Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 16:25

Σχοινιά αμαρτωλών με περιέπλεξαν. Και ποια ήταν τα σχοινιά, παρά οι πονηροί λογισμοί, μέσω των οποίων επιχειρούσαν να με γκρεμίσουν από την κατά Θεόν στάση; Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω. Διότι όχι μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά και τη νύχτα, ακριβώς στο μέσο της νύχτας, όταν ο ύπνος έρχεται στους ανθρώπους με μεγαλύτερη ευχαρίστηση, ακατάπαυστα σε υμνούσα και ανυμνούσα τις δίκαιες κρίσεις σου. Αυτό έπραξε και ο θείος Απόστολος μαζί με τον Σίλα, ο οποίος, όντας και εκεί δεμένος από το πόδι, έπειτα από κακοποιήσεις και μαστιγώσεις, συνδύασε την προσευχή με την υμνωδία και τρύγησε τον καρπό της καλής αγρυπνίας.

Τα μεσάνυχτα όμως έγινε σεισμός και λύθηκαν τα δεσμά τους. Από το σώμα του Παύλου έπαιρναν σουδάρια και τα έθεταν στους ασθενείς και τους δαιμονιζομένους, και θεραπεύονταν. Ο Παύλος στην Τρωάδα ανέστησε τον Εύτυχο, ο οποίος έπεσε από το παράθυρο και πέθανε, λέγοντας: «Η ψυχή του είναι μέσα του». Ο Παύλος επιτίμησε στην Κύπρο τον μάγο Ελύμα, και εκείνος έγινε τυφλός. Ο Παύλος, πλέοντας προς τη Ρώμη, βρέθηκε σε σφοδρή τρικυμία, τόσο ο ίδιος όσο και όλοι όσοι επέβαιναν στο πλοίο, επί δεκατέσσερα ημερόνυχτα. Και ενώ όλοι περίμεναν να πεθάνουν, παρουσιάστηκε ο Κύριος και του είπε: «Για χάρη σου χάρισα σε αυτούς τη ζωή», και σώθηκαν. Όταν ο Παύλος βγήκε από το πλοίο, τον δάγκωσε μια έχιδνα, και όλοι βέβαια νόμιζαν ότι θα πέσει νεκρός· καθώς όμως παρέμεινε αβλαβής, νόμισαν ότι είναι θεός. Τον πατέρα του Ποπλίου στο νησί, ο οποίος έπασχε από δυσεντερία, ο Παύλος τον γιάτρεψε επιθέτοντας τα χέρια του, και θεράπευσε πολλούς άλλους ασθενείς στο νησί.

Ας είναι, λοιπόν, η χρήση σύμμετρη προς την ανάγκη, και ο οίνος ούτε να θεωρείται βδελυρός, εάν λαμβάνεται για θεραπεία, ούτε να επιδιώκεται χωρίς ανάγκη· και όλα τα άλλα ομοίως ας εξυπηρετούν τις ανάγκες και όχι τις επιθυμίες των ασκουμένων. Καιρός προσευχής ας είναι ολόκληρη η ζωή· κυρίως όμως, επειδή πρέπει με κάποια διαλείμματα να αναπαύεται η ένταση της ψαλμωδίας και της γονυκλισίας, πρέπει να ακολουθούνται οι ώρες που έχουν καθοριστεί για προσευχή από τους αγίους. Λέει, λοιπόν, ο μέγας Δαβίδ: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα δίκαια κρίματά σου»· τον οποίο διαπιστώνουμε ότι ακολουθούν και ο Παύλος και ο Σίλας, υμνώντας τον Θεό τα μεσάνυχτα μέσα στο δεσμωτήριο. Έπειτα λέει ο ίδιος προφήτης: «Το εσπέρας και το πρωί και το μεσημέρι».

Το δε μεσονύκτιο μάς το παρέδωσαν ο Παύλος και ο Σίλας ως αναγκαίο χρόνο για προσευχή, όπως παρίσταται από τη διήγηση των Πράξεων, η οποία αναφέρει: «Κατά το μεσονύκτιο ο Παύλος και ο Σίλας υμνούσαν τον Θεό»· και ο Ψαλμωδός λέγοντας: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα δίκαια κρίματά σου». Και πάλι, πρέπει να σηκωνόμαστε για προσευχή προλαβαίνοντας τον όρθρο, ώστε να μη μας προλάβει η ημέρα ενώ βρισκόμαστε σε ύπνο και στο κρεβάτι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο για να μελετώ τα λόγια σου». Κανέναν από αυτούς τους καιρούς δεν πρέπει να παραβλέπουν όσοι προαιρούνται να ζουν με επιμέλεια προς δόξαν του Θεού και του Χριστού Του. Θεωρώ δε ότι η διαφοροποίηση και η ποικιλία στις προσευχές και τις ψαλμωδίες κατά τις καθορισμένες ώρες είναι χρήσιμη, και για τον εξής λόγο: διότι μέσα στην ομοιομορφία πολλές φορές η ψυχή πέφτει σε ακηδία και μετεωρίζεται· ενώ με την εναλλαγή και την ποικιλία της ψαλμωδίας και του λόγου της κάθε ώρας, ανανεώνεται η επιθυμία της και ανακαινίζεται η νηφαλιότητά της.

ΑΛΛΟ. «Κατά τα μεσάνυχτα, ο Παύλος και ο Σίλας προσεύχονταν και υμνούσαν τον Θεό· και οι φυλακισμένοι τους άκουγαν. Ξαφνικά έγινε μεγάλος σεισμός, ώστε να σαλευτούν τα θεμέλια της φυλακής· άνοιξαν όλες οι πόρτες και λύθηκαν τα δεσμά όλων.» Έπειτα, αφού παρεμβάλλει την ταραχή του δεσμοφύλακα για αυτό το γεγονός και τις φωνές του Παύλου, συνεχίζει πάλι: «Και αφού έγινε έντρομος (ο δεσμοφύλακας δηλαδή), έπεσε στα πόδια του Παύλου και του Σίλα.

Ομιλία ΛΣΤ΄. Κατά τα μεσάνυχτα, ο Παύλος και ο Σίλας προσεύχονταν και υμνούσαν τον Θεό, ενώ οι δεσμώτες τους άκουγαν προσεκτικά. Ξαφνικά έγινε μεγάλος σεισμός, ώστε να συγκλονιστούν τα θεμέλια της φυλακής. Αμέσως άνοιξαν όλες οι θύρες και λύθηκαν τα δεσμά όλων.

Κατά τα μεσάνυχτα υμνούσαν τον Θεό, λέει, και τους άκουγαν με προσοχή οι δέσμιοι. Διότι αυτό φαινόταν να είναι ξένο και παράδοξο. Ξαφνικά δε έγινε μεγάλος σεισμός, ώστε να σαλευθούν τα θεμέλια του δεσμωτηρίου· και αμέσως άνοιξαν όλες οι θύρες, και λύθηκαν τα δεσμά όλων. Έγινε σεισμός, ώστε να αφυπνισθεί εκείνος, και οι θύρες άνοιξαν, ώστε να θαυμάσει το γεγονός. Αυτά οι δέσμιοι δεν τα έβλεπαν· διότι διαφορετικά θα είχαν διαφύγει όλοι. Όταν δε ξύπνησε ο δεσμοφύλακας και είδε ανοικτές τις θύρες της φυλακής, έσυρε το ξίφος του και επρόκειτο να θανατώσει τον εαυτό του, νομίζοντας ότι οι δέσμιοι είχαν δραπετεύσει.

Ο Θεός δεν αποστρέφεται κανέναν τόπο· ένα μόνο ζητά, διάνοια θερμή και ψυχή σώφρονα. Και για να κατανοήσεις ότι δεν υπάρχει οπωσδήποτε ανάγκη για συγκεκριμένη στάση του σώματος, ούτε για τόπους και χρόνους, αλλά για φρόνημα γενναίο και σε εγρήγορση, ο Παύλος, ενώ βρισκόταν ξαπλωμένος ανάσκελα στη φυλακή και δεν στεκόταν όρθιος (διότι δεν του το επέτρεπε το ξύλο, στο οποίο ήταν δεμένα τα πόδια του), επειδή προσευχήθηκε με προθυμία παραμένοντας ξαπλωμένος, συντάραξε το δεσμωτήριο, συγκλόνισε τα θεμέλια, δέσμευσε τον δεσμοφύλακα, και ύστερα από αυτά τον καθοδήγησε στην ιερή μυσταγωγία.

Είδες τον βασιλιά και τη νύχτα και την ημέρα να έχει παραδοθεί σε δάκρυα και προσευχές· δες και τον δάσκαλο της οικουμένης κλεισμένο στη φυλακή, να έχει τα πόδια του δεμένα στο ξύλο μαζί με τον Σίλα, και καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας να προσεύχεται, χωρίς να εμποδίζεται ούτε από τον πόνο ούτε από τα δεσμά, αλλά αντιθέτως να επιδεικνύει ακόμη μεγαλύτερο και θερμότερο τον πόθο του για τον Δεσπότη· διότι, όπως αναφέρεται, ο Παύλος και ο Σίλας τα μεσάνυχτα προσεύχονταν και υμνούσαν τον Θεό. Ο Δαβίδ, έχοντας βασιλεία και διάδημα, δαπανούσε ολόκληρη τη ζωή του με δάκρυα και προσευχές· ο Απόστολος, που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που αξιώθηκε να δει τα απόρρητα μυστήρια, ευρισκόμενος στα δεσμά μέσα στη νύχτα ανέπεμπε προσευχές και ύμνους στον Δεσπότη· και ο βασιλιάς σηκωνόταν τα μεσάνυχτα και δοξολογούσε, και οι απόστολοι τα μεσάνυχτα προσέφεραν εκτενείς τις προσευχές και τους ύμνους τους. Αυτούς ας μιμηθούμε και εμείς, και με την αδιάκοπη συνέχεια των προσευχών ας περιτειχίζουμε τη ζωή μας, και ας μην αποτελέσει ποτέ τίποτα εμπόδιο για εμάς. Διότι δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να μας εμποδίσει, εάν νήφουμε. Μήπως τάχα έχουμε ανάγκη από συγκεκριμένο τόπο ή χρόνο; Κάθε τόπος, κάθε χρόνος είναι κατάλληλος για εμάς για μια τέτοια προσέλευση στον Θεό. Άκουσε εξάλλου πάλι τον ίδιο τον δάσκαλο της οικουμένης να λέει: Να προσεύχεστε σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και αμφιβολία.

Θέλω να τους υπενθυμίσω τους τρεις παίδες που βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και στη φλόγα, οι οποίοι, βλέποντας τη φωτιά να τους περιζώνει από παντού, και να έχει περικυκλώσει και το στόμα και τα μάτια και αυτήν ακόμη την αναπνοή τους, δεν έπαψαν να ψάλλουν στον Θεό εκείνον τον ιερό και μυστικό ύμνο μαζί με όλη την κτίση· απεναντίας, στεκόμενοι τότε στο μέσο της φωτιάς, ανέπεμπαν τη δοξολογία στον κοινό Δεσπότη των όλων με μεγαλύτερη προθυμία από εκείνους που περνούν τον χρόνο τους σε κάποιο λιβάδι. Και μαζί με αυτούς τους τρεις παίδες, θέλω να τους υπενθυμίσω τα λιοντάρια στη Βαβυλώνα, τον Δανιήλ και τον λάκκο. Όχι όμως μόνο αυτόν, αλλά ζητώ να θυμηθούν πάλι και τον άλλον λάκκο και προφήτη, και τον βούρκο που έπνιγε τον Ιερεμία μέχρι τον λαιμό. Και αφού ανεβώ από τους λάκκους, θέλω να οδηγήσω μέσα στο δεσμωτήριο αυτούς που προβάλλουν ως δικαιολογία τον καύσωνα, και να τους δείξω εκεί τον Παύλο και τον Σίλα δεμένους στο ξύλο, γεμάτους από μώλωπες και τραύματα, με όλο τους το σώμα καταξεσχισμένο από το πλήθος των πληγών, να υμνούν τον Θεό μέσα στη μέση της νύχτας, και να τελούν εκείνη την ιερή παννυχίδα.

Άκουσε όμως και το εξής. Διότι προσθέτει: «Κατά δε το μεσονύκτιο, ο Παύλος και ο Σίλας προσευχόμενοι υμνούσαν τον Θεό». Δες ψυχή πτερωμένη, δες διάνοια νήφουσα· ας μην προσπεράσουμε απλώς, αγαπητοί, αυτό που ελέχθη. Διότι δεν μας επισήμανε τυχαία και τη χρονική στιγμή, λέγοντας, «Κατά δε το μεσονύκτιο», αλλά θέλοντας να δείξει ότι, όταν σε όλους τους άλλους έρχεται ο γλυκός ύπνος και κοιμίζει τα βλέφαρα, και μάλιστα όσους βρίσκονται σε πολλούς πόνους είναι φυσικό εκείνη την ώρα να τους καταβάλλει ο ύπνος, τότε λοιπόν, λέει, όταν από παντού επικράτησε η τυραννία του ύπνου, τότε εκείνοι προσευχόμενοι υμνούσαν τον Θεό, δίνοντας με αυτό το γεγονός το μέγιστο δείγμα της αγάπης τους προς Αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς εμείς, όταν ταλαιπωρούμαστε από σωματικούς πόνους, επιζητούμε τη συναναστροφή των γνησίων φίλων μας, ώστε μέσα από τη συζήτηση μαζί τους να παρηγορηθούμε για την ένταση του πόνου· έτσι και οι άγιοι αυτοί, φλεγόμενοι από τον πόθο για τον Δεσπότη και αναπέμποντας ιερούς ύμνους, δεν είχαν ούτε καν την αίσθηση εκείνων των πόνων, αλλά παραδίδονταν εξ ολοκλήρου στην ικεσία και ανέπεμπαν εκείνη τη θαυμαστή υμνωδία, και τελικά το δεσμωτήριο μεταβλήθηκε σε εκκλησία, και όλος ο τόπος αγιαζόταν δια της υμνωδίας εκείνων των αγίων. Και μπορούσε κανείς να δει θαυμαστά και παράδοξα πράγματα, ανθρώπους προσδεδεμένους στο ξύλο, οι οποίοι δεν εμποδίζονταν καθόλου στην υμνωδία.

Διότι, ιδού, και οι πληγές και το δεσμωτήριο και το ξύλο και η διαβίωση μαζί με τους δήμιους, και όμως αυτά αποτέλεσαν αιτία αγαθών και αφορμή ευδοκίμησης, όχι μόνο για τους ίδιους, ούτε μόνο για τους φυλακισμένους που βρίσκονταν στο δεσμωτήριο, αλλά και για τον ίδιο τον δεσμοφύλακα.

Προσευχήθηκε ο ευσεβέστατος Τωβίας ενώ ήταν τυφλός, και από χέρι αγγέλου έλαβε το φως του. Προσευχήθηκε η Σάρρα, η κόρη του Ραγουήλ, στα Εκβάτανα, και φυγάδευσε τον ανδροκτόνο δαίμονα. Προσευχήθηκαν ο Σίλας και ο Παύλος ενώ βρίσκονταν στη φυλακή, και η γη σείστηκε, οι θύρες της φυλακής άνοιξαν, οι σιδερένιες αλυσίδες των δεσμών έπεσαν, και όλοι οι δεσμώτες κατέστησαν ελεύθεροι. Προσευχήθηκε ο Πέτρος, και ανέστησε την Ταβιθά από τους νεκρούς. Προσευχήθηκε ο ίδιος ο Πέτρος στη Ρώμη, και κατέρριψε από τον αέρα τον Σίμωνα που πετούσε, και δεν του επέτρεψε πλέον να εμπαίζει τους Ρωμαίους.

Διότι λέγει και ο ευαγγελιστής Λουκάς: «Και ο Ιησούς διανυκτέρευε στην προσευχή του Θεού», διδάσκοντάς μας να κάνουμε τούτο. Αυτό έπραξε και ο θείος απόστολος μαζί με τον Σίλα. Διότι, όντας δεσμώτης μαζί με τον Σίλα, και δεμένος στο ξύλο μετά από κακώσεις και μαστιγώσεις, συνδύασε την προσευχή με την υμνωδία, και τρύγησε τον καρπό της καλής αγρυπνίας· διότι απήλαυσαν τη θεία δωρεά. «Εγώ είμαι μέτοχος όλων εκείνων που σε φοβούνται, και εκείνων που τηρούν τις εντολές σου». Ο δε Σύμμαχος αντί της λέξης «Μέτοχος», χρησιμοποίησε το «Συνημμένος»· ο δε Σύρος, το «Φίλος». Διότι, αποστρεφόμενος εκείνους που προτιμούν τα αντίθετα από τα δικά σου προστάγματα, είχα ως κοινωνούς και οικείους εκείνους που εκτιμούσαν βαθύτατα τον φόβο σου και επέλεγαν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο. Αυτό το είπε και σε άλλον ψαλμό: «Σε εμένα δε, τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου, Θεέ». Σύμφωνα με την Παροιμία, λοιπόν, ακούσαμε: «Εκείνος που συμπορεύεται με σοφούς, θα γίνει σοφός· ενώ εκείνος που συμπορεύεται με άφρονες, θα γίνει γνωστός». Όσοι λοιπόν διαθέτουν τη φιλοξενία του Αβραάμ, έχουν γίνει μέτοχοί του· ομοίως και όσοι διαθέτουν τον ζήλο του Ηλία, και την πραότητα του Μωυσή και του Δαβίδ· ενώ όσοι έχουν γίνει μιμητές κακών έργων, ακούνε: «Εάν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες με αυτόν, και με μοιχό έθετες τη μερίδα σου». Ας μη γίνουμε, λοιπόν, αδελφοί, συμμέτοχοι αυτών, αλλά εκείνων που έπραξαν τα αγαθά. Διότι με πολλούς τρόπους χάθηκαν ορισμένοι διαπράττοντας αμαρτίες, συμπαρασύροντας στην απώλεια και άλλους μαζί τους.

Ομιλία που εκφωνήθηκε για τη Μεγάλη Εβδομάδα, στην οποία αναπτύσσεται διδασκαλία για ποιον λόγο ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα· και στο ρητό «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριον»· και στον δεσμοφύλακα των Πράξεων. Α'. Διανύσαμε τον πλου της νηστείας και, με τη χάρη του Θεού, φτάσαμε πλέον στο λιμάνι· αλλά ας μην εφησυχάζουμε επειδή φτάσαμε στο λιμάνι, αλλά αντιθέτως ας δείχνουμε μεγαλύτερο ζήλο, ακριβώς επειδή φθάσαμε στο τέλος. Διότι έτσι πράττουν και οι κυβερνήτες των πλοίων· όταν πρόκειται να οδηγήσουν στο στόμιο του λιμανιού ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο, γεμάτο από σιτηρά και εμπορεύματα στοιβαγμένα ψηλά, γεμίζουν με αγωνία και φόβο, μήπως, μετά τον διάπλουν των μεγάλων πελάγων, το πλοίο προσκρούσει σε κάποιον βράχο και βυθιστεί εκεί όλο το εμπόρευμα. Έτσι πρέπει κι εμείς να φοβόμαστε και να έχουμε αγωνία, μήπως φτάνοντας στο τέλος στερηθούμε την αμοιβή των κόπων μας. Γι' αυτό πρέπει να εντείνουμε την προσπάθειά μας. Έτσι κάνουν και οι δρομείς· όταν δουν τον εαυτό τους να πλησιάζει στα βραβεία, τότε εντείνουν περισσότερο τον δρόμο τους. Έτσι και οι αθλητές, μετά από αμέτρητα παλέματα και αμέτρητες νίκες, όταν πλησιάζουν προς τα στεφάνια της νίκης, τότε δραστηριοποιούνται περισσότερο και εντείνουν την προθυμία τους.

Υμνώντας οι τρεις παίδες, έτσι έσβησαν την κάμινο της Βαβυλώνας· μάλλον δε δεν την έσβησαν, αλλά, πράγμα που ήταν πολύ πιο θαυμαστό, ενώ η φλόγα έκαιγε, την καταπάτησαν με τα πόδια τους σαν να ήταν πηλός. Αυτός ο ύμνος, όταν εισήλθε στο δεσμωτήριο στην περίπτωση του Παύλου, έλυσε τα δεσμά, άνοιξε τις θύρες του δεσμωτηρίου, συντάραξε τα θεμέλια και φόβισε με μεγάλη κατάπληξη τον δεσμοφύλακα. Διότι κατά τα μεσάνυχτα, λέγει, υμνούσαν ο Παύλος και ο Σίλας. Έπειτα τι συνέβη; Τι; Το πρωτοφανές και απολύτως παράδοξο· τα δεσμά λύθηκαν, οι δεμένοι έδεσαν τους λυμένους· και ενώ η φύση των δεσμών είναι να συγκρατούν με πολλή ασφάλεια αυτόν που είναι δεμένος και να τον καθιστούν υποχείριο, τώρα ο δεσμοφύλακας, αν και λυμένος, ήλθε στα πόδια του δεμένου Παύλου.

Διότι η μεν φύση των αισθητών δεσμών είναι να κατακρατούν τον δεμένο· η δύναμη δε των δεσμών για τον Χριστό είναι τόσο μεγάλη, ώστε να καθιστούν τους λυμένους υποχείριους στους δεμένους. Τους έβαλε στην εσωτερική φυλακή, και ενώ βρίσκονταν μέσα, άνοιξαν τις εξωτερικές θύρες. Ασφάλισε τα πόδια τους στο ξύλο, και τα δικά τους ασφαλισμένα πόδια έλυσαν τα χέρια των άλλων.

Τότε φανερώνεται η δύναμή μου, λέγει, όταν εσείς βρίσκεστε σε αδυναμία· και διαμέσου εσάς που φαίνεται ότι είστε αδύναμοι, ο λόγος του κηρύγματος αυξάνεται και διασπείρεται παντού. Όταν, λοιπόν, οδηγήθηκε στη φυλακή αφού δέχθηκε αμέτρητα χτυπήματα, έδεσε τον δεσμοφύλακα· στο ξύλο βρίσκονταν τα πόδια, στην αλυσίδα τα χέρια, και η φυλακή σειόταν τα μεσάνυχτα, ενώ εκείνοι έψαλλαν ύμνους.

Διότι, όταν έβγαλε εκείνο το πονηρό δαιμόνιο, πενήντα χιλιάδες άνδρες μάγοι, αφού συγκεντρώθηκαν, έκαιγαν τα βιβλία της μαγείας και μεταστρέφονταν προς την αλήθεια. Και όπως ακριβώς σε καιρό πολέμου, όταν πέσει ένας πύργος ή όταν κατακρημνιστεί ένας τύραννος, όλοι όσοι ήταν μαζί του πετούν τα όπλα τους και προστρέχουν στον στρατηγό, έτσι ακριβώς συνέβη και τότε· διότι, αφού εκδιώχθηκε το δαιμόνιο, όλοι, νιώθοντας πολιορκημένοι, πέταξαν τα βιβλία τους, ή μάλλον τα κατέστρεψαν, και έτρεχαν στα πόδια του Παύλου. Αυτός δε, παρατασσόμενος απέναντι στην οικουμένη ωσάν σε ένα ενιαίο στρατόπεδο, δεν στεκόταν πουθενά, αλλά σαν να ήταν φτερωτός τα έκανε όλα· και τη μια φορά θεράπευε κάποιον χωλό, την άλλη ανέστηνε κάποιον νεκρό, και την άλλη τύφλωνε κάποιον άλλον, τον μάγο εννοώ· και ούτε όταν κλεινόταν στη φυλακή ησύχαζε, αλλά και εκεί μετέστρεφε τον δεσμοφύλακα προς το μέρος του, επιτελώντας αυτή την ωραία αιχμαλωσία. Θαυμάζεται ο Δαβίδ επειδή κατέρριψε τον Γολιάθ με έναν μόνο λίθο· αν όμως εξετάσει κανείς τα κατορθώματα του Παύλου, εκείνο φαντάζει έργο μικρού παιδιού· και όση είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν βοσκό και σε έναν στρατηγό, τόση είναι και η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και σε εκείνον. Διότι αυτός δεν κατέρριψε τον νοητό Γολιάθ ρίχνοντας λίθο, αλλά μόνο με τον λόγο του διέλυσε ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου.

Είχε μαστιγωθεί, και μάλιστα είχε μαστιγωθεί σκληρά· διότι, λέει, του κατάφεραν πολλά χτυπήματα· και ήταν δεμένος, και αυτό πάλι πολύ σφιχτά· διότι τον έριξαν στο εσωτερικότερο μέρος της φυλακής, και μάλιστα με μεγαλύτερη ασφάλεια. Και ενώ βρισκόταν σε τέτοια δεινά, τα μεσάνυχτα, τότε που ακόμη και οι πλέον αμέριμνοι κοιμούνται, έψαλλε και υμνούσε τον Κύριο. Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο αδαμάντινο από αυτήν την ψυχή;

Θα επιθυμούσα να δω τη σκόνη των οφθαλμών εκείνων που τυφλώθηκαν ευεργετικά, εκείνων που ανέβλεψαν για τη σωτηρία της οικουμένης, εκείνων που αξιώθηκαν να δουν τον Χριστό ακόμη και ενώ βρίσκονταν στο σώμα· θα επιθυμούσα να δω και τη σκόνη των ποδιών εκείνων, που διέτρεξαν την οικουμένη και δεν απέκαμαν, εκείνων που δέθηκαν στο ξύλο όταν συνταράχθηκε το δεσμωτήριο, εκείνων που περιόδευσαν την κατοικημένη και την ακατοίκητη γη. Και τι χρειάζεται να αναφέρομαι στο κάθε μέρος ξεχωριστά; Θα επιθυμούσα να δω τον ίδιο εκείνον τον πνευματικό λέοντα.

Αλλά όμως, και μέσα στις ίδιες τις φυλακές διαμένοντας, δεν απομακρύνονταν από την οικονομία που τους είχε ανατεθεί· αλλά ο μακάριος Παύλος, ακόμη και όταν βρισκόταν στο δεσμωτήριο, μαστιγωμένος, περιρρεόμενος από αίμα, δεμένος στο ξύλο και πάσχοντας τόσα πολλά, μυσταγωγούσε μέσα στη φυλακή, βάπτιζε τον δεσμοφύλακα και έπραττε όλα όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά και τα παρόμοια, όπως ακριβώς παρακάλεσα την αγάπη σας, να στέκεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, ανεξαπάτητοι, προσμένοντας την ελπίδα του Θεού και τη συμμαχία από Εκείνον, με την οποία τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί· και σπεύσατε να μας απαντήσετε εγγράφως αμέσως για όλα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο αποστείλαμε τον ευλαβέστατο πρεσβύτερο Ιωάννη, ώστε να στηρίξει τη διάνοιά σας και να μην επιτρέψει να κλονιστείτε από κανέναν. Εγώ έκανα το χρέος μου, και με λόγια παρηγορώντας σας, και με συμβουλές ανορθώνοντάς σας, και παρέχοντας με αφθονία τα αναγκαία, ώστε σε τίποτε να μην υστερηθείτε. Εάν όμως δεν θελήσετε να με εισακούσετε, αλλά πεισθείτε σε αυτούς που σας εξαπατούν και σας αναπτερώνουν, εγώ δεν φέρω πλέον ευθύνη. Γνωρίζετε δε σε ποιον θα επιπέσει αυτή η κατάκριση και η ζημία. Για να μη συμβεί, λοιπόν, τίποτε τέτοιο, σας παρακαλώ να με ανεχθείτε, εμένα που σας αγαπώ σφόδρα. Και για όσα έχετε ανάγκη, είτε γράψτε μας είτε, αν θέλετε, στείλτε κάποιον σε εμάς, και δεν θα σας λείψει απολύτως τίποτε.

Έτσι και ο Παύλος, αφού δέχθηκε πολλά χτυπήματα, ρίχτηκε στη φυλακή και δέθηκε στο ξύλο, είχε μεν το σώμα πιο αδύναμο, καταπονημένο από τους πόνους, αλλά την ψυχή ισχυρή και ακμαία· και ήταν τόσο ισχυρός ο δεμένος, ώστε μόνο με τη φωνή του να συγκλονίσει τα θεμέλια της φυλακής, και να οδηγήσει τον ελεύθερο δεσμοφύλακα δέσμιο στα πόδια του, και να ανοίξει τις κλειδωμένες θύρες. Διόλου μικρή παρηγοριά, λοιπόν, μας έδωσε ο Παύλος με αυτό, ακόμη και πριν από την ανάσταση, το ότι δηλαδή γινόμαστε καλύτεροι και πιο συνετοί μέσα από τους πειρασμούς.

Διότι η προσευχή είναι χορηγός και της αναστάσεως των νεκρών και όλων ανεξαιρέτως των αγαθών· και δικαιολογημένα· διότι τη δύναμη που έχουν τα ύδατα στα δέντρα, αυτήν ακριβώς έχουν και οι προσευχές στον βίο των αγίων. Αρδεύοντας την ψυχή του ο Παύλος μέσα σε τούτη τη νύχτα, υπέμενε με ευχέρεια όλα τα δεινά, προσφέροντας τα νώτα του στα πλήγματα σαν ανδριάντας. Έτσι συντάραξε το δεσμωτήριο στη Μακεδονία· έτσι διέρρηξε τα δεσμά σαν λέοντας, μέσω των προσευχών· έτσι άρπαξε τον φύλακα του δεσμωτηρίου από την πλάνη· έτσι κατέλυσε την τυραννία των δαιμόνων. Και βεβαίως γνωρίζουμε και εκείνα τα οποία γράφει προς όλους τους ανθρώπους: «Να προσκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία, προσευχόμενοι συγχρόνως και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου με παρρησία, για να λαλήσω το μυστήριο του Ευαγγελίου».

Πού είναι τώρα οι πλούσιοι, πες μου; Ας διδαχθούν τη φιλοσοφία των φτωχών. Εκείνοι κοιμούνται, ενώ οι φτωχοί στο έδαφος δεν κοιμούνται, αλλά κάμπτουν τα γόνατα, μιμούμενοι τον Παύλο και τον Σίλα. Αλλά εκείνοι μεν έψαλλαν και έσεισαν το δεσμωτήριο, εσείς όμως ψάλλετε και στερεώσατε την πόλη που σειόταν.

Διότι εκείνοι, αν και καταπονούνταν από τα σιδερένια δεσμά των αλυσίδων, ούτε και έτσι παραμελούσαν την προσευχή, αλλά αφού έψαλαν τις ωδές της τρίτης ώρας, έπειτα έψαλλαν επιπλέον και το εφύμνιο των ψαλμών, διά του οποίου παρακαλούμε να ανανεωθεί μέσα μας το Πανάγιο Πνεύμα, το οποίο καταπέμφθηκε στους Αποστόλους κατά την τρίτη ώρα. Ο Θεός, όμως, επιβλέποντας επί της γης την έκανε να τρέμει, και έγινε μεγάλος σεισμός, όπως ακριβώς παλαιότερα όταν προσευχόταν ο Παύλος όντας στα δεσμά, και ακούστηκε ήχος ωσάν από τον ουρανό, και οι αλυσίδες έπεφταν, και οι έως τότε δέσμιοι ελευθερώνονταν, παραμένοντας αδιάλυτα δεμένοι μόνο με τον πόθο του Χριστού.