Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 10:34

Και εκείνος απάντησε: «Αυτός που έδειξε έλεος σε αυτόν». Διότι ούτε ο ιερέας ούτε ο Λευίτης έγιναν πλησίον αυτού που υπέφερε, αλλά αυτός που τον σπλαχνίστηκε. Και προς αυτά ο Χριστός είπε: «Πήγαινε, και κάνε κι εσύ το ίδιο.» Διότι είναι ανώφελο το αξίωμα της ιερωσύνης για όσους το έλαβαν, και για εκείνους που θεωρούνται νομομαθείς το να ονομάζονται νομομαθείς, αν δεν διακρίνονται από τα ίδια τους τα έργα. Ιδού λοιπόν, πλέχτηκε το στεφάνι της αγάπης για εκείνον που αγάπησε τον πλησίον του· αυτός ήταν Σαμαρείτης, αλλά όχι απορριπτέος. Γι' αυτό έχει μαρτυρήσει ο πρώτος μεταξύ των μαθητών, δηλαδή ο μακάριος Πέτρος, λέγοντας περίπου τα εξής: «Επ' αληθείας κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει δικαιοσύνη, είναι δεκτός από αυτόν.» Διότι ο φιλάρετος Κύριος δέχεται κοντά του όλους τους εραστές των αγαθών έργων, και τους αγκαλιάζει, και τους καθιστά γνήσιους δικούς του, και τους αξιώνει των μελλοντικών αγαθών. <Μια γυναίκα, ονόματι Μάρθα, τον υποδέχτηκε στο σπίτι της.> (A f. 146 b) Πάντως, σύμφωνα με την αφήγηση, είναι σπουδαίο πράγμα και αξιόκτητο η αρετή της φιλοξενίας· και το επιβεβαιώνει ο σοφότατος Παύλος λέγοντας: «Την φιλοξενία να μην την ξεχνάτε.» Τέτοια ήταν η Μάρθα που υποδέχτηκε τον Κύριο, την οποία είναι καλό να μιμούμαστε· όπως ακριβώς και τη φιλομαθέστατη αδελφή της Μαρία, η οποία καθισμένη κοντά στα πόδια του Σωτήρα, γέμιζε το νου της από τις διδαχές του.

Διότι, όπως ακριβώς οι μέλισσες, πετώντας γύρω από τα λιβάδια και τα άνθη, συγκεντρώνουν πάντοτε ό,τι είναι χρήσιμο για την κατασκευή των κηρηθρών, έτσι και ο σοφός εξηγητής, ερευνώντας την αγία και θεόπνευστη Γραφή, συλλέγοντας και συνθέτοντας πάντοτε ό,τι συμβάλλει στη διασαφήνιση των μυστηρίων του Χριστού, θα διαμορφώσει τον λόγο του άρτιο και άμεμπτο. Από εδώ, λοιπόν, πρέπει να αρχίσουμε την εξήγηση. <Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ιωνά, τον γιο του Αμαθί, λέγοντας: Σήκω και πήγαινε στη Νινευή, τη μεγάλη πόλη, και κήρυξε σε αυτήν, διότι ανέβηκε η κραυγή της κακίας της προς εμένα.> Αναλογιζόμενος κανείς τη διακονία της προφητείας και την αποστολή του Ιωνά, θα μπορούσε πολύ εύλογα και επίκαιρα να πει αυτό που υμνείται μέσω της φωνής του μακάριου Παύλου: «Μήπως ο Θεός είναι Θεός μόνο των Ιουδαίων, και όχι και των εθνών; Ναι, και των εθνών, εφόσον ένας είναι ο Θεός που θα δικαιώσει αυτούς που έχουν περιτομή εκ πίστεως και αυτούς που έχουν ακροβυστία διά της πίστεως». Έχοντας μάθει αυτό από πείρα και ο ίδιος ο θεσπέσιος Πέτρος, αναφώνησε λέγοντας: «Επ' αληθείας αντιλαμβανόμαστε ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει δικαιοσύνη, είναι δεκτός από αυτόν».

Προτροπή προς τη θεοσέβεια. Παραίνεση Β΄. Αγαπητέ, είσαι Χριστιανός διά της χάριτος του Θεού; Τήρησε τις εντολές του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και θα σωθείς· διότι είναι γραμμένο: «Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν». Εάν όμως επιθυμείς να προσέλθεις και στον ακριβή βίο των μοναχών, ώστε να επιτύχεις και τα ανώτερα, εάν δεν βάλεις στον λογισμό σου ότι ήδη έχεις αναχωρήσει από αυτόν τον βίο, και δεν θεωρήσεις αυτόν τον κόσμο και τη δόξα του σαν μια διαλυμένη σκηνή, δεν μπορείς να νικήσεις τα γήινα πάθη και τις κοσμικές επιθυμίες, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο της σάρκας και στην απώλεια. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Αν κάποιος θέλει να έρθει πίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Διότι όποιος θέλει να βρει την ψυχή του, θα την χάσει· όποιος όμως χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα την βρει. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Διότι δεν είναι κόπος το να βάλει κανείς θεμέλιο, αλλά το να ολοκληρώσει την οικοδομή. Διότι όσο υψώνεται η οικοδομή, τόσο περισσότερο κόπο προκαλεί σε εκείνον που οικοδομεί, μέχρι την ολοκλήρωση του έργου.

Διότι υπόσχεται, όταν λάβει τον κατάλληλο καιρό, να διηγηθεί όλα τα θαυμάσια του Πατέρα στην Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, την οποία ο ίδιος ο Πατέρας τού είχε υποσχεθεί λέγοντας: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Όταν λοιπόν λάβω, λέει, αυτήν τη συμφωνία, και όταν φτάσει αυτός ο καιρός, τότε ανάμεσα σε αυτούς ακριβώς που επιστρέφουν από τα έθνη θα διηγηθώ όλα τα θαυμάσιά σου. Στα οποία προσθέτει: «Εγώ θα κρίνω με ευθύτητα». Διότι είναι έργο δικαιοσύνης και ευθύτητας το να μην αποδέχεται κανείς μόνο τους Ιουδαίους, ούτε μόνο το γένος του Αβραάμ σύμφωνα με την κλήση του Μωυσή, αλλά να κάνει την εκλογή αυτών που σώζονται από όλα τα έθνη. Γι' αυτόν τον λόγο, έχει καταγραφεί στις Πράξεις ότι ο Πέτρος είπε: «Αληθινά κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος, όποιος τον φοβάται του είναι δεκτός».

Στη συνέχεια αυτών αναφέρεται: «για να φέρει αιώνια δικαιοσύνη». Βεβαίως, ο ίδιος ο Λόγος του Θεού είναι η αιώνια δικαιοσύνη, «ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση», σύμφωνα με τον απόστολο, όμως με την παρουσία του προσέφερε δικαιοσύνη και σε όλους τους ανθρώπους, αποδεικνύοντας με τα έργα του, ότι ο Θεός δεν είναι μόνο των Ιουδαίων αλλά «και των εθνών, επειδή ένας είναι ο Θεός, ο οποίος θα δικαιώσει την περιτομή εκ πίστεως και την ακροβυστία διά της πίστεως». Γι' αυτό, ο Πέτρος, όταν θαύμασε βλέποντας τον Κορνήλιο και τους δικούς του να έχουν αξιωθεί το Άγιο Πνεύμα, λέει: «Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και εργάζεται τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν», και ο Παύλος λέει ότι το ευαγγέλιο είναι ευαγγέλιο της δικαιοσύνης, λέγοντας: «διότι είναι δύναμη Θεού προς σωτηρία για καθέναν που πιστεύει, Ιουδαίο πρώτα και έπειτα Έλληνα, διότι η δικαιοσύνη του Θεού αποκαλύπτεται σε αυτό», ενώ και στους Ψαλμούς έχει ειπωθεί για τον Χριστό: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». Και το ίδιο το έργο του κατέδειξε αληθινά τη δικαιοσύνη του Θεού, επειδή αξίωσε εξίσου όλο το ανθρώπινο γένος της κλήσεως από τον Θεό. Όμως δεν ήταν τέτοια όσα δόθηκαν διά του Μωυσή, τα οποία δωρήθηκαν μόνο στο έθνος των Ιουδαίων· γι' αυτό, αφού φανερώθηκαν για ένα διάστημα, έχουν πλέον παρέλθει.

Είδατε πόση είναι η δύναμη της ελεημοσύνης, και στην προηγούμενη ομιλία και εδώ; Εκείνη απάλλαξε από τον πρόσκαιρο θάνατο, ενώ τούτη από τον αιώνιο· τούτη άνοιξε και τις πύλες του ουρανού. Πρόσεξε δε, πόση μεγάλη σημασία δόθηκε στο να πιστέψει ο Κορνήλιος, ώστε και άγγελος να σταλεί, και το Πνεύμα να ενεργήσει, και να προσκληθεί ο κορυφαίος των αποστόλων, και να φανεί τέτοιο όραμα, και απολύτως τίποτα να μην παραλειφθεί. Πόσοι εκατόνταρχοι υπήρχαν, και χιλίαρχοι, και βασιλείς, και κανείς από αυτούς δεν πέτυχε όσα αυτός; Ακούστε όλοι εσείς που υπηρετείτε στον στρατό, όσοι παρίστασθε δίπλα σε βασιλείς.

Και ανοίγοντας ο Πέτρος το στόμα του είπε: Αληθινά κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος, εκείνος που τον φοβάται και εργάζεται τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν. Δηλαδή, είτε είναι απερίτμητος είτε είναι περιτμημένος. Αυτό δηλώνει και ο Παύλος όταν λέει: «Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό». «Τώρα, λοιπόν», αναφέρει, «είμαστε όλοι εμείς παρόντες ενώπιον του Θεού». Δες πόση είναι η πίστη, πόση η ευλάβεια. Γνώριζε ότι ο Πέτρος δεν είπε τίποτα το ανθρώπινο, λέγοντας το: «Ο Θεός μου έδειξε». Γι' αυτό και λέει: «Είμαστε παρόντες για να ακούσουμε όλα όσα σε προσέταξε ο Θεός». Τι λοιπόν; Άραγε είναι δεκτός από αυτόν και εκείνος που βρίσκεται στην Περσία; Εάν είναι άξιος, κατ' αυτόν τον τρόπο θα γίνει δεκτός, με το να καταξιωθεί δηλαδή την πίστη. Γι' αυτό άλλωστε δεν παρέβλεψε ούτε τον ευνούχο από την Αιθιοπία. Και τι θα μπορούσες να πεις, αναφέρει, για τους θεοσεβείς που παραβλέφθηκαν; Άπαγε! Κανένας θεοσεβής δεν παραβλέπεται. Διότι δεν είναι δυνατόν, σε καμία περίπτωση δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί ποτέ κανένας από αυτούς. «Σε κάθε έθνος», λέει, «εκείνος που φοβάται τον Θεό και εργάζεται τη δικαιοσύνη». Ως δικαιοσύνη ονομάζει εδώ την κάθε αρετή.

Ότι ήταν εντελώς απαλλαγμένος από την κενοδοξία. Διότι λέει μεν ότι έχει σταλεί από τον Θεό, το πώς όμως, δεν το αναφέρει πλέον, παρά μόνο όταν παρουσιάστηκε ανάγκη, οπότε και είπε: «Εσείς γνωρίζετε ότι είναι ανεπίτρεπτο σε Ιουδαίο να συναναστρέφεται ή να πλησιάζει αλλόφυλο»· τόσο πολύ απείχε από την κενοδοξία. «Εσείς γνωρίζετε». Λέγοντάς το αυτό θέτει ως εγγύηση και τη δική τους γνώμη. Τι λέει όμως ο Κορνήλιος; «Είμαστε παρόντες», λέει, «ενώπιον του Θεού, για να ακούσουμε όλα όσα σου έχουν προσταχθεί από τον Θεό». Δεν είπε: «Ενώπιον ανθρώπου», αλλά: «Του Θεού», δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να δίνει κανείς προσοχή στους δούλους του Θεού. Είδατε διάνοια σε εγρήγορση; Είδατε πώς ήταν άξιος όλων αυτών; «Ανοίγοντας δε», λέει, «το στόμα του ο Πέτρος είπε: Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης». Αυτό το έλεγε και ως απολογία προς τους παρόντες Ιουδαίους.

Πράξε εκείνα, και με ορθό λογισμό ζήτησε από τον Θεό, και εκείνος οπωσδήποτε θα σου τα αποκαλύψει. Δεν είναι προσωπολήπτης ο Θεός, λέει· αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και εργάζεται τη δικαιοσύνη, είναι δεκτός από αυτόν. Δεν είναι δυνατόν εκείνος που ακούει χωρίς προκατάληψη να μην πειστεί. Διότι, όπως ακριβώς αν υπήρχε κάποιος κανόνας, με βάση τον οποίο θα έπρεπε να ευθυγραμμίζονται τα πάντα, δεν θα χρειαζόταν πολλή σκέψη, αλλά θα ήταν εύκολο για εκείνον που κάνει τη μέτρηση να τον εφαρμόσει· έτσι συμβαίνει και τώρα. Πώς λοιπόν δεν το κατανοούν; Πολλά προκαλούν και η προκατάληψη και οι ανθρώπινες αιτίες. Αυτό, λέει, το ισχυρίζονται και εκείνοι για εμάς. Πώς; Μήπως έχουμε αποσχιστεί εμείς από την Εκκλησία; Μήπως έχουμε αιρεσιάρχες; Μήπως παίρνουμε το όνομά μας από ανθρώπους; Μήπως έχουμε κάποιον ως αρχηγό μας, όπως ακριβώς οι μεν έχουν τον Μαρκίωνα, οι δε τον Μανιχαίο, άλλοι τον Άρειο, και άλλοι κάποιον άλλον αρχηγό αιρέσεως; Και αν εμείς φέρουμε την ονομασία κάποιου, δεν πρόκειται για εκείνους που ίδρυσαν κάποια αίρεση, αλλά για εκείνους που προΐσταντο σε εμάς και κυβέρνησαν την Εκκλησία. Δεν έχουμε διδασκάλους πάνω στη γη· μη γένοιτο· έναν έχουμε, αυτόν που βρίσκεται στους ουρανούς.

Αλλά από εδώ και πέρα, λοιπόν, μας περιμένει πάλι μια άλλη πραγματεία, αυτή που αφορά τον θαυμαστό Ιωσήφ. Αλλά, αν θέλετε, σταματώντας εδώ τον λόγο, ας φυλάξουμε για μια άλλη αρχή την ιστορία του γιου του Ιακώβ, προτρέποντας την αγάπη σας σε τούτο: να προσέχετε με ακρίβεια τα λεγόμενα και να αποκομίζετε τη μέγιστη ωφέλεια από καθετί που βρίσκεται γραμμένο στη Θεία Γραφή, χωρίς να προσπερνάτε τίποτα επιπόλαια. Διότι τα θεία λόγια είναι πνευματικός θησαυρός· και όπως ακριβώς από έναν υλικό θησαυρό, αν κάποιος πάρει πολλές φορές έστω και έναν πολύτιμο λίθο, αποκτά για τον εαυτό του μεγάλο πλούτο, έτσι και εδώ, οι αρετές των δικαίων, αν θελήσουμε να δώσουμε την πρέπουσα προσοχή, θα μπορέσουν να μας προσφέρουν τόση ωφέλεια, ώστε να διεγερθούμε και εμείς σε παρόμοιο ζήλο με τον δικό τους. Διότι έτσι θα μπορέσουμε και εμείς να απολαύσουμε από τον Θεό την ίδια εύνοια με τους δικαίους. Επειδή ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος, όποιος Τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη, Του είναι ευπρόσδεκτος· επομένως, αν το θελήσουμε, δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο στο να απολαύσουμε τόση ή και περισσότερη άνωθεν βοήθεια. Διότι, αν δει μόνο ότι εμείς συνεισφέρουμε όσα εξαρτώνται από εμάς, και ότι προτιμούμε αυτά που είναι αρεστά σε Αυτόν από τα ανθρώπινα, τόση φροντίδα θα επιδείξει και ο Ίδιος, ώστε να μας καταστήσει σε όλα ακατανίκητους. Επειδή έχουμε απέναντί μας έναν εχθρό ακατάπαυστο, ο οποίος τρέφει για εμάς άσπονδη έχθρα.

Διότι, όταν μεν δει ότι το φορτίο είναι μεγαλύτερο από τη δύναμή μας, απλώνει το χέρι Του και ελαφρώνει τον πειρασμό· όταν όμως δει να προδίδουμε τη σωτηρία μας εξαιτίας της δικής μας ραθυμίας και ολιγωρίας, και να μη θέλουμε να σωθούμε, μας αφήνει και μας εγκαταλείπει. Διότι δεν ασκεί βία, ούτε καταναγκάζει, και ό,τι ακριβώς έκανε κατά τη διδασκαλία Του, το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Όπως δηλαδή εκεί, αυτούς που δεν ήθελαν να ακούσουν, αλλά απομακρύνονταν, δεν τους τραβούσε με το ζόρι ούτε τους εξανάγκαζε, ενώ σε όσους πρόσεχαν ξεκαθάριζε τα ασαφή και τους έκανε φανερά τα αινίγματα, έτσι ακριβώς συμβαίνει και στα έργα: τους αναίσθητους και εκείνους που δεν θέλουν δεν τους καταναγκάζει ούτε τους βιάζει, ενώ όσους έχουν την αγαθή προαίρεση τους ελκύει κοντά Του με μεγάλη ορμή. Γι' αυτό και ο Πέτρος λέει: «Αληθινά κατανοώ ότι σε κάθε έθνος, όποιος φοβάται τον Θεό και εργάζεται τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από Αυτόν». Και ο προφήτης το ίδιο ακριβώς συμβουλεύει λέγοντας: «Εάν θελήσετε και με ακούσετε, θα γευτείτε τα αγαθά της γης· εάν όμως δεν θελήσετε και δεν με ακούσετε, μάχαιρα θα σας καταφάει».

«Μακάρια είναι η ψυχή εκείνου που φοβάται τον Κύριο.» «Αυτός που φοβάται τον Κύριο θα δεχθεί διαπαιδαγώγηση.» «Εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο θα βρουν κρίση και δικαιώματα, και θα λάμψουν σαν φως.» «Δεν υπάρχει καμία έλλειψη στον φόβο του Κυρίου· ο φόβος του Κυρίου είναι σαν παράδεισος ευλογίας.» «Μην φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Καθώς με αγάπησε ο Πατέρας, κι εγώ αγάπησα εσάς. Μείνετε στην αγάπη μου. Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» «Ανοίγοντας ο Πέτρος το στόμα του είπε: Στα αλήθεια κατανοώ ότι ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης, αλλά σε κάθε έθνος όποιος τον φοβάται και πράττει τη δικαιοσύνη είναι δεκτός από αυτόν.» «Γνωρίζουμε ότι σε εκείνους που αγαπούν τον Θεό, τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό.» «Εάν κάποιος αγαπά τον Θεό, αυτός έχει γνωριστεί από Αυτόν.» Ο φόβος του Κυρίου είναι μέσο κάθαρσης της ψυχής, σύμφωνα με την προσευχή του Προφήτη που λέει: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου»· διότι όπου κατοικεί ο φόβος, κάθε πονηρή και ανόσια πράξη απομακρύνεται, αφού τα μέλη του σώματος δεν μπορούν να κινηθούν προς άτοπες ενέργειες, επειδή είναι καθηλωμένα από τον φόβο.

Γνωρίζετε, αγαπητοί, πόση ωφέλεια μας προξένησε η μνήμη της αγνείας αυτού του θείου πατρός Θεοσεβίου; Γνωρίζετε πώς κανένα από τα εμπόδια δεν μπόρεσε να διακόψει τον ένθεο και ενάρετο ζήλο του; Γνωρίζετε πώς εξάσκησε την αρετή σταθερά και αταλάντευτα μέχρι τέλους και στεφανώθηκε επαξίως από τον Θεό; Όντως «ο Θεός δεν είναι προσωπολήπτης», ούτε παραβλέπει ποτέ όσους έχουν την πεποίθησή τους σε Αυτόν, αλλά όσους βρει εραστές και εργάτες των αγίων Του εντολών που επιποθούν την αιώνια ζωή, είτε είναι ταπεινής καταγωγής είτε ευγενείς, είτε σοφοί είτε αγράμματοι, είτε κάτοικοι πόλεων είτε χωρικοί, είτε ερημίτες είτε ζώντες μέσα στον κόσμο, είτε άνδρες είτε γυναίκες, είτε δούλοι είτε ελεύθεροι, ποτέ δεν τους στερεί την εύνοια, τη βοήθεια και την πρόνοιά Του, αλλά τους λαμπρύνει, τους στεφανώνει και τους καθιστά θεοειδείς. Και τι άραγε θα κάνουμε εμείς που προφασιζόμαστε «προφάσεις εν αμαρτίαις» και παραμελούμε τη δική μας σωτηρία, και ούτε ο φόβος του Θεού ούτε ο ζήλος για την αρετή των αγίων ανδρών μας ελκύει προς την αρετή, αλλά ο μεν προβάλλει τις δυσχέρειες της ζωής, ο δε την ακαταστασία των πραγμάτων και την επιδρομή αλλεπάλληλων περιστατικών, και άλλος την ακάθεκτη τυραννία του νεανικού σώματος, και προβάλλοντας παρόμοιες δικαιολογίες, διάγουμε τη ζωή μας με αμέλεια και ραθυμία ή ακόμη και με αμαρτία;