Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 10:4

Δεν είναι δυνατόν σε κανέναν να αντικρίσει τη βασιλεία των επουρανίων εάν δεν αξιωθεί το βάπτισμα, ούτε είναι δυνατόν να βρεθεί τέλειος, ακόμη κι αν πολιτεύεται όπως οι άγγελοι, εάν δεν λάβει το στεφάνι αυτής της δωρεάς. Ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός αποφάνθηκε λέγοντάς μας: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν δύναται να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών». Ακόμη κι αν κατορθώσει να ζήσει βίο αγγελικό και αφιερώσει τον εαυτό του στον Θεό όπως οι απόστολοι, εάν καταφρονήσει τη χάρη του βαπτίσματος, δεν μπορεί να βρεθεί τέλειος. Έτσι ειπώθηκε στον μακάριο Κορνήλιο: «Κορνήλιε, οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Όμως, επιπλέον αυτών απαιτείται το τέλειο στεφάνι, η βέβαιη δωρεά μέσω των υδάτων. Γι' αυτό προσκάλεσε τον πρωτοστάτη των αποστόλων, τον Πέτρο, και αναπλήρωσε αυτό που έλειπε: ήλθε, νουθέτησε, βάπτισε, στεφάνωσε. Στάσου, λοιπόν, εδραίος στην πίστη, μείνε θεμελιωμένος στη χάρη των υδάτων. Μην κοιτάς απλώς τα ύδατα και πάλι αμφιβάλλεις· δες πώς μέσω των υδάτων ο Θεός σου χαρίζει την άφεση των αμαρτημάτων. Μην κοιτάς απλώς τα ύδατα και εκλάβεις την ευκολία της δωρεάς ως αφορμή καταφρόνησης. Όταν δεις ύδατα, τρέξε με πίστη· διότι αυτά τα ύδατα σου σβήνουν τη γέεννα, αυτά σε δροσίζουν στον πύρινο ποταμό, μπροστά σε αυτά και μόνο υποχωρεί η ορμή της γέεννας.

Επειδή, λοιπόν, ο άνθρωπος είναι διπλός, αποτελούμενος από ψυχή και σώμα, διπλό είναι και το μέσο καθαρισμού: το μεν ασώματο για το ασώματο, το δε σωματικό για το σωματικό. Και το μεν ύδωρ καθαρίζει το σώμα, το δε Πνεύμα σφραγίζει την ψυχή, ώστε, έχοντας ραντιστεί [με το Πνεύμα] στην καρδιά, και έχοντας λουστεί στο σώμα με καθαρό νερό, να πλησιάσουμε τον Θεό. Όταν, λοιπόν, πρόκειται να καταβείς στο ύδωρ, μην προσέχεις απλώς και μόνο το νερό, αλλά να δέχεσαι τη σωτηρία με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Διότι χωρίς και τα δύο, είναι αδύνατον να φτάσεις στην τελείωση. Δεν είμαι εγώ που το λέω αυτό, αλλά ο Κύριος Ιησούς [Χριστός], ο οποίος έχει την εξουσία αυτού του πράγματος, λέει: Εάν κάποιος δεν γεννηθεί [άνωθεν, και προσθέτει λέγοντας] από ύδωρ και Πνεύμα, δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού. Ούτε εκείνος που έχει βαπτιστεί στο νερό, αλλά δεν έχει αξιωθεί του Πνεύματος, έχει τέλεια τη χάρη, ούτε και αν κάποιος είναι ενάρετος στα έργα του, αλλά δεν λάβει τη σφραγίδα μέσω του ύδατος, θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Τολμηρός είναι ο λόγος, αλλά δεν είναι δικός μου, διότι ο Ιησούς είναι εκείνος που αποφάνθηκε. Και πάρε την απόδειξη αυτών των λόγων από τη Θεία Γραφή. Ο Κορνήλιος ήταν άνδρας δίκαιος, που αξιώθηκε να δει οπτασίες αγγέλων, έχοντας υψώσει στους ουρανούς ενώπιον του Θεού ως αγαθή στήλη τις προσευχές και τις ελεημοσύνες του.

Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει. Καλή είναι λοιπόν η προσευχή μαζί με τη νηστεία. Αυτά όμως τα επισφραγίζει η ελεημοσύνη· διότι «έλεος θέλω και όχι θυσία», λέει. Δες και τον Προφήτη, πώς έλεγξε τους ανελέητους: «Επειδή δεν θυμήθηκε να δείξει έλεος, και καταδίωξε άνθρωπο πένητα και φτωχό και συντετριμμένο στην καρδιά για να τον θανατώσει, ας εξολοθρευτεί από τη γη η μνήμη του». Και: «Διότι αυτόν που εσύ χτύπησες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στα τραύματά μου». Γι' αυτό μακαρίζει ο Σωτήρας τους ελεήμονές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». Τι λέει άλλωστε ο Άγγελος προς τον Κορνήλιο; Είπε: «Όχι μόνο οι προσευχές σου, αλλά και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Δέξου, λοιπόν, αυτόν που πλανήθηκε και μετανοεί, αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το βάθος της έλλειψης του φόβου του Θεού και της αμέλειας. Άκουσε τον Απόστολο που λέει: «Επικυρώστε απέναντί του την αγάπη, ώστε να μην καταποθεί ένας τέτοιος άνθρωπος από την υπερβολική λύπη». Και πάλι λέει: «Σας παρακαλούμε, αδελφοί, νουθετείτε τους άτακτους, παρηγορείτε τους ολιγόψυχους, στηρίζετε τους ασθενείς, να δείχνετε μακροθυμία προς όλους. Προσέχετε να μην ανταποδώσει κάποιος σε κάποιον κακό αντί για κακό, αλλά πάντοτε να επιδιώκετε το αγαθό και μεταξύ σας και προς όλους».

Το έχουν παραδώσει ως επινίκιο ύμνο που αποδίδεται από χορό. Είναι λοιπόν φανερό ότι δεν συνάρμοσε αυτή τη μελωδία ένας μόνον ψαλμωδός, αλλά ένας χορός, με εξάρχοντα τον Αιμάν τον Ισραηλίτη ψαλμωδό, οπωσδήποτε κάποιου άλλου ψαλμωδού, προς τον οποίο ο χορός αποκρινόταν εύρυθμα και συνετά. Γι' αυτόν τον λόγο προτάσσεται στην επιγραφή το: «Για να αποκριθεί με λόγια συνέσεως στον Αιμάν τον Ισραηλίτη». «Κύριε, Θεέ της σωτηρίας μου, ημέρα και νύχτα έκραξα ενώπιόν σου. Ας εισέλθει ενώπιόν σου η προσευχή μου». Πρέπει βεβαίως και ο καθένας από εμάς, όταν προσεύχεται ενώπιον του Θεού, δηλαδή σύμφωνα με το αρεστό σε Αυτόν, να προσεύχεται ολόκληρη την ημέρα και τη νύχτα· εφόσον βέβαια επιθυμούμε να εισέλθει η προσευχή μας ενώπιόν Του και να επιτύχουν οι δεήσεις μας, ώστε να ακούσουμε και εμείς: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Επειδή όμως όλος ο ψαλμός έχει γραφτεί για τον Χριστό, αναγκαστικά ονόμασε τον Θεό Κύριο και Θεό της δικής Του σωτηρίας· εννοεί όμως της κοινής σωτηρίας· διότι, έχοντας γίνει η απαρχή, λογίζεται τη δική μας σωτηρία ως δική Του, απευθυνόμενος στον Πατέρα. Διότι, επειδή Εκείνος ευδόκησε να έλθει ο Υιός στον κόσμο, εμείς σωθήκαμε. Προς Αυτόν έκραξε, πολλές φορές μεν κατά την ημέρα στο όρος, και τη νύχτα στο χωρίο της Γεθσημανής, όταν ο Ιούδας επρόκειτο να Τον παραδώσει, δηλαδή ζήτησε με παρρησία από τον Πατέρα να εισέλθει ενώπιόν Του η δική Του προσευχή. Και ποια ήταν αυτή;

Καλή είναι η νηστεία, αλλά χωρίς προσευχή δεν καταπατά τους δαίμονες· διότι «αυτό το γένος», λέει, «δεν βγαίνει παρά μόνο με νηστεία και προσευχή.» Και καλή είναι βέβαια η προσευχή, αλλά χωρίς την ελεημοσύνη δεν μπορεί να ανεβεί στον ουρανό· διότι έχεις ακούσει τον άγγελο να λέει προς τον Κορνήλιο: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού.» Επομένως, η ελεημοσύνη βάσταξε την προσευχή προς τον ουρανό. Θαυμαστή είναι βέβαια η ελεημοσύνη, αλλά χωρίς την πίστη δεν απεργάζεται τη λύτρωση των αμαρτημάτων· διότι «με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες.» Αξιοζήλευτη είναι η πραότητα, αλλά χωρίς την ταπείνωση δεν μπορεί να διαμορφώσει βασιλικό χαρακτήρα· διότι «μάθετε από εμένα», λέει, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά.» Καλή είναι η πίστη, ώστε και το ελάχιστο από αυτήν να μπορεί να μετακινεί βουνά, αλλά χωρίς την αγάπη καθίσταται μάταιη και περιττή· διότι «και αν έχω πίστη», λέει, «ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα.» Ας σπεύσουμε λοιπόν, αγαπητοί, να ασκήσουμε αυτές τις αρετές, για να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών.

Είδε φανερά σε όραμα, περίπου την ένατη ώρα της ημέρας, άγγελο του Θεού να εισέρχεται προς αυτόν και να του λέει: Κορνήλιε. Γιατί βλέπει τον άγγελο; Και αυτό έγινε προς βεβαίωση του Πέτρου· ή μάλλον όχι εκείνου, αλλά των άλλων που ήταν πιο αδύναμοι. Και συνέβη την ένατη ώρα, όταν είχε απαλλαγεί από τις φροντίδες και βρισκόταν σε ησυχία, όταν βρισκόταν σε προσευχές και σε κατάνυξη. Εκείνος δε, αφού τον ατένισε και κυριεύθηκε από φόβο, μίλησε. Πρόσεξε πώς ο άγγελος δεν λέει αμέσως αυτά που έχει να πει, αλλά πρώτα διαλύει τον φόβο και ανυψώνει τη διάνοιά του. Διότι βέβαια από την όψη του προκλήθηκε φόβος· αλλά φόβος σύμμετρος, τόσος μόνο όσος χρειαζόταν για να του στραφεί η προσοχή. Έπειτα τα λόγια διέλυσαν τον φόβο· ή μάλλον ο έπαινος που εκφράστηκε μέσω αυτών λείανε την τραχύτητα του φόβου.

Ενώ ο Πέτρος βρισκόταν σε έκπληξη μέσα του και απορούσε, φθάνουν οι άνδρες, λύνοντας κατάλληλα την απορία του· επειδή και τον Ιωσήφ (ο Θεός) τον άφησε προηγουμένως να ταραχθεί, και τότε του στέλνει τον αρχάγγελο. Διότι η ψυχή δέχεται εύκολα τη λύση, όταν έχει βρεθεί πρώτα σε απορία. Η κατάσταση της απορίας του λοιπόν δεν διήρκεσε πολύ, ούτε λύθηκε νωρίτερα, αλλά περίπου την ώρα του γεύματος. Καθώς δε ο Πέτρος συλλογιζόταν βαθιά το όραμα, του είπε το Πνεύμα: «Ιδού άνδρες σε αναζητούν. Αλλά σήκω, κατέβα και πήγαινε μαζί τους, χωρίς να διστάζεις καθόλου, διότι εγώ τους έχω αποστείλει». Και πάλι αυτό αποτελεί απολογία του Πέτρου προς τους μαθητές, ώστε να μάθουν ότι και εκείνος δίστασε, και διδάχθηκε να μην διστάζει καθόλου. «Διότι εγώ», λέει, «τους έχω αποστείλει». Δες πόση είναι η εξουσία του Πνεύματος. Αυτό που πράττει ο Θεός, αυτό λέγεται ότι το πράττει το Πνεύμα. Ο άγγελος, βέβαια, δεν ενήργησε έτσι, αλλά αφού πρώτα είπε: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου», τότε λέει: «Απόστειλε», για να δείξει ότι από Εκείνον έχει σταλεί· το Πνεύμα όμως, επειδή είναι Κύριος, λέει: «Εγώ τους έχω αποστείλει».

Αλλά ας εξετάσουμε από την αρχή τα όσα ειπώθηκαν. Και είπε ο άγγελος: Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού. Από αυτό είναι φανερό ότι ο άγγελος τον κάλεσε με φωνή, και έτσι τον είδε· διότι, εάν δεν τον είχε καλέσει, ούτε καν θα τον έβλεπε· τόσο προσηλωμένος ήταν στο έργο στο οποίο βρισκόταν. Και στείλε να καλέσουν τον Σίμωνα, ο οποίος επονομάζεται Πέτρος.

Είδατε πόση είναι η δύναμη της ελεημοσύνης, και στην προηγούμενη ομιλία και εδώ; Εκείνη απάλλαξε από τον πρόσκαιρο θάνατο, ενώ τούτη από τον αιώνιο· τούτη άνοιξε και τις πύλες του ουρανού. Πρόσεξε δε, πόση μεγάλη σημασία δόθηκε στο να πιστέψει ο Κορνήλιος, ώστε και άγγελος να σταλεί, και το Πνεύμα να ενεργήσει, και να προσκληθεί ο κορυφαίος των αποστόλων, και να φανεί τέτοιο όραμα, και απολύτως τίποτα να μην παραλειφθεί. Πόσοι εκατόνταρχοι υπήρχαν, και χιλίαρχοι, και βασιλείς, και κανείς από αυτούς δεν πέτυχε όσα αυτός; Ακούστε όλοι εσείς που υπηρετείτε στον στρατό, όσοι παρίστασθε δίπλα σε βασιλείς.

«Και ιδού, αμέσως στάθηκαν μπροστά στο σπίτι όπου βρισκόμουν τρεις άνδρες. Και το Πνεύμα μου είπε να πάω μαζί τους χωρίς κανέναν δισταγμό». Β΄. Βλέπεις ότι η εντολή προέρχεται από το Πνεύμα; «Ήλθαν δε μαζί μου και αυτοί οι έξι αδελφοί». Τι θα μπορούσε να είναι πιο ταπεινό από τον Πέτρο, ο οποίος προβάλλει ως μαρτυρία γι' αυτήν την υπόθεση τους αδελφούς; «Ήλθαν μαζί μου έξι αδελφοί, και εισήλθαμε στο σπίτι του ανθρώπου. Και μας ανήγγειλε πώς είδε τον άγγελο να στέκεται μέσα στο σπίτι του και να του λέει: Στείλε άνδρες στην Ιόππη και προσκάλεσε τον Σίμωνα που ονομάζεται Πέτρος, ο οποίος θα σου πει λόγια με τα οποία θα σωθείς εσύ και όλος ο οίκος σου». Και δεν ανέφερε τα όσα είπε ο άγγελος στον Κορνήλιο: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού», για να μην τους προκαλέσει δυσφορία· αλλά ανέφερε εκείνα που δεν είχαν κάτι το μεγαλειώδες: «Θα σου πει λόγια με τα οποία θα σωθείς εσύ και όλος ο οίκος σου». Βλέπεις πώς σπεύδει σε εκείνο που ανέφερα προηγουμένως; Και δεν λέει τίποτα για την αρετή του ανδρός. Εφόσον λοιπόν το Πνεύμα τον έστειλε, ο Θεός τον διέταξε, μέσω του αγγέλου τον κάλεσε από εκεί και από εδώ τον ωθούσε, καταργώντας τη διάκριση των πραγμάτων, τι έπρεπε να κάνει; Αλλά δεν αναφέρει τίποτα από αυτά, παρά στηρίζει το επιχείρημά του στα όσα συνέβησαν αργότερα· πράγμα που από μόνο του αποτελούσε αναμφισβήτητη μαρτυρία. Και γιατί, λέει, δεν συνέβη μόνο αυτό;

Ο Ηλίας και έκλεισε και άνοιξε τον ουρανό με την προσευχή. Υπάρχει και στον ουρανό δεσμωτήριο. «Όσα», λέγει, «αν δέσετε επί της γης, θα είναι δεμένα στον ουρανό». Ας προσευχόμαστε κατά τη διάρκεια της νύχτας, και θα λύσουμε αυτά τα δεσμά. Διότι, για το ότι οι προσευχές λύνουν τα αμαρτήματα, ας μας πείσει η χήρα, ας μας πείσει εκείνος ο φίλος που επέμενε και χτυπούσε την πόρτα αργά τη νύχτα, ας μας πείσει ο Κορνήλιος· «Διότι οι προσευχές σου», λέγει, «και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού»· ας μας πείσει ο Παύλος, λέγοντας: «Εκείνη δε που είναι πραγματικά χήρα και ολομόναχη, έχει στηρίξει τις ελπίδες της στον Θεό και εγκαρτερεί στις δεήσεις νύχτα και μέρα». Αν λοιπόν εκείνος λέγει αυτά για μία χήρα, μία αδύναμη γυναίκα, πόσο μάλλον ισχύουν για τους άνδρες.

Μεγάλα είναι τα φτερά της ελεημοσύνης· σχίζει τον αέρα, προσπερνά τη σελήνη, ξεπερνά τις ακτίνες του ήλιου, ανεβαίνει μέχρι τις ίδιες τις αψίδες των ουρανών. Αλλά ούτε εκεί σταματά, αλλά και τον ουρανό προσπερνά, και τα πλήθη των αγγέλων παρατρέχει, και τους χορούς των αρχαγγέλων, και όλες τις ανώτερες δυνάμεις, και παρίσταται μπροστά στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο. Και διδάξου το αυτό από την ίδια τη Γραφή, η οποία λέει: «Κορνήλιε, οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού». Η δε φράση «ενώπιον του Θεού» σημαίνει το εξής: Ακόμη και αν έχεις πολλές αμαρτίες, εάν όμως έχεις συνήγορο την ελεημοσύνη, μη φοβάσαι· διότι καμία από τις άνω δυνάμεις δεν της αντιστέκεται. Απαιτεί την εξόφληση χρέους, βαστάζοντας στα χέρια της το ιδιόχειρο έγγραφο. Διότι του ίδιου του Δεσπότη είναι η φωνή, που λέει ότι: «Όποιος το κάνει σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το έκανε σε εμένα». Ώστε, λοιπόν, όσες άλλες αμαρτίες κι αν έχεις, η ελεημοσύνη σου έχει μεγαλύτερο βάρος από όλες.

Τέτοιες ήταν οι προσφορές του Κορνηλίου· διότι οι προσευχές σου, λέει, και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού. Βλέπεις την άριστη σύζευξη; Τότε εισακουόμαστε, όταν και εμείς οι ίδιοι ακούμε τους φτωχούς που μας πλησιάζουν. Όποιος φράζει, λέει, τα αυτιά του για να μην ακούσει τον φτωχό, τη δική του δέηση δεν θα την εισακούσει ο Θεός.

Και μέχρι πού προχωρεί; Άραγε μέχρι τον ουρανό; Ουδαμώς· αλλά υπερβαίνει τον ίδιο τον ουρανό, και τον ουρανό του ουρανού, και παρίσταται μπροστά στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο· διότι, λέει: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού».

Πώς, λοιπόν, ο ίδιος άνθρωπος είναι φτωχός και πλούσιος; Αληθινός είναι ο λόγος, καθώς και εκείνος που τον προφέρει. Είναι φτωχοί μεν εξαιτίας της έλλειψης των χρημάτων, πλούσιοι δε χάρη στους θησαυρούς της πίστεως. Είναι καλύτερο, βέβαια, να είναι κανείς φτωχός στα βιοτικά και να πλουτίζει στα πνευματικά· διότι των πρώτων το τέλος είναι η φθορά, ενώ των δεύτερων το κέρδος είναι αναφαίρετο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ο Υιός: «Μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί της γης», καλώντας μας να θησαυρίζουμε τα επουράνια, να τρέφουμε τους φτωχούς, να επισκεπτόμαστε τους ασθενείς, να σκεπάζουμε τους άσκεπους, να απαλλάσσουμε από τα χρέη τους άπορους οφειλέτες και να αναζητούμε την επιστροφή του δανείου από τον Θεό. Διότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό. Επειδή οι άγγελοι, βλέποντας αυτές τις πράξεις, τις αναφέρουν στον Κριτή των πάντων· και Εκείνος προστάζει να πουν σε αυτόν που εργάζεται το αγαθό: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνό σου ενώπιον του Θεού». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αληθινός είναι ο λόγος· διότι αλήθεια είναι εκείνος που τον ομιλεί. Είμαστε πένητες εξαιτίας της ελλείψεως των χρημάτων, αλλά πλούσιοι χάρη στους θησαυρούς της πίστεως. Είναι προτιμότερο να είμαστε φτωχοί στα βιοτικά, και να πλουτούμε στα πνευματικά· διότι των μεν το τέλος είναι η φθορά, ενώ των δε το κέρδος είναι αναφαίρετο. Γι' αυτό λέει ο Σωτήρας: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν, όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις» και τα εξής. Καλό είναι λοιπόν να θησαυρίζουμε τα επουράνια τρέφοντας φτωχούς, φιλοξενώντας αστέγους, ντύνοντας όσους στερούνται ενδυμάτων, απαλλάσσοντας τους χρεοφειλέτες και μεταφέροντας το δάνειο στον Θεό. Διότι, λέγει, «εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει τον Θεό». Επειδή οι άγγελοι βλέπουν αυτά τα έργα και τα αναφέρουν στον Κριτή των πάντων· και Εκείνος τους προστάζει να πουν σε αυτόν που πράττει το αγαθό: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού».

Διότι αυτή είναι η βασίλισσα των αρετών, η οποία και θα παρασταθεί εκεί με παρρησία, και θα απαλλάξει από την κόλαση και την τιμωρία, και κανείς δεν θα μπορέσει να αντισταθεί σε εκείνον που εισέρχεται στον ουρανό μαζί της. Διότι το φτερό της είναι ελαφρύ, και η υπερβολή της παρρησίας της μεγάλη, και ανεβαίνει μέχρι τον ίδιο τον βασιλικό θρόνο, εισάγοντας τα τέκνα της με ελευθερία. Διότι η Γραφή λέει: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Γιατί λοιπόν να μην ανεβούμε και εμείς σε εκείνο το ύψος, απαλλαγμένοι από αυτή την άκαιρη πλεονεξία και την άχρηστη πολυτέλεια και ματαιοδοξία; Ας κάνουμε τα περιττά χρήσιμα, προσφέροντας πρόθυμα εκείνον τον άφθονο πλούτο και παραδίδοντάς τον στο δεξί χέρι του Κριτή, ο Οποίος και θα μπορέσει να τον διαφυλάξει με ακρίβεια, και κατά την ημέρα της κρίσεως, εξαιτίας αυτού, θα γίνει ήμερος και ίλεως απέναντί μας. Και ακόμη κι αν έχουμε διαπράξει αμέτρητα σφάλματα, θα μας χαρίσει συγχώρηση και απολογία. Είθε να την αξιωθούμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Θέλεις να σε βοηθήσω; Επίτρεψέ μου να βοηθήσω τους πένητες· διότι με τις ελεημοσύνες και την πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες. Έχω διπλή δύναμη και ισχύ. Εάν φυλαχθώ εδώ, γίνομαι δικαστής εκεί και καταδικάζω αυτούς που με φυλάσσουν. «Διότι η κρίση θα είναι ανελέητη για εκείνον που δεν έδειξε έλεος». Εάν σκορπιστώ εδώ, γίνομαι ελεημοσύνη και ελεώ αυτούς που με ελεούν. «Διότι μακάριοι είναι οι ελεήμονες, επειδή αυτοί θα ελεηθούν». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έλεγε ο Χριστός: «Αποκτήστε φίλους με τον μαμωνά της αδικίας, ώστε να σας δεχθούν στις αιώνιες κατοικίες τους». Επομένως, επίτρεψέ μου να μεταβάλω τη φύση μου, και αντί για χρυσός γίνομαι ελεημοσύνη, και εισέρχομαι ενώπιον του Βασιλέως των βασιλευόντων και γίνομαι συνήγορός σου με πολλή παρρησία, και συνηγορώ υπέρ σου, όπως ακριβώς συνηγόρησα υπέρ του Κορνηλίου. «Διότι οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού».

Γι' αυτό ακριβώς, ούτε εδώ προβάλλει απλώς τον εαυτό του, αλλά την προσευχή του· πιο πάνω αναφέροντας τη δικαιοσύνη, ενώ εδώ την προσευχή, λέγοντας: «Ελέησόν με, και εισάκουσον της προσευχής μου». Έτσι και ο Κορνήλιος εισακούστηκε, επειδή είχε αυτήν ως συνήγορο. «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου», λέει, «ανέβηκαν ενώπιον του Θεού». Και εύλογα· διότι τα έργα είναι αυτά που εισακούγονται και τα κατορθώματα· και όχι απλώς οι προσευχές, αλλά οι προσευχές που γίνονται σύμφωνα με τον νόμο του Θεού. Και ποιες είναι αυτές; Αυτές που ζητούν εκείνα που αρμόζει στον Θεό να δώσει, αυτές που δεν τον παρακαλούν για πράγματα αντίθετα προς τους νόμους Του. Και ποιος είναι τόσο τολμηρός, λέει, ώστε να αξιώνει από τον Θεό να πράξει τα αντίθετα προς τους νόμους Του; Αυτός που τον παρακαλεί εναντίον των εχθρών του· διότι αυτό είναι αντίθετο στον νόμο που έχει θεσπιστεί από Εκείνον.

Αυτή προπάντων θα δυνηθεί να διαφυλάττει για εμάς στο διηνεκές τη λαμπρότητα αυτού του πνευματικού ενδύματος, και μαζί με αυτήν η άφθονη ελεημοσύνη, το κορύφωμα των αγαθών μας, η σωτηρία των ψυχών μας. Αυτή η σύζευξη δύναται να προξενήσει σε εμάς μύρια αγαθά άνωθεν, να σβήσει την πυρά των αμαρτημάτων των ψυχών μας και να μας παράσχει πολλή παρρησία. Κάνοντας χρήση αυτής ακριβώς της σύζευξης, ο Κορνήλιος ανέπεμπε τις προσευχές του στον ουρανό.

Γι' αυτό και άκουσε από τον άγγελο: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Είδες έναν άνδρα, ο οποίος διήγε ολόκληρο τον βίο του με στρατιωτική χλαμύδα και ζώνη, πόση παρρησία απέκτησε από αυτά;

Και για να μάθεις με ακρίβεια ότι η άνωθεν χάρη κατέρχεται σε εμάς τότε, όταν εμείς πρώτα προσφέρουμε ό,τι εξαρτάται από εμάς, άκουσε την ίδια την ιστορία. Επειδή, λοιπόν, προηγουμένως είχε κάνει πολλές και πλούσιες ελεημοσύνες και επέμενε με θέρμη στις προσευχές, την ενάτη ώρα, λέγει, ενώ εκείνος προσευχόταν, παρουσιάστηκε μπροστά του άγγελος και είπε: «Κορνήλιε, οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού». Ας μην προσπεράσουμε απλώς τα λόγια αυτά, αλλά ας κατανοήσουμε με ακρίβεια την αρετή του ανδρός, και τότε ας συνειδητοποιήσουμε τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, πώς δηλαδή δεν παραβλέπει κανέναν, αλλά όπου δει νήφουσα ψυχή, εκεί χορηγεί πλουσιοπάροχα τη χάρη Του.

Διότι, όπως ακριβώς πιστεύεται ότι υπάρχει άγγελος από τον ουρανό, ο οποίος δέχεται τις προσευχές του λαού και τις προσφέρει στον Θεό, και γι' αυτό φροντίζεις μαζί με όλους να αναπέμψεις τις ευχές στον Θεό, ώστε το δώρο της δικής σου προσευχής να γίνει αποδεκτό μαζί με όλων των άλλων· έτσι να πιστεύεις ότι και σε αυτά υπάρχει άγγελος, ο οποίος δέχεται όσα δίνεις στους φτωχούς και τα προσφέρει στον Θεό. Και ποιος είναι αυτός ο άγγελος, παρά εκείνος που προσέφερε τις προσευχές και τις ελεημοσύνες του Κορνηλίου στον Θεό, και του είπε: «Κορνήλιε, οι ελεημοσύνες σου και οι προσευχές σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού»; Και ενώ προηγουμένως εκείνος ήταν ειδωλολάτρης, μετά από αυτό, αφότου του μίλησε ο άγγελος, έγινε πιστός, και έτσι έγιναν αποδεκτές. Πόσο μάλλον οι δικές σου, που είσαι φιλόχριστος;

Και από πού προκύπτει αυτό; Στον Κορνήλιο έλεγε ο άγγελος: Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού. Διότι η ελεημοσύνη είναι το φτερό της προσευχής· εάν, λοιπόν, δεν δώσεις φτερό στην προσευχή, δεν πετάει· όταν όμως αποκτήσει φτερά η ψυχή σου, ίπταται προς τον ουρανό. Έως πότε θα υπάρχει η φιλαργυρία και η επιθυμία των κτημάτων; Όλα αυτά, αδελφέ, καταλύονται μαζί με τον παρόντα βίο. Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: Αυτά να τα λες στον εαυτό σου. Και στον εαυτό μου τα λέω, αδελφέ, και σε εσάς· διότι η συμβουλή είναι κοινή.

«Όταν στέκεστε προσευχόμενοι, να συγχωρείτε εάν έχετε κάτι εναντίον κάποιου, ώστε και ο Πατέρας σας που βρίσκεται στους ουρανούς να σας συγχωρήσει τα παραπτώματά σας.» «Όλοι αυτοί αφοσιώνονταν με ομοψυχία στην προσευχή και στη δέηση.» «Και αφού οι δώδεκα προσκάλεσαν το πλήθος των μαθητών, είπαν: Δεν είναι σωστό να εγκαταλείψουμε εμείς τον λόγο του Θεού για να διακονούμε σε τραπέζια. Αναζητήστε, λοιπόν, αδελφοί, ανάμεσά σας επτά άνδρες με καλή μαρτυρία, γεμάτους από Πνεύμα και σοφία, τους οποίους θα καταστήσουμε υπεύθυνους για αυτή την ανάγκη. Εμείς δε θα αφοσιωθούμε στην προσευχή και στη διακονία του λόγου.» «Υπήρχε κάποιος άνδρας στην Καισάρεια, ονόματι Κορνήλιος, εκατόνταρχος από τη στρατιωτική μονάδα που ονομαζόταν Ιταλική, ευσεβής και φοβούμενος τον Θεό μαζί με όλη την οικογένειά του, ο οποίος έκανε πολλές ελεημοσύνες στον λαό και προσευχόταν στον Θεό αδιάλειπτα. Αυτός είδε φανερά σε όραμα, περίπου την ενάτη ώρα της ημέρας, άγγελο του Θεού να εισέρχεται σε αυτόν και να του λέει: Κορνήλιε. Εκείνος τον ατένισε και, αφού κυριεύθηκε από φόβο, είπε: Τι συμβαίνει, κύριε; Εκείνος του είπε: Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ενώπιον του Θεού.» «Με κάθε προσευχή και δέηση να προσεύχεστε σε κάθε καιρό εν Πνεύματι, και προς τον σκοπό αυτό να αγρυπνείτε με κάθε επιμονή και δέηση υπέρ πάντων των αγίων, καθώς και υπέρ εμού.» «

Οι χώροι των πραιτωρίων είναι γεμάτοι και στο παρελθόν και τώρα και στο μέλλον, μέχρι το τέλος, αναβλύζοντας ακατάπαυστα μέρα και νύχτα σαν μια άβυσσος που δεν αδειάζει ποτέ· και κάθε άλλος τόπος αυτών που έχουν ανάγκη έχει αποδειχθεί πλήρης από την ευσεβή και τέλεια ευεργεσία του δεσπότη Βασιλείου· και μέχρι όλες τις στοές εκτείνει ολοφάνερα την πλούσια ευσπλαχνία του. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι φυσικό οι άγγελοι από τον ουρανό να εκφράζουν με δίκαια λόγια ξεκάθαρα εκείνη τη ρήση που ειπώθηκε παλαιότερα για τον Κορνήλιο: «Οι δικές σου ελεημοσύνες και η μεγάλη ένταση των προσευχών σου μπροστά στο πρόσωπο του Κυρίου ανέβηκαν στον ουρανό με ασύλληπτη ταχύτητα, για την αξέχαστη και μνημειώδη χάρη σου στους άπειρους και ατέρμονους αιώνες, ως αιώνια ανταμοιβή και σωτηρία». Ποιος θνητός, άλλωστε, καταβεβλημένος από τους πόνους και θλιμμένος από τη βία των ισχυρών, συντετριμμένος από τις διώξεις των αρχόντων και το τυραννικό και οδυνηρό θράσος τους, ο οποίος στη συνέχεια προσήλθε στον γαλήνιο δεσπότη, δεν βρήκε αμέσως την απαλλαγή από τα δεινά του και τη δίκαιη ανταπόδοση για τις πράξεις του; Διότι ποιος από τους παλιούς ή τους νέους ηγεμόνες είχε ένα τόσο εξαιρετικό ήθος, ώστε να συμπεριφέρεται σε όλους ανεξαιρέτως και εξίσου, νέους και γέρους, ντόπιους και ξένους, χωρίς να κάνει διακρίσεις ανάμεσα στον άρχοντα και τον φτωχό, όπως ακριβώς έχει ορίσει ο νόμος του Θεού;

Διότι εκείνος «όντας ευσεβής και φοβούμενος τον Θεό μαζί με όλο τον οίκο του, κάνοντας πολλές ελεημοσύνες» στον λαό και «παρακαλώντας διαρκώς τον Θεό», είδε «σε όραμα ολοκάθαρα, γύρω στην ενάτη ώρα της ημέρας, έναν άγγελο του Θεού να μπαίνει σε αυτόν και να του λέει: Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνό σου ενώπιον του Θεού, και τώρα στείλε στην Ιόππη» άνδρες και κάλεσε «τον Σίμωνα που επονομάζεται Πέτρος, αυτός φιλοξενείται σε κάποιον Σίμωνα βυρσοδέψη, του οποίου το σπίτι είναι κοντά στη θάλασσα». Είδες πόσο σωστά έλεγα ότι χρειαζόμαστε πολλή αγρυπνία, πολλή προθυμία, ώστε να βρούμε έναν αληθινό μαθητή του Χριστού; Διότι πρόσεξε τι λέει η Γραφή: «Ο Κορνήλιος λοιπόν, άνδρας ευσεβής και φοβούμενος τον Θεό μαζί με όλο τον οίκο του»· διότι όχι μόνο ο ίδιος, αλλά έκανε και όλους τους ανθρώπους του σπιτιού του να φοβούνται τον Θεό. Διότι «αυτό είναι καλό και ευπρόσδεκτο ενώπιον του Θεού», όταν κάποιος δεν μεριμνά μόνο για το δικό του συμφέρον αλλά και για όλους όσους είναι μαζί του, πράγμα που εκείνος, ακόμη και πριν γίνει μαθητής των αποστόλων, εκπλήρωνε τις αποστολικές εντολές. Διότι λέει: «Κανείς ας μην επιζητεί το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου».

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σε εκείνους που είναι επιμελείς, φροντίζουν την ψυχή τους, καταβάλλουν τη δική τους προσπάθεια, εκζητούν τον Θεό και εργάζονται το αγαθό, και τότε και τώρα ο Θεός τους αποκάλυπτε τους αποστόλους, τους προφήτες, τους δικαίους και τους αγίους· αυτοί δε τους αναγνώριζαν, τους υποδέχονταν και τους τιμούσαν ως κυρίους, ως διδασκάλους της ευσέβειας και ως πρέσβεις του Θεού. Γι' αυτό και τηρούσαν τα λόγια τους ως θείους νόμους, και λάμβαναν και οι ίδιοι την αμοιβή που είχε δοθεί σε εκείνους, και τώρα, αν βρεθούν κάπου τέτοιοι άνθρωποι, θα λάβουν την ίδια αμοιβή με εκείνους. Αντίθετα, όσους είναι περιφρονητές, θεωρούν τους εαυτούς τους σοφούς, ζουν με αμεριμνησία και αμέλεια και δεν αναζητούν τον Θεό με κάθε προθυμία, με ελεημοσύνη, με νηστεία και προσευχή, όπως ο Κορνήλιος και όσοι έχουν τον ίδιο τρόπο ζωής με αυτόν, και μάλιστα τώρα, που σχεδόν όλοι διδασκόμαστε από τη νηπιακή ηλικία το θέλημα του Θεού και τα όσα μας συμφέρουν, μέσω των προφητών και των αποστόλων, τους εγκαταλείπει στην πλάνη στην οποία έχουν παραδώσει τους εαυτούς τους. Αυτοί, καλυπτόμενοι από το σκοτάδι των δικών τους παθών, επιθυμιών και θελημάτων και πορευόμενοι μέσα σε αυτό σαν σε βαθιά νύχτα, βρίσκουν και τέτοιου είδους διδασκάλους. Και δικαιολογημένα· διότι ο προστάτης του σκότους έχει εξάπαντος ως υπηρέτες και μαθητές του αυτούς που περπατούν στο σκοτάδι. Τέτοιοι άνθρωποι, όταν τους βρίσκουν, επειδή είναι ομόφρονές τους, τους αποδέχονται με χαρά, διδασκόμενοι από αυτούς τα ίδια εκείνα που από πριν είχαν επιλέξει και προτιμήσει να πράττουν για την ίδια τους την απώλεια.