Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 16:24

Σχοινιά αμαρτωλών με περιέπλεξαν. Και ποια ήταν τα σχοινιά, παρά οι πονηροί λογισμοί, μέσω των οποίων επιχειρούσαν να με γκρεμίσουν από την κατά Θεόν στάση; Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω. Διότι όχι μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά και τη νύχτα, ακριβώς στο μέσο της νύχτας, όταν ο ύπνος έρχεται στους ανθρώπους με μεγαλύτερη ευχαρίστηση, ακατάπαυστα σε υμνούσα και ανυμνούσα τις δίκαιες κρίσεις σου. Αυτό έπραξε και ο θείος Απόστολος μαζί με τον Σίλα, ο οποίος, όντας και εκεί δεμένος από το πόδι, έπειτα από κακοποιήσεις και μαστιγώσεις, συνδύασε την προσευχή με την υμνωδία και τρύγησε τον καρπό της καλής αγρυπνίας.

Ο ίδιος ο Φίλιππος στη Σαμάρεια εξέβαλε πολλά πνεύματα, και χωλοί και παράλυτοι θεραπεύθηκαν από αυτόν. Ο Παύλος, πλησιάζοντας στη Δαμασκό, είδε οπτασία, και αμέσως έγινε ευαγγελιστής. Ο Παύλος στα Λύστρα θεράπευσε τον Αινέα, ο οποίος ήταν χωλός εκ γενετής, στο όνομα του Κυρίου. Ο Παύλος κλήθηκε στη Μακεδονία από οπτασία. Ο Παύλος καθάρισε τη γυναίκα που είχε πνεύμα Πύθωνος. Ο Παύλος και ο Σίλας ρίχτηκαν σε φυλακή στους Φιλίππους, και είχαν τα πόδια τους ασφαλισμένα στο ξύλο.

Όσο πιο αυστηρή γίνεται η φρούρηση, τόσο πιο λαμπρό καθίσταται το θαύμα. Ίσως εκείνοι το έπρατταν αυτό θέλοντας να ανακόψουν τη συσπείρωση των πιστών. Επειδή είδαν το πλήθος να έχει συγκεντρωθεί, με τα χτυπήματα ήθελαν προς το παρόν να αναχαιτίσουν τον θυμό, ενώ με το να τους ρίξουν στη φυλακή και να διατάξουν να τους φρουρούν με ασφάλεια, ήθελαν να εξετάσουν αργότερα την υπόθεση. Και τους ασφάλισε, λέει, στο ξύλο, όπως θα έλεγε κανείς, στον ποδοκάκκη. Πόσων δακρύων είναι άξια η σημερινή μας κατάσταση; Εκείνοι μεν έπαθαν όσα έπαθαν, εμείς όμως ζούμε μέσα στην τρυφή, εμείς στα θέατρα. Γι' αυτό και χανόμαστε και καταποντιζόμαστε, επειδή παντού αναζητούμε την άνεση, και δεν ανεχόμαστε να θλιβούμε για τον Χριστό ούτε καν μέχρι να υποστούμε κάποιον ονειδισμό, ούτε καν στα λόγια. Σας παρακαλώ, ας υπενθυμίζουμε συνεχώς στον εαυτό μας αυτά: όσα έπαθαν, όσα υπέμειναν, πώς δεν ταράσσονταν, πώς δεν σκανδαλίζονταν. Επιτελούσαν το έργο του Θεού, και όμως τα πάθαιναν αυτά. Δεν έλεγαν: «Γιατί τα κηρύττουμε αυτά, και ο Θεός δεν μας προστατεύει;» Αντιθέτως, και αυτό τους ωφελούσε, και ακόμη και χωρίς τη θεϊκή βοήθεια, από την ίδια τη φύση του πράγματος καθίσταντο πιο ρωμαλέοι, ισχυρότεροι, ατρόμητοι. Διότι «η θλίψη», λέει, «κατεργάζεται υπομονή».

Διότι αυτό προπάντων ήταν ικανό να τον ελκύσει και να τον πείσει, αφού άλλωστε και ο ίδιος θα είχε κινδυνεύσει, εάν δεν είχε συμβεί· διότι δεν μας κατακτούν τόσο τα θαύματα, όσο εκείνα που αποβλέπουν στη δική μας σωτηρία. Για να μη νομιστεί ότι ο σεισμός συνέβη τυχαία, επακολούθησε και αυτό το γεγονός, το οποίο επιβεβαίωνε εκείνο. Και συμβαίνει μέσα στη νύχτα· διότι δεν έκαναν τίποτα προς επίδειξη, αλλά για τη σωτηρία. Ο δεσμοφύλακας δεν ήταν κακός άνθρωπος· τους έβαλε στην εσωτερική φυλακή επειδή έλαβε τέτοια διαταγή, και όχι από δική του πρωτοβουλία.

Ο Θεός δεν αποστρέφεται κανέναν τόπο· ένα μόνο ζητά, διάνοια θερμή και ψυχή σώφρονα. Και για να κατανοήσεις ότι δεν υπάρχει οπωσδήποτε ανάγκη για συγκεκριμένη στάση του σώματος, ούτε για τόπους και χρόνους, αλλά για φρόνημα γενναίο και σε εγρήγορση, ο Παύλος, ενώ βρισκόταν ξαπλωμένος ανάσκελα στη φυλακή και δεν στεκόταν όρθιος (διότι δεν του το επέτρεπε το ξύλο, στο οποίο ήταν δεμένα τα πόδια του), επειδή προσευχήθηκε με προθυμία παραμένοντας ξαπλωμένος, συντάραξε το δεσμωτήριο, συγκλόνισε τα θεμέλια, δέσμευσε τον δεσμοφύλακα, και ύστερα από αυτά τον καθοδήγησε στην ιερή μυσταγωγία.

Τώρα όμως αυτός που ήταν λυμένος βρισκόταν κάτω από τα πόδια του δεμένου· αυτός που τον είχε δέσει παρακαλούσε τον δεμένο να τον απαλλάξει από τον φόβο. Δεν τον έδεσες εσύ, πες μου; Δεν τον έριξες στην εσωτερική φυλακή; Δεν ασφάλισες τα πόδια του στο ξύλο; Γιατί τρέμεις; Γιατί ταράζεσαι; Γιατί δακρύζεις; Γιατί τράβηξες το ξίφος;

Θέλω να τους υπενθυμίσω τους τρεις παίδες που βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και στη φλόγα, οι οποίοι, βλέποντας τη φωτιά να τους περιζώνει από παντού, και να έχει περικυκλώσει και το στόμα και τα μάτια και αυτήν ακόμη την αναπνοή τους, δεν έπαψαν να ψάλλουν στον Θεό εκείνον τον ιερό και μυστικό ύμνο μαζί με όλη την κτίση· απεναντίας, στεκόμενοι τότε στο μέσο της φωτιάς, ανέπεμπαν τη δοξολογία στον κοινό Δεσπότη των όλων με μεγαλύτερη προθυμία από εκείνους που περνούν τον χρόνο τους σε κάποιο λιβάδι. Και μαζί με αυτούς τους τρεις παίδες, θέλω να τους υπενθυμίσω τα λιοντάρια στη Βαβυλώνα, τον Δανιήλ και τον λάκκο. Όχι όμως μόνο αυτόν, αλλά ζητώ να θυμηθούν πάλι και τον άλλον λάκκο και προφήτη, και τον βούρκο που έπνιγε τον Ιερεμία μέχρι τον λαιμό. Και αφού ανεβώ από τους λάκκους, θέλω να οδηγήσω μέσα στο δεσμωτήριο αυτούς που προβάλλουν ως δικαιολογία τον καύσωνα, και να τους δείξω εκεί τον Παύλο και τον Σίλα δεμένους στο ξύλο, γεμάτους από μώλωπες και τραύματα, με όλο τους το σώμα καταξεσχισμένο από το πλήθος των πληγών, να υμνούν τον Θεό μέσα στη μέση της νύχτας, και να τελούν εκείνη την ιερή παννυχίδα.

Αλλά ας δούμε πώς το δείχνει αυτό ο μακάριος Λουκάς λέγοντας: Αφού έλαβε τέτοια διαταγή ο δεσμοφύλακας, τους έβαλε στην εσωτερική φυλακή και ασφάλισε τα πόδια τους στο ξύλο. Παρατήρησε πώς εντείνονται τα δεινά, ώστε και η υπομονή των αποστόλων να γίνει λαμπρότερη και η άφατη δύναμη του Θεού να καταστεί ολοφάνερη σε όλους.

Διότι, ιδού, και οι πληγές και το δεσμωτήριο και το ξύλο και η διαβίωση μαζί με τους δήμιους, και όμως αυτά αποτέλεσαν αιτία αγαθών και αφορμή ευδοκίμησης, όχι μόνο για τους ίδιους, ούτε μόνο για τους φυλακισμένους που βρίσκονταν στο δεσμωτήριο, αλλά και για τον ίδιο τον δεσμοφύλακα.

Διότι λέγει και ο ευαγγελιστής Λουκάς: «Και ο Ιησούς διανυκτέρευε στην προσευχή του Θεού», διδάσκοντάς μας να κάνουμε τούτο. Αυτό έπραξε και ο θείος απόστολος μαζί με τον Σίλα. Διότι, όντας δεσμώτης μαζί με τον Σίλα, και δεμένος στο ξύλο μετά από κακώσεις και μαστιγώσεις, συνδύασε την προσευχή με την υμνωδία, και τρύγησε τον καρπό της καλής αγρυπνίας· διότι απήλαυσαν τη θεία δωρεά. «Εγώ είμαι μέτοχος όλων εκείνων που σε φοβούνται, και εκείνων που τηρούν τις εντολές σου». Ο δε Σύμμαχος αντί της λέξης «Μέτοχος», χρησιμοποίησε το «Συνημμένος»· ο δε Σύρος, το «Φίλος». Διότι, αποστρεφόμενος εκείνους που προτιμούν τα αντίθετα από τα δικά σου προστάγματα, είχα ως κοινωνούς και οικείους εκείνους που εκτιμούσαν βαθύτατα τον φόβο σου και επέλεγαν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Αυτό το είπε και σε άλλον ψαλμό: «Σε εμένα δε, τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου, Θεέ». Σύμφωνα με την Παροιμία, λοιπόν, ακούσαμε: «Εκείνος που συμπορεύεται με σοφούς, θα γίνει σοφός· ενώ εκείνος που συμπορεύεται με άφρονες, θα γίνει γνωστός». Όσοι λοιπόν διαθέτουν τη φιλοξενία του Αβραάμ, έχουν γίνει μέτοχοί του· ομοίως και όσοι διαθέτουν τον ζήλο του Ηλία, και την πραότητα του Μωυσή και του Δαβίδ· ενώ όσοι έχουν γίνει μιμητές κακών έργων, ακούνε: «Εάν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες με αυτόν, και με μοιχό έθετες τη μερίδα σου». Ας μη γίνουμε, λοιπόν, αδελφοί, συμμέτοχοι αυτών, αλλά εκείνων που έπραξαν τα αγαθά. Διότι με πολλούς τρόπους χάθηκαν ορισμένοι διαπράττοντας αμαρτίες, συμπαρασύροντας στην απώλεια και άλλους μαζί τους.

Ομιλία που εκφωνήθηκε για τη Μεγάλη Εβδομάδα, στην οποία αναπτύσσεται διδασκαλία για ποιον λόγο ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα· και στο ρητό «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριον»· και στον δεσμοφύλακα των Πράξεων. Α'. Διανύσαμε τον πλου της νηστείας και, με τη χάρη του Θεού, φτάσαμε πλέον στο λιμάνι· αλλά ας μην εφησυχάζουμε επειδή φτάσαμε στο λιμάνι, αλλά αντιθέτως ας δείχνουμε μεγαλύτερο ζήλο, ακριβώς επειδή φθάσαμε στο τέλος. Διότι έτσι πράττουν και οι κυβερνήτες των πλοίων· όταν πρόκειται να οδηγήσουν στο στόμιο του λιμανιού ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο, γεμάτο από σιτηρά και εμπορεύματα στοιβαγμένα ψηλά, γεμίζουν με αγωνία και φόβο, μήπως, μετά τον διάπλουν των μεγάλων πελάγων, το πλοίο προσκρούσει σε κάποιον βράχο και βυθιστεί εκεί όλο το εμπόρευμα. Έτσι πρέπει κι εμείς να φοβόμαστε και να έχουμε αγωνία, μήπως φτάνοντας στο τέλος στερηθούμε την αμοιβή των κόπων μας. Γι' αυτό πρέπει να εντείνουμε την προσπάθειά μας. Έτσι κάνουν και οι δρομείς· όταν δουν τον εαυτό τους να πλησιάζει στα βραβεία, τότε εντείνουν περισσότερο τον δρόμο τους. Έτσι και οι αθλητές, μετά από αμέτρητα παλέματα και αμέτρητες νίκες, όταν πλησιάζουν προς τα στεφάνια της νίκης, τότε δραστηριοποιούνται περισσότερο και εντείνουν την προθυμία τους.

Διότι η μεν φύση των αισθητών δεσμών είναι να κατακρατούν τον δεμένο· η δύναμη δε των δεσμών για τον Χριστό είναι τόσο μεγάλη, ώστε να καθιστούν τους λυμένους υποχείριους στους δεμένους. Τους έβαλε στην εσωτερική φυλακή, και ενώ βρίσκονταν μέσα, άνοιξαν τις εξωτερικές θύρες. Ασφάλισε τα πόδια τους στο ξύλο, και τα δικά τους ασφαλισμένα πόδια έλυσαν τα χέρια των άλλων.

Τότε φανερώνεται η δύναμή μου, λέγει, όταν εσείς βρίσκεστε σε αδυναμία· και διαμέσου εσάς που φαίνεται ότι είστε αδύναμοι, ο λόγος του κηρύγματος αυξάνεται και διασπείρεται παντού. Όταν, λοιπόν, οδηγήθηκε στη φυλακή αφού δέχθηκε αμέτρητα χτυπήματα, έδεσε τον δεσμοφύλακα· στο ξύλο βρίσκονταν τα πόδια, στην αλυσίδα τα χέρια, και η φυλακή σειόταν τα μεσάνυχτα, ενώ εκείνοι έψαλλαν ύμνους.

Είχε μαστιγωθεί, και μάλιστα είχε μαστιγωθεί σκληρά· διότι, όπως λέει, του κατάφεραν πολλά χτυπήματα· και ήταν δεμένος, και αυτό πάλι πολύ σφιχτά· διότι τον έριξαν στην εσωτερική φυλακή, και μάλιστα με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και ενώ βρισκόταν σε τέτοιες συνθήκες, κατά τα μεσάνυχτα, όταν ακόμη και οι εντελώς ανέμελοι κοιμούνται, αυτός έψαλλε και υμνούσε τον Θεό. Τι θα μπορούσε να είναι πιο αδαμάντινο από αυτήν την ψυχή;

Διότι, όταν έβγαλε εκείνο το πονηρό δαιμόνιο, πενήντα χιλιάδες άνδρες μάγοι, αφού συγκεντρώθηκαν, έκαιγαν τα βιβλία της μαγείας και μεταστρέφονταν προς την αλήθεια. Και όπως ακριβώς σε καιρό πολέμου, όταν πέσει ένας πύργος ή όταν κατακρημνιστεί ένας τύραννος, όλοι όσοι ήταν μαζί του πετούν τα όπλα τους και προστρέχουν στον στρατηγό, έτσι ακριβώς συνέβη και τότε· διότι, αφού εκδιώχθηκε το δαιμόνιο, όλοι, νιώθοντας πολιορκημένοι, πέταξαν τα βιβλία τους, ή μάλλον τα κατέστρεψαν, και έτρεχαν στα πόδια του Παύλου. Αυτός δε, παρατασσόμενος απέναντι στην οικουμένη ωσάν σε ένα ενιαίο στρατόπεδο, δεν στεκόταν πουθενά, αλλά σαν να ήταν φτερωτός τα έκανε όλα· και τη μια φορά θεράπευε κάποιον χωλό, την άλλη ανέστηνε κάποιον νεκρό, και την άλλη τύφλωνε κάποιον άλλον, τον μάγο εννοώ· και ούτε όταν κλεινόταν στη φυλακή ησύχαζε, αλλά και εκεί μετέστρεφε τον δεσμοφύλακα προς το μέρος του, επιτελώντας αυτή την ωραία αιχμαλωσία. Θαυμάζεται ο Δαβίδ επειδή κατέρριψε τον Γολιάθ με έναν μόνο λίθο· αν όμως εξετάσει κανείς τα κατορθώματα του Παύλου, εκείνο φαντάζει έργο μικρού παιδιού· και όση είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν βοσκό και σε έναν στρατηγό, τόση είναι και η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και σε εκείνον. Διότι αυτός δεν κατέρριψε τον νοητό Γολιάθ ρίχνοντας λίθο, αλλά μόνο με τον λόγο του διέλυσε ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου.

Είχε μαστιγωθεί, και μάλιστα είχε μαστιγωθεί σκληρά· διότι, λέει, του κατάφεραν πολλά χτυπήματα· και ήταν δεμένος, και αυτό πάλι πολύ σφιχτά· διότι τον έριξαν στο εσωτερικότερο μέρος της φυλακής, και μάλιστα με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και ενώ βρισκόταν σε τέτοια δεινά, τα μεσάνυχτα, τότε που ακόμη και οι πλέον αμέριμνοι κοιμούνται, έψαλλε και υμνούσε τον Κύριο. Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο αδαμάντινο από αυτήν την ψυχή;

Θα επιθυμούσα να δω τη σκόνη των οφθαλμών εκείνων που τυφλώθηκαν ευεργετικά, εκείνων που ανέβλεψαν για τη σωτηρία της οικουμένης, εκείνων που αξιώθηκαν να δουν τον Χριστό ακόμη και ενώ βρίσκονταν στο σώμα· θα επιθυμούσα να δω και τη σκόνη των ποδιών εκείνων, που διέτρεξαν την οικουμένη και δεν απέκαμαν, εκείνων που δέθηκαν στο ξύλο όταν συνταράχθηκε το δεσμωτήριο, εκείνων που περιόδευσαν την κατοικημένη και την ακατοίκητη γη. Και τι χρειάζεται να αναφέρομαι στο κάθε μέρος ξεχωριστά; Θα επιθυμούσα να δω τον ίδιο εκείνον τον πνευματικό λέοντα.

Αλλά όμως, και μέσα στις ίδιες τις φυλακές διαμένοντας, δεν απομακρύνονταν από την οικονομία που τους είχε ανατεθεί· αλλά ο μακάριος Παύλος, ακόμη και όταν βρισκόταν στο δεσμωτήριο, μαστιγωμένος, περιρρεόμενος από αίμα, δεμένος στο ξύλο και πάσχοντας τόσα πολλά, μυσταγωγούσε μέσα στη φυλακή, βάπτιζε τον δεσμοφύλακα και έπραττε όλα όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά και τα παρόμοια, όπως ακριβώς παρακάλεσα την αγάπη σας, να στέκεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, ανεξαπάτητοι, προσμένοντας την ελπίδα του Θεού και τη συμμαχία από Εκείνον, με την οποία τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί· και σπεύσατε να μας απαντήσετε εγγράφως αμέσως για όλα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο αποστείλαμε τον ευλαβέστατο πρεσβύτερο Ιωάννη, ώστε να στηρίξει τη διάνοιά σας και να μην επιτρέψει να κλονιστείτε από κανέναν. Εγώ έκανα το χρέος μου, και με λόγια παρηγορώντας σας, και με συμβουλές ανορθώνοντάς σας, και παρέχοντας με αφθονία τα αναγκαία, ώστε σε τίποτε να μην υστερηθείτε. Εάν όμως δεν θελήσετε να με εισακούσετε, αλλά πεισθείτε σε αυτούς που σας εξαπατούν και σας αναπτερώνουν, εγώ δεν φέρω πλέον ευθύνη. Γνωρίζετε δε σε ποιον θα επιπέσει αυτή η κατάκριση και η ζημία. Για να μη συμβεί, λοιπόν, τίποτε τέτοιο, σας παρακαλώ να με ανεχθείτε, εμένα που σας αγαπώ σφόδρα. Και για όσα έχετε ανάγκη, είτε γράψτε μας είτε, αν θέλετε, στείλτε κάποιον σε εμάς, και δεν θα σας λείψει απολύτως τίποτε.

Έτσι και ο Παύλος, αφού δέχθηκε πολλά χτυπήματα, ρίχτηκε στη φυλακή και δέθηκε στο ξύλο, είχε μεν το σώμα πιο αδύναμο, καταπονημένο από τους πόνους, αλλά την ψυχή ισχυρή και ακμαία· και ήταν τόσο ισχυρός ο δεμένος, ώστε μόνο με τη φωνή του να συγκλονίσει τα θεμέλια της φυλακής, και να οδηγήσει τον ελεύθερο δεσμοφύλακα δέσμιο στα πόδια του, και να ανοίξει τις κλειδωμένες θύρες. Διόλου μικρή παρηγοριά, λοιπόν, μας έδωσε ο Παύλος με αυτό, ακόμη και πριν από την ανάσταση, το ότι δηλαδή γινόμαστε καλύτεροι και πιο συνετοί μέσα από τους πειρασμούς.