Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 16:23

Ο ίδιος ο Φίλιππος στη Σαμάρεια εξέβαλε πολλά πνεύματα, και χωλοί και παράλυτοι θεραπεύθηκαν από αυτόν. Ο Παύλος, πλησιάζοντας στη Δαμασκό, είδε οπτασία, και αμέσως έγινε ευαγγελιστής. Ο Παύλος στα Λύστρα θεράπευσε τον Αινέα, ο οποίος ήταν χωλός εκ γενετής, στο όνομα του Κυρίου. Ο Παύλος κλήθηκε στη Μακεδονία από οπτασία. Ο Παύλος καθάρισε τη γυναίκα που είχε πνεύμα Πύθωνος. Ο Παύλος και ο Σίλας ρίχτηκαν σε φυλακή στους Φιλίππους, και είχαν τα πόδια τους ασφαλισμένα στο ξύλο.

Αυτό τους καθιστά πιο λαμπρούς, το να μπορούν δηλαδή να εκδιώκουν δαίμονες, παρά το να τους υπακούουν. Ιδού και τα σημεία, κι όμως η φιλοχρηματία επικράτησε περισσότερο. Και οι στρατηγοί, αφού τους έσχισαν τα ενδύματα, διέταξαν να τους ραβδίσουν· και αφού τους κατέφεραν πολλά χτυπήματα, τους έριξαν στη φυλακή, δίνοντας παραγγελία στον δεσμοφύλακα να τους φρουρεί με ασφάλεια. Ο μεν Παύλος, λοιπόν, τα έπραξε όλα, και τα θαύματα και τη διδασκαλία· όμως στους κινδύνους συμμετέχει και ο Σίλας. Τι σημαίνει το «Διαπονηθεὶς δὲ ὁ Παῦλος» (αγανάκτησε δε ο Παύλος); Επειδή είδε, λέει, την κακουργία του δαίμονα, όπως ο ίδιος αναφέρει σε άλλο σημείο: «Διότι δεν αγνοούμε τα τεχνάσματά του». Γιατί δεν είπαν ότι «Εξέβαλαν τον δαίμονα», ή ότι «Ασέβησαν απέναντι στον Θεό», αλλά καταφεύγουν στην κατηγορία περί εσχάτης προδοσίας; Διότι αυτό αποτελούσε ήττα για εκείνους. Έτσι έλεγαν και στην περίπτωση του Χριστού: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα».

Αυτό είναι ανώτερο από εκείνο· διότι για εκείνο μεν δεν υπάρχει καμία ανταμοιβή, για τούτο δε αναρίθμητες. Μακρά αποδείχθηκε η αλυσίδα του Παύλου, και για πολύ μας συγκράτησε την προσοχή· διότι πράγματι είναι μακρά, και λαμπρότερη από κάθε χρυσή αλυσίδα. Αυτή έλκει τους δεμένους προς τον ουρανό σαν με κάποιο μηχανισμό, και, σαν χρυσή αλυσίδα που έχει αναρτηθεί, τους ανασύρει προς τον ίδιο τον ουρανό· και το αξιοθαύμαστο είναι ότι, ενώ δέθηκε κάτω, τραβά τους δεμένους προς τα πάνω. Καίτοι αυτή δεν είναι η φύση των πραγμάτων· αλλά, όταν ο Θεός οικονομεί, μην αναζητάς τη φύση και την ακολουθία των πραγμάτων, αλλά όσα υπερβαίνουν τη φύση και την ακολουθία. Ας μάθουμε να μην καταπίπτουμε ούτε να δυσανασχετούμε στις θλίψεις. Διότι, κοίταξε αυτόν τον μακάριο· είχε μαστιγωθεί, και μάλιστα είχε μαστιγωθεί σκληρά· διότι η Γραφή λέει «αφού τους κατέφεραν πολλές πληγές»· και είχε δεθεί, και τούτο πάλι σφιχτά· διότι τον έριξε στο εσωτερικό της φυλακής, και με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και ενώ βρισκόταν σε τέτοια δεινά, τα μεσάνυχτα, όταν και οι πολύ άγρυπνοι κοιμούνται, κι ενώ τους βάραινε ένας άλλος δεσμός χαλεπότερος, ο ύπνος, έψαλλαν και υμνούσαν τον Κύριο. Τι θα μπορούσε να είναι πιο αδαμάντινο από αυτές τις ψυχές; Αναλογίζονταν ότι και οι Παίδες έψαλλαν μέσα στη φωτιά και στο καμίνι· ίσως σκέφτονταν ότι «Εμείς δεν έχουμε πάθει ακόμη τίποτε τέτοιο».

Θέλω να τους υπενθυμίσω τους τρεις παίδες που βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και στη φλόγα, οι οποίοι, βλέποντας τη φωτιά να τους περιζώνει από παντού, και να έχει περικυκλώσει και το στόμα και τα μάτια και αυτήν ακόμη την αναπνοή τους, δεν έπαψαν να ψάλλουν στον Θεό εκείνον τον ιερό και μυστικό ύμνο μαζί με όλη την κτίση· απεναντίας, στεκόμενοι τότε στο μέσο της φωτιάς, ανέπεμπαν τη δοξολογία στον κοινό Δεσπότη των όλων με μεγαλύτερη προθυμία από εκείνους που περνούν τον χρόνο τους σε κάποιο λιβάδι. Και μαζί με αυτούς τους τρεις παίδες, θέλω να τους υπενθυμίσω τα λιοντάρια στη Βαβυλώνα, τον Δανιήλ και τον λάκκο. Όχι όμως μόνο αυτόν, αλλά ζητώ να θυμηθούν πάλι και τον άλλον λάκκο και προφήτη, και τον βούρκο που έπνιγε τον Ιερεμία μέχρι τον λαιμό. Και αφού ανεβώ από τους λάκκους, θέλω να οδηγήσω μέσα στο δεσμωτήριο αυτούς που προβάλλουν ως δικαιολογία τον καύσωνα, και να τους δείξω εκεί τον Παύλο και τον Σίλα δεμένους στο ξύλο, γεμάτους από μώλωπες και τραύματα, με όλο τους το σώμα καταξεσχισμένο από το πλήθος των πληγών, να υμνούν τον Θεό μέσα στη μέση της νύχτας, και να τελούν εκείνη την ιερή παννυχίδα.

Όταν είδαν, λέει, οι κύριοί της ότι εξανεμίστηκε η ελπίδα του κέρδους τους, συνέλαβαν τον Παύλο και τον Σίλα, τους έσυραν στην αγορά ενώπιον των αρχόντων και τους προσήγαγαν στους στρατηγούς, και αφού τους κατέφεραν πολλά χτυπήματα, τους έριξαν στη φυλακή, δίνοντας εντολή στον δεσμοφύλακα να τους φρουρεί με ασφάλεια.

Διότι, ιδού, και οι πληγές και το δεσμωτήριο και το ξύλο και η διαβίωση μαζί με τους δήμιους, και όμως αυτά αποτέλεσαν αιτία αγαθών και αφορμή ευδοκίμησης, όχι μόνο για τους ίδιους, ούτε μόνο για τους φυλακισμένους που βρίσκονταν στο δεσμωτήριο, αλλά και για τον ίδιο τον δεσμοφύλακα.

Ομιλία που εκφωνήθηκε για τη Μεγάλη Εβδομάδα, στην οποία αναπτύσσεται διδασκαλία για ποιον λόγο ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα· και στο ρητό «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριον»· και στον δεσμοφύλακα των Πράξεων. Α'. Διανύσαμε τον πλου της νηστείας και, με τη χάρη του Θεού, φτάσαμε πλέον στο λιμάνι· αλλά ας μην εφησυχάζουμε επειδή φτάσαμε στο λιμάνι, αλλά αντιθέτως ας δείχνουμε μεγαλύτερο ζήλο, ακριβώς επειδή φθάσαμε στο τέλος. Διότι έτσι πράττουν και οι κυβερνήτες των πλοίων· όταν πρόκειται να οδηγήσουν στο στόμιο του λιμανιού ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο, γεμάτο από σιτηρά και εμπορεύματα στοιβαγμένα ψηλά, γεμίζουν με αγωνία και φόβο, μήπως, μετά τον διάπλουν των μεγάλων πελάγων, το πλοίο προσκρούσει σε κάποιον βράχο και βυθιστεί εκεί όλο το εμπόρευμα. Έτσι πρέπει κι εμείς να φοβόμαστε και να έχουμε αγωνία, μήπως φτάνοντας στο τέλος στερηθούμε την αμοιβή των κόπων μας. Γι' αυτό πρέπει να εντείνουμε την προσπάθειά μας. Έτσι κάνουν και οι δρομείς· όταν δουν τον εαυτό τους να πλησιάζει στα βραβεία, τότε εντείνουν περισσότερο τον δρόμο τους. Έτσι και οι αθλητές, μετά από αμέτρητα παλέματα και αμέτρητες νίκες, όταν πλησιάζουν προς τα στεφάνια της νίκης, τότε δραστηριοποιούνται περισσότερο και εντείνουν την προθυμία τους.

Τότε φανερώνεται η δύναμή μου, λέγει, όταν εσείς βρίσκεστε σε αδυναμία· και διαμέσου εσάς που φαίνεται ότι είστε αδύναμοι, ο λόγος του κηρύγματος αυξάνεται και διασπείρεται παντού. Όταν, λοιπόν, οδηγήθηκε στη φυλακή αφού δέχθηκε αμέτρητα χτυπήματα, έδεσε τον δεσμοφύλακα· στο ξύλο βρίσκονταν τα πόδια, στην αλυσίδα τα χέρια, και η φυλακή σειόταν τα μεσάνυχτα, ενώ εκείνοι έψαλλαν ύμνους.

Είχε μαστιγωθεί, και μάλιστα είχε μαστιγωθεί σκληρά· διότι, όπως λέει, του κατάφεραν πολλά χτυπήματα· και ήταν δεμένος, και αυτό πάλι πολύ σφιχτά· διότι τον έριξαν στην εσωτερική φυλακή, και μάλιστα με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και ενώ βρισκόταν σε τέτοιες συνθήκες, κατά τα μεσάνυχτα, όταν ακόμη και οι εντελώς ανέμελοι κοιμούνται, αυτός έψαλλε και υμνούσε τον Θεό. Τι θα μπορούσε να είναι πιο αδαμάντινο από αυτήν την ψυχή;

Η αλυσίδα του Παύλου έγινε μακρά, και εξαιτίας αυτού μας καθυστέρησε· αλλά δεν θα σιωπήσω γι' αυτό τον λόγο. Διότι, εάν εκείνος δεν σιώπησε μέσα στο δεσμωτήριο ούτε κατά τη διάρκεια των μαστιγώσεων, εγώ θα σιωπήσω, ενώ κάθομαι με το φως της ημέρας και ομιλώ με πολλή άνεση; Και πώς θα είχε λογική κάτι τέτοιο; Βεβαίως, υπάρχουν παντού πολλά σημεία των θαυμάτων του Παύλου, αλλά δεν είναι τόσο ποθητά όσο τα στίγματά του. Και δεν μας ευφραίνει τόσο πολύ μέσα στις Γραφές όταν τελεί θαύματα, όσο όταν κακοπαθεί, όταν μαστιγώνεται, όταν σύρεται, όταν λιθοβολείται. Διότι η Γραφή λέγει: «Αφού τον λιθοβόλησαν, τον έσυραν έξω από την πόλη»· και πάλι: «Αφού τον έδειραν και του κατέφεραν πολλές πληγές, τον έριξαν στη φυλακή». Πόσο καύχημα, πόση αγαλλίαση, πόση τιμή, πόση λαμπρότητα είναι το να γνωρίζει κανείς ότι δέθηκε για τον Χριστό; Αλλά πρόσεξε το θαυμαστό: «Και σείστηκε», λέγει, «το δεσμωτήριο, ενώ ο Παύλος ήταν δεμένος, και λύθηκαν τα δεσμά όλων».

Διότι, όταν έβγαλε εκείνο το πονηρό δαιμόνιο, πενήντα χιλιάδες άνδρες μάγοι, αφού συγκεντρώθηκαν, έκαιγαν τα βιβλία της μαγείας και μεταστρέφονταν προς την αλήθεια. Και όπως ακριβώς σε καιρό πολέμου, όταν πέσει ένας πύργος ή όταν κατακρημνιστεί ένας τύραννος, όλοι όσοι ήταν μαζί του πετούν τα όπλα τους και προστρέχουν στον στρατηγό, έτσι ακριβώς συνέβη και τότε· διότι, αφού εκδιώχθηκε το δαιμόνιο, όλοι, νιώθοντας πολιορκημένοι, πέταξαν τα βιβλία τους, ή μάλλον τα κατέστρεψαν, και έτρεχαν στα πόδια του Παύλου. Αυτός δε, παρατασσόμενος απέναντι στην οικουμένη ωσάν σε ένα ενιαίο στρατόπεδο, δεν στεκόταν πουθενά, αλλά σαν να ήταν φτερωτός τα έκανε όλα· και τη μια φορά θεράπευε κάποιον χωλό, την άλλη ανέστηνε κάποιον νεκρό, και την άλλη τύφλωνε κάποιον άλλον, τον μάγο εννοώ· και ούτε όταν κλεινόταν στη φυλακή ησύχαζε, αλλά και εκεί μετέστρεφε τον δεσμοφύλακα προς το μέρος του, επιτελώντας αυτή την ωραία αιχμαλωσία. Θαυμάζεται ο Δαβίδ επειδή κατέρριψε τον Γολιάθ με έναν μόνο λίθο· αν όμως εξετάσει κανείς τα κατορθώματα του Παύλου, εκείνο φαντάζει έργο μικρού παιδιού· και όση είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν βοσκό και σε έναν στρατηγό, τόση είναι και η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και σε εκείνον. Διότι αυτός δεν κατέρριψε τον νοητό Γολιάθ ρίχνοντας λίθο, αλλά μόνο με τον λόγο του διέλυσε ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου.

Εγώ θα ευχόμουν, όχι μόνο εσύ, αλλά και όλοι οι παρόντες να γίνουν αυτό ακριβώς που είμαι εγώ. Πολλά, λοιπόν, και παντού είναι τα σημεία των θαυμάτων του Παύλου, αλλά δεν είναι τόσο ποθητά όσο τα στίγματά του· και δεν με ευφραίνει τόσο μέσα στις Γραφές όταν θαυματουργεί, όσο όταν κακοπαθεί, μαστιγώνεται, σύρεται, λιθοβολείται. Διότι «αφού τον λιθοβόλησαν», λέει, «τον έσυραν έξω από την πόλη»· και πάλι, «αφού τον έδειραν και του κατέφεραν πολλά χτυπήματα, τον έριξαν στη φυλακή». Πόσο καύχημα, πόση ευφροσύνη, πόση τιμή, πόση λαμπρότητα είναι να γνωρίζει κανείς ότι δέθηκε για τον Χριστό! Αλλά δες το θαυμαστό: «Και σείστηκε», λέει, «το δεσμωτήριο» ενώ ο Παύλος ήταν δεμένος, «και λύθηκαν τα δεσμά όλων». Είδες φύση δεσμών που να λύνει τα δεσμά; Όταν δε ξύπνησε ο δεσμοφύλακας και είδε ανοιγμένες τις θύρες της φυλακής, τράβηξε το μαχαίρι και επρόκειτο να αυτοκτονήσει. Τι έκανε, λοιπόν, ο Παύλος; Φώναξε με δυνατή φωνή, λέγοντας: «Μην κάνεις κανένα κακό στον εαυτό σου· γιατί όλοι είμαστε εδώ». Βλέπεις την έλλειψη κενοδοξίας του, την απουσία αλαζονείας και τη φιλοστοργία του; Δεν είπε ότι «εξαιτίας μας έγιναν αυτά», αλλά μίλησε σαν να ήταν ένας από τους φυλακισμένους, λέγοντας: «Γιατί όλοι είμαστε εδώ». Διότι, αν είχε σιωπήσει και δεν είχε συγκρατήσει τα χέρια εκείνου με τη δυνατή του φωνή, θα είχε ωθήσει το ξίφος στον λαιμό του. Και φώναξε δυνατά, επειδή είχε ριχτεί στην εσώτερη φυλακή.

Είχε μαστιγωθεί, και μάλιστα είχε μαστιγωθεί σκληρά· διότι, λέει, του κατάφεραν πολλά χτυπήματα· και ήταν δεμένος, και αυτό πάλι πολύ σφιχτά· διότι τον έριξαν στο εσωτερικότερο μέρος της φυλακής, και μάλιστα με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και ενώ βρισκόταν σε τέτοια δεινά, τα μεσάνυχτα, τότε που ακόμη και οι πλέον αμέριμνοι κοιμούνται, έψαλλε και υμνούσε τον Κύριο. Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο αδαμάντινο από αυτήν την ψυχή;

Αλλά όμως, και μέσα στις ίδιες τις φυλακές διαμένοντας, δεν απομακρύνονταν από την οικονομία που τους είχε ανατεθεί· αλλά ο μακάριος Παύλος, ακόμη και όταν βρισκόταν στο δεσμωτήριο, μαστιγωμένος, περιρρεόμενος από αίμα, δεμένος στο ξύλο και πάσχοντας τόσα πολλά, μυσταγωγούσε μέσα στη φυλακή, βάπτιζε τον δεσμοφύλακα και έπραττε όλα όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά και τα παρόμοια, όπως ακριβώς παρακάλεσα την αγάπη σας, να στέκεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, ανεξαπάτητοι, προσμένοντας την ελπίδα του Θεού και τη συμμαχία από Εκείνον, με την οποία τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί· και σπεύσατε να μας απαντήσετε εγγράφως αμέσως για όλα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο αποστείλαμε τον ευλαβέστατο πρεσβύτερο Ιωάννη, ώστε να στηρίξει τη διάνοιά σας και να μην επιτρέψει να κλονιστείτε από κανέναν. Εγώ έκανα το χρέος μου, και με λόγια παρηγορώντας σας, και με συμβουλές ανορθώνοντάς σας, και παρέχοντας με αφθονία τα αναγκαία, ώστε σε τίποτε να μην υστερηθείτε. Εάν όμως δεν θελήσετε να με εισακούσετε, αλλά πεισθείτε σε αυτούς που σας εξαπατούν και σας αναπτερώνουν, εγώ δεν φέρω πλέον ευθύνη. Γνωρίζετε δε σε ποιον θα επιπέσει αυτή η κατάκριση και η ζημία. Για να μη συμβεί, λοιπόν, τίποτε τέτοιο, σας παρακαλώ να με ανεχθείτε, εμένα που σας αγαπώ σφόδρα. Και για όσα έχετε ανάγκη, είτε γράψτε μας είτε, αν θέλετε, στείλτε κάποιον σε εμάς, και δεν θα σας λείψει απολύτως τίποτε.

Έτσι και ο Παύλος, αφού δέχθηκε πολλά χτυπήματα, ρίχτηκε στη φυλακή και δέθηκε στο ξύλο, είχε μεν το σώμα πιο αδύναμο, καταπονημένο από τους πόνους, αλλά την ψυχή ισχυρή και ακμαία· και ήταν τόσο ισχυρός ο δεμένος, ώστε μόνο με τη φωνή του να συγκλονίσει τα θεμέλια της φυλακής, και να οδηγήσει τον ελεύθερο δεσμοφύλακα δέσμιο στα πόδια του, και να ανοίξει τις κλειδωμένες θύρες. Διόλου μικρή παρηγοριά, λοιπόν, μας έδωσε ο Παύλος με αυτό, ακόμη και πριν από την ανάσταση, το ότι δηλαδή γινόμαστε καλύτεροι και πιο συνετοί μέσα από τους πειρασμούς.