Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 15:10

Επιπλέον, η συνήθεια αυτή έχει αποδοκιμαστεί, ως μη προερχόμενη από τον νόμο και ως εντελώς ανώφελη. Γι' αυτό άλλωστε είπε στους Ιουδαίους ο Θεός των όλων, οι οποίοι επινοούσαν τέτοια πράγματα και απομακρύνονταν πολύ από την αληθινή ευσέβεια: «Επιστρέψτε σε εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία και κλάμα και θρήνο· και ξεσχίστε τις καρδιές σας, και όχι τα ιμάτιά σας.» Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, επιβάλλοντας ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, κ.λπ.

Του Κυρίλλου. Και βέβαια, το ότι ο νόμος ήταν καταπιεστικός και δυσβάσταχτος, το ομολόγησαν πράγματι οι θεσπέσιοι μαθητές, επιπλήττοντας την αμάθεια ορισμένων. Διότι έλεγαν: «Τώρα λοιπόν γιατί προκαλείτε;» και τα εξής. Του ιδίου. Διότι ο νόμος ήταν ομολογουμένως δυσβάσταχτος για τους προερχόμενους από τον Ισραήλ· και αυτό το ομολογούσαν και οι θεσπέσιοι μαθητές. Αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρας μάς το δίδαξε αυτό προσκαλώντας και λέγοντας: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας.» Και αναφέρει ως κοπιάζοντες και φορτωμένους όσους βρίσκονταν υπό τον νόμο, ενώ ονόμαζε τον εαυτό του πράο, καθώς ο νόμος δεν διέθετε αυτό το γνώρισμα.

Και ότι ήταν αληθινά βαρύς, το ομολόγησαν ξεκάθαρα οι θεσπέσιοι μαθητές· διότι έλεγαν: «Τώρα λοιπόν γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιθέσετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε;» Επειδή λοιπόν οι μεν Έλληνες βρίσκονταν υπό την αμαρτία ως αγνοούντες τον Δημιουργό, οι δε Ιουδαίοι ως ένοχοι για την παράβαση του νόμου, υπήρξε απολύτως αναγκαίος για όσους βρίσκονταν στη γη ο Χριστός που δικαιώνει· διότι έχουμε δικαιωθεί «όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία κάναμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος»· διότι αυτός ήταν που έλεγε και παλαιότερα μέσω της φωνής των προφητών: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις ανομίες σου και δεν πρόκειται να τις θυμηθώ πλέον». Η χάρη όμως που δικαιώνει επεκτείνεται σε όλους εξίσου, εννοώ Ιουδαίους και Έλληνες, επειδή όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ως δόξα του Θεού θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί το να μην γνωρίζει ούτε να έχει εκ φύσεως την ικανότητα να σφάλλει. Αλλά σίγουρα κάθε δημιουργημένη κτίση υπολείπεται από τα μεγαλεία της θεότητας· διότι παρεκτράπηκαν ακόμη και ορισμένοι από τους αγγέλους. Όμως ο Θεός και Πατέρας ευδόκησε «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό», ο οποίος δικαιώνει δωρεάν με τη χάρη του· διότι έχει τεθεί ως ιλαστήριο μέσω της πίστης στο δικό του αίμα. Επειδή, λοιπόν, προσέφερε το δικό του αίμα ως αντάλλαγμα για τη ζωή όλων, έσωσε την οικουμένη, και κατέστησε ίλεω και ευμενή προς εμάς τον εν τοις ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Πού είναι λοιπόν η καύχηση;

Και λοιπόν έλεγε: Χώρα Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ· έπειτα σε αυτά πρόσθεσε: Γαλιλαία των εθνών· ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα, δηλαδή το φως του Χριστού, ο οποίος καταφωτίζει νοητά όχι πλέον ένα μόνο έθνος, αυτό του Ισραήλ, αλλά μάλλον ολόκληρη την οικουμένη. Ότι επρόκειτο οι φωτισμένοι να αποβάλουν τον ζυγό της σκαιότητας του διαβόλου και να ξεφύγουν από τη ράβδο, το διαβεβαίωσε προσθέτοντας: Διότι θα αφαιρεθεί ο ζυγός που βρίσκεται πάνω τους, και η ράβδος που είναι στον τράχηλό τους. Αλλά βλέπουμε ότι, σε αυτούς μεν που λάτρευσαν την κτίση και προσκύνησαν τα έργα των δικών τους χεριών, είχε επιβληθεί ο ζυγός της διαβολικής σκαιότητας· σε αυτούς όμως από τον Ισραήλ, το δυσβάσταχτο βάρος του νόμου και το αληθινά δυσκολοφόρητο φορτίο. Και λοιπόν οι μακάριοι μαθητές επέπλητταν αυτούς που, μετά την αποδοχή της πίστης, έπειθαν κάποιους να τηρούν τις διατάξεις του νόμου, λέγοντας: «Και τώρα γιατί πειράζετε τον Θεό, θέλοντας να επιθέσετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε εμείς ούτε οι πατέρες μας μπορέσαμε να βαστάξουμε;» Ήταν λοιπόν υπερβολικά δυσβάσταχτος για τους Ισραηλίτες ο ζυγός του νόμου· και εκτός από αυτό που ήταν ακόμη πιο φορτικό, η σκαιότητα των Φαρισαίων τους συνέτριβε υπερβολικά, κατατσακίζοντάς τους με τις απληστίες.

Και βέβαια, έλεγαν οι θεσπέσιοι μαθητές σε εκείνους που, μετά την αποδοχή της πίστης, ήθελαν να επιστρέψουν στις σκιές του νόμου: Και τώρα γιατί πειράζετε τον Θεό, επιθέτοντας ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε εμείς ούτε οι πατέρες μας μπορέσαμε να βαστάξουμε; Είπε δε και ο Παύλος, ότι και ο νόμος προστέθηκε εξαιτίας των παραβάσεων· διότι ο νόμος είναι έλεγχος της αμαρτίας, και όσοι έσφαλλαν απέναντί του, βρίσκονταν υπό μομφή και καταδίκη.

Γι' αυτό λέει ο μακάριος Παύλος: «Αν άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. <Διδάσκαλε, λέγοντας αυτά προσβάλλεις και εμάς.> (A f. 163 b, B f. 119, Cf. 133) Δυσβάσταχτο βέβαια είναι πάντοτε για κάθε άνθρωπο το να ελέγχεται, όμως δεν είναι ανώφελο για τους επιεικείς, διότι τους οδηγεί προς το καλύτερο. Παρατήρησε ότι αυτό έπαθαν οι ονομαζόμενοι νομικοί μεταξύ των Ιουδαίων. Διότι ο Σωτήρας των όλων, επέπληττε τους Φαρισαίους επειδή παρεκκλίνουν από την ευθεία οδό. Με αυτό όμως εξοργιζόταν το πλήθος των ανόσιων νομικών. Διότι υπέβαλαν τους εαυτούς τους στις κατηγορίες και νόμιζαν ότι ειπώθηκαν εναντίον τους όσα ο Χριστός είπε προς εκείνους. Αλλά θα ήταν βέβαια προτιμότερο να αγαπήσουν τον έλεγχο και να ζητήσουν τη θεραπεία των ασθενειών τους, και να μην αποκαλούν από αμάθεια τον έλεγχο προσβολή, ενώ είναι επωφελής [και] χρήσιμος. Τι λοιπόν απαντά σε αυτά ο Χριστός; Εντείνει τον έλεγχο και καταρρίπτει τη μάταιη υπεροψία τους, λέγοντας: <Και σε εσάς τους νομικούς, αλίμονο, διότι φορτώνετε τους ανθρώπους με φορτία, κ.τ.λ.> (A f. 163 b, B f. 119) Σαν από ξεκάθαρο παράδειγμα, συνθέτει τον λόγο του προς αυτούς. Διότι ο νόμος ήταν ομολογουμένως φορτικός για τους Ισραηλίτες. Το ομολογούσαν δε αυτό και οι θεσπέσιοι μαθητές, λέγοντας στις Πράξεις: «Και τώρα γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιβάλετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες σας μπόρεσαν να βαστάξουν;»

Έπειτα, αφού ο Μωυσής έριξε το ξύλο μέσα, το νερό απαλλάχθηκε από την έμφυτη πικρία του. Τι είναι λοιπόν η Μερρά; Θα έλεγα ότι είναι το νομικό Γράμμα. Διότι ο νόμος είναι πικρός, εφόσον είναι τιμωρός. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος είπε: «Όποιος αθετήσει τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς έλεος, με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων». Βλέπεις ότι ήταν πικρός και δυσβάσταχτος, ίσως και για τους ίδιους που ήθελαν να τον τηρήσουν; Και βέβαια, οι θεσπέσιοι μαθητές έλεγαν ρητά σε εκείνους που, μετά την αποδοχή της πίστεως, υποκινούσαν κάποιους να επιστρέψουν πάλι στη νομική λατρεία: «Και τώρα γιατί πειράζετε τον Θεό, προσπαθώντας να επιβάλετε στον τράχηλο των μαθητών έναν ζυγό, τον οποίο ούτε εμείς ούτε οι πατέρες μας μπορέσαμε να βαστάσουμε;» Και μάλιστα, ο μακάριος Παύλος αποκαλεί διακονία της κατακρίσεως την εντολή που δόθηκε μέσω του πανσόφου Μωυσή. Διότι είπε τα εξής: «Εάν λοιπόν η διακονία της κατακρίσεως είναι δόξα, πολύ περισσότερο περισσεύει σε δόξα η διακονία της δικαιοσύνης». Είπε δε και αλλού: «Το γράμμα θανατώνει, ενώ το πνεύμα ζωοποιεί». Ονομάζοντας σαφώς, νομίζω, γράμμα τον νόμο, και πνεύμα πάλι την εν πνεύματι λατρεία, δηλαδή την ευαγγελική· διότι ο νόμος είναι πικρός. Και η Μερρά ερμηνεύεται ως πικρία. Ότι δε η δια του νόμου παιδαγωγία από μόνη της, και όσον αφορά τους τύπους, δεν είναι ικανή να ζωοποιήσει, είναι περιττό να το τονίζουμε. Διότι κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου, σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Διότι, ω φίλε μου, θα έλεγα ότι ο νόμος είναι φορτικός και δυσβάσταχτο βάρος. Και σαφής απόδειξη αυτού θα ήταν το να μη μεταφέρονται στους ώμους τα περιττά, εξαιτίας βέβαια της αδυναμίας αυτών που έχουν υποζευχθεί. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε έλεγαν οι θεσπέσιοι μαθητές προς εκείνους που μετά την πίστη επέστρεφαν στη λατρεία του νόμου: «Και τώρα γιατί προκαλείτε τον Θεό, επιθέτοντας ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε εσείς ούτε οι πατέρες σας μπόρεσαν να βαστάξουν;». Οι Κααθίτες όμως, επιθέτοντας στους δικούς τους ώμους εκείνα διά των οποίων συμβολίζεται ο Χριστός, το καθιστούν ένα ελαφρύ και εύκολο στη μεταφορά φορτίο.

Γι' αυτό, εύλογα ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Υιός του Θεού, μετά την εκ νεκρών ανάστασή του, αφού είπε στους μαθητές του: «πηγαίνετε και κάντε μαθητές σας όλα τα έθνη», προσθέτει: «διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Διότι δεν τους έδωσε εντολή να διδάξουν σε όλα τα έθνη τις νομικές διατάξεις του Μωυσή, αλλά όσα ο ίδιος παρήγγειλε· και αυτά ήταν όσα αναφέρονται στα Ευαγγέλιά του. Εύλογα, λοιπόν, και οι δικοί του μαθητές και οι απόστολοι, κατά τη σύσκεψη σχετικά με τα έθνη, ομολογούν ότι δεν είναι δυνατόν να εφαρμόσουν τις διατάξεις του Μωυσή στα έθνη, εφόσον ούτε για τους ίδιους ούτε για τους πατέρες τους στάθηκε κατορθωτό να τις τηρήσουν. Λέει λοιπόν ο Πέτρος στις Πράξεις των Αποστόλων: «Τώρα, λοιπόν, γιατί πειράζετε τον Θεό, επιθέτοντας ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε;».

«Τον οποίο ούτε εμείς ούτε οι πατέρες μας», λέει, «μπορέσαμε να βαστάξουμε· αλλά διά της χάριτος του Κυρίου Ιησού πιστεύουμε ότι θα σωθούμε, με τον ίδιο τρόπο όπως ακριβώς και εκείνοι». Πόση δύναμη περικλείουν αυτά τα λόγια! Εκείνα που ο Παύλος ανέπτυξε διεξοδικά στην προς Ρωμαίους επιστολή, αυτά λέει και αυτός. Διότι, «αν ο Αβραάμ», λέει, «δικαιώθηκε από τα έργα, έχει μεν καύχημα, αλλά όχι ενώπιον του Θεού». Βλέπεις ότι αυτό είναι μάλλον παιδαγωγικό για αυτούς, παρά υπεράσπιση υπέρ των εθνικών; Αλλά αν βέβαια τα έλεγε αυτά χωρίς αφορμή, ίσως να μην ήταν καθόλου ύποπτος· λαμβάνοντας όμως αφορμή από τα γεγονότα, ομιλεί πλέον άφοβα. Και παρατήρησε ότι παντού όσα προέρχονται από τους εχθρούς καταλήγουν να είναι με το μέρος τους. Διότι, αν δεν είχαν κινήσει εκείνοι το ζήτημα, δεν θα λέγονταν αυτά, ούτε όσα ακολούθησαν. Από αυτό μαθαίνουν ότι, ακόμη κι αν δεν ήθελαν να προσεγγίσουν τα έθνη, δεν πρέπει να τα παραβλέπουν. Αλλά ας δούμε τα όσα ειπώθηκαν από την αρχή. «Ανάμεσά σας», λέει, «εξέλεξε, και μάλιστα από τις αρχαίες ημέρες». Αυτό το είπε για να δείξει ότι συνέβη παλαιά, όχι τώρα. Δεν είναι δε μικρό πράγμα να απορρίπτεται αυτό, έστω και αν υπάρχουν Ιουδαίοι που πιστεύουν. Με δύο στοιχεία επιβεβαιώνει αυτό που λέει: με τον χρόνο και με τον τόπο. Και πολύ σωστά λέει το «εξέλεξε»· όπως ακριβώς για αυτούς δεν είπε «θέλησε», αλλά «εξέλεξε». Από πού είναι αυτό φανερό; Από το Πνεύμα, λέει. Έπειτα δείχνει ότι αυτό δεν αποτελεί γι' αυτούς απλώς μαρτυρία χάριτος, αλλά μαρτυρία αρετής, και δεν τους προσέφερε τίποτα λιγότερο. «Διότι δεν έκανε», λέει, «καμία απολύτως διάκριση μεταξύ ημών και αυτών». Επομένως, πρέπει κανείς παντού να αναζητά την καρδιά.

Εγώ όμως καταθέτω τη δική μου άποψη, ότι αυτή κυρίως θα μπορούσε να ονομαστεί καινή. Εξάλλου, ούτε αποδέχομαι ότι έχει λεχθεί γι' αυτό εκείνο το χωρίο: «Ο ουρανός θα είναι καινός». Διότι, γιατί άραγε στο Δευτερονόμιο, όπου λέει ότι «Ο ουρανός θα είναι χάλκινος», δεν έθεσε προς αντιδιαστολή το «εάν όμως υπακούσετε, θα είναι καινός»; Και μάλιστα, γι' αυτόν τον λόγο λέει ότι θα δώσει άλλη διαθήκη, επειδή δεν παρέμειναν πιστοί στην προηγούμενη. Αυτό εγώ το αποδεικνύω μέσα από εκείνα που λέει: «Διότι εκείνο που ήταν αδύνατο για τον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας»· και πάλι: «Γιατί πειράζετε τον Θεό, με το να επιθέσετε ζυγό στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε;». Επειδή ακριβώς αυτοί δεν παρέμειναν πιστοί, λέει.

ιγ΄. Εκείνος, λοιπόν, εξαναγκαζόμενος να συγκαταβεί, τηρούσε τα ιουδαϊκά έθιμα· όμως αυτό που συνέβαινε δεν οφειλόταν στο φρόνημά του, αλλά σε πνευματική οικονομία. Πάλι, ο Πέτρος, ο διδάσκαλος των Ιουδαίων, ο οποίος παντού επέτρεπε την περιτομή και την τήρηση των ιουδαϊκών διατάξεων εξαιτίας της πνευματικής αδυναμίας των μαθητών, όταν είδε ότι η κατάσταση τον απάλλασσε πλέον από την ανάγκη αυτή και πως δεν ήταν ασφαλές να φτάνει τη συγκατάβαση μέχρι τέτοιου σημείου, αλλά ότι είχε έρθει ο καιρός για δόγματα και νόμους, άκουσε τι λέει. Διότι, όταν ανέβηκαν από την Αντιόχεια ο Παύλος και ο Βαρνάβας με τη συνοδεία τους, για να μάθουν το σαφές περί αυτών ακριβώς των ζητημάτων, αφού έγινε πολλή συζήτηση, σηκώθηκε ο Πέτρος και έλεγε: «Άνδρες αδελφοί, εσείς γνωρίζετε από τις παλαιές ημέρες ότι ο Θεός επέλεξε μεταξύ μας εμένα, ώστε διά του στόματός μου να ακούσουν τα έθνη τον λόγο του Ευαγγελίου και να πιστέψουν». Έπειτα, αφού ανέφερε ενδιάμεσα και κάποια άλλα, πρόσθεσε λέγοντας: «Τι λοιπόν πειράζετε τον Θεό, επιθέτοντας ζυγό στον τράχηλο των εθνών, τον οποίο ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς κατορθώσαμε να βαστάξουμε; Αλλά πιστεύουμε ότι θα σωθούμε διά της πίστεως στον Ιησού Χριστό, με τον ίδιο τρόπο όπως κι εκείνοι».

Επειδή αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ τους παραμέλησα. Και λίγο πιο κάτω: Θέλετε να παραθέσω τα αποστολικά λόγια, τα οποία συμφωνούν αβίαστα με τα προλεχθέντα; Γιατί βιάζεστε να επιβάλετε έναν ζυγό, τον οποίο δεν μπόρεσαν να βαστάξουν οι πατέρες σας;

Και πρώτος ο Πέτρος, αφού εξήγησε τον μέσω της πίστεως καθαρισμό των εθνών, απαγόρευσε να επιβληθεί ο ζυγός του νόμου στον τράχηλο των μαθητών, τον οποίο, όπως αναφέρει, ούτε οι πατέρες μας ούτε εμείς μπορέσαμε να βαστάξουμε, ορίζοντας ότι αυτό δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά το να πειράζουν τον Θεό. Έπειτα δε, και ο Ιάκωβος αποφάνθηκε να μην παρενοχλούνται όσοι από τα έθνη επιστρέφουν στον Θεό, αλλά να τους γραφτεί να απέχουν από τα ειδωλόθυτα, την πορνεία, το πνικτό και το αίμα. Αυτά έγιναν αποδεκτά από όλους τους αποστόλους και τους πρεσβυτέρους μαζί με όλη την εκκλησία, και γνωστοποιήθηκαν μέσω επιστολών στους εξ εθνών αδελφούς στην Αντιόχεια, τη Συρία και την Κιλικία, διαμέσου του Βαρνάβα και του Παύλου, καθώς και του Ιούδα και του Σίλα, των προφητών.