τότε είναι βέβηλοι εξαιτίας του γάμου.

«διότι εάν δεν αποκαλυφθεί ο υιός της ανομίας, ο άνθρωπος της αδικίας» και τα εξής. Και πάλι, όταν συγκεντρώθηκαν οι μαθητές στον Σωτήρα, τον ρωτούσαν για τη συντέλεια και τους έλεγε: «Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε χρόνους και καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία, αλλά θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα εφ' υμάς». Και πάλι έλεγε: «Να μην απομακρυνθείτε από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένετε την επαγγελία του Πνεύματος, την οποία ακούσατε», δηλαδή το Παράκλητο Πνεύμα, όπως είπε: «Εάν εγώ απέλθω, εκείνος θα έλθει, και θα σας αναγγείλει τα πάντα». Το δε «θα σας αναγγείλει τα πάντα» [αναφερόταν] στη δωρεά που επρόκειτο να αξιωθούν, να κατοικήσει δηλαδή μέσα τους το Άγιο Πνεύμα, ώστε να τους διηγηθεί τα πάντα με σαφήνεια, όσα μπορούσαν να χωρέσουν σε τούτον τον αιώνα. Και εδώ, έχοντας χωρέσει σε τούτον τον αιώνα το Παράκλητο Πνεύμα, προφήτευσαν, όπως <λέγει ότι> ο Άγαβος προφήτευσε για τον λιμό που επρόκειτο να συμβεί, και ότι «κατέβηκαν προφήτες από τα Ιεροσόλυμα», και ότι «στον Φίλιππο υπήρχαν τέσσερις θυγατέρες που προφήτευαν». Όταν όμως προφητεύουν, προφητεύουν εκ μέρους και γνωρίζουν εκ μέρους, ενώ το τέλειο το προσδοκούν με ελπίδα στους μέλλοντες αιώνες, «όταν το φθαρτό μεταβληθεί σε αφθαρσία και το θνητό σε αθανασία», όταν «τότε πρόσωπο με πρόσωπο».

Πώς και με ποιον τρόπο; Σε ανθρώπους που δεν διαθέτουν δικό τους λόγο, ούτε δική τους σοφία, και οι οποίοι είναι εντελώς απλοϊκοί και αδαείς, αυτός θα χορηγήσει ρήμα γεμάτο από ανέκφραστη και πολλή δύναμη. Αυτοί δε, αφού ενδυναμωθούν και εξοπλιστούν από το ρήμα που τους δωρήθηκε, θα καταστούν κήρυκες των αγαθών σε όλο τον κόσμο, ευαγγελιζόμενοι σε όλους τους ανθρώπους τα όσα προειπώθηκαν. Γι' αυτό, σε συνέχεια των κατορθωμάτων του Κυρίου, έχει προστεθεί το: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Ήταν δε αναγκαίο να γνωρίζουμε και τούτο. Επειδή πιο πάνω προέτρεπε κάποιους να άδουν και να ψάλλουν στον Θεό, και να ετοιμάσουν την οδό για εκείνον που επιβαίνει επί δυσμών, το κατέστησε σαφές λέγοντας: «Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Διότι σε αυτούς που ευαγγελίζονται και του ετοιμάζουν την οδό για να περάσει στους ανθρώπους, αυτός ο ίδιος που κηρύττεται από αυτούς θα δώσει θεϊκό ρήμα. Διότι σε τέτοιο βαθμό ήταν δεκτικοί στο να το χωρέσουν με πολλή δύναμη· και ήταν μεγάλο για αυτούς τούτο το ρήμα και επαρκές για τη διακονία του Ευαγγελίου. Επειδή ο ίδιος ο Κύριος ήταν ο τέλειος Λόγος του Θεού. Εκείνοι δε, αφού έλαβαν ρήμα και αξιώθηκαν κάποιας μικρής έμπνευσης της δικής του δύναμης, γέμιζαν ολόκληρη την οικουμένη με το Ευαγγέλιο, κηρύττοντας με πολλή δύναμη. Αυτό εξάλλου τους υποσχέθηκε και ο ίδιος, λέγοντας: «Εσείς δε θα λάβετε δύναμη, όταν επέλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας».

Διότι, σαφώς, μέσω του ενός και του αυτού Πνεύματος κατέδειξε ότι υπάρχουν πολλές δυνάμεις, ικανές να ενεργούν διάφορα πράγματα. Πρόσεξε, λοιπόν, μήπως εδώ τους έδωσε κάποια μερική εξουσία και πνευματική χάρη· όχι για να ανασταίνουν νεκρούς και να επιτελούν θαύματα, αλλά για να συγχωρούν αμαρτίες, διότι διάφορα είναι τα χαρίσματα του Πνεύματος. Γι' αυτό και συνεχίζει προσθέτοντας: «Αν τινών συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται», και τα λοιπά· δείχνοντας ότι τους δώρισε αυτό το είδος των πνευματικών χαρισμάτων. Μετά, όμως, την Ανάληψη, όταν κατήλθε το ίδιο το Πνεύμα, τους χορήγησε τις δυνάμεις και τις ενέργειες των θαυμαστών σημείων και κάθε άλλου χαρίσματος. Για τον λόγο αυτόν, εδώ μεν μίλησε χωρίς να χρησιμοποιήσει άρθρο, λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα άγιον», δηλώνοντας ότι τους δίδει κάποια μερική ενέργεια του Πνεύματος· ενώ για εκείνο λέγει: «Θα λάβετε δύναμη, όταν θα επέλθει το άγιο Πνεύμα επάνω σας».

Ύστερα από αυτήν, αφού είπε στη Μαρία: «Μη με αγγίζεις, διότι ακόμη δεν έχω ανεβεί προς τον Πατέρα μου», κατόπιν, επειδή πλέον είχε ανέβει προς τον Πατέρα, φανερώθηκε στους μαθητές, ενώ το Άγιο Πνεύμα είχε αποσταλεί και ήταν μαζί Του, παρόν και έτοιμο για τη διακονία στην οποία είχε ταχθεί· τότε και επιτρέπει να Τον αγγίξουν. Διότι τότε «τους ενεφύσησε» και τότε τους έδινε κάποιο μέρος του χαρίσματος του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή εκείνο που ενεργεί την άφεση των αμαρτημάτων. Διότι υπάρχουν «διαιρέσεις χαρισμάτων»· από αυτά τότε, ενώ ήταν μαζί τους και παρών ανάμεσά τους, τους δωρούσε εν μέρει, ενώ ύστερα από αυτά τους γέμισε με μεγαλύτερη και τελειότερη δύναμη. Γι’ αυτήν είπε προς αυτούς στις Πράξεις των Αποστόλων: «Εσείς όμως θα λάβετε δύναμη εξ ύψους, όταν επέλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας». Τότε και τους υποσχόταν ότι θα βαπτισθούν εν Αγίω Πνεύματι· πράγμα που και αυτό εκπληρώθηκε μετά την Ανάληψή Του, κατά την ημέρα της Πεντηκοστής, όταν αποστάλθηκε σε αυτούς το Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με τους λόγους Του.

Εξάλλου, αν σύμφωνα με τον Ακίνδυνο η άκτιστη ενέργεια και δωρεά και χάρη ούτε διαφορετική από τη θεία ουσία είναι ούτε αποτελεί κάτι που ενεργείται, και το να τη λέει κανείς διαφορετική και κάτι που ενεργείται είναι γνώρισμα των Μασσαλιανών, καθώς και του Αρείου, του Σαβελλίου και του Μακεδονίου, πώς δεν είναι τέτοιος τόσο ο πατέρας Χρυσόστομος όσο και ο Γρηγόριος που φέρει την επωνυμία του θεολόγου; Ο μεν λέει: «Άλλο αυτός που θέλει και άλλο η θέληση, αυτός που γεννά και η γέννηση, αυτός που μιλά και ο λόγος, εκτός αν είμαστε μεθυσμένοι». Ο δε χρυσορρήμων, αφού είπε ότι ο Σωτήρας είπε στους αποστόλους: «Μείνετε στην Ιερουσαλήμ μέχρι να ντυθείτε δύναμη από ψηλά», και «θα λάβετε δύναμη όταν έρθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς», πρόσθεσε: «Άλλο η δύναμη που χορηγείται και άλλο το Πνεύμα που τη χορηγεί». Επίσης, ο μέγας Βασίλειος και ο θαυμάσιος Κύριλλος, ο μεν γράφοντας: «Άλλο βέβαια είναι η ουσία, για την οποία δεν έχει βρεθεί ακόμη λόγος που να την αποκαλύπτει, και διαφορετική είναι η σημασία των ονομάτων που αναφέρονται σε αυτήν», και πάλι: «Αν αποδώσουμε όλα τα θεία ονόματα στην ουσία, θα αποδείξουμε τον Θεό όχι μόνο σύνθετο αλλά και αποτελούμενο από ανόμοια μέρη, επειδή το καθένα από τα ονόματα σημαίνει κάτι διαφορετικό». Ο δε θείος Κύριλλος λέει: «Το να δημιουργεί είναι ίδιον της ενέργειας, ενώ το να γεννά είναι ίδιον της φύσης· και η φύση και η ενέργεια δεν είναι το ίδιο πράγμα». Και επιπλέον, ο θεοφόρος Δαμασκηνός γράφει: «Διαφορετικό είναι η θέληση και διαφορετικό εκείνο που έχει τη θέληση· διότι θέληση είναι η δύναμη του να θέλει, ενώ αυτό που θέλει είναι εκείνο που έχει τη δύναμη». Και πάλι: «Άλλο είναι το ενεργητικό στον Θεό και άλλο η ενέργεια, διότι το πρώτο είναι η φύση, ενώ η ενέργεια είναι η ουσιώδης κίνηση της φύσης», και προσθέτει ότι «πρέπει να γνωρίζουμε πως η ενέργεια μάλλον ενεργείται παρά ενεργεί»;

Προς αυτούς αμέσως αντιτείνει πάλι ο ίδιος: «Δώρο μεν λοιπόν του Θεού είναι το Πνεύμα, αλλά δώρο ζωής και δώρο δυνάμεως, “διότι θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας”· άραγε λοιπόν εξαιτίας αυτού είναι ευκαταφρόνητο;».

Διότι μετά την εκ νεκρών ανάσταση και την κατ' αυτήν φανέρωση στους μαθητές, είπε καθώς αναλαμβανόταν: «Ιδού, εγώ αποστέλλω την επαγγελία του Πατέρα μου σε εσάς, εσείς όμως καθίστε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, μέχρι να ντυθείτε δύναμη εξ ύψους· διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας· και θα μου είστε μάρτυρες και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία, και έως τα πέρατα της γης.» Όταν δε συμπληρώθηκε η πεντηκοστή ημέρα μετά την ανάσταση, της οποίας τη μνήμη τελούμε τώρα, ενώ όλοι οι μαθητές ήταν συγκεντρωμένοι στο ίδιο μέρος και βρίσκονταν με ομοψυχία στο υπερώο, και ο καθένας τους είχε συγκεντρωμένο τον δικό του νου (διότι αφιέρωναν τον χρόνο τους και ήταν προσηλωμένοι στη δέηση και στους ύμνους προς τον Θεό), «έγινε», λέει ο ευαγγελιστής Λουκάς, «ξαφνικά από τον ουρανό ήχος, σαν βίαιη πνοή ανέμου, και γέμισε τον οίκο όπου κάθονταν». Αυτός είναι ο ήχος, για τον οποίο προείπε η προφήτιδα Άννα, όταν δέχθηκε την υπόσχεση για τον Σαμουήλ, ότι ο Κύριος ανέβηκε στους ουρανούς και βρόντηξε· αυτός θα δώσει ισχύ και θα υψώσει το κέρας των χριστών του. Αυτόν τον ήχο προανήγγειλε και η θεοπτία του Ηλία· διότι, λέει, ιδού ακούστηκε φωνή λεπτής αύρας, και μέσα σε αυτήν βρισκόταν ο Κύριος· διότι η φωνή της αύρας είναι ήχος πνοής. Αυτού του ήχου και της πνοής θα μπορούσες να βρεις την προαγγελία και στο ευαγγέλιο του Χριστού.

Ομοίως δε και μετά την ανάστασή του, οι μαθητές τον πλησίασαν για το ίδιο θέμα και τον ρωτούσαν λέγοντας: «Κύριε, άραγε κατά τον χρόνο αυτόν θα αποκαταστήσεις τη βασιλεία στον Ισραήλ;» Εκείνος δε τους είπε: «Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία, αλλά θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και στη Γαλιλαία και σε όλη τη χώρα της Σαμάρειας και έως τα πέρατα της γης».

Ο Παύλος έμαθε αυτά που δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να πει· έμαθε τα πάντα πριν από τη δημιουργία του κόσμου. Τι είναι πιο δύσκολο να μάθει κανείς, την αρχή ή το τέλος; Είναι ολοφάνερο ότι είναι το πρώτο. Επομένως, αυτό το έμαθε ο Μωυσής, και το πότε, και πριν από πόσα χρόνια, το αποδεικνύει μέσω αυτών με τα οποία αριθμεί τα έτη. Αυτό το έμαθε και ο Σολομών, γι' αυτό και έλεγε: «Θα θυμηθώ τα από αιώνων». Ότι, λοιπόν, είναι κοντά, το γνώρισαν έπειτα και αυτοί· όπως ακριβώς και ο Παύλος, λέγοντας: «Ο Κύριος είναι κοντά, μην μεριμνάτε για τίποτα». Αλλά τότε δεν το γνώριζαν, παρόλο που είχαν λάβει αποδείξεις. Ο δε Χριστός, όπως ακριβώς είπε το «όχι μετά από πολλές ημέρες», θέλοντας να τους κρατά σε εγρήγορση, και δεν το φανέρωσε ξεκάθαρα, έτσι κάνει και τώρα. Εξάλλου, και εκείνοι εδώ δεν ρωτούν για τη συντέλεια, αλλά για τη βασιλεία· γι' αυτό και έλεγαν: «Άραγε, σε αυτόν τον χρόνο θα αποκαταστήσεις τη βασιλεία στον Ισραήλ;». Αυτός όμως ούτε και αυτό τους το αποκάλυψε. Για το τέλος, βέβαια, τον είχαν ρωτήσει και πριν από αυτό· αλλά δεν απάντησε όπως εκεί, με μεγαλύτερη αυστηρότητα, αποτρέποντάς τους από το να νομίζουν ότι η απαλλαγή είναι κοντά, αφήνοντάς τους να πέσουν στους κινδύνους· έτσι έπραξε και εδώ, αλλά πιο ήπια. Διότι, για να μη νομίσουν ότι προσβάλλονται ούτε ότι αυτά αποτελούν προφάσεις, άκουσε πώς αμέσως υπόσχεται να τους δώσει αυτό για το οποίο θα χαίρονταν. Πρόσθεσε, λοιπόν: «Αλλά θα λάβετε δύναμη, όταν θα έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα γίνετε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια και έως τα πέρατα της γης».

«Αλλά θα λάβετε δύναμη, όταν επέλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς». Διότι, όπως ακριβώς εκεί δεν απάντησε σε αυτά που τον ρώτησαν (αφού αυτό είναι το γνώρισμα του διδασκάλου: να μη διδάσκει αυτά που επιθυμεί ο μαθητής, αλλά αυτά που τον ωφελεί να μάθει), έτσι και τώρα, προλέγει αυτά που έπρεπε να μάθουν, ώστε να μην ταραχθούν. Επομένως, ήταν ακόμη αδύναμοι. Για να αποκτήσουν όμως παρρησία, ανύψωσε τις ψυχές τους και απέκρυψε τα δυσβάσταχτα. Διότι, επειδή επρόκειτο λίγο αργότερα να τους εγκαταλείψει, μιλώντας τους δεν αναφέρει απολύτως τίποτα λυπηρό· αλλά τι κάνει; Εκφέρει τα λυπηρά μαζί με έπαινο, σαν να τους έλεγε: Μη φοβάστε· διότι θα λάβετε δύναμη, όταν επέλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία, και στη Σαμάρεια.

Επειδή, λοιπόν, είχε πει: «Σε δρόμο εθνικών μην πορευθείτε και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε»· τώρα όμως θέλει να κηρύξουν αυτοί σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια· και όσα τότε δεν είχε πει, εδώ τα πρόσθεσε, λέγοντας: «Και έως τα πέρατα της γης». Και αφού είπε το πιο φοβερό από όλα, για να μην τον ρωτούν πάλι, ενώ τον έβλεπαν αναλήφθηκε, και μία νεφέλη τον παρέλαβε από τα μάτια τους. Βλέπεις ότι αυτοί κήρυξαν και εκπλήρωσαν το Ευαγγέλιο;

«Διότι θα λάβετε», λέγει, «δύναμη, όταν θα επέλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και στη Σαμάρεια και έως τα πέρατα της γης». Ποια ήταν όμως αυτή η δύναμη; Εκείνο που και προηγουμένως τους έλεγε: «Να θεραπεύετε τους ασθενείς, να καθαρίζετε τους λεπρούς, να εκβάλλετε δαιμόνια και όλα τα παρόμοια· διότι δεν θα υπάρξει κανένα νόσημα», λέγει, «τόσο ισχυρό, το οποίο να μην υποχωρήσει στη δύναμη του Αγίου Πνεύματος».

Είπε δε προς αυτούς: Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε τους χρόνους ή τους καιρούς, τους οποίους ο Πατήρ έθεσε στη δική του εξουσία· αλλά θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα είστε μάρτυρές μου στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια, και έως τα πέρατα της γης.

Β΄. Βλέπεις πώς, με την πάροδο του χρόνου, τους καθιστά θαυμαστούς; Διότι, όσο μεν βρίσκονταν στην πρόγνωση του Θεού, δεν ήταν σε κανέναν φανεροί· όταν όμως σφραγίστηκαν, έγιναν φανεροί, αλλά όχι όπως εμείς· διότι θα γίνουν φανεροί με εξαίρεση λίγους. Σφραγίστηκαν και οι Ισραηλίτες, αλλά με την περιτομή, όπως ακριβώς τα κοπάδια και τα άλογα ζώα· σφραγιστήκαμε και εμείς, αλλά ως υιοί, με το Πνεύμα. Τι σημαίνει «με το Πνεύμα της επαγγελίας»; Ήτοι, ότι το λάβαμε σύμφωνα με την επαγγελία. Διότι υπάρχουν δύο επαγγελίες, η μία δόθηκε μέσω των προφητών, και η άλλη από τον Υιό. Μέσω των προφητών· άκουσε τον Ιωήλ που λέει: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι υιοί σας και οι θυγατέρες σας, και οι νέοι σας θα δουν οράματα, και οι γέροντές σας θα δουν ενύπνια»· άκουσε πάλι και τον Χριστό που λέει: «Και θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια, και έως τα πέρατα της γης». Καίτοι έπρεπε, λέει, να πιστευθεί ως Θεός· όμως δεν στηρίζει τον ισχυρισμό του σε αυτό, αλλά εξετάζει το ζήτημα όπως για άνθρωπο, όπως ακριβώς στην προς Εβραίους επιστολή, λέγοντας: «Ώστε διά μέσου δύο πραγμάτων αμετάβλητων, για τα οποία είναι αδύνατον να ψευσθεί ο Θεός, να έχουμε ισχυρή παρηγορία». Έτσι και εδώ, θέτει ως τεκμήριο για την επαγγελία των μελλοντικών αγαθών αυτά που έχουν ήδη δοθεί.

Διότι, αν και είπε, «Μαθητεύσατε πάντα τα έθνη», εντούτοις, καθώς επρόκειτο να αναληφθεί στον ουρανό, φανέρωσε ότι σε αυτούς θα απευθύνονταν πρώτα. «Διότι θα λάβετε δύναμη», λέγει, «όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα γίνετε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία, και μέχρι τα πέρατα της γης». Και ο Παύλος πάλι αναφέρει: «Διότι Εκείνος που ενήργησε στον Πέτρο για την αποστολή της περιτομής, ενήργησε και σε εμένα για τα έθνη». Γι' αυτόν τον λόγο και οι απόστολοι κατευθύνθηκαν πρώτα προς τους Ιουδαίους, και αφού παρέμειναν για πολύ χρόνο στην Ιερουσαλήμ, έπειτα, αφού εκδιώχθηκαν από αυτούς, διασκορπίστηκαν με αυτόν τον τρόπο στα έθνη.

Έτσι λοιπόν, αφού πληρώθηκαν από το θείο Πνεύμα και τελειώθηκαν σύμφωνα με αυτό, και αφού ενδύθηκαν, βαπτίστηκαν και χρίστηκαν με την τελειωτική δύναμη, όπως θα μπορούσε να πει κανείς ονομάζοντας χρίσμα την τελείωση της ιεραρχίας, μιλούσαν χωρίς να μοιράσουν μεταξύ τους αυτούς που παρευρίσκονταν εκείνη τη στιγμή, αναλαμβάνοντας δηλαδή ο ένας τους Πάρθους, ο άλλος τους Μήδους, άλλος τους Ελαμίτες, και ο καθένας από αυτούς διαφορετικούς ανθρώπους. Αντιθέτως, όλοι απευθύνονταν σε όλους, καθώς ο καθένας τους είχε χειροτονηθεί για όλους και για παντού, πράγμα το οποίο έχει δηλωθεί σαφώς και μέσω εκείνων των λόγων που τους απηύθυνε ο Χριστός: «Θα είστε μάρτυρές μου», είπε, «και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία και τη Σαμάρεια και έως τα πέρατα της γης»· όχι ο ένας εδώ και ο άλλος εκεί, αλλά όλοι κοινώς παντού έως τα πέρατα της γης. Έτσι λοιπόν, καθώς αυτοί μιλούσαν, όλοι τους άκουγαν, επειδή το Πνεύμα μαρτυρούσε την κοινή προχείρισή τους για όλους.

Αλλά θα λάβετε δύναμη όταν επέλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς. Και αφού αναλήφθηκε, λέγει, όταν συμπληρωνόταν η ημέρα της Πεντηκοστής και ήταν όλοι συγκεντρωμένοι στον ίδιο τόπο, επήλθε το Πνεύμα – για να μη μακρηγορώ καταγράφοντας όλη την ιστορία – και τους πλήρωσε. Διότι αυτά ούτε ο Διδάσκαλος ούτε ο μαθητής θα τα έλεγαν τώρα, εάν το Πνεύμα είχε ήδη δοθεί μέσω του Κυριακού εμφυσήματος. Πώς, δηλαδή, θα υποσχόταν αυτό που είχε ήδη δοθεί; Πώς θα καταπεμπόταν αργότερα; Αυτά ακριβώς θα σου τα πει και ο Πέτρος, ο κορυφαιότατος των μαθητών· όχι μόνο μαζί με τον Μάρκο, αλλά εκεί όπου, στεκόμενος μαζί με τους έντεκα, ύψωσε τη φωνή του και διακήρυξε, μεταξύ των άλλων, και τούτα.

Πώς αυτοί που βαπτίζονται στον Χριστό ντύνονται τον Χριστό; Αν το Πνεύμα δεν είναι Θεός, αν δεν είναι πηγή θεϊκής χάρης, πώς αυτοί που έχουν ντυθεί τον Χριστό ως θεϊκό ένδυμα επενδύονται το πνεύμα ως κάτι το κοινό; Διότι αν όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό ντύθηκαν τον Χριστό, και ο Σωτήρας λέει, «μείνετε στην Ιερουσαλήμ έως ότου ντυθείτε δύναμη από ψηλά, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα εφ' υμάς», πώς στον καιρό του δεσποτικού ενδύματος ντυνόμαστε ένα δουλικό; Αλλά είναι προφανές, λοιπόν, ότι κάθε ένδυμα είναι ομότιμο και παρουσιάζει τη μία και την αυτή αυθεντία της ευεργεσίας και της χάρης. Και το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται ένδυμα των πιστών όχι σαν ρούχο, αλλά όπως ο σίδηρος ντύνεται τη φωτιά, χωρίς να την περιβάλλεται από έξω, αλλά ολοκληρωτικά. Διότι έτσι και τον Χριστό {το πανάγιο πνεύμα} δεν τον περιβαλλόμαστε σαν ρούχο που φοριέται εξωτερικά, αλλά γεμίζοντας την καρδιά και τους λογισμούς με φως και το πρόσωπο με χάρη. Γι' αυτό και οι διώκτες, ατενίζοντας το πρόσωπο του Στεφάνου, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.

Αν τότε έδωσε στους μαθητές το Πνεύμα, όταν τους ενεφύσησε, πώς λοιπόν τους έλεγε ότι «Θα λάβετε δύναμη, όταν θα επέλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, όχι μετά από πολλές ημέρες;» Ή πώς πιστεύουμε ότι η κάθοδος του Πνεύματος έλαβε χώρα κατά την Πεντηκοστή, εάν το έδωσε το βράδυ της αναστάσιμης ημέρας; Διότι τότε βέβαια ενεφύσησε.