Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 10:13

Όταν βράδιασε, παρακάθισε σε δείπνο μαζί με τους δώδεκα μαθητές· και ενώ έτρωγαν, τους είπε: «Σας λέω ότι ένας από εσάς θα με παραδώσει». Και επειδή λυπήθηκαν πάρα πολύ, άρχισε ο καθένας τους να του λέει: «Μήπως είμαι εγώ, Κύριε;» ΠΡΑΞΕΙΣ. Και ακούστηκε φωνή προς αυτόν: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε». Ο δε Πέτρος είπε: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτα το κοινό ή ακάθαρτο».

Και λοιπόν ο μακάριος Πέτρος, αν και προεξείχε ανάμεσα στους άγιους μαθητές, όταν κάποτε ο Σωτήρας διηγούνταν το πάθος πάνω στον σταυρό, και του εξηγούσε ωφέλιμα ότι έπρεπε να υποστεί τις ύβρεις από τα ιουδαϊκά τολμήματα, εκείνος αντιφώνησε λέγοντας: «Ο Θεός να σε φυλάξει, Κύριε, δεν πρόκειται να σου συμβεί αυτό»· παρόλο που οι άγιοι προφήτες είχαν διακηρύξει ρητά, όχι μόνο ότι θα πάθει, αλλά και ποια και πόσα θα υπομείνει. Και βέβαια, πρέπει να εξετάσουμε και τούτο επιπλέον. Διότι, όπως έχει γραφτεί στις Πράξεις των Αποστόλων και έχουμε αναγνώσει, κάποτε ο Πέτρος πείνασε και θέλησε να φάει· έπειτα, βλέποντας μια οθόνη να κατεβαίνει από τον ουρανό κρατημένη από τις τέσσερις άκρες, στην οποία υπήρχαν όλα τα ζώα, χερσαία, υδρόβια και πτηνά, και όταν ακούστηκε φωνή από πάνω: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε», εκείνος αποκρίθηκε λέγοντας: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτε βέβηλο ή ακάθαρτο». Γι' αυτό ακριβώς ελέγχθηκε δικαίως, ακούγοντας πάλι: «Αυτά που ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς βέβηλα». Αν και, φυσικά, έπρεπε να θυμάται αυτό που πολλές φορές είχε πει ο Σωτήρας μας προς τους Ιουδαίους: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο αυτό που εισέρχεται στο στόμα». Βλέπε λοιπόν πόσο είχε ανάγκη ο ίδιος από τη φώτιση του Πνεύματος. Βλέπεις πώς έπρεπε να μεταπλαστεί σε μια διαφορετική νοοτροπία, καλύτερη και σοφότερη από αυτήν που χαρακτήριζε τους Ιουδαίους;

Αλλά και ο προφήτης Ιεζεκιήλ, λέγει, όταν διατάχθηκε να παρασκευάσει τους άρτους του μέσα σε κοπριά ανθρώπων, δυσφόρησε αρκετά και για αυτό άκουσε τον λόγο: «Ιδού, σου έδωσα κοπριά βοδιών αντί για ανθρώπινη κοπριά, και θα ψήσεις τους άρτους σου πάνω σε αυτήν». Και βέβαια και αυτός ο θεσπέσιος Πέτρος, όταν κατέβαινε από τον ουρανό η οθόνη, στην οποία υπήρχαν όλα τα τετράποδα και τα κτήνη, ακούγοντας τον Θεό να λέγει, «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάγε», αρνήθηκε, λέγει, απαντώντας τα εξής: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα τίποτε το κοινό ή ακάθαρτο, ούτε εισήλθε στο στόμα μου κανένα βέβηλο κρέας». Ο Ωσηέ όμως, όταν άκουσε ότι πρέπει να συνδεθεί με μια γυναίκα αισχρή, πόρνη, με καταραμένο βίο, δεν απορρίπτει την εντολή, δεν παρουσιάζει κανέναν δισταγμό, δεν προσφέρει ικεσία παρακαλώντας να απαλλαγεί. Αντιθέτως, σαν ένας από τους πιο ασελγείς, προθυμότατα και χωρίς αναβολή σχεδόν αρπάζει την ευκαιρία, ίσως επειδή νικήθηκε από την ηδονή για τη γυναίκα αυτή. Έπειτα, καταλήγοντας τους λόγους του σε ατοπία, προσέθετε σε αυτά λίγα και ψυχρά λόγια. Διότι προφασίζεται ότι συνηγορεί υπέρ του προφήτη, και πάλι λέγει: «ότι θα είχε προβάλει τη μέγιστη δυνατή άρνηση, εάν θεωρούσε ότι ο Θεός τον πρόσταξε να έλθει σε σωματική κοινωνία. Αλλά επειδή αυτό που επρόκειτο να γίνει ήταν κάτι πνευματικό, από υπερβολική φιλοθεΐα προσέρχεται σχεδόν αυτοβούλως να εκτελέσει το προσταχθέν».

Και τώρα πήγαινε και «εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· επειδή όμως μετά από αυτό εκείνος δίσταζε και καθυστερούσε ακόμη, «οργίστηκε, λέει, ο Κύριος εναντίον του Μωυσή», και είπε: «Δεν είναι εκεί ο Ααρών ο αδελφός σου; Γνωρίζω ότι αυτός θα μιλήσει για σένα». Και όταν πάλι ο Ιερεμίας είπε νωρίτερα, ότι «είμαι πολύ νέος και δεν γνωρίζω να μιλώ», παρ' όλα αυτά ο Θεός του απάντησε, λέγοντας: «Μη λες ότι “είμαι νέος”, διότι σε όλους, προς τους οποίους θα σε αποστείλω, θα πας, και θα πεις όλα όσα θα σου παραγγείλω». Διότι δεν ήταν καθόλου ακίνδυνο να πει κανείς, ή έστω μόνο να σκεφτεί, ότι η υπέρτατη βουλή απέτυχε ως προς τον ορθό λογισμό καλώντας έναν νέο άνδρα στην προφητεία. Ομοίως, ο θεσπέσιος Πέτρος άκουσε, όταν κατέβαινε η οθόνη από τον ουρανό: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε»· επειδή όμως αναφώνησε ιουδαϊκά: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα κάτι βέβηλο ή ακάθαρτο», επιτιμήθηκε αμέσως, και επειδή τόλμησε να αντιτεθεί στις θείες αποφάσεις, άκουσε ξεκάθαρα: «Όσα ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς βέβηλα». Διότι ακόμη και αν ο Θεός των όλων ήθελε να τους ελέγξει ήπια, και δεν εξοργίστηκε αμέσως υπερβολικά με όσους έφεραν αντίρρηση, ωστόσο η άρνησή τους δεν έμεινε απαλλαγμένη ευθύνης.

Ο νόμος περί αυτού έχει ως εξής: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή και στον Ααρών, λέγοντας: Μιλήστε στους γιους του Ισραήλ, λέγοντας: Αυτά είναι τα ζώα που θα τρώτε από όλα τα ζώα που βρίσκονται πάνω στη γη· κάθε ζώο που έχει διχαλωτή οπλή, σχισμένη σε δύο χηλές, και αναμασά την τροφή του ανάμεσα στα ζώα, αυτά θα τρώτε. Όμως από αυτά δεν θα φάτε, δηλαδή από εκείνα που αναμασούν την τροφή τους και από εκείνα που έχουν διχαλωτές και σχισμένες οπλές: την καμήλα, διότι αναμασά την τροφή της, αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτή είναι ακάθαρτη για εσάς· και τον λαγό, διότι αναμασά την τροφή του αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτός είναι ακάθαρτος για εσάς· και τον χοιρογρύλλιο, διότι αναμασά την τροφή του, αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή, αυτός είναι ακάθαρτος για εσάς· και τον χοίρο, διότι έχει διχαλωτή οπλή, σχισμένη σε δύο χηλές, αλλά αυτός δεν αναμασά την τροφή του, είναι ακάθαρτος για εσάς. Από τα κρέατά τους δεν θα φάτε, και από τα θνησιμαία τους δεν θα φάτε, αυτά είναι ακάθαρτα για εσάς.» Πολύ ξεκάθαρα, λοιπόν, ο Χριστός λέει: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα». Ειπώθηκε άλλωστε κάπου και προς τον θεσπέσιο Πέτρο, όταν κατέβαινε από ψηλά το σεντόνι κρατημένο από τις τέσσερις άκρες, μέσα στο οποίο περιέχονταν όλα τα τετράποδα και τα πτηνά: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε».

Πρόσεξε δε ότι ο άγιος Πέτρος είχε πλήρη συναίσθηση και δεν βρισκόταν σε έκσταση φρενών. Διότι, όταν άκουσε το «σήκω, σφάξε και φάε», δεν υπάκουσε σαν να μην είχε σώο τον νου του, αλλά λέει προς τον Κύριο: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε· διότι ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου κάτι βέβηλο ή ακάθαρτο». Και ο άγιος Δαβίδ επίσης είπε: «Εγώ είπα: κάθε άνθρωπος είναι ψεύτης». Εκείνος όμως που λέει «Εγώ είπα», μιλούσε με προσωπική επίγνωση, και για τους ανθρώπους έλεγε ότι ψεύδονται· άρα ο ίδιος δεν έλεγε ψέματα, αλλά, εκπλησσόμενος και θαυμάζοντας τη φιλανθρωπία του Θεού και όσα του είχαν εξαγγελθεί από τον Κύριο, θαύμαζε υπερβολικά, και βλέποντας ότι κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη το έλεος του Θεού, απέδωσε μόνο στον Κύριο την αλήθεια, ενώ αναγνώρισε ότι κάθε άνθρωπος υπόκειται σε επιτίμιο, προκειμένου να φανερώσει το αληθινό Πνεύμα, το οποίο μίλησε μέσω των προφητών και τους αποκάλυψε τα βάθη της ακρίβειας της γνώσης του Θεού. Βρέθηκε βέβαια και ο Αβραάμ σε έκσταση, όχι όμως σε έκσταση φρενών, αλλά σε έκσταση φόβου. Διότι έβλεπε καμίνι και λαμπάδες κατά τη δύση του ηλίου. Και άλλοι προφήτες, όταν έβλεπαν τα οράματα, μιλούσαν με υγιή διάνοια, όπως λέει ο Μωυσής: «Είμαι έντρομος και τρέμω». Και ο Αβραάμ κατανόησε τα όσα του είπε ο Κύριος: «Να γνωρίζεις καλά», του λέει, «ότι οι απόγονοί σου θα είναι πάροικοι σε ξένη γη για τετρακόσια χρόνια».

Και ακούστηκε φωνή προς αυτόν: Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε. Ο δε Πέτρος είπε: Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ουδέποτε έφαγα οτιδήποτε κοινό ή ακάθαρτο. Και ακούστηκε φωνή ξανά για δεύτερη φορά προς αυτόν: Όσα ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς κοινά. Αυτό δε συνέβη τρεις φορές· και το σκεύος αναλήφθηκε πάλι στον ουρανό.

Επρόκειτο να σταλεί στα έθνη. Για να μην τον κατηγορήσουν λοιπόν και αυτοί, όπως είπα προηγουμένως, αυτά γίνονται κατά θεία οικονομία· ή και για να μη φανεί ότι πρόκειται για κάποια φαντασία, είπε: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα κάτι κοινό ή ακάθαρτο». Και ακούστηκε φωνή προς αυτόν: «Εκείνα που ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς ακάθαρτα». Αυτό βέβαια φαίνεται ότι λέγεται προς αυτόν, όμως στο σύνολό του λέγεται προς τους Ιουδαίους. Διότι, αν επιπλήττεται ο δάσκαλος, πολύ περισσότερο αυτοί. Το σεντόνι λοιπόν, αυτό είναι η γη· και τα θηρία που βρίσκονται μέσα σε αυτό, είναι οι προερχόμενοι από τα έθνη· και το «Σφάξε και φάγε» σημαίνει ότι πρέπει να πλησιάσει και σε εκείνους· και το ότι αυτό συνέβη τρεις φορές, υποδηλώνει το βάπτισμα. «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, ποτέ δεν έφαγα κάτι κοινό ή ακάθαρτο». Και γιατί, λέγει, έφερε αντίρρηση; Για να μην πει κανείς ότι ο Θεός τον δοκίμαζε, όπως στην περίπτωση του Αβραάμ, όταν διατάχθηκε να προσφέρει τον γιο του ως θυσία· ή όπως στην περίπτωση του Φιλίππου, όταν ρωτήθηκε από τον Χριστό: «Πόσους άρτους έχετε;» – όχι για να μάθει, αλλά για να τον δοκιμάσει. Και όμως, στον νόμο σχετικά με τα καθαρά και τα ακάθαρτα, ο Μωυσής έκανε σαφή διάκριση και για τα ζώα της γης και για τα ζώα της θάλασσας· και παρόλα αυτά ούτε έτσι γνώριζε. Καθώς δε ο Πέτρος βρισκόταν σε απορία μέσα του για το τι θα μπορούσε να σημαίνει το όραμα που είδε, ιδού, οι άνδρες που είχαν σταλεί από τον Κορνήλιο, αφού ρώτησαν να βρουν την οικία του Σίμωνα, στάθηκαν μπροστά στην πύλη, και φωνάζοντας, ρωτούσαν αν ο Σίμων, που επονομάζεται Πέτρος, φιλοξενείται εκεί.

Για να μη βρίσκεται ο Πέτρος σε μεγαλύτερη απορία, ακούει μία φωνή να λέει: Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε. Ίσως να είδε την οπτασία πεσμένος στα γόνατα· σε εμένα όμως φαίνεται ότι την είδε για χάρη του κηρύγματος. Το ότι μάλιστα το συμβάν ήταν θείο, είναι φανερό τόσο από το ότι το είδε να κατεβαίνει από ψηλά, όσο και από το ότι βρέθηκε σε έκσταση. Και το ότι ήλθε φωνή από εκεί, και το ότι αυτό έγινε τρεις φορές, και το ότι άνοιξε ο ουρανός, και το ότι ερχόταν από εκεί, και το ότι αναρπάχθηκε πάλι εκεί, αποτελεί μεγάλο δείγμα του ότι το γεγονός ήταν θείο.

Είδατε πόση είναι η δύναμη της ελεημοσύνης, και στην προηγούμενη ομιλία και εδώ; Εκείνη απάλλαξε από τον πρόσκαιρο θάνατο, ενώ τούτη από τον αιώνιο· τούτη άνοιξε και τις πύλες του ουρανού. Πρόσεξε δε, πόση μεγάλη σημασία δόθηκε στο να πιστέψει ο Κορνήλιος, ώστε και άγγελος να σταλεί, και το Πνεύμα να ενεργήσει, και να προσκληθεί ο κορυφαίος των αποστόλων, και να φανεί τέτοιο όραμα, και απολύτως τίποτα να μην παραλειφθεί. Πόσοι εκατόνταρχοι υπήρχαν, και χιλίαρχοι, και βασιλείς, και κανείς από αυτούς δεν πέτυχε όσα αυτός; Ακούστε όλοι εσείς που υπηρετείτε στον στρατό, όσοι παρίστασθε δίπλα σε βασιλείς.

Τι σημαίνει η οθόνη που υποδείχθηκε στον Πέτρο στις Πράξεις των Αποστόλων και τα θηρία, τα ερπετά και τα τετράποδα που υπήρχαν μέσα σε αυτήν; Επειδή, σύμφωνα με εκείνο που αποκαλύφθηκε στον προφήτη Ιεζεκιήλ, ότι δηλαδή το έργο τους ήταν σαν τροχός μέσα σε τροχό, φανερώνεται μέσα από αυτά ότι ο αισθητός και ο νοητός κόσμος υπάρχουν ο ένας μέσα στον άλλον —διότι ο μεν νοητός κόσμος βρίσκεται μέσω των τύπων μέσα στον αισθητό, ο δε αισθητός κόσμος βρίσκεται μέσω του λόγου μέσα στον νοητό— γι' αυτό, λοιπόν, φανερώνονταν στον απόστολο όλα τα στοιχεία του αισθητού κόσμου. Διότι αυτό που κατέβαινε συγκρατούμενο από τέσσερις άκρες συμβολίζει τον κόσμο που αποτελείται από τέσσερα στοιχεία, ο οποίος υπάρχει καθαρός μέσα στον νοητό κόσμο, σύμφωνα με τον λόγο που ενυπάρχει σε αυτά. Και άκουγε το «σήκω, σφάξε και φάε», που σημαίνει: «ανυψώσου με τον νου σου πάνω από την αισθητή πραγματικότητα, σφάξε και φάε, διαχωρίζοντας την αίσθηση μέσω της διακριτικής ικανότητας του λόγου και, προσλαμβάνοντας αυτά πνευματικά, οικειώσου τα». Ή, εναλλακτικά, συμβολίζει την Εκκλησία, η οποία στηρίζεται στις τέσσερις αρχές των Ευαγγελίων ή και στις τέσσερις γενικές αρετές. Τα θηρία και τα ερπετά συμβολίζουν τα διάφορα ήθη των ανθρώπων που προέρχονταν από τα έθνη και επρόκειτο να προσχωρήσουν στην πίστη του Χριστού. Το δε «σφάξε και φάε» σημαίνει ότι «πρώτα, με τον λόγο της διδασκαλίας, θανάτωσε την κακία που υπάρχει μέσα τους και έπειτα φάε, οικειούμενος τη σωτηρία τους, όπως ακριβώς και ο Κύριος έκανε αυτή τη σωτηρία δική Του τροφή».

Ίσως βέβαια να υπήρχαν και άλλα εκτός από αυτά, τα οποία διδασκόταν ο μέγας Πέτρος μέσω της οθόνης που κατέβαινε από τον ουρανό και των διάφορων ζώων που υπήρχαν σε αυτήν, ή μάλλον ολόκληρο το ανθρώπινο γένος ή καθένας που, όπως αυτός, έχει προσεγγίσει τη θεία κορυφή της πίστης, μαθαίνοντας ρητά να σβήσει εντελώς κάθε αίσθησή του· μέσω της οποίας, εφόσον βλέπει τα φαινόμενα, αντιλαμβάνεται την κτίση του Θεού ως υποκείμενη στη φθορά, αφού αυτή δεν μπορεί να είναι καθαρή από φθορά και σύγχυση. Μέσω, λοιπόν, της οθόνης και των ζώων που βρίσκονταν σε αυτήν, Εκείνος που του μιλούσε αποκαλυπτικά του προδείκνυε τον φαινόμενο κόσμο που κατανοείται μέσω του αοράτου σύμφωνα με τους πνευματικούς λόγους, ή τον αόρατο κόσμο που φανερώνεται μέσω των τύπων των αισθητών, ο οποίος είναι και κατάλληλος για πνευματική τροφή. Γι' αυτό λέει: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε».

Από πού προστάζεται να εγερθεί; Από πού αλλού παρά από την κατά την αίσθηση έξη και σχέση, και από την πιο ταπεινή προκατάληψη περί των όντων ή από τη νομιζόμενη νομική δικαιοσύνη, ώστε, έχοντας τον νου και μόνο απαλλαγμένο από κάθε αισθητή φαντασία, αφού μπορέσει να ατενίσει τους λόγους των αισθητών γυμνούς από σχήματα, να αναγνωρίσει τους τύπους των νοητών και να μάθει ότι τίποτε από όσα δημιούργησε ο Θεός δεν είναι ακάθαρτο. Διότι εκείνος που εθεώρησε την ορατή κτίση να προβάλλει από τον νοητό κόσμο μέσω των λόγων, ή τους τύπους των νοητών μέσα από την τάξη των φαινομένων, σαν οθόνη που κατεβαίνει από τον ουρανό, δεν θα πιστέψει ότι υπάρχει κάτι ακάθαρτο μεταξύ των ορατών, αφού δεν διαπιστώνει να εμφανίζεται καμία αντιπάθεια στους λόγους των όντων. Επειδή η φθορά και ο μεταξύ των δημιουργημάτων πόλεμος έχει εδραιωθεί στην αίσθηση· αντίθετα, στους λόγους δεν υπάρχει απολύτως τίποτε το αντίθετο.

Είναι λοιπόν η οθόνη ο αισθητός κόσμος, ο οποίος συγκρατείται από τέσσερις αρχές, όπως από στοιχεία· τα δε ερπετά, τα θηρία και τα πτηνά είναι οι διάφοροι λόγοι των δημιουργημάτων, οι οποίοι ως προς μεν την αίσθηση είναι ακάθαρτοι, ως προς δε τον νου είναι καθαροί και θρεπτικοί, και καθίστανται συστατικοί της νοούμενης ζωής. Η δε φωνή που ακούστηκε για τρίτη φορά διδάσκει την πρακτική, τη φυσική και τη θεολογική φιλοσοφία. Διότι εκείνος που πρόκειται να ακολουθήσει τον Θεό ολοκληρωτικά και γνήσια, πρέπει, αφού εγερθεί όχι μία, αλλά και δύο και τρεις φορές, να θυσιάσει την κτίση των φαινομένων και να τη φάγει γνωστικώς.

Ας παραλείψουμε να αναφέρουμε προς το παρόν αυτά που αποκαλύπτονται στον θεσπέσιο Πέτρο, όταν είδε την οθόνη να κατεβαίνει από πάνω, δεμένη από τις τέσσερις άκρες, και του απευθύνθηκε φωνή για να σηκωθεί, να σφάξει και να φάει από αυτά που βρίσκονταν μέσα σε αυτήν· και ότι, όταν εκείνος αρνήθηκε, επειδή του φαίνονταν ότι είναι ακάθαρτα και απεχθανόταν το ασυνήθιστο, του δόθηκε πάλι θεϊκή εντολή να μην θεωρεί βέβηλο κανένα από αυτά που ο Θεός καθάρισε.