Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 16:30

Και αφού τους έβγαλε έξω, είπε: Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ; Εκείνοι δε είπαν: Πίστεψε στον Κύριο Ιησού, και θα σωθείς εσύ και ο οίκος σου. Και του κήρυξαν τον λόγο του Κυρίου, καθώς και σε όλους όσους βρίσκονταν στο σπίτι του. Και αφού τους παρέλαβε εκείνη την ώρα της νύχτας, τους έπλυνε από τις πληγές, και βαπτίστηκε αμέσως ο ίδιος και όλοι οι δικοί του.

Ο Παύλος όμως φώναξε με δυνατή φωνή, λέγοντας: «Μην κάνεις κανένα κακό στον εαυτό σου, διότι όλοι είμαστε εδώ». Εκείνος θαύμασε περισσότερο τη φιλανθρωπία του Παύλου· έμεινε έκπληκτος με την ανδρεία του, επειδή, αν και μπορούσε να διαφύγει, δεν έφυγε, και επειδή τον εμπόδισε από τη σφαγή. Αφού ζήτησε φώτα, όρμησε μέσα και, όντας έντρομος, προσέπεσε στον Παύλο και στον Σίλα, και αφού τους οδήγησε έξω, είπε: «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;». Είδες πώς τον κατέκτησε το θαύμα; Εκείνοι αποκρίθηκαν: «Πίστεψε στον Κύριο Ιησού Χριστό, και θα σωθείς εσύ και ο οίκος σου». Και του κήρυξαν τον λόγο του Κυρίου, καθώς και σε όλους όσοι βρίσκονταν στην οικία του. Με το να του μιλήσουν αμέσως, επέδειξαν τη φιλανθρωπία τους απέναντί του.

Γι' αυτό και, αφού ζήτησε φώτα, όρμησε μέσα, λέει, και προσέπεσε στον Παύλο και τον Σίλα. Στα πόδια του δεσμώτη προσπίπτει ο φύλακας. Και τους βγάζει έξω και λέει: «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;» Διότι, τι είπαν; Πρόσεξέ τον ότι δεν δείχνει την αφοσίωσή του απλώς επειδή διασώθηκε η ζωή του, αλλά επειδή εξεπλάγη από τη δύναμή τους.

β'. Είδες τι συνέβη εκεί και τι εδώ; Εκεί μία δούλη απαλλάχθηκε από το πνεύμα, και τους έβαλαν στη φυλακή επειδή την ελευθέρωσαν από τον δαίμονα· εδώ απλώς φάνηκαν οι πόρτες ανοιχτές, και άνοιξε τις πόρτες της καρδιάς του, έλυσε τα διπλά δεσμά, άναψε εκείνο το φως· διότι το φως έλαμπε μέσα στην καρδιά του. Και όρμησε μέσα και έπεσε στα πόδια τους, και δεν ρωτά: «Πώς έγινε αυτό; Τι συνέβη;», αλλά αμέσως λέει: «Τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;». Τι απαντά λοιπόν ο Παύλος; «Πίστεψε στον Κύριο Ιησού Χριστό και θα σωθείς», λέει, «εσύ και ο οίκος σου». Προπάντων αυτό προσελκύει τους ανθρώπους, το ότι θα σωθεί και ο οίκος τους. Και κήρυξαν τον λόγο σε αυτόν και σε όλους όσοι βρίσκονταν στο σπίτι του. Τους έπλυνε, και πλύθηκε και ο ίδιος· εκείνους τους έπλυνε από τις πληγές, ενώ αυτός πλύθηκε από τις αμαρτίες· τους έθρεψε, και τράφηκε. Και αγαλλιούσε, αναφέρει· αν και δεν υπήρχε τίποτα άλλο, παρά μόνο λόγια και αγαθές ελπίδες. Αυτό ήταν απόδειξη ότι είχε πιστέψει, ότι έλαβε άφεση για όλα. Τι χειρότερο υπάρχει από έναν δεσμοφύλακα; Τι πιο σκληρό; Τι πιο άγριο; Και όμως, τους υποδέχτηκε με πολλή τιμή. Δεν χάρηκε απλώς επειδή σώθηκε, αλλά επειδή πίστεψε στον Θεό.

Ο Θεός δεν αποστρέφεται κανέναν τόπο· ένα μόνο ζητά, διάνοια θερμή και ψυχή σώφρονα. Και για να κατανοήσεις ότι δεν υπάρχει οπωσδήποτε ανάγκη για συγκεκριμένη στάση του σώματος, ούτε για τόπους και χρόνους, αλλά για φρόνημα γενναίο και σε εγρήγορση, ο Παύλος, ενώ βρισκόταν ξαπλωμένος ανάσκελα στη φυλακή και δεν στεκόταν όρθιος (διότι δεν του το επέτρεπε το ξύλο, στο οποίο ήταν δεμένα τα πόδια του), επειδή προσευχήθηκε με προθυμία παραμένοντας ξαπλωμένος, συντάραξε το δεσμωτήριο, συγκλόνισε τα θεμέλια, δέσμευσε τον δεσμοφύλακα, και ύστερα από αυτά τον καθοδήγησε στην ιερή μυσταγωγία.

Λύθηκαν εκείνοι που ήταν δεμένοι μαζί τους, και όμως κοιμούνταν· εδώ όμως, αντί γι' αυτό, συνέβη κάτι άλλο: κάηκαν εκείνοι που τους έριξαν μέσα. Αλλά, αυτό που ήθελα να πω, τους είδε λυμένους, και ο βασιλιάς προσέπεσε ενώπιόν τους· τους άκουσε να υμνούν, και είδε τέσσερις να περπατούν, και τους κάλεσε. Όπως ακριβώς λοιπόν ο Παύλος δεν βγήκε, παρόλο που μπορούσε, έως ότου εκείνος που τον έριξε μέσα τον κάλεσε και τον έβγαλε έξω, έτσι ούτε οι τρεις παίδες βγήκαν, έως ότου εκείνος που τους έριξε μέσα τους διέταξε να βγουν. Τι διδασκόμαστε από αυτό; Να μη βιαζόμαστε στις δοκιμασίες, ούτε να ανυπομονούμε στις θλίψεις, αλλά ούτε πάλι, όταν μας ελευθερώνουν, να παραμένουμε μέσα. Αλλά ο μεν προσέπεσε· διότι μπορούσε να εισέλθει εκεί όπου βρίσκονταν οι άγιοι· ο δε, αφού ήρθε στη θύρα, στάθηκε· διότι δεν τολμούσε να προχωρήσει στο εσωτερικό δεσμωτήριο, το οποίο τους είχε κατασκευάσει μέσω της φωτιάς. Και παρατήρησε τα λόγια. Ο ένας λέει: «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;», ενώ ο άλλος, αν και όχι με τόση ταπεινοφροσύνη, εξέφερε μια φωνή όχι λιγότερο γλυκιά: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του Θεού του υψίστου, βγείτε και ελάτε». Μεγάλη τιμή: «Οι δούλοι του Θεού του υψίστου, βγείτε και ελάτε». Πώς να βγουν, ω βασιλιά; Δεμένους τους έριξες στη φωτιά, και τόσον χρόνο παρέμειναν στη φωτιά;

Διότι, αφού πήρε θάρρος και ζήτησε φώτα, μπήκε ορμητικά μέσα και, όντας έντρομος, έπεσε στα πόδια του Παύλου και του Σίλα· και αφού τους οδήγησε έξω, είπε: Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ; Είδατε πώς σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό όλα συνεργούν προς το αγαθό; Είδατε την πλεκτάνη του διαβόλου, πώς διαλύθηκε; Πώς ακυρώθηκαν τα τεχνάσματά του;

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε, Γνωρίζουμε δε ότι σε όσους αγαπούν τον Θεό τα πάντα συνεργούν προς το αγαθό. Αλλά ας δούμε τη ζέουσα ψυχή αυτών των αγίων. Όταν λοιπόν άκουσαν τον δεσμοφύλακα να λέει, Τι πρέπει να κάνω, για να σωθώ; άραγε καθυστέρησαν; άραγε το ανέβαλαν; άραγε επέδειξαν αμέλεια ως προς την κατήχηση;

Ομιλία που εκφωνήθηκε για τη Μεγάλη Εβδομάδα, στην οποία αναπτύσσεται διδασκαλία για ποιον λόγο ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα· και στο ρητό «Αίνει, η ψυχή μου, τον Κύριον»· και στον δεσμοφύλακα των Πράξεων. Α'. Διανύσαμε τον πλου της νηστείας και, με τη χάρη του Θεού, φτάσαμε πλέον στο λιμάνι· αλλά ας μην εφησυχάζουμε επειδή φτάσαμε στο λιμάνι, αλλά αντιθέτως ας δείχνουμε μεγαλύτερο ζήλο, ακριβώς επειδή φθάσαμε στο τέλος. Διότι έτσι πράττουν και οι κυβερνήτες των πλοίων· όταν πρόκειται να οδηγήσουν στο στόμιο του λιμανιού ένα μεγάλο εμπορικό πλοίο, γεμάτο από σιτηρά και εμπορεύματα στοιβαγμένα ψηλά, γεμίζουν με αγωνία και φόβο, μήπως, μετά τον διάπλουν των μεγάλων πελάγων, το πλοίο προσκρούσει σε κάποιον βράχο και βυθιστεί εκεί όλο το εμπόρευμα. Έτσι πρέπει κι εμείς να φοβόμαστε και να έχουμε αγωνία, μήπως φτάνοντας στο τέλος στερηθούμε την αμοιβή των κόπων μας. Γι' αυτό πρέπει να εντείνουμε την προσπάθειά μας. Έτσι κάνουν και οι δρομείς· όταν δουν τον εαυτό τους να πλησιάζει στα βραβεία, τότε εντείνουν περισσότερο τον δρόμο τους. Έτσι και οι αθλητές, μετά από αμέτρητα παλέματα και αμέτρητες νίκες, όταν πλησιάζουν προς τα στεφάνια της νίκης, τότε δραστηριοποιούνται περισσότερο και εντείνουν την προθυμία τους.

«Διότι όλοι είμαστε εδώ», λέει. Δες την ταπεινοφροσύνη. Δεν είπε: «Εγώ τα έκανα αυτά τα παράδοξα», αλλά τι; «Διότι όλοι είμαστε εδώ». Ο Παύλος συγκατέλεξε τον εαυτό του ανάμεσα στους φυλακισμένους. Βλέποντάς το δε εκείνος, θαύμασε το γεγονός, εξεπλάγη με το θαύμα, ευχαρίστησε τον Θεό. Ο δεσμοφύλακας ήταν όντως άξιος μεγάλης φροντίδας και φιλανθρωπίας· δεν θεώρησε ότι τα όσα συνέβησαν ήταν έργο μαγείας. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν θεώρησε πως τα όσα συνέβαιναν ήταν μαγεία; Τους άκουσε να υμνούν τον Θεό· και ο μάγος ποτέ δεν υμνεί τον Θεό. Πολλούς μάγους είχε δεχθεί, επειδή ήταν δεσμοφύλακας· αλλά ποτέ κανένας από εκείνους δεν επέδειξε τέτοιο έργο, δεν έλυσε δεσμά, δεν επέδειξε τέτοια φροντίδα. Διότι ο Παύλος προτίμησε να παραμείνει δεμένος, και να μην διαφύγει, ώστε να απαλλάξει εκείνον από τον θάνατο. Διότι όρμησε μέσα, έχοντας στα χέρια του ξίφος και λαμπάδα· και επειδή ο διάβολος ήθελε μέσω της αυτοκτονίας να τον αρπάξει πριν από τη μετάνοια, ο Παύλος με πιο δυνατή φωνή κέρδισε γρηγορότερα τη σωτηρία της ψυχής του. Διότι δεν φώναξε απλώς, αλλά με μεγάλη φωνή, λέγοντας: «Όλοι είμαστε εδώ». Θαύμασε τη φροντίδα ο δεσμοφύλακας, έπεσε στα πόδια του δεμένου αυτός που ήταν ελεύθερος, και τι λέει; «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;». Εσύ τους έδεσες, και εσύ βρίσκεσαι σε αδιέξοδο; Εσύ τους ασφάλισες στο ξύλο, και εσύ αναζητάς τρόπο μετάνοιας και σωτηρίας; Είδες θέρμη; Είδες προθυμία;

«Μεγάλος είναι αυτός ο άνδρας», λέγει, «ξεπερνά την ανθρώπινη φύση. Είδα το θαύμα του, θαύμασα τη φιλανθρωπία του. Αφού υπέφερε από εμένα αμέτρητα δεινά, βρισκόμενος στην πιο δεινή θέση, παίρνοντας στα χέρια του εμένα που τον είχα δέσει, ενώ είχε τη δυνατότητα να με θανατώσει, όχι μόνο δεν έκανε τίποτα, αλλά με εμπόδισε ακόμη και όταν ήμουν έτοιμος να σφάξω τον εαυτό μου και να καρφώσω το ξίφος στον λαιμό μου». Δικαιολογημένα λέγει: «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;». Διότι στην περίπτωση των αποστόλων δεν προσείλκυσαν τους πιστούς μόνο τα θαύματα, αλλά, πριν από τα θαύματα, τους προσείλκυσε ο βίος τους. Γι' αυτό λέγει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς». Είδες τη θέρμη του δεσμοφύλακα;

Η τέφρα των αγίων μαρτύρων απελαύνει τους πονηρούς δαίμονες. Γι' αυτό τα πράττουν όλα με εξουσία, όπως ακριβώς και ο Ηλίας· διότι βέβαια δεν έβλεπε το διάδημα και την εξωτερική μεγαλοπρέπεια του βασιλιά, αλλά έβλεπε την ψυχή του ντυμένη με κουρέλια, ακάθαρτη, ρυπαρή, και να βρίσκεται σε πιο άθλια κατάσταση από κάθε καταδικασμένο· και βλέποντάς τον να είναι αιχμάλωτος και δούλος των παθών, περιφρόνησε την εξουσία του. Διότι του φαινόταν ότι έβλεπε βασιλιά σαν σε θεατρική σκηνή, και όχι στην πραγματικότητα. Τι όφελος υπάρχει, άλλωστε, από την εξωτερική ευπορία, όταν μέσα υπάρχει τόση πενία; Και ποια είναι η βλάβη από την εξωτερική πενία, όταν μέσα είναι αποταμιευμένος τόσος πλούτος; Τέτοιο λιοντάρι ήταν και ο μακάριος Παύλος· διότι, όταν εισήλθε στο δεσμωτήριο και μόνο που φώναξε, συντάραξε όλα τα θεμέλια και κατέφαγε τα δεσμά, χωρίς να χρησιμοποιήσει δόντια, αλλά λόγια. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν πρέπει να τους ονομάζουμε μόνο λιοντάρια, αλλά πρέπει να τους αποκαλούμε και κάτι ανώτερο από τα λιοντάρια. Διότι το μεν λιοντάρι, πέφτοντας πολλές φορές σε δίχτυα, αιχμαλωτίζεται· οι άγιοι όμως, όταν δένονται με δεσμά, τότε γίνονται ισχυρότεροι· όπως ακριβώς έπραξε τότε στο δεσμωτήριο και αυτός ο μακάριος, ο οποίος έλυσε τους δεσμώτες, συγκλόνισε τους τοίχους, έδεσε τον δεσμοφύλακα και τον καθυπέταξε με τον λόγο της ευσέβειας.

Διότι, όταν έβγαλε εκείνο το πονηρό δαιμόνιο, πενήντα χιλιάδες άνδρες μάγοι, αφού συγκεντρώθηκαν, έκαιγαν τα βιβλία της μαγείας και μεταστρέφονταν προς την αλήθεια. Και όπως ακριβώς σε καιρό πολέμου, όταν πέσει ένας πύργος ή όταν κατακρημνιστεί ένας τύραννος, όλοι όσοι ήταν μαζί του πετούν τα όπλα τους και προστρέχουν στον στρατηγό, έτσι ακριβώς συνέβη και τότε· διότι, αφού εκδιώχθηκε το δαιμόνιο, όλοι, νιώθοντας πολιορκημένοι, πέταξαν τα βιβλία τους, ή μάλλον τα κατέστρεψαν, και έτρεχαν στα πόδια του Παύλου. Αυτός δε, παρατασσόμενος απέναντι στην οικουμένη ωσάν σε ένα ενιαίο στρατόπεδο, δεν στεκόταν πουθενά, αλλά σαν να ήταν φτερωτός τα έκανε όλα· και τη μια φορά θεράπευε κάποιον χωλό, την άλλη ανέστηνε κάποιον νεκρό, και την άλλη τύφλωνε κάποιον άλλον, τον μάγο εννοώ· και ούτε όταν κλεινόταν στη φυλακή ησύχαζε, αλλά και εκεί μετέστρεφε τον δεσμοφύλακα προς το μέρος του, επιτελώντας αυτή την ωραία αιχμαλωσία. Θαυμάζεται ο Δαβίδ επειδή κατέρριψε τον Γολιάθ με έναν μόνο λίθο· αν όμως εξετάσει κανείς τα κατορθώματα του Παύλου, εκείνο φαντάζει έργο μικρού παιδιού· και όση είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν βοσκό και σε έναν στρατηγό, τόση είναι και η διαφορά ανάμεσα σε αυτόν και σε εκείνον. Διότι αυτός δεν κατέρριψε τον νοητό Γολιάθ ρίχνοντας λίθο, αλλά μόνο με τον λόγο του διέλυσε ολόκληρη τη φάλαγγα του διαβόλου.

Αλλά όμως, και μέσα στις ίδιες τις φυλακές διαμένοντας, δεν απομακρύνονταν από την οικονομία που τους είχε ανατεθεί· αλλά ο μακάριος Παύλος, ακόμη και όταν βρισκόταν στο δεσμωτήριο, μαστιγωμένος, περιρρεόμενος από αίμα, δεμένος στο ξύλο και πάσχοντας τόσα πολλά, μυσταγωγούσε μέσα στη φυλακή, βάπτιζε τον δεσμοφύλακα και έπραττε όλα όσα εξαρτώνταν από τον ίδιο. Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά και τα παρόμοια, όπως ακριβώς παρακάλεσα την αγάπη σας, να στέκεστε εδραίοι, αμετακίνητοι, ανεξαπάτητοι, προσμένοντας την ελπίδα του Θεού και τη συμμαχία από Εκείνον, με την οποία τίποτε δεν μπορεί να συγκριθεί· και σπεύσατε να μας απαντήσετε εγγράφως αμέσως για όλα. Διότι γι' αυτόν τον λόγο αποστείλαμε τον ευλαβέστατο πρεσβύτερο Ιωάννη, ώστε να στηρίξει τη διάνοιά σας και να μην επιτρέψει να κλονιστείτε από κανέναν. Εγώ έκανα το χρέος μου, και με λόγια παρηγορώντας σας, και με συμβουλές ανορθώνοντάς σας, και παρέχοντας με αφθονία τα αναγκαία, ώστε σε τίποτε να μην υστερηθείτε. Εάν όμως δεν θελήσετε να με εισακούσετε, αλλά πεισθείτε σε αυτούς που σας εξαπατούν και σας αναπτερώνουν, εγώ δεν φέρω πλέον ευθύνη. Γνωρίζετε δε σε ποιον θα επιπέσει αυτή η κατάκριση και η ζημία. Για να μη συμβεί, λοιπόν, τίποτε τέτοιο, σας παρακαλώ να με ανεχθείτε, εμένα που σας αγαπώ σφόδρα. Και για όσα έχετε ανάγκη, είτε γράψτε μας είτε, αν θέλετε, στείλτε κάποιον σε εμάς, και δεν θα σας λείψει απολύτως τίποτε.

Διότι η προσευχή είναι χορηγός και της αναστάσεως των νεκρών και όλων ανεξαιρέτως των αγαθών· και δικαιολογημένα· διότι τη δύναμη που έχουν τα ύδατα στα δέντρα, αυτήν ακριβώς έχουν και οι προσευχές στον βίο των αγίων. Αρδεύοντας την ψυχή του ο Παύλος μέσα σε τούτη τη νύχτα, υπέμενε με ευχέρεια όλα τα δεινά, προσφέροντας τα νώτα του στα πλήγματα σαν ανδριάντας. Έτσι συντάραξε το δεσμωτήριο στη Μακεδονία· έτσι διέρρηξε τα δεσμά σαν λέοντας, μέσω των προσευχών· έτσι άρπαξε τον φύλακα του δεσμωτηρίου από την πλάνη· έτσι κατέλυσε την τυραννία των δαιμόνων. Και βεβαίως γνωρίζουμε και εκείνα τα οποία γράφει προς όλους τους ανθρώπους: «Να προσκαρτερείτε στην προσευχή, αγρυπνώντας σε αυτήν με ευχαριστία, προσευχόμενοι συγχρόνως και για εμένα, ώστε να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου με παρρησία, για να λαλήσω το μυστήριο του Ευαγγελίου».