Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 10:11

Ίσως, λοιπόν, να υπονοεί τα ήθη των ανθρώπων που κατοίκησαν στην πόλη αντί των Βαβυλωνίων, τα οποία είναι ακοινώνητα, απομονωμένα και αρέσκονται σε σκληρότερο τρόπο ζωής. Διότι το γεγονός ότι τα είδη των ζώων εκλαμβάνονται συμβολικά ως τα ήθη των ανθρώπων, το διδαχθήκαμε από την οπτασία του Πέτρου, όταν μέσα στο σκεύος που καταβιβαζόταν από τους ουρανούς υπήρχε κάθε είδος ζώων, ερπετών, πετεινών και τετραπόδων. Διότι ο λόγος υπονοούσε αυτούς που επρόκειτο να προσέλθουν στην πίστη προερχόμενοι από ποικίλα αμαρτήματα, ότι δηλαδή αυτοί είναι που παρομοιάζονται είτε με τα τετράποδα λόγω της κτηνωδίας τους, είτε με τα ερπετά λόγω του ιοβόλου χαρακτήρα τους, είτε με τα πετεινά λόγω της επιπολαιότητας και της αστάθειάς τους.

Και λοιπόν ο μακάριος Πέτρος, αν και προεξείχε ανάμεσα στους άγιους μαθητές, όταν κάποτε ο Σωτήρας διηγούνταν το πάθος πάνω στον σταυρό, και του εξηγούσε ωφέλιμα ότι έπρεπε να υποστεί τις ύβρεις από τα ιουδαϊκά τολμήματα, εκείνος αντιφώνησε λέγοντας: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· παρόλο που οι άγιοι προφήτες είχαν διακηρύξει ρητά, όχι μόνο ότι θα πάθει, αλλά και ποια και πόσα θα υπομείνει. Και βέβαια, πρέπει να εξετάσουμε και τούτο επιπλέον. Διότι, όπως έχει γραφτεί στις Πράξεις των Αποστόλων και έχουμε αναγνώσει, κάποτε ο Πέτρος πείνασε και θέλησε να φάει· έπειτα, βλέποντας μια οθόνη να κατεβαίνει από τον ουρανό κρατημένη από τις τέσσερις άκρες, στην οποία υπήρχαν όλα τα ζώα, χερσαία, υδρόβια και πτηνά, και όταν ακούστηκε φωνή από πάνω: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε», εκείνος αποκρίθηκε λέγοντας: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτε βέβηλο ή ακάθαρτο». Γι' αυτό ακριβώς ελέγχθηκε δικαίως, ακούγοντας πάλι: «Αυτά που ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς βέβηλα». Αν και, φυσικά, έπρεπε να θυμάται αυτό που πολλές φορές είχε πει ο Σωτήρας μας προς τους Ιουδαίους: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο αυτό που εισέρχεται στο στόμα». Βλέπε λοιπόν πόσο είχε ανάγκη ο ίδιος από τη φώτιση του Πνεύματος. Βλέπεις πώς έπρεπε να μεταπλαστεί σε μια διαφορετική νοοτροπία, καλύτερη και σοφότερη από αυτήν που χαρακτήριζε τους Ιουδαίους;

Αλλά και ο προφήτης Ιεζεκιήλ, λέγει, όταν διατάχθηκε να παρασκευάσει τους άρτους του μέσα σε κοπριά ανθρώπων, δυσφόρησε αρκετά και για αυτό άκουσε τον λόγο: «Ιδού, σου έδωσα κοπριά βοδιών αντί για ανθρώπινη κοπριά, και θα ψήσεις τους άρτους σου πάνω σε αυτήν». Και βέβαια και αυτός ο θεσπέσιος Πέτρος, όταν κατέβαινε από τον ουρανό η οθόνη, στην οποία υπήρχαν όλα τα τετράποδα και τα κτήνη, ακούγοντας τον Θεό να λέγει, «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάγε», αρνήθηκε, λέγει, απαντώντας τα εξής: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτε το κοινό ή ακάθαρτο, ούτε εισήλθε στο στόμα μου κανένα βέβηλο κρέας». Ο Ωσηέ όμως, όταν άκουσε ότι πρέπει να συνδεθεί με μια γυναίκα αισχρή, πόρνη, με καταραμένο βίο, δεν απορρίπτει την εντολή, δεν παρουσιάζει κανέναν δισταγμό, δεν προσφέρει ικεσία παρακαλώντας να απαλλαγεί. Αντιθέτως, σαν ένας από τους πιο ασελγείς, προθυμότατα και χωρίς αναβολή σχεδόν αρπάζει την ευκαιρία, ίσως επειδή νικήθηκε από την ηδονή για τη γυναίκα αυτή. Έπειτα, καταλήγοντας τους λόγους του σε ατοπία, προσέθετε σε αυτά λίγα και ψυχρά λόγια. Διότι προφασίζεται ότι συνηγορεί υπέρ του προφήτη, και πάλι λέγει: «ότι θα είχε προβάλει τη μέγιστη δυνατή άρνηση, εάν θεωρούσε ότι ο Θεός τον πρόσταξε να έλθει σε σωματική κοινωνία. Αλλά επειδή αυτό που επρόκειτο να γίνει ήταν κάτι πνευματικό, από υπερβολική φιλοθεΐα προσέρχεται σχεδόν αυτοβούλως να εκτελέσει το προσταχθέν».

Ο νόμος περί αυτού έχει ως εξής: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή και στον Ααρών, λέγοντας: Μιλήστε στους γιους του Ισραήλ, λέγοντας: Αυτά είναι τα ζώα που θα τρώτε από όλα τα ζώα που βρίσκονται πάνω στη γη· κάθε ζώο που έχει διχαλωτή οπλή, σχισμένη σε δύο χηλές, και αναμασά την τροφή του ανάμεσα στα ζώα, αυτά θα τρώτε. Όμως από αυτά δεν θα φάτε, δηλαδή από εκείνα που αναμασούν την τροφή τους και από εκείνα που έχουν διχαλωτές και σχισμένες οπλές: την καμήλα, διότι αναμασά την τροφή της, αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτή είναι ακάθαρτη για εσάς· και τον λαγό, διότι αναμασά την τροφή του αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτός είναι ακάθαρτος για εσάς· και τον χοιρογρύλλιο, διότι αναμασά την τροφή του, αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτός είναι ακάθαρτος για εσάς· και τον χοίρο, διότι έχει διχαλωτή οπλή, σχισμένη σε δύο χηλές, αλλά αυτός δεν αναμασά την τροφή του, είναι ακάθαρτος για εσάς. Από τα κρέατά τους δεν θα φάτε, και από τα θνησιμαία τους δεν θα φάτε, αυτά είναι ακάθαρτα για εσάς.» Πολύ ξεκάθαρα, λοιπόν, ο Χριστός λέει: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα». Ειπώθηκε άλλωστε κάπου και προς τον θεσπέσιο Πέτρο, όταν κατέβαινε από ψηλά το σεντόνι κρατημένο από τις τέσσερις άκρες, μέσα στο οποίο περιέχονταν όλα τα τετράποδα και τα πτηνά: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε».

Και τι χρειάζεται να λέμε πολλά για αυτόν τον κριό, από τη στιγμή που ολόκληρος έγινε σκεύος καταρτισμένο; Ένα σκεύος όχι τυχαίο, αλλά σαν εκείνο που είδε ο Πέτρος να κατεβαίνει από τον ουρανό από τις τέσσερις άκρες. Αλλά εκείνο, έχοντας κατέβει προς τη γη, έδειξε να περιέχει πτηνά και τετράποδα· ενώ ο Βασίλειος, έχοντας βρει την άνοδο προς τον ουρανό, μας παρουσίασε λόγια ένδοξα και θαυμαστά. Και εκείνο μεν το σκεύος φάνηκε για λίγο και ανασπάστηκε, αποκαλύπτοντας τη μορφή του σε έναν μόνο· αυτός δε, υψούμενος για πολλά χρόνια προς τα ύψη, χορήγησε τη χάρη του Πνεύματος σε πολλούς. Για εκείνο το σκεύος ο Πέτρος άκουσε από τον ουρανό: αυτά που εγώ καθάρισα, μετάλαβε και εσύ· ενώ για τούτον λέχθηκε προς όλους: αυτόν που εγώ αγίασα, τιμήστε τον και εσείς.

Διότι γνωρίζει, όπως βλέπεις, και τα παρελθόντα και τα παρόντα, και προφητεύει για τα μέλλοντα. Ιδού, λοιπόν, αναγνώρισε τα παρελθόντα όταν βρισκόταν σε ύπνο, λέγοντας: «οστούν εκ των οστών μου»· και αναγνώρισε τα παρόντα, αφού μετά την πλάση της γυναίκας κατάλαβε ότι αυτή είχε ληφθεί από το σώμα του· και προφήτευσε για τα μελλοντικά, ότι «ένεκεν τούτου θα εγκαταλείψει ο άνθρωπος τον πατέρα του και τη μητέρα του και θα προσκολληθεί στη γυναίκα του, και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα». Αυτά όμως δεν είναι λόγια ενός ανθρώπου σε κατάσταση έκστασης ούτε κάποιου που στερείται επίγνωσης, αλλά κάποιου που έχει υγιή τη διάνοια. 7. Αν πάλι πρέπει να μιλήσουμε και για το «εγώ είπα στην έκστασή μου, κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης», εδώ η σημασία της είναι και πάλι διαφορετική, όχι με τον τρόπο κάποιου ανθρώπου που χάνει τα λογικά του και βρίσκεται σε παράκρουση (μη γένοιτο), αλλά κάποιου που θαυμάζει υπερβολικά και σκέφτεται πέρα από τον συνηθισμένο λογισμό για όσα ασύμμετρα βλέπονται και πράττονται· διότι ο προφήτης θαύμασε και εξαιτίας του θαυμασμού του ομιλεί εδώ. Βρέθηκαν βέβαια σε έκσταση οι προφήτες, αλλά όχι σε έκσταση [απώλεια] λογισμών. Διότι και ο Πέτρος βρέθηκε σε έκσταση, όχι χάνοντας τη λογική του επίγνωση, αλλά βλέποντας, αντί για την καθημερινή ακολουθία των πραγμάτων, πράγματα διαφορετικά από εκείνα που βλέπουν οι άνθρωποι· «διότι είδε ένα σεντόνι να κατεβαίνει δεμένο από τις τέσσερις άκρες, και μέσα σε αυτό βρίσκονταν όλα τα τετράποδα και τα ερπετά και τα πετεινά του ουρανού».

Προς το παρόν, του φανέρωσε ότι θα τον προσκαλέσει για καλούς σκοπούς· για ποιους καλούς σκοπούς όμως, δεν το αποκάλυψε ακόμη. Έτσι ούτε ο Πέτρος τα λέει όλα· αλλά παντού οι διηγήσεις δίνονται τμηματικά, ώστε να διεγείρουν το ενδιαφέρον των ακροατών. Έτσι και τον Φίλιππο τον καλεί μόνο στην έρημο. Ανέβηκε, λοιπόν, ο Πέτρος στο δώμα για να προσευχηθεί περίπου την έκτη ώρα, περιήλθε σε έκσταση και βλέπει κάποιο σκεύος σαν σεντόνι. Παρατήρησε ότι ούτε η πείνα δεν τον ανάγκασε να προστρέξει στο σεντόνι.

Είδατε πόση είναι η δύναμη της ελεημοσύνης, και στην προηγούμενη ομιλία και εδώ; Εκείνη απάλλαξε από τον πρόσκαιρο θάνατο, ενώ τούτη από τον αιώνιο· τούτη άνοιξε και τις πύλες του ουρανού. Πρόσεξε δε, πόση μεγάλη σημασία δόθηκε στο να πιστέψει ο Κορνήλιος, ώστε και άγγελος να σταλεί, και το Πνεύμα να ενεργήσει, και να προσκληθεί ο κορυφαίος των αποστόλων, και να φανεί τέτοιο όραμα, και απολύτως τίποτα να μην παραλειφθεί. Πόσοι εκατόνταρχοι υπήρχαν, και χιλίαρχοι, και βασιλείς, και κανείς από αυτούς δεν πέτυχε όσα αυτός; Ακούστε όλοι εσείς που υπηρετείτε στον στρατό, όσοι παρίστασθε δίπλα σε βασιλείς.

Τι σημαίνει η οθόνη που υποδείχθηκε στον Πέτρο στις Πράξεις των Αποστόλων και τα θηρία, τα ερπετά και τα τετράποδα που υπήρχαν μέσα σε αυτήν; Επειδή, σύμφωνα με εκείνο που αποκαλύφθηκε στον προφήτη Ιεζεκιήλ, ότι δηλαδή το έργο τους ήταν σαν τροχός μέσα σε τροχό, φανερώνεται μέσα από αυτά ότι ο αισθητός και ο νοητός κόσμος υπάρχουν ο ένας μέσα στον άλλον —διότι ο μεν νοητός κόσμος βρίσκεται μέσω των τύπων μέσα στον αισθητό, ο δε αισθητός κόσμος βρίσκεται μέσω του λόγου μέσα στον νοητό— γι' αυτό, λοιπόν, φανερώνονταν στον απόστολο όλα τα στοιχεία του αισθητού κόσμου. Διότι αυτό που κατέβαινε συγκρατούμενο από τέσσερις άκρες συμβολίζει τον κόσμο που αποτελείται από τέσσερα στοιχεία, ο οποίος υπάρχει καθαρός μέσα στον νοητό κόσμο, σύμφωνα με τον λόγο που ενυπάρχει σε αυτά. Και άκουγε το «σήκω, σφάξε και φάε», που σημαίνει: «ανυψώσου με τον νου σου πάνω από την αισθητή πραγματικότητα, σφάξε και φάε, διαχωρίζοντας την αίσθηση μέσω της διακριτικής ικανότητας του λόγου και, προσλαμβάνοντας αυτά πνευματικά, οικειώσου τα». Ή, εναλλακτικά, συμβολίζει την Εκκλησία, η οποία στηρίζεται στις τέσσερις αρχές των Ευαγγελίων ή και στις τέσσερις γενικές αρετές. Τα θηρία και τα ερπετά συμβολίζουν τα διάφορα ήθη των ανθρώπων που προέρχονταν από τα έθνη και επρόκειτο να προσχωρήσουν στην πίστη του Χριστού. Το δε «σφάξε και φάε» σημαίνει ότι «πρώτα, με τον λόγο της διδασκαλίας, θανάτωσε την κακία που υπάρχει μέσα τους και έπειτα φάε, οικειούμενος τη σωτηρία τους, όπως ακριβώς και ο Κύριος έκανε αυτή τη σωτηρία δική Του τροφή».

Από πού προστάζεται να εγερθεί; Από πού αλλού παρά από την κατά την αίσθηση έξη και σχέση, και από την πιο ταπεινή προκατάληψη περί των όντων ή από τη νομιζόμενη νομική δικαιοσύνη, ώστε, έχοντας τον νου και μόνο απαλλαγμένο από κάθε αισθητή φαντασία, αφού μπορέσει να ατενίσει τους λόγους των αισθητών γυμνούς από σχήματα, να αναγνωρίσει τους τύπους των νοητών και να μάθει ότι τίποτε από όσα δημιούργησε ο Θεός δεν είναι ακάθαρτο. Διότι εκείνος που εθεώρησε την ορατή κτίση να προβάλλει από τον νοητό κόσμο μέσω των λόγων, ή τους τύπους των νοητών μέσα από την τάξη των φαινομένων, σαν οθόνη που κατεβαίνει από τον ουρανό, δεν θα πιστέψει ότι υπάρχει κάτι ακάθαρτο μεταξύ των ορατών, αφού δεν διαπιστώνει να εμφανίζεται καμία αντιπάθεια στους λόγους των όντων. Επειδή η φθορά και ο μεταξύ των δημιουργημάτων πόλεμος έχει εδραιωθεί στην αίσθηση· αντίθετα, στους λόγους δεν υπάρχει απολύτως τίποτε το αντίθετο.

Είναι λοιπόν η οθόνη ο αισθητός κόσμος, ο οποίος συγκρατείται από τέσσερις αρχές, όπως από στοιχεία· τα δε ερπετά, τα θηρία και τα πτηνά είναι οι διάφοροι λόγοι των δημιουργημάτων, οι οποίοι ως προς μεν την αίσθηση είναι ακάθαρτοι, ως προς δε τον νου είναι καθαροί και θρεπτικοί, και καθίστανται συστατικοί της νοούμενης ζωής. Η δε φωνή που ακούστηκε για τρίτη φορά διδάσκει την πρακτική, τη φυσική και τη θεολογική φιλοσοφία. Διότι εκείνος που πρόκειται να ακολουθήσει τον Θεό ολοκληρωτικά και γνήσια, πρέπει, αφού εγερθεί όχι μία, αλλά και δύο και τρεις φορές, να θυσιάσει την κτίση των φαινομένων και να τη φάγει γνωστικώς.

Ας παραλείψουμε να αναφέρουμε προς το παρόν αυτά που αποκαλύπτονται στον θεσπέσιο Πέτρο, όταν είδε την οθόνη να κατεβαίνει από πάνω, δεμένη από τις τέσσερις άκρες, και του απευθύνθηκε φωνή για να σηκωθεί, να σφάξει και να φάει από αυτά που βρίσκονταν μέσα σε αυτήν· και ότι, όταν εκείνος αρνήθηκε, επειδή του φαίνονταν ότι είναι ακάθαρτα και απεχθανόταν το ασυνήθιστο, του δόθηκε πάλι θεϊκή εντολή να μην θεωρεί βέβηλο κανένα από αυτά που ο Θεός καθάρισε.