Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 14:15

Στους Λυκάονες δε, μιλώντας με παρρησία έλεγε: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς, που σας ευαγγελιζόμαστε να αποστραφείτε αυτά τα μάταια και να επιστρέψετε στον ζωντανό Θεό, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, ο οποίος στις παρωχημένες γενεές άφησε όλα τα έθνη να πορεύονται στους δικούς τους δρόμους. Και όμως δεν άφησε τον Εαυτό Του χωρίς μαρτυρία, ευεργετώντας, δίνοντάς μας από τον ουρανό βροχές και καρποφόρους καιρούς, γεμίζοντας με τροφή και ευφροσύνη τις καρδιές μας». Διότι ποιος, βλέποντας τον κύκλο του ουρανού και την πορεία του ήλιου και της σελήνης, και τις θέσεις και τις περιφορές των άλλων αστέρων, οι οποίες είναι μεν αντίθετες και διαφορετικές, αλλά μέσα στη διαφορά αυτή διασώζεται από όλα ταυτόχρονα η ίδια τάξη, δεν αναλογίζεται ότι δεν προήλθαν από μόνα τους, αλλά κάποιος άλλος είναι ο Ποιητής που τα διακοσμεί; Και ποιος, βλέποντας τον μεν ήλιο να ανατέλλει την ημέρα, τη δε σελήνη να φέγγει τη νύχτα, και να φθίνει και να γεμίζει απαράλλακτα σύμφωνα με τον απολύτως ίσο αριθμό των ημερών, και από τα άστρα άλλα μεν να διατρέχουν και να εναλλάσσουν ποικιλοτρόπως τις πορείες τους, ενώ άλλα να κινούνται απλανώς, δεν θα συνελάμβανε την έννοια ότι υπάρχει οπωσδήποτε ο Δημιουργός που τα κυβερνά;

Ανάμεσά τους υπάρχουν γένη δαιμόνων. Και υπάρχει μεταξύ τους βασιλιάς, ο οποίος επιδιώκει να πεθάνει για αυτόν ακριβώς τον λόγο, προκειμένου να θεωρηθεί ισόθεος. Αυτοί όμως δεν ενεργούν έτσι, αλλά εντελώς αντίθετα. Διότι άκουσε τι λένε κατά τη θεραπεία του χωλού: «Άνδρες Ισραηλίτες, γιατί μας ατενίζετε, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;» Και αλλού: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Εκεί όμως υπάρχει πολλή έπαρση, πολλή αλαζονεία· τα πάντα γίνονται για τις τιμές που προέρχονται από τους ανθρώπους, τίποτα για χάρη της φιλοσοφίας. Διότι, όταν κάτι γίνεται για τη δόξα, τα πάντα παραμένουν ευτελή.

Επειδή, λοιπόν, είδαν τα στεφάνια, τότε βγήκαν έξω και έσκισαν τα ενδύματά τους. Όταν το άκουσαν οι απόστολοι Βαρνάβας και Παύλος, έσκισαν τα ενδύματά τους και όρμησαν μέσα στο πλήθος, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Άνδρες, γιατί το κάνετε αυτό; Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Δες τους να είναι παντού καθαροί από τη δόξα, όχι μόνο να μην την επιδιώκουν, αλλά και να την αποκρούουν όταν τους προσφέρεται· όπως ακριβώς έλεγε και ο Πέτρος: «Γιατί μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Το ίδιο πράγμα λένε και αυτοί. Αλλά και ο Ιωσήφ έλεγε σχετικά με τα όνειρα: «Δεν προέρχεται από τον Θεό η ερμηνεία τους;». Το ίδιο και ο Δανιήλ: «Και σε εμένα αποκαλύφθηκε αυτό, όχι εξαιτίας κάποιας δικής μου σοφίας». Και ο Παύλος παντού αυτό διακηρύσσει, όπως όταν λέει: «Και ποιος είναι ικανός για αυτά;». Και πάλι: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό». Αλλά ας εξετάσουμε τα όσα ειπώθηκαν από την αρχή.

Ομιλία ΛΑ΄. Όταν δε άκουσαν οι απόστολοι Βαρνάβας και Παύλος, έσκισαν τα ιμάτιά τους, όρμησαν μέσα στο πλήθος, φωνάζοντας και λέγοντας: «Άνδρες, γιατί τα κάνετε αυτά; Εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς, που σας κηρύττουμε το Ευαγγέλιο για να επιστρέψετε από αυτά τα μάταια στον ζωντανό Θεό, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά».

Και αυτό ήταν κατασκεύασμα του διαβόλου. Εκείνοι όμως δεν ησυχάζουν, αλλά τι κάνουν; «Και εμείς», λένε, «είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Αμέσως, εκ προοιμίου, ανέτρεψαν το κακό. Δεν είπαν απλώς, «Άνθρωποι», αλλά, «Όμοιοι με εσάς». Έπειτα, για να μη φανεί ότι τιμούν τους θεούς, άκου τι προσθέτουν: «Σας κηρύττουμε το Ευαγγέλιο, ώστε να απομακρυνθείτε από αυτά τα μάταια και να επιστρέψετε στον ζώντα Θεό, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά».

Όταν, λοιπόν, πρέπει να γίνει κάτι από τα επιβεβλημένα, ας μην το αποφεύγουμε ούτε εμείς. Εάν λοιπόν και μετά από αυτά μόλις και μετά βίας τους έπεισαν, αν δεν είχαν ενεργήσει κατ' αυτόν τον τρόπο, τι δεν θα είχε συμβεί; Διότι, εάν δεν έπρατταν έτσι, θα θεωρούνταν ίσως ότι υπερηφανεύονται και ότι μάλλον επιθυμούν την τιμή. Και πρόσεξε τον λόγο, πώς είναι μετρημένος στην επίπληξη και ταυτόχρονα γεμάτος από θαυμασμό και επίπληξη. Αυτό προπαντός τους εμπόδισε, το ότι είπαν: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς, οι οποίοι σας κηρύττουμε το Ευαγγέλιο για να αποστραφείτε αυτά τα μάταια και να επιστρέψετε στον Θεό». Σαν να έλεγαν: «Είμαστε μεν άνθρωποι, αλλά ανώτεροι από αυτά· διότι αυτά είναι νεκρά».

Παρατήρησε ότι αυτοί όχι μόνο ανατρέπουν, αλλά και διδάσκουν, και δεν ομιλούν καθόλου περί αοράτων. Εκείνον που εποίησε, λέγει, τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά. Επικαλείται δε τα ίδια τα έτη ως μάρτυρές τους. Ω της ιουδαϊκής μανίας! Σε έναν λαό που τίμησε τόσο πολύ τους αποστόλους, τόλμησαν να εισέλθουν και να λιθοβολήσουν τον Παύλο. Τον έσυραν δε έξω από την πόλη, προφανώς επειδή τον φοβούνταν. Και αφού προσευχήθηκαν, λέγει, με νηστείες, τους εμπιστεύθηκαν στον Κύριο.

Αιχμάλωτοι ήταν αυτοί, και τους προσκύνησε ο βασιλιάς· σκηνοποιός ήταν ο Παύλος, και του προσέφεραν θυσίες ως Θεό. Εδώ ανακύπτει ένα ζήτημα· διότι πολλοί ερωτούν λέγοντας: Για ποιον λόγο άραγε οι μεν απόστολοι απέτρεψαν τις θυσίες, έσκισαν τα ενδύματά τους, τους απομάκρυναν από αυτή την ενέργεια και οδύρονταν λέγοντας: «Τι κάνετε; Και εμείς είμαστε άνθρωποι με τα ίδια πάθη με εσάς»· ενώ ο Δανιήλ δεν έκανε τίποτα τέτοιο; Διότι το ότι και αυτός ήταν ταπεινός, και απέδιδε τη δόξα στον Θεό όχι λιγότερο από αυτούς, είναι φανερό από πολλές πλευρές. Βεβαίως, κατά πρώτον, αυτό είναι φανερό και από το ίδιο το γεγονός ότι αγαπιόταν από τον Θεό· διότι δεν θα τον άφηνε να ζει, πόσο μάλλον να ευδοκιμεί, εάν σφετεριζόταν την τιμή του Θεού· δεύτερον, διότι και με πολλή παρρησία έλεγε: «Και σε εμένα, βασιλιά, δεν μου αποκαλύφθηκε το μυστήριο αυτό εξαιτίας κάποιας σοφίας που υπάρχει μέσα μου»· και τρίτον, πάλι, επειδή βρέθηκε στον λάκκο για χάρη του Θεού· και όταν του έφερε τροφή ο προφήτης, είπε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός»· τόσο ταπεινός και συντετριμμένος ήταν. Βρισκόταν στον λάκκο για τον Θεό, και θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο να τον θυμηθεί ο Θεός και να τον εισακούσει. Εμείς όμως, που τολμούμε μύρια μιαρά έργα, και είμαστε οι πιο μιαροί από όλους, εάν δεν εισακουστούμε από την πρώτη κιόλας προσευχή, αποχωρούμε.

Όχι μόνο επειδή ελέγχθηκε, αλλά και επειδή αναιρέθηκε (διότι το γεγονός ότι αναιρέθηκε αποτελούσε απόδειξη ότι και προηγουμένως τους είχαν εξαπατήσει), όταν παρουσιάστηκε και επρόκειτο να επιλύσει το ερώτημα, ούτε και ο ίδιος κομπάζει, αλλά πρώτα αναθέτει τα πάντα στον Θεό και λέει: «Σε εμένα δε δεν αποκαλύφθηκε αυτό, ώ βασιλιά, χάρη σε κάποια δική μου σοφία, ανώτερη από όλους τους ανθρώπους». Και τον προσκύνησε ο βασιλιάς, και έδωσε εντολή να του κάνουν προσφορές και σπονδές. Βλέπεις ταπεινοφροσύνη; Βλέπεις ευγνωμοσύνη; Βλέπεις ήθος απαλλαγμένο από αλαζονεία; Άκου και τους αποστόλους να λένε, άλλοτε μεν: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;», και άλλοτε πάλι: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Εάν λοιπόν εκείνοι απέκρουαν κατ' αυτόν τον τρόπο τις προσφερόμενες τιμές, άνθρωποι που επιτελούσαν μεγαλύτερα έργα από του Χριστού χάρη στην ταπεινοφροσύνη του Χριστού και διά της δικής Του δυνάμεως (διότι, όπως λέει, «εκείνος που πιστεύει σε εμένα θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά που κάνω εγώ»)· πώς δεν είναι άθλιοι και ταλαίπωροι αυτοί που δεν μπορούν να διώξουν ούτε καν τα κουνούπια, πόσο μάλλον τους δαίμονες; Αυτοί που δεν έχουν τη δύναμη να ωφελήσουν ούτε έναν άνθρωπο, πόσο μάλλον ολόκληρη την οικουμένη, και εντούτοις υπερηφανεύονται τόσο πολύ, όσο ούτε καν ο ίδιος ο διάβολος;

Έτσι βλέπουμε να παθαίνουν και οι κάτοικοι της Λύστρας με τον Παύλο και τον Βαρνάβα, τους οποίους θεώρησαν θεούς, όταν εκείνοι, αφού έσκισαν τα ιμάτιά τους, όρμησαν μέσα στο πλήθος κράζοντας και λέγοντας: «Άνδρες, γιατί τα κάνετε αυτά; Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Και ο Πέτρος πάλι, όταν θεράπευσε τον εκ γενετής χωλό, ενώ όλοι είχαν εκπλαγεί από το γεγονός, αποκρίθηκε λέγοντας: «Άνδρες Ισραηλίτες, γιατί θαυμάζετε γι' αυτό, ή γιατί μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Άκουσε πάλι και τον μακάριο Παύλο να λέει: «Και μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, για να μην υπερηφανεύομαι». Αλλά θα πει κάποιος, αυτά είναι λόγια ταπεινοφροσύνης. Καθόλου, δεν συμβαίνει αυτό· διότι δεν του δόθηκε γι' αυτόν τον λόγο ο σκόλοπας, για να ταπεινοφρονεί, ούτε το είπε αυτό μόνο από ταπεινοφροσύνη, αλλά και για άλλες αιτίες. Δες λοιπόν πώς ο Θεός, αποκρινόμενος, δεν του λέει: «Σου αρκεί η χάρη μου, για να μην υπερηφανεύεσαι», αλλά τι; «Διότι η δύναμή μου», λέει, «στην ασθένεια φανερώνεται τέλεια». Συνέβαιναν λοιπόν δύο πράγματα ταυτόχρονα: και τα όσα γίνονταν αποδεικνύονταν φανερά, και το παν αποδιδόταν στον Θεό. Γι' αυτό και αλλού έλεγε: «Έχουμε αυτόν τον θησαυρό σε οστράκινα σκεύη», δηλαδή σε σώματα παθητά και ασθενικά. Γιατί; «Για να φαίνεται ότι η υπερβολική αυτή δύναμη είναι του Θεού, και δεν προέρχεται από εμάς». Αν τα σώματα δεν ήταν παθητά, όλα θα αποδίδονταν σε αυτούς.

Διότι, εάν, ενώ δεν ενεργούσε με τη δική του δύναμη, δεν προσέθετε αυτό ακριβώς που οι απόστολοι έλεγαν για τους εαυτούς τους, θα παρουσιάζονταν κατά κάποιον τρόπο εκείνοι να διαθέτουν ανώτερο φρόνημα, επειδή αποποιούνταν τη δόξα. Και αλλού: Άνδρες, γιατί τα κάνετε αυτά; Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς.

Επειδή, λοιπόν, είχαν πιο ακατέργαστη αντίληψη, καθοδηγούνταν περισσότερο από τα ορατά παρά από τα αόρατα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, όταν παρουσιαζόταν και μιλούσε στο πλήθος, έκανε πάντοτε την εισαγωγή του ξεκινώντας από την ορατή κτίση και λέγοντας: «Ο Θεός που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά»· και πάντοτε διαμορφώνει τον λόγο του με βάση τις ετήσιες βροχές και το ανθρώπινο γένος. Διότι, αν πω ότι δημιούργησε τα Χερουβίμ, χρειάζομαι διπλή απόδειξη: αφενός ότι υπάρχουν τα Χερουβίμ, και αφετέρου ότι Εκείνος τα δημιούργησε. Στην περίπτωση, όμως, των ορατών πραγμάτων, αναγκάζομαι να αποδείξω μόνο το ότι Εκείνος τα δημιούργησε.

Άλλοι απέρριπταν την τιμή εξαιτίας της πρόθεσης και της προσέγγισης εκείνων που την προσέφεραν, όταν αυτή φαινόταν να γίνεται, θα έλεγε κανείς, από άθεους με τρόπο αντίθεο λόγω άγνοιας του αληθινού Θεού. Κάτι τέτοιο γνωρίζουμε ότι συνέβη με τους Λυκάονες, όπως εξιστορείται και στις ιερές Πράξεις των Αποστόλων, όταν οι θείοι κήρυκες άστραψαν σε αυτούς το φως της θεογνωσίας και επιτελούσαν μεγαλουργά θαύματα. Μπροστά σε αυτά, το πλήθος όσων τα είδαν, εκπλησσόμενο υπερβολικά όπως ήταν φυσικό, αναφωνούσε στη μητρική του γλώσσα: «Οι θεοί, παίρνοντας ανθρώπινη μορφή, κατέβηκαν σε εμάς», και μάλιστα απέδωσαν τα ονόματά τους στον Παύλο και τον Βαρνάβα. Ο αρχιερέας τους, μάλιστα, φέρνοντας ταύρους και στεφάνια, επιχειρούσε να προσφέρει θυσία μαζί με τα πλήθη. Οι κήρυκες όμως, δυσανασχετώντας σφόδρα για τα όσα γίνονταν, έσχιζαν τα ιμάτιά τους και απέτρεπαν τους πλανημένους από την παράλογη και εντελώς άτοπη ορμή τους, ομολογώντας ότι και οι ίδιοι είναι άνθρωποι ομοιοπαθείς με αυτούς, ευαγγελιζόμενοι τον σωτήριο λόγο και διδάσκοντας την αποστροφή από τα μάταια. Τέτοιου είδους τιμή και προσκύνηση είναι προτιμότερο να την απορρίπτει κανείς και να την αποφεύγει.