Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 10:38

Και τι είναι πιο ασεβές από το να αποκαλεί κανείς κτίσμα το Άγιο Πνεύμα, τη στιγμή που ο Υιός λέει: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός που μιλάει μέσα σας»; Εφόσον Εκείνος λέει ότι είναι το Πνεύμα του Πατρός, εσύ πώς το αποκαλείς κτίσμα; Πώς δεν ακούς τον Πατέρα που λέει: «Τις έσχατες ημέρες θα εκχέω από το Πνεύμα μου πάνω σε κάθε σάρκα»· και ακόμη: «Ιδού ο εκλεκτός μου Παίς, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του»; Και επιπλέον αυτών ο Πέτρος λέει: «Εσείς γνωρίζετε το μήνυμα που διαδόθηκε σε όλη την Ιουδαία· αρχίζοντας από τη Γαλιλαία, μετά το βάπτισμα που κήρυξε ο Ιωάννης, για τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς δηλαδή τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα και δύναμη». Άραγε, με το δικό Του κτίσμα χρίεται ο Υιός;

Ορθ. Ο ευαγγελιστής λέγει ότι ο Ιησούς ήταν πλήρης Αγίου Πνεύματος. Μακεδ. Επομένως, λέγει ότι το Πνεύμα είναι ανώτερο από τον Υιό. Ορθ. Μη γένοιτο! Μακεδ. Εάν αυτό πλήρωσε τον Υιό, εάν εκείνος καθοδηγείται από το Πνεύμα, τότε είναι ανώτερό του. Ορθ. Και πάλι λέγω, μη γένοιτο να ειπωθεί αυτό! Αλλά, όπως ακριβώς εάν ακούσεις ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, ούτε τοπικό προσδιορισμό εννοείς για τον Θεό, ούτε θεωρείς τον Υιό ανώτερο, αλλά από την υπερβάλλουσα τιμή αντιλαμβάνεσαι το ταυτόν της φύσεως· έτσι, εάν ακούσεις ότι ο Ιησούς είναι πλήρης Αγίου Πνεύματος, να μη νομίσεις ότι πρόκειται για αναπλήρωση κάποιας ελλείψεως, ούτε να θεωρήσεις το Πνεύμα ανώτερο· αλλά από την υπερβάλλουσα τιμή και ένωση, να εννοείς το ταυτόν της φύσεως σε τρεις τέλειες υποστάσεις. Ότι δε το Πνεύμα είναι επί του ίδιου του Υιού, άκουε και τον Ίδιο που λέγει στους Ιουδαίους: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και τον Πέτρο: «Ότι ο Θεός τον έχρισε με Πνεύμα Άγιο και δύναμη». Μακεδ. Εγώ είμαι αμαθής, φέρνω τον διδάσκαλό μου και ας συζητήσει μαζί σου. Ορθ. Είθε να λάβεις ως διδάσκαλο τον ευσεβή λογισμό! Ώστε να μην ακολουθείς ανθρώπους, αλλά τον Θεό που είπε: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος». Αμήν.

Αφού λοιπόν αγιάστηκε η Παρθένος με την επέλευση του Αγίου Πνεύματος και ενδυναμώθηκε από τη δύναμη του Υψίστου, κυοφορεί τον Υιό του Θεού κατά την ιδιαίτερη δική Του υπόσταση και κατά τη μία φύση της θεότητάς Του· και Τον γεννά σαρκωμένο και ενανθρωπήσαντα σύμφωνα με την ιδιότητα των δύο φύσεων· Αυτόν που ομολογείται δογματικά ότι προέρχεται από δύο και υπάρχει σε δύο φύσεις ασυγχύτως, ατρέπτως, αδιαιρέτως· όχι ως θεοφόρο άνθρωπο, αλλά ως σαρκοφόρο Θεό. Διότι, για να το επαναλάβουμε, οι αιρετικοί, επειδή δεν τα κατανόησαν αυτά με αυτόν τον τρόπο, αλλά όπως ειπώθηκε, θεωρώντας ότι η κυοφορία μέσα στην Παρθένο έγινε με την ενέργεια του Πνεύματος και της δύναμης του Υψίστου, δογμάτισαν ότι αυτός που γεννήθηκε από την Παρθένο είναι ένας θεοφόρος άνθρωπος· ο οποίος έφερε τη θεία δύναμη και την ενέργεια του Πνεύματος, και ενήργησε όπως [εκείνος] εναντίον του Φαραώ και όλων των υιών του Ισραήλ. Γι' αυτόν τον λόγο οικειοποιούνται και τα λόγια του κορυφαίου [Αποστόλου], όταν ομιλούσε δημοσίως στις Πράξεις περί του Χριστού, και μολονότι εκείνος ομιλούσε ορθά, αυτοί τα εκλαμβάνουν με τρόπο διεστραμμένο και πονηρό, παραθέτοντας το εξής χωρίο: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο»· ισχυριζόμενοι τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή μέσα στην κοιλιά της Παρθένου ο Θεός έπλασε άνθρωπο χωρίς σπέρμα, με την ενέργεια του Πνεύματος, και τον έχρισε με τη δύναμη του Υψίστου, όπως ακριβώς έχει γραφτεί: «με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους του».

Και λησμόνησαν τις ευεργεσίες του. Αν και, λέγει, είχαν ευεργετηθεί πολλαπλώς, τα εξάλειψαν όλα από τη μνήμη τους. Και απόδειξη αυτού αποτελεί το γεγονός ότι τον παρέδωσαν στον Πιλάτο. Λησμόνησαν το πώς διήλθε ευεργετώντας τους πάντες και θεραπεύοντας όσους καταδυναστεύονταν από τον διάβολο.

Και όταν δεχόταν αυτός το Πνεύμα, εμείς ήμασταν εκείνοι που, μέσω αυτού, γινόμασταν δεκτικοί αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν χρίσθηκε και αυτός με έλαιο όπως ο Ααρών, ή ο Δαβίδ, ή όλοι οι άλλοι, αλλά με τρόπο διαφορετικό από όλους τους μετόχους του, με έλαιο αγαλλιάσεως. Και ερμηνεύοντας ο ίδιος ότι αυτό είναι το Πνεύμα, λέει μέσω του προφήτη: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· όπως ακριβώς έχει πει και ο Απόστολος: «Πώς τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα».

Εάν δε αγιάζει τον εαυτό του για χάρη μας —και είναι ολοφάνερο ότι το πράττει αυτό όταν έγινε άνθρωπος—, τότε και η κάθοδος του Πνεύματος που έγινε σε αυτόν στον Ιορδάνη, για εμάς γινόταν, επειδή αυτός έφερε το δικό μας σώμα. Και δεν έγινε προς βελτίωση του Λόγου, αλλά πάλι προς δικό μας αγιασμό, ώστε να γίνουμε μέτοχοι του δικού του χρίσματος και να λεχθεί και για εμάς: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Διότι, όταν ο Κύριος λουζόταν στον Ιορδάνη ως άνθρωπος, εμείς ήμασταν εκείνοι που λουζόμασταν σε αυτόν και μέσω αυτού. Και όταν αυτός δεχόταν το Πνεύμα, εμείς ήμασταν εκείνοι που μέσω αυτού γινόμασταν δεκτικοί αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν χρίστηκε και αυτός με έλαιο όπως ο Ααρών ή ο Δαβίδ ή όλοι οι άλλοι, αλλά με διαφορετικό τρόπο, «περισσότερο από όλους τους μετόχους του με έλαιο αγαλλιάσεως». Το οποίο έλαιο, ερμηνεύοντας ο ίδιος μέσω του προφήτη ότι είναι το Πνεύμα, λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε», όπως ακριβώς έχει πει και ο απόστολος: «ότι τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο». Πότε λοιπόν έχουν ειπωθεί αυτά για αυτόν, αν όχι όταν, αφού έλαβε σάρκα, βαπτιζόταν στον Ιορδάνη και «κατέβηκε επάνω του το Πνεύμα»; Και μάλιστα ο ίδιος ο Κύριος λέει: «το Πνεύμα θα λάβει από το δικό μου» και «εγώ θα το αποστείλω», καθώς και το «λάβετε Πνεύμα Άγιο» προς τους μαθητές.

Επομένως, ο Χριστός ας νοείται ευσεβώς ως το συναμφότερο. Εάν δε και το σώμα αποκαλείται σε πολλά σημεία από τη Γραφή «Χριστός», όπως όταν λέει ο μακάριος Πέτρος διδάσκοντας τον Κορνήλιο «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα», και πάλι προς τους Ιουδαίους «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα ο οποίος αναδείχθηκε σε εσάς από τον Θεό», και πάλι ο μακάριος Παύλος προς τους Αθηναίους: «μέσω του άνδρα που όρισε, παρέχοντας βεβαιότητα σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς». Βρίσκουμε δε σε πολλά σημεία ότι η ανάδειξη και η αποστολή ταυτίζονται με το χρίσμα, από τα οποία μπορεί να μάθει όποιος επιθυμεί, ότι δεν υπάρχει καμία διαφωνία στα λόγια των αγίων, αλλά με διαφορετικούς τρόπους ονομάζουν την ένωση του Θεού Λόγου που έγινε με τον άνθρωπο εκ της Μαρίας, άλλοτε μεν «χρίσμα», άλλοτε δε «αποστολή», και άλλοτε «ανάδειξη». Επομένως, αυτό που λέγεται από τον μακάριο Πέτρο κηρύττει ορθή και ανόθευτη τη θεότητα του Μονογενούς, χωρίς να χωρίζει την υπόσταση του Θεού Λόγου από τον άνθρωπο εκ της Μαρίας. Μη γένοιτο! Διότι, πώς θα μπορούσε [να τον χωρίσει] εκείνος που άκουσε κατ' επανάληψη το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»; Μέσω του οποίου, ακόμη και μετά την ανάσταση, ενώ εισήλθε με το ίδιο σώμα «ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» προς όλη την ομήγυρη των αποστόλων, και εάν υπήρχε οποιαδήποτε δυσπιστία εξαιτίας αυτού, τη διέλυσε λέγοντας: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ».

Διότι αυτό ισχύει ήδη και για τον ίδιο τον Κύριο κατά τη σάρκα. «Τον Ιησού», λέγει, «από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο και δύναμη». Είναι λοιπόν Χριστός εξαιτίας του Πνεύματος και της χρίσεως διά του Πνεύματος. Επομένως, δεν προέρχεται από κάτι ξένο προς τη θεότητα η χρίση του Κυρίου, ούτε το όνομα Χριστός, ούτε και όσοι ονομάζονται Χριστιανοί εξαιτίας του. Διότι αληθινά θα θρηνούσε κανείς, εάν και το όνομα της σωτηρίας μας άρχιζε από την κτίση, και καταγόταν από την κτίση, και εάν λαμβάναμε την υιοθεσία μέσω ενός δούλου. Η κτίση δεν αγιάζει την κτίση, αλλά τα πάντα αγιάζονται από τον έναν Άγιο, ο οποίος λέγει για τον εαυτό του: «Εγώ αγιάζω τον εαυτό μου».

«Εάν όμως κάποιος δεν έχει Πνεύμα Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν.» Έπειτα προσθέτει: «Εάν όμως ο Χριστός είναι μέσα σας», αντί να πει, όπως θα ήταν η λογική συνέχεια: Εάν το Πνεύμα είναι μέσα σας. Ούτε υπάρχει θεία φωνή που να διδάσκει ότι το Πνεύμα είναι δημιούργημα. Διότι το «τα πάντα δημιουργήθηκαν δι' αυτού», αναφέρεται στο πλήθος των κτισμάτων. Το δε Πνεύμα δεν ανήκει σε αυτό το πλήθος, αλλά μαζί με τη Δυάδα συμπληρώνει την Τριάδα, και είναι εντελώς ξένο προς την κτίση, και υπερέχει τα μέγιστα, εφόσον μάλιστα αγιάζει την κτίση και τη ζωοποιεί, και αποτελεί χρίσμα σε εμάς, αλλά ήδη και στην ίδια τη σάρκα του Κυρίου. Και βεβαίως ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν αγιάζεται μέσω κάποιου κτίσματος, όπως λέει ο Πέτρος: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα και δύναμη.» Ούτε λαμβάνει δύναμη μέσω κτίσματος· λέει δε: «Με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια.» Ούτε καθοδηγείται από κτίσμα· διότι έχει γραφτεί ότι: «Οδηγούνταν από το Πνεύμα στην έρημο.» Ως αυθεντία του Θεού οι μεν παλαιοί προφήτες αναφωνούσαν: «Αυτά λέει ο Κύριος·» οι δε νέοι προφήτες: «Αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα·» και οι απόστολοι: «Κρίθηκε ορθό από το Άγιο Πνεύμα και από εμάς.» Γι' αυτό και ο Απόστολος, αποδεικνύοντας ότι εκφέρει θεία λόγια, άλλοτε μεν λέει: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός;» άλλοτε δε, «Νομίζω ότι έχω Πνεύμα Θεού.» Είναι δε πλήρης και η Παλαιά Γραφή από τη δοξολογία του Πνεύματος. «

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒʹ Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι αρκεί μόνο το βάπτισμα στο όνομα του Κυρίου. Και ας μην παραπλανά κανέναν το χωρίο του Αποστόλου, ο οποίος πολλές φορές, όταν κάνει μνεία του βαπτίσματος, παραλείπει το όνομα του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος, ούτε εξαιτίας αυτού ας θεωρεί ότι η επίκληση των ονομάτων είναι κάτι που μπορεί να παραβλεφθεί. «Όσοι», λέγει, «βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Και πάλι: «Όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, στον θάνατό του βαπτισθήκατε». Διότι η προσωνυμία του Χριστού αποτελεί ομολογία των πάντων (ολόκληρης της Τριάδος)· επειδή δηλώνει και τον Θεό που έχρισε, και τον Υιό που χρίσθηκε, και το Πνεύμα που αποτελεί το χρίσμα, όπως διδαχθήκαμε από τον Πέτρο στις Πράξεις των Αποστόλων: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο». Και στον Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε». Και ο ψαλμωδός λέγει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως». Φαίνεται, ωστόσο, ότι κάποτε μνημονεύει και μόνο το Πνεύμα σχετικά με το βάπτισμα. «Διότι όλοι», λέγει, «βαπτισθήκαμε σε ένα σώμα, εις ένα Πνεύμα». Με αυτό συμφωνεί και το: «Εσείς όμως θα βαπτισθείτε με Πνεύμα Άγιο»· και το: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο». Αλλά δεν θα μπορούσε κανείς, εξαιτίας αυτού, να θεωρήσει τέλειο ένα βάπτισμα στο οποίο επικλήθηκε μόνο το όνομα του Πνεύματος. Διότι πρέπει να παραμένει πάντοτε απαράβατη η παράδοση που μας δόθηκε κατά τη ζωοποιό χάρη.

Διότι, πρώτα μεν, συνυπήρχε με την ίδια τη σάρκα του Κυρίου, αποτελώντας χρίσμα και όντας αχώριστα παρόν, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εκείνος πάνω στον οποίο θα δεις το Πνεύμα να κατεβαίνει και να παραμένει πάνω του, αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός». Και: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με το Άγιο Πνεύμα».

Επομένως, εάν το Άγιο Πνεύμα δεν βρίσκεται σε φύση και δόξα που είναι αληθινά ελεύθερη, αλλά μάλλον διακονεί υπηρετικά τη χάρη που προέρχεται από κάποιον άλλον, πώς έχει χριστεί ως βασιλιάς ο Χριστός, λαμβάνοντας ως χρίσμα το Πνεύμα; Διότι λέγει: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα». Και ο σοφός Ιωάννης γράφει τα εξής προς εμάς: «Και σε εσάς, το χρίσμα που λάβατε από αυτόν μένει μέσα σας, και δεν έχετε ανάγκη να σας διδάσκει κανείς, αλλά όπως το δικό του χρίσμα σας διδάσκει για όλα». Είναι δυνατόν να πληροφορηθούμε και από τον ίδιο τον Χριστό μέσω της φωνής του Ψαλμωδού, που αναφωνεί τα εξής και ερμηνεύει τη δόξα που προέρχεται από το χρίσμα: «Εγώ εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν». Ένα δουλικό Πνεύμα, πες μου, μπορεί να κάνει κάποιον δεσπότη; Έχει βασιλικό αξίωμα ως προς την ίδια του τη φύση αυτό το οποίο, κατά τη γνώμη τους, δεν είναι ελεύθερο; Μακριά από τέτοια παραφροσύνη. Διότι πλέον δεν αντέχω ερχόμενος αντιμέτωπος με τους εμετούς των αντιπάλων. Διότι έπρεπε, έπρεπε αυτοί, σκεπτόμενοι ορθά, να αναγνωρίσουν το ελεύθερο και βασιλικό αξίωμα του Πνεύματος και μέσα από αυτό. Διότι για όσους δικαιώνονται μέσω της πίστης, ο μέγας Παύλος μας είπε: «Ποιος θα κατηγορήσει τους εκλεκτούς του Θεού; Ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει· ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;» Και αφού απέδωσε αποκλειστικά στη θεία και υπέρτατη φύση τη δύναμη να δικαιώνει κάποιους και να τους καθιστά εκλεκτούς, αποδίδει το έργο αυτό στη φύση και τη δόξα του Πνεύματος.

Πώς λοιπόν λέει ο σοφότατος Παύλος ότι ο Υιός είναι απαύγασμα της δόξης του Πατρός, και ομοίως χαρακτήρας της υποστάσεώς του; Διότι ο χαρακτήρας διαμορφώνει εξάπαντος στον εαυτό του το αρχέτυπο· επομένως, ούτε ο ίδιος ο Πατέρας είναι άγιος κατά φύση. Τότε ποιος είναι αυτός που τον αγιάζει; Αφού λοιπόν απορρίψουμε τα δικά τους εμέσματα, θα ομολογήσουμε ότι ο Υιός υπάρχει άγιος κατά φύση, όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Πατέρας, και λέμε ότι αγιάστηκε τότε κατά σάρκα, όταν λέγεται ότι κένωσε τον εαυτό του γενόμενος άνθρωπος, στον οποίο ο αγιασμός ενυπάρχει κατά μέθεξη από τον Θεό και όχι κατά τη δική του φύση. Και δεν είναι καθόλου θαυμαστό εάν ο Λόγος, αν και Θεός, οικειοποιείται τα ίδια της ανθρωπότητας από φιλανθρωπία και ταυτόχρονα οικονομικώς. Διότι αυτός που θέλησε εξ ολοκλήρου να υποστεί την κένωση, πώς θα ήταν λογικό να αποφύγει τα όσα ανήκουν σε αυτήν; Επομένως, εάν μεν ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος νοείται καθ' εαυτόν, δεν έχει ανάγκη κανενός αγαθού, και λέμε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι ίδιόν του. Επειδή όμως, όπως είπα, έγινε σάρκα, ο ίδιος χρίει με το δικό του Πνεύμα τον ναό του· διότι ο Πατέρας ενεργεί όσα θα έπραττε μέσω ουδενός άλλου παρά μόνο μέσω του Υιού στον Ισραήλ. Επομένως λέγεται μεν ότι έλαβε το Πνεύμα οικονομικώς ως άνθρωπος· «τον Ιησού» από τη Ναζαρέτ, διότι, λέει, πώς τον έχρισε ο Θεός «με Άγιο Πνεύμα και δύναμη»· ως Θεός όμως το δίδει σε όσους είναι άξιοι να το λάβουν.

«Αν όμως τα κάνω, και αν δεν πιστεύετε σε μένα, να πιστεύετε στα έργα μου.» Διότι το να βλέπει κανείς σε έναν άνθρωπο την υπεροχή της ανέκφραστης δόξας, όχι ως κάτι ξένο, ούτε καν ως κάτι που δόθηκε κατά χάριν, αλλά ως δική του ιδιότητα, πώς δεν θα πείσει ότι ήταν Θεός με τη δική μας ανθρώπινη μορφή, και αληθινός Υιός του Θεού των πάντων; Β— Ισχυρίστηκε, λέει, ότι οι άγγελοι είναι δικοί του, και έγινε εκτελεστής αυτών των σημείων, επειδή κατοικούσε μέσα του ο Λόγος, ο οποίος του παραχώρησε τη δική του δόξα και ενεργητικότητα. Διότι είναι γεγραμμένο ότι: «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα και δύναμη, ο οποίος διήλθε ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλους όσους καταδυναστεύονταν από τον διάβολο». Χρισμένος λοιπόν και με δύναμη και με Πνεύμα, θαυματουργούσε. Α— Συνεπώς, επειδή ο Λόγος όντας Θεός, όντας άγιος κατά φύση και έχοντας ουσιωδώς την παντοδυναμία, δεν θα είχε σε καμία περίπτωση ανάγκη ούτε από τη δύναμη κάποιου άλλου ούτε βέβαια από αγιασμό που θα του δινόταν απ' έξω, ποιος είναι άραγε αυτός που έχριστηκε με δύναμη και Άγιο Πνεύμα; Β— Ίσως να έλεγαν τον άνθρωπο που προσλήφθηκε κατά συνάφεια. Α— Άρα αυτός είναι λοιπόν ο Ιησούς Χριστός ιδιαιτέρως και από μόνος του, και για τον οποίο λέει ο πάνσοφος Παύλος: «Αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς για αυτόν, και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και εμείς μέσω αυτού». Πώς λοιπόν, πες μου, έγιναν τα πάντα μέσω ενός ανθρώπου;

«Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Γράφει δε και ο Παύλος: «Διότι και αυτός που αγιάζει και εκείνοι που αγιάζονται, προέρχονται όλοι από έναν.» Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με την ορθή και αλάνθαστη διδασκαλία, ενώ ο ίδιος είναι ο χορηγός και συνδότης του αγιασμού σε όλους τους άλλους, ως Θεός, μαζί με τον Θεό και Πατέρα, αγιάζεται μαζί με εμάς ως προς την ανθρώπινη φύση του· και αυτό είναι η λεγόμενη κένωση. Διότι αυτός που είναι άγιος κατά φύση ως Θεός, λέγεται ότι έχει ανάγκη από τον Θεό που αγιάζει· και αυτό αναφέρει ο μακάριος Πέτρος: «Τον [Ιησού] από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο.» Επομένως, το χρίσμα αφορά την ανθρώπινη φύση, και ο αγιασμός αφορά τη σάρκα, η οποία δεν είναι άγια κατά φύση, αλλά μέσω της μετοχής της στον Θεό· διότι ο αγιασμός έρχεται στα κτίσματα έξωθεν, και πλουτίζουν με τη χάρη που τους προσφέρεται κατά χάριν και υιοθεσίαν από τον Θεό.

Και Εκείνος βέβαια, αφού λούστηκε στον Ιορδάνη ποταμό και μετέδωσε στα ύδατα την επαφή της θεότητάς Του, ανέβαινε από αυτά, και γινόταν σε Αυτόν ουσιώδης επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, καθώς το όμοιο αναπαυόταν στο όμοιο. Και σε εσάς ομοίως, αφού αναβήκατε από την κολυμβήθρα των ιερών ναμάτων, δόθηκε το χρίσμα, το αντίτυπο εκείνου με το οποίο χρίστηκε ο Χριστός. Και αυτό είναι το Άγιο Πνεύμα, για το οποίο και ο μακάριος Ησαΐας, στη δική του προφητεία, έλεγε εκ προσώπου του Κυρίου: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να κηρύξω το ευαγγέλιο στους πτωχούς.» Διότι ο Χριστός δεν χρίστηκε από άνθρωπο με υλικό έλαιο ή μύρο, αλλά ο Πατέρας, αφού τον όρισε Σωτήρα ολόκληρου του κόσμου, τον έχρισε με Άγιο Πνεύμα, όπως λέει ο Πέτρος: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα·» και ο προφήτης Δαβίδ αναφωνούσε λέγοντας: «Ο θρόνος σου, ω Θεέ, παραμένει εις τον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου. Αγάπησας τη δικαιοσύνη και μίσησας την ανομία· γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου.» Και όπως ακριβώς ο Χριστός αληθινά σταυρώθηκε και τάφηκε και αναστήθηκε, εσείς δε, κατά το βάπτισμα, αξιώνεστε εν ομοιώματι να συσταυρωθείτε και να συνταφείτε και να συναναστηθείτε με Αυτόν, έτσι συμβαίνει και με το χρίσμα.

Αλλά και τη δικαίωση αναφέρει ότι προέρχεται και από τους δύο, καθώς και τη χάρη· «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «έχοντας λοιπόν δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω», και κανείς δεν μπορεί να λάβει το Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο· «υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα, και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους» και «από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «ή μήπως προκαλούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;»· «το δε Πνεύμα ρητώς λέει», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ»· και «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας», όμοιο με το να λέει: «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του»· ο δε Ησαΐας λέει: «και επάνω του Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε» και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο» ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζει: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Αλλά αποδίδει και τη δικαίωση και τη χάρη και στους δύο: «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «εφόσον, λοιπόν, δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι» και κανείς δεν μπορεί να λάβει Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο, «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο Κύριος είναι ο ίδιος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο ίδιος Θεός είναι που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και «από δόξα σε δόξα, όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μην λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «ή μήπως παρακινούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» Το «το δε Πνεύμα ρητώς λέγει» είναι όμοιο με το να πει «αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Και το «το Πνεύμά μου στέκεται ανάμεσά σας» είναι όμοιο με το να πει «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε κατοικία κοντά του»· ο δε Ησαΐας λέγει «και επ' αυτόν Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο ο Θεός έχρισε με Πνεύμα Άγιο», ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζουν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Επειδή, εάν υπολαμβάνουν τον Χριστό στη θέση του νου, και ονομάζουν Χριστό μόνο την ένσαρκη παρουσία του Χριστού, τότε προσπαθούν και πάλι να μας παρασύρουν σε άλλη συζήτηση. Και ότι βεβαίως ο Θεός Λόγος και Υιός του Θεού 〈δεν〉 ερμηνεύεται αποκλειστικά από την ένσαρκη παρουσία, είναι φανερό. Εάν 〈δε〉 και προϋπήρχαν μαρτυρίες γι' αυτόν που τον αποκαλούσαν Χριστό και πριν από την ένσαρκη παρουσία, αυτές εκπληρώθηκαν κατά την παρουσία του, καθώς ούτε η θεότητα υφίσταται χωρίς το όνομα του Χριστού, ούτε η ένσαρκη παρουσία και 〈η〉 ενανθρώπησή του ονομάζεται χωρίς μια τέτοια ονομασία, σύμφωνα με το ρητό: «μην πεις στην καρδιά σου, ποιος θα αναβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή ποιος θα καταβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς», και πάλι ο ίδιος λέγει: «για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό»· το δε «απέστειλες» 〈τυγχάνει〉 να έχει την αναφορά του άνωθεν, χωρίς όμως να βρίσκεται εκτός όσων ειπώθηκαν από τον Πέτρο ότι δηλαδή «τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που αποδείχθηκε σε σας με τέρατα και σημεία, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα» και τα παρόμοια με αυτά. 32. Έπειτα πάλι οι γλυκύτατοι αδελφοί μας, θέλοντας να εισαγάγουν σε εμάς με κάθε τρόπο φιλόνεικες αντιλήψεις, κηρύττουν με θράσος (όχι ατόλμως) ότι και η θεότητά του έπαθε, ορμώμενοι από το ρητό που λέει: «διότι, αν είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης».

Διότι, όπως λέει, τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, αυτόν έχρισε ο Θεός με το Άγιο Πνεύμα. Επομένως, ας μη συκοφαντεί κανείς τον λόγο μας, με τον ισχυρισμό ότι δήθεν εμείς δεν ομολογούμε πώς ο μονογενής Θεός είναι πάντοτε Χριστός· απεναντίας, είναι πάντοτε Χριστός και πριν από τη θεία Οικονομία και μετά από αυτήν. Άνθρωπος όμως δεν ήταν ούτε πριν από αυτήν ούτε μετά από αυτήν, παρά μόνο κατά τον καιρό της Οικονομίας. Διότι ούτε πριν από την Παρθένο υπήρχε ο άνθρωπος, ούτε μετά την άνοδο στους ουρανούς υφίσταται πλέον η σάρκα με τα δικά της ιδιώματα. «Διότι, κι αν ακόμη γνωρίσαμε κάποτε», λέει, «τον Χριστό κατά σάρκα, τώρα όμως πλέον δεν τον γνωρίζουμε έτσι»· διότι, κι αν ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, δεν παρέμεινε σάρκα. Αντιθέτως, επειδή το ανθρώπινο είναι τρεπτό, ενώ το θείο είναι άτρεπτο, η μεν θεότητα παραμένει ακίνητη απέναντι σε κάθε μεταβολή, και δεν αλλοιώνεται ούτε προς το καλύτερο ούτε προς το χειρότερο (διότι το μεν χειρότερο δεν το επιδέχεται, ενώ το καλύτερο δεν το έχει, αφού είναι ήδη η τελειότητα)· η δε ανθρώπινη φύση στο πρόσωπο του Χριστού υπέστη τη μεταβολή προς το καλύτερο, καθώς αλλοιώθηκε από το φθαρτό προς το άφθαρτο, από το θνητό προς το αθάνατο, από το ολιγοχρόνιο προς το αιώνιο, από το σωματικό και μορφοποιημένο προς το ασώματο και ασχημάτιστο.

Έτσι και αυτός που ομολογεί μεν τον Πατέρα και αποδέχεται τον Υιό, αλλά αθετεί τη μεγαλωσύνη του Πνεύματος, έχει αρνηθεί την πίστη, είναι χειρότερος από άπιστο και διαψεύδει την προσωνυμία του Χριστιανού. Ο απόστολος παραγγέλλει να είναι άρτιος ο άνθρωπος του Θεού. Άρτιο δε, ως προς τον κοινό άνθρωπο, θα ήταν εκείνο που είναι από κάθε άποψη ολοκληρωμένο σύμφωνα με τη φύση του· διότι πρέπει να είναι λογικός, δεκτικός νου και γνώσης, να μετέχει στη ζωή, να έχει όρθιο σχήμα, να έχει την ικανότητα να γελά, να έχει πλατιά νύχια· εάν όμως κάποιος τον ονομάζει μεν άνθρωπο, αλλά δεν μπορεί να επιδείξει σε αυτόν τα προαναφερθέντα γνωρίσματα της φύσης, μάταια τον τίμησε με αυτήν την προσαγόρευση. Έτσι και ο Χριστιανός χαρακτηρίζεται από την πίστη στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα· αυτή είναι η μορφή εκείνου που έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με το μυστήριο της αλήθειας. Εάν όμως συμβεί η μορφή να έχει διατεθεί διαφορετικά, δεν πρόκειται να αναγνωρίσω τη φύση του άμορφου· αποτελεί σύγχυση του χαρακτήρα, αλλοτρίωση της φυσικής μορφής και παραλλαγή των αναγνωριστικών σημείων της ανθρωπότητας, όταν δεν συμπαραληφθεί στην πίστη το Άγιο Πνεύμα. Διότι αληθεύει ο λόγος του Εκκλησιαστή: ότι αυτός δεν είναι ζωντανός άνθρωπος, αλλά «οστά», καθώς λέγει εκείνος, «μέσα στην κοιλιά της κυοφορούσας». Διότι πώς θα ομολογήσει τον Χριστό εκείνος που δεν κατανοεί, μαζί με τον χρισθέντα, και το χρίσμα; «Αυτόν έχρισε», λέγει, «ο Θεός με Άγιο Πνεύμα».

Είδατε πόση είναι η δύναμη της ελεημοσύνης, και στην προηγούμενη ομιλία και εδώ; Εκείνη απάλλαξε από τον πρόσκαιρο θάνατο, ενώ τούτη από τον αιώνιο· τούτη άνοιξε και τις πύλες του ουρανού. Πρόσεξε δε, πόση μεγάλη σημασία δόθηκε στο να πιστέψει ο Κορνήλιος, ώστε και άγγελος να σταλεί, και το Πνεύμα να ενεργήσει, και να προσκληθεί ο κορυφαίος των αποστόλων, και να φανεί τέτοιο όραμα, και απολύτως τίποτα να μην παραλειφθεί. Πόσοι εκατόνταρχοι υπήρχαν, και χιλίαρχοι, και βασιλείς, και κανείς από αυτούς δεν πέτυχε όσα αυτός; Ακούστε όλοι εσείς που υπηρετείτε στον στρατό, όσοι παρίστασθε δίπλα σε βασιλείς.

Πρόσεξε, σε αυτούς παραχωρεί προς το παρόν το εξαιρετικό προνόμιο. Έπειτα επικαλείται και τους ίδιους ως μάρτυρες, λέγοντας: «Εσείς γνωρίζετε το γεγονός που συνέβη σε ολόκληρη την Ιουδαία, αρχίζοντας από τη Γαλιλαία, μετά το βάπτισμα που κήρυξε ο Ιωάννης». Ότι έτσι έχουν τα πράγματα, το βεβαιώνει και από τα εξής: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο και δύναμη». Δεν είπε: «Γνωρίζετε τον Ιησού»· διότι δεν τον γνώριζαν· αλλά εξιστορεί αναλυτικά τα όσα εκείνος έπραξε: «Ο οποίος περιήλθε ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλους όσους καταδυναστεύονταν από τον διάβολο». Από αυτό αποδεικνύει ότι πολλές αναπηρίες και σωματικές παραμορφώσεις προκλήθηκαν από εκείνον.

Ότι ο Θεός ήταν μαζί του. Πάλι εκφράζεται ταπεινά, όχι χωρίς λόγο, νομίζω, αλλά εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης. Και εμείς είμαστε μάρτυρες όλων όσων έπραξε και στη χώρα των Ιουδαίων και στην Ιερουσαλήμ. Και εσείς, λέει, και εμείς. Τον οποίο και θανάτωσαν, κρεμώντας τον πάνω σε ξύλο. Εδώ κηρύττει το Πάθος. Αυτόν ο Θεός τον ανέστησε την τρίτη ημέρα και παραχώρησε να γίνει εμφανής, όχι σε όλο τον λαό, αλλά στους μάρτυρες που είχαμε εκ των προτέρων οριστεί από τον Θεό, σε εμάς, οι οποίοι φάγαμε και ήπιαμε μαζί του μετά την ανάστασή του εκ νεκρών. Αυτό αποτελεί το μέγιστο τεκμήριο της αναστάσεως. Και μας παράγγειλε να κηρύξουμε στον λαό και να βεβαιώσουμε με τη μαρτυρία μας, ότι αυτός είναι ο ορισμένος από τον Θεό κριτής ζώντων και νεκρών. Μεγάλης σημασίας είναι και αυτό, προκειμένου να καταδειχθούν αξιόπιστοι. Εισάγει δε και μαρτυρία, λέγοντας: Για αυτόν όλοι οι προφήτες μαρτυρούν, ότι καθένας που πιστεύει σε αυτόν λαμβάνει άφεση αμαρτιών μέσω του ονόματός του. Αυτό αποτελεί προαναγγελία εκείνου που επρόκειτο να συμβεί έπειτα· και προκειμένου να το βεβαιώσει, παρουσιάζει την κατάλληλη στιγμή τους προφήτες ως μάρτυρες.

Και στο εικοστό έκτο κεφάλαιο του ιδίου, «επειδή διά του χαρίσματος εκχέεται η αγάπη στις καρδιές μας, θέλοντας να το επισημάνει αυτό ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, έδωσε δύο φορές το Άγιο Πνεύμα, μία φορά στη γη για την αγάπη προς τον πλησίον, και πάλι από τον ουρανό για την αγάπη προς τον Θεό. Αυτό λοιπόν που δόθηκε από τον ουρανό την ημέρα της Πεντηκοστής είναι το ίδιο το οποίο, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, όταν εμφανίστηκε στους μαθητές, εμφύσησε και είπε: Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς, όχι μόνο έδωσε το Άγιο Πνεύμα ως Κύριος, αλλά και το έλαβε ως άνθρωπος. Εξού και έχει ειπωθεί: Ο δε Ιησούς ήταν πλήρης χάριτος και Αγίου Πνεύματος. Και ακόμη πιο ξεκάθαρα έχει γραφτεί γι' αυτόν, ότι τον έχρισε ο Θεός με το Άγιο Πνεύμα, όταν ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα». Αλλά, για να επανέλθουμε στο προκείμενο, δεν βλέπετε ξεκάθαρα ότι αυτός ο άγιος κάνει λόγο περί της μεταδοτικής προόδου του Πνεύματος, και όλος ο σκοπός του στρέφεται γύρω από αυτήν, και όχι περί της υποστατικής Του εκπορεύσεως;

Έτσι θα μπορούσε να κατηγορηθεί από τους ασεβείς και ο Πέτρος, ο κορυφαίος των αποστόλων, ότι διαιρεί τον Εμμανουήλ, όταν λέει: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, πώς τον έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο και δύναμη, ο οποίος διήλθε ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλους εκείνους που καταδυναστεύονταν από τον διάβολο, διότι ο Θεός ήταν μαζί του». Ναι, βέβαια, και τον Παύλο, που περιέλαβε την οικουμένη με το κήρυγμα της ευσέβειας, με τα ίδια θα τον κατηγορήσει ο ακρωτηριαστής και συκοφάντης, για όσα είπε δημηγορώντας προς τους Αθηναίους: «Παραγγέλλει σε όλους τους ανθρώπους να μετανοούν, διότι όρισε ημέρα κατά την οποία μέλλει να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω του ανδρός που όρισε, παρέχοντας βεβαιότητα σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς».