Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 16:27

Κατά τα μεσάνυχτα υμνούσαν τον Θεό, λέει, και τους άκουγαν με προσοχή οι δέσμιοι. Διότι αυτό φαινόταν να είναι ξένο και παράδοξο. Ξαφνικά δε έγινε μεγάλος σεισμός, ώστε να σαλευθούν τα θεμέλια του δεσμωτηρίου· και αμέσως άνοιξαν όλες οι θύρες, και λύθηκαν τα δεσμά όλων. Έγινε σεισμός, ώστε να αφυπνισθεί εκείνος, και οι θύρες άνοιξαν, ώστε να θαυμάσει το γεγονός. Αυτά οι δέσμιοι δεν τα έβλεπαν· διότι διαφορετικά θα είχαν διαφύγει όλοι. Όταν δε ξύπνησε ο δεσμοφύλακας και είδε ανοικτές τις θύρες της φυλακής, έσυρε το ξίφος του και επρόκειτο να θανατώσει τον εαυτό του, νομίζοντας ότι οι δέσμιοι είχαν δραπετεύσει.

Ο Θεός δεν αποστρέφεται κανέναν τόπο· ένα μόνο ζητά, διάνοια θερμή και ψυχή σώφρονα. Και για να κατανοήσεις ότι δεν υπάρχει οπωσδήποτε ανάγκη για συγκεκριμένη στάση του σώματος, ούτε για τόπους και χρόνους, αλλά για φρόνημα γενναίο και σε εγρήγορση, ο Παύλος, ενώ βρισκόταν ξαπλωμένος ανάσκελα στη φυλακή και δεν στεκόταν όρθιος (διότι δεν του το επέτρεπε το ξύλο, στο οποίο ήταν δεμένα τα πόδια του), επειδή προσευχήθηκε με προθυμία παραμένοντας ξαπλωμένος, συντάραξε το δεσμωτήριο, συγκλόνισε τα θεμέλια, δέσμευσε τον δεσμοφύλακα, και ύστερα από αυτά τον καθοδήγησε στην ιερή μυσταγωγία.

Διότι αυτό είναι το γνώρισμα του σοφού, να γνωρίζει το μέτρο, πόσο να παραδώσει στη φωτιά και πόσο να κρατήσει. Για να μην εξαπατηθούμε από τον Σατανά. Διότι δεν αγνοούμε τα σχέδιά του. Εκείνος, λοιπόν, που γνωρίζει καλά τα σχέδιά του, που έχει τόση εξουσία ώστε να του θέτει όρια και ως προς τον χρόνο και ως προς το μέτρο· ως προς τον χρόνο, με το να τον αρπάζει από τα χέρια του· ως προς το μέτρο, με το να παραδίδει έναν τέτοιο άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας. Επειδή, δηλαδή, το θηρίο είναι αχόρταγο και ποτέ δεν χορταίνει από τις δικές μας σάρκες, για να μην τον σκοτώσει ολοκληρωτικά, γι' αυτό λέει: «Για τον όλεθρο της σάρκας», ώστε να μην αγγίξει την ψυχή του. Αυτό ακριβώς λέει ο Θεός για τον Ιώβ: «Πήγαινε, πλήξε τη σάρκα του, αλλά την ψυχή του μην την αγγίξεις», και έτσι ο Θεός θέτει όρια στον διάβολο. Έτσι και ο δούλος του Θεού, μιμούμενος τον Δεσπότη με τη δύναμη του Θεού, του εκδίδει απόφαση, την οποία ο διάβολος δεν τόλμησε να υπερβεί. Διότι, αν την υπερέβαινε, θα είχε επικρατήσει απέναντι στον Παύλο· επειδή και τότε, όταν βρισκόταν στη φυλακή, κάτι τέτοιο θέλησε να κάνει ο διάβολος. Διότι, όταν η φυλακή σείστηκε, όταν τα δεσμά λύθηκαν, όταν ο δεσμοφύλακας ξύπνησε, πήρε μαχαίρι για να σκοτώσει τον εαυτό του, καθώς ο διάβολος τον εξωθούσε στο να αυτοκτονήσει.

Βλέπεις τις θύρες ανοιχτές, αλλά εγώ είμαι ευγνώμων δούλος· ανοιχτές είναι οι θύρες, αλλά παραμένω μέσα· έως ότου σε διασώσω, δεν εξέρχομαι. Γι' αυτό εισήλθα, ώστε, αφού σε λύσω από τα δεσμά, να σε απαλλάξω από τα αμαρτήματα. Εσύ έδεσες, εγώ λύνω. Μην κάνεις κανένα κακό στον εαυτό σου· διότι όλοι είμαστε εδώ. Τι λοιπόν; Ο λύκος στεκόταν θέλοντας να θανατώσει, ωθώντας το ξίφος εναντίον του δεσμοφύλακα· ο ποιμένας φώναξε· άκουσε ο λύκος και άφησε το πρόβατο.

Διότι, ιδού, και οι πληγές και το δεσμωτήριο και το ξύλο και η διαβίωση μαζί με τους δήμιους, και όμως αυτά αποτέλεσαν αιτία αγαθών και αφορμή ευδοκίμησης, όχι μόνο για τους ίδιους, ούτε μόνο για τους φυλακισμένους που βρίσκονταν στο δεσμωτήριο, αλλά και για τον ίδιο τον δεσμοφύλακα.

Διότι, αναφέρει, όταν ξύπνησε ο δεσμοφύλακας και είδε τις θύρες της φυλακής ανοιχτές, έσυρε το ξίφος του και επρόκειτο να αυτοκτονήσει, νομίζοντας ότι είχαν δραπετεύσει οι φυλακισμένοι. Πρόσεξέ μου εδώ τη φιλανθρωπία του Θεού, η οποία υπερβαίνει κάθε λόγο. Διότι για ποιον λόγο γίνονται όλα αυτά κατά τα μεσάνυχτα; Για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να οικονομηθεί το ζήτημα αθόρυβα και εν ησυχία, και για να εξασφαλίσουν τη σωτηρία του δεσμοφύλακα.

Διότι, όταν έγινε ο σεισμός και άνοιξαν οι θύρες, λύθηκαν τα δεσμά όλων όσων βρίσκονταν εκεί, και σε κανέναν από αυτούς δεν επιτράπηκε να δραπετεύσει. Παρατήρησε εδώ και μία άλλη σοφία του Θεού. Διότι όλα τα άλλα συνέβησαν, ο σεισμός, εννοώ, και το άνοιγμα των θυρών, για να μάθουν όλοι μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ποιοι ήταν εκείνοι που βρίσκονταν τότε στη φυλακή, και ότι δεν ήταν τυχαίοι άνθρωποι. Δεν επιτράπηκε όμως σε κανέναν να βγει έξω, ώστε να μη γίνει αυτό αφορμή κινδύνου για τον δεσμοφύλακα. Και ότι αυτό είναι αληθές, άκου πώς, όταν ο δεσμοφύλακας απλώς υποπτεύθηκε ότι συνέβη αυτό, και νόμισε ότι κάποιοι είχαν δραπετεύσει, περιφρόνησε και την ίδια του τη ζωή. Διότι, αφού τράβηξε το σπαθί του, λέει, επρόκειτο να σκοτώσει τον εαυτό του. Αλλά ο πάντοτε νήφων και άγρυπνος, ο μακάριος Παύλος, με τη φωνή του άρπαξε το αρνίο από τον φάρυγγα του θηρίου. Διότι φώναξε με μεγάλη φωνή, λέγοντας: «Μην κάνεις κανένα κακό στον εαυτό σου, γιατί όλοι είμαστε εδώ». Ω, υπερβολή ταπεινοφροσύνης! Δεν υπερηφανεύτηκε για όσα είχαν συμβεί, δεν στάθηκε υπεροπτικά απέναντι στον δεσμοφύλακα, ούτε καταδέχθηκε να πει κανέναν αλαζονικό λόγο, αλλά συγκατέλεξε τον εαυτό του μαζί με τους δεσμώτες, μαζί με τους δημίους, μαζί με τους κακούργους, λέγοντας: «Όλοι είμαστε εδώ». Είδες πώς συμπεριφέρεται με πολλή ταπεινοφροσύνη και δεν αποδίδει στον εαυτό του τίποτα περισσότερο από τους κακούργους που βρίσκονταν εκεί; Δες λοιπόν και τον δεσμοφύλακα, ο οποίος δεν τον πλησιάζει πλέον σαν να είναι ένας από τους άλλους.

Ομιλία που εκφωνήθηκε για τη Μεγάλη Εβδομάδα, στην οποία αναπτύσσεται διδασκαλία για ποιον λόγο ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα· και στο ρητό «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριον»· και στον δεσμοφύλακα των Πράξεων. Α'. Διανύσαμε τον πλου της νηστείας και, με τη χάρη του Θεού, φτάσαμε πλέον στο λιμάνι· αλλά ας μην εφησυχάζουμε επειδή φτάσαμε στο λιμάνι, αλλά αντιθέτως ας δείχνουμε μεγαλύτερο ζήλο, ακριβώς επειδή φθάσαμε στο τέλος. Διότι έτσι πράττουν και οι κυβερνήτες των πλοίων· όταν πρόκειται να οδηγήσουν στο στόμιο του λιμανιού ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο, γεμάτο από σιτηρά και εμπορεύματα στοιβαγμένα ψηλά, γεμίζουν με αγωνία και φόβο, μήπως, μετά τον διάπλουν των μεγάλων πελάγων, το πλοίο προσκρούσει σε κάποιον βράχο και βυθιστεί εκεί όλο το εμπόρευμα. Έτσι πρέπει κι εμείς να φοβόμαστε και να έχουμε αγωνία, μήπως φτάνοντας στο τέλος στερηθούμε την αμοιβή των κόπων μας. Γι' αυτό πρέπει να εντείνουμε την προσπάθειά μας. Έτσι κάνουν και οι δρομείς· όταν δουν τον εαυτό τους να πλησιάζει στα βραβεία, τότε εντείνουν περισσότερο τον δρόμο τους. Έτσι και οι αθλητές, μετά από αμέτρητα παλέματα και αμέτρητες νίκες, όταν πλησιάζουν προς τα στεφάνια της νίκης, τότε δραστηριοποιούνται περισσότερο και εντείνουν την προθυμία τους.

Η τέφρα των αγίων μαρτύρων απελαύνει τους πονηρούς δαίμονες. Γι' αυτό τα πράττουν όλα με εξουσία, όπως ακριβώς και ο Ηλίας· διότι βέβαια δεν έβλεπε το διάδημα και την εξωτερική μεγαλοπρέπεια του βασιλιά, αλλά έβλεπε την ψυχή του ντυμένη με κουρέλια, ακάθαρτη, ρυπαρή, και να βρίσκεται σε πιο άθλια κατάσταση από κάθε καταδικασμένο· και βλέποντάς τον να είναι αιχμάλωτος και δούλος των παθών, περιφρόνησε την εξουσία του. Διότι του φαινόταν ότι έβλεπε βασιλιά σαν σε θεατρική σκηνή, και όχι στην πραγματικότητα. Τι όφελος υπάρχει, άλλωστε, από την εξωτερική ευπορία, όταν μέσα υπάρχει τόση πενία; Και ποια είναι η βλάβη από την εξωτερική πενία, όταν μέσα είναι αποταμιευμένος τόσος πλούτος; Τέτοιο λιοντάρι ήταν και ο μακάριος Παύλος· διότι, όταν εισήλθε στο δεσμωτήριο και μόνο που φώναξε, συντάραξε όλα τα θεμέλια και κατέφαγε τα δεσμά, χωρίς να χρησιμοποιήσει δόντια, αλλά λόγια. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν πρέπει να τους ονομάζουμε μόνο λιοντάρια, αλλά πρέπει να τους αποκαλούμε και κάτι ανώτερο από τα λιοντάρια. Διότι το μεν λιοντάρι, πέφτοντας πολλές φορές σε δίχτυα, αιχμαλωτίζεται· οι άγιοι όμως, όταν δένονται με δεσμά, τότε γίνονται ισχυρότεροι· όπως ακριβώς έπραξε τότε στο δεσμωτήριο και αυτός ο μακάριος, ο οποίος έλυσε τους δεσμώτες, συγκλόνισε τους τοίχους, έδεσε τον δεσμοφύλακα και τον καθυπέταξε με τον λόγο της ευσέβειας.

Είδες τη φύση των δεσμών που καταλύει τα δεσμά; Όταν δε ξύπνησε ο δεσμοφύλακας και είδε ανοιγμένες τις θύρες της φυλακής, τράβηξε το ξίφος του και επρόκειτο να αυτοκτονήσει. Τι έκανε λοιπόν ο Παύλος; Φώναξε με μεγάλη φωνή λέγοντας: «Μην κάνεις κανένα κακό στον εαυτό σου, διότι όλοι είμαστε εδώ». Βλέπεις την έλλειψη κενοδοξίας, την ταπεινοφροσύνη και τη φιλοστοργία του; Δεν είπε ότι «Εξαιτίας μας έγιναν αυτά», αλλά μιλώντας σαν να ήταν ένας από τους φυλακισμένους, λέει: «Διότι όλοι είμαστε εδώ». Επειδή, αν είχε σιωπήσει και δεν είχε συγκρατήσει με τη δυνατή του φωνή τα χέρια εκείνου, θα είχε μπήξει το ξίφος στον λαιμό του. Φώναξε δε δυνατά, επειδή είχε ριχτεί στην εσώτερη φυλακή: «Εναντίον του εαυτού σου το έκανες αυτό», λέει, «με το να κλείσεις πιο μέσα εκείνους που επρόκειτο να σε ελευθερώσουν από τον κίνδυνο». Είδες τη φιλανθρωπία και το κηδεμονικό ενδιαφέρον του Παύλου; Προτίμησε να είναι δεμένος και να κινδυνεύει ο ίδιος, παρά να αδιαφορήσει και να τον αφήσει να χαθεί.

Διότι, όταν έβγαλε εκείνο το πονηρό δαιμόνιο, πενήντα χιλιάδες άνδρες μάγοι, αφού συγκεντρώθηκαν, έκαιγαν τα βιβλία της μαγείας και μεταστρέφονταν προς την αλήθεια. Και όπως ακριβώς σε καιρό πολέμου, όταν πέσει ένας πύργος ή όταν κατακρημνιστεί ένας τύραννος, όλοι όσοι ήταν μαζί του πετούν τα όπλα τους και προστρέχουν στον στρατηγό, έτσι ακριβώς συνέβη και τότε· διότι, αφού εκδιώχθηκε το δαιμόνιο, όλοι, νιώθοντας πολιορκημένοι, πέταξαν τα βιβλία τους, ή μάλλον τα κατέστρεψαν, και έτρεχαν στα πόδια του Παύλου. Αυτός δε, παρατασσόμενος απέναντι στην οικουμένη ωσάν σε ένα ενιαίο στρατόπεδο, δεν στεκόταν πουθενά, αλλά σαν να ήταν φτερωτός τα έκανε όλα· και τη μια φορά θεράπευε κάποιον χωλό, την άλλη ανέστηνε κάποιον νεκρό, και την άλλη τύφλωνε κάποιον άλλον, τον μάγο εννοώ· και ούτε όταν κλεινόταν στη φυλακή ησύχαζε, αλλά και εκεί μετέστρεφε τον δεσμοφύλακα προς το μέρος του, επιτελώντας αυτή την ωραία αιχμαλωσία. Θαυμάζεται ο Δαβίδ επειδή κατέρριψε τον Γολιάθ με έναν μόνο λίθο· αν όμως εξετάσει κανείς τα κατορθώματα του Παύλου, εκείνο φαντάζει έργο μικρού παιδιού· και όση είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν βοσκό και σε έναν στρατηγό, τόση είναι και η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και σε εκείνον. Διότι αυτός δεν κατέρριψε τον νοητό Γολιάθ ρίχνοντας λίθο, αλλά μόνο με τον λόγο του διέλυσε ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου.

Εγώ θα ευχόμουν, όχι μόνο εσύ, αλλά και όλοι οι παρόντες να γίνουν αυτό ακριβώς που είμαι εγώ. Πολλά, λοιπόν, και παντού είναι τα σημεία των θαυμάτων του Παύλου, αλλά δεν είναι τόσο ποθητά όσο τα στίγματά του· και δεν με ευφραίνει τόσο μέσα στις Γραφές όταν θαυματουργεί, όσο όταν κακοπαθεί, μαστιγώνεται, σύρεται, λιθοβολείται. Διότι «αφού τον λιθοβόλησαν», λέει, «τον έσυραν έξω από την πόλη»· και πάλι, «αφού τον έδειραν και του κατέφεραν πολλά χτυπήματα, τον έριξαν στη φυλακή». Πόσο καύχημα, πόση ευφροσύνη, πόση τιμή, πόση λαμπρότητα είναι να γνωρίζει κανείς ότι δέθηκε για τον Χριστό! Αλλά δες το θαυμαστό: «Και σείστηκε», λέει, «το δεσμωτήριο» ενώ ο Παύλος ήταν δεμένος, «και λύθηκαν τα δεσμά όλων». Είδες φύση δεσμών που να λύνει τα δεσμά; Όταν δε ξύπνησε ο δεσμοφύλακας και είδε ανοιγμένες τις θύρες της φυλακής, τράβηξε το μαχαίρι και επρόκειτο να αυτοκτονήσει. Τι έκανε, λοιπόν, ο Παύλος; Φώναξε με δυνατή φωνή, λέγοντας: «Μην κάνεις κανένα κακό στον εαυτό σου· γιατί όλοι είμαστε εδώ». Βλέπεις την έλλειψη κενοδοξίας του, την απουσία αλαζονείας και τη φιλοστοργία του; Δεν είπε ότι «εξαιτίας μας έγιναν αυτά», αλλά μίλησε σαν να ήταν ένας από τους φυλακισμένους, λέγοντας: «Γιατί όλοι είμαστε εδώ». Διότι, αν είχε σιωπήσει και δεν είχε συγκρατήσει τα χέρια εκείνου με τη δυνατή του φωνή, θα είχε ωθήσει το ξίφος στον λαιμό του. Και φώναξε δυνατά, επειδή είχε ριχτεί στην εσώτερη φυλακή.

Αλλά όμως, και μέσα στις ίδιες τις φυλακές διαμένοντας, δεν απομακρύνονταν από την οικονομία που τους είχε ανατεθεί· αλλά ο μακάριος Παύλος, ακόμη και όταν βρισκόταν στο δεσμωτήριο, μαστιγωμένος, περιρρεόμενος από αίμα, δεμένος στο ξύλο και πάσχοντας τόσα πολλά, μυσταγωγούσε μέσα στη φυλακή, βάπτιζε τον δεσμοφύλακα και έπραττε όλα όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά και τα παρόμοια, όπως ακριβώς παρακάλεσα την αγάπη σας, να στέκεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, ανεξαπάτητοι, προσμένοντας την ελπίδα του Θεού και τη συμμαχία από Εκείνον, με την οποία τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί· και σπεύσατε να μας απαντήσετε εγγράφως αμέσως για όλα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο αποστείλαμε τον ευλαβέστατο πρεσβύτερο Ιωάννη, ώστε να στηρίξει τη διάνοιά σας και να μην επιτρέψει να κλονιστείτε από κανέναν. Εγώ έκανα το χρέος μου, και με λόγια παρηγορώντας σας, και με συμβουλές ανορθώνοντάς σας, και παρέχοντας με αφθονία τα αναγκαία, ώστε σε τίποτε να μην υστερηθείτε. Εάν όμως δεν θελήσετε να με εισακούσετε, αλλά πεισθείτε σε αυτούς που σας εξαπατούν και σας αναπτερώνουν, εγώ δεν φέρω πλέον ευθύνη. Γνωρίζετε δε σε ποιον θα επιπέσει αυτή η κατάκριση και η ζημία. Για να μη συμβεί, λοιπόν, τίποτε τέτοιο, σας παρακαλώ να με ανεχθείτε, εμένα που σας αγαπώ σφόδρα. Και για όσα έχετε ανάγκη, είτε γράψτε μας είτε, αν θέλετε, στείλτε κάποιον σε εμάς, και δεν θα σας λείψει απολύτως τίποτε.

Έτσι και ο Παύλος, αφού δέχθηκε πολλά χτυπήματα, ρίχτηκε στη φυλακή και δέθηκε στο ξύλο, είχε μεν το σώμα πιο αδύναμο, καταπονημένο από τους πόνους, αλλά την ψυχή ισχυρή και ακμαία· και ήταν τόσο ισχυρός ο δεμένος, ώστε μόνο με τη φωνή του να συγκλονίσει τα θεμέλια της φυλακής, και να οδηγήσει τον ελεύθερο δεσμοφύλακα δέσμιο στα πόδια του, και να ανοίξει τις κλειδωμένες θύρες. Διόλου μικρή παρηγοριά, λοιπόν, μας έδωσε ο Παύλος με αυτό, ακόμη και πριν από την ανάσταση, το ότι δηλαδή γινόμαστε καλύτεροι και πιο συνετοί μέσα από τους πειρασμούς.

Διότι η προσευχή είναι χορηγός και της αναστάσεως των νεκρών και όλων ανεξαιρέτως των αγαθών· και δικαιολογημένα· διότι τη δύναμη που έχουν τα ύδατα στα δέντρα, αυτήν ακριβώς έχουν και οι προσευχές στον βίο των αγίων. Αρδεύοντας την ψυχή του ο Παύλος μέσα σε τούτη τη νύχτα, υπέμενε με ευχέρεια όλα τα δεινά, προσφέροντας τα νώτα του στα πλήγματα σαν ανδριάντας. Έτσι συντάραξε το δεσμωτήριο στη Μακεδονία· έτσι διέρρηξε τα δεσμά σαν λέοντας, μέσω των προσευχών· έτσι άρπαξε τον φύλακα του δεσμωτηρίου από την πλάνη· έτσι κατέλυσε την τυραννία των δαιμόνων. Και βεβαίως γνωρίζουμε και εκείνα τα οποία γράφει προς όλους τους ανθρώπους: «Να προσκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία, προσευχόμενοι συγχρόνως και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου με παρρησία, για να λαλήσω το μυστήριο του Ευαγγελίου».