Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 17:21

Διότι, πώς θα εισέλθει η έννοια του Θεού σε μια ψυχή που ασφυκτιά από τους διαλογισμούς οι οποίοι την έχουν ήδη κατακυριεύσει; Το γνώριζε άλλωστε και ο Φαραώ ότι είναι ίδιον εκείνου που διαθέτει σχόλη να αναζητεί τον Θεό, και για τον λόγο αυτόν ονειδίζει τον Ισραήλ λέγοντας: «Αργοσχολείτε, είστε αργόσχολοι, και λέτε: Θα προσευχηθούμε στον Κύριο τον Θεό μας». Αυτή λοιπόν η σχόλη είναι αγαθή και ωφέλιμη για εκείνον που μένει απερίσπαστος, διότι δημιουργεί την απαραίτητη ησυχία για την πρόσληψη των σωτήριων διδαγμάτων. Πονηρή, αντίθετα, είναι η σχόλη των Αθηναίων, οι οποίοι δεν αφιέρωναν τον χρόνο τους σε τίποτα άλλο παρά στο να λένε και να ακούνε κάτι καινοφανές· την οποία μάλιστα και σήμερα μιμούνται κάποιοι, καταχρώμενοι τη σχόλη του βίου τους για την ανεύρεση πάντοτε κάποιου νεότερου δόγματος. Η τέτοιου είδους σχόλη είναι προσφιλής στα ακάθαρτα και πονηρά πνεύματα. Διότι «όταν εξέλθει», αναφέρει, «το ακάθαρτο πνεύμα από τον άνθρωπο, λέει: Θα πορευθώ στον τόπο από όπου εξήλθα».

Αλλά τι δεν θα μπορούσαν να πουν εκείνοι που δεν ασχολούνται με τίποτε άλλο παρά με το να λένε και να ακούνε κάτι νεότερο; Ας καταλέγονται λοιπόν μαζί με τους Στωικούς και τους Επικουρείους οι υπολογιστές της ασέβειας. Διότι, πώς θα μπορούσε να γίνει υπαρίθμηση των ευτελέστερων πραγμάτων προς τα πολύτιμα; Ο χάλκινος οβολός πώς θα υπαριθμηθεί με τον χρυσό στατήρα; Επειδή δεν λέμε, ισχυρίζεται, ότι κατέχουμε δύο νομίσματα, αλλά ένα και ένα. Ποιο λοιπόν από αυτά τα δύο υπαριθμείται στο άλλο; Διότι το καθένα τους εκφωνείται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο.

ΙΒ΄. Υπήρξε καιρός που τα δικά μας πράγματα άκμαζαν και βρίσκονταν σε καλή κατάσταση, τότε που αυτό το περιττό, στομφώδες και περίτεχνο είδος θεολογίας δεν είχε καν πρόσβαση στις θείες αυλές, αλλά το να λέει και να ακούει κανείς κάτι καινοφανές και περίεργο για τον Θεό θεωρούνταν το ίδιο με το να παίζει με πεσσούς που ξεγελούν την όραση με την ταχύτητα της μετακίνησής τους, ή με το να χορεύει χλευαστικά μπροστά στους θεατές με κάθε λογής θηλυπρεπή λυγίσματα· αντιθέτως, η απλότητα και η αρχοντιά του λόγου θεωρούνταν ευσέβεια. Από τότε όμως που οι Σέξτοι, οι Πύρρωνες και η γλώσσα της αντιλογίας, σαν κάποια φοβερή και κακοήθης ασθένεια, εισέβαλαν και διέφθειραν τις Εκκλησίες μας, η φλυαρία θεωρήθηκε παιδεία, και, όπως αναφέρει το βιβλίο των Πράξεων για τους Αθηναίους, δεν βρίσκουμε χρόνο για τίποτε άλλο, παρά μόνο για να λέμε και να ακούμε κάτι καινούργιο. Ω, ποιος Ιερεμίας θα θρηνήσει για τη δική μας σύγχυση και σκοτοδίνη, αυτός που μόνος γνωρίζει να πλάθει θρήνους ισάξιους με τις συμφορές!

Γιατί λοιπόν θυμήθηκα το ανάγνωσμα; Διότι και τώρα υπάρχουν κάποιοι όμοιοι με εκείνους τους Αθηναίους, οι οποίοι με τίποτε άλλο δεν ασχολούνται παρά με το να λένε και να ακούνε κάτι το καινούργιο, κάποιοι χθεσινοί και προχθεσινοί, οι οποίοι προέρχονται από ταπεινά χειρωνακτικά επαγγέλματα, αυτοσχέδιοι δογματιστές της θεολογίας, ίσως κάποιοι υπηρέτες και μαστιγωμένοι, και δραπέτες από δουλικές εργασίες, οι οποίοι με σοβαροφάνεια μας φιλοσοφούν περί των ακατάληπτων. Δεν αγνοείτε, βεβαίως, ποιους αφορά ο λόγος. Διότι τα πάντα μέσα στην πόλη έχουν γεμίσει από τέτοιους ανθρώπους, τα στενά, οι αγορές, οι πλατείες, τα σταυροδρόμια· οι πωλητές των ενδυμάτων, όσοι κάθονται στους πάγκους των συναλλαγών, εκείνοι που μας πωλούν τα τρόφιμα. Εάν ρωτήσεις για τους οβολούς, εκείνος σου φιλοσοφεί περί γεννητού και αγεννήτου· και αν ρωτήσεις για την τιμή του ψωμιού, απαντά: «Μεγαλύτερος είναι ο Πατέρας, και ο Υιός υποχείριος». Και αν πεις, «το λουτρό είναι έτοιμο», εκείνος αποφαίνεται ότι ο Υιός προήλθε εκ του μη όντος.

Τέτοια κατηγορία αντιμετώπισε κάποτε και ο Παύλος από τους Αθηναίους, κατηγορούμενος από αυτούς τους ίδιους ότι κηρύττει ξένα δαιμόνια, όταν ήλεγχε την περί τους δαίμονες πλάνη εκείνων που μανιωδώς λάτρευαν τα είδωλα και τους καθοδηγούσε προς την αλήθεια, κηρύττοντας την ανάσταση στο πρόσωπο του Ιησού. Αυτά προβάλλουν και τώρα οι νέοι Στωικοί και Επικούρειοι στον μιμητή του Παύλου, οι οποίοι σε τίποτε άλλο δεν αφιερώνουν τον χρόνο τους, καθώς λέει η ιστορία για τους Αθηναίους, παρά στο να λέγουν και να ακούνε κάτι το νεότερο. Διότι τι το νεότερο θα μπορούσε να βρεθεί από αυτά: ένας Υιός ενεργείας και ένας Πατέρας κτίσματος, και ένας Θεός πρόσφατος που αναφύεται από το μη ον, και ένα αγαθό διαφοροποιημένο από το αγαθό; Αυτοί είναι που, λέγοντας ότι Αυτός δεν είναι ό,τι ακριβώς είναι η φύση Εκείνου που τον γέννησε, προσποιούνται ότι τον τιμούν με τις πρέπουσες τιμές. Άραγε, θα σεβόταν ένα τέτοιο είδος τιμής ο Ευνόμιος, εάν κάποιος έλεγε γι' αυτόν ότι δεν έχει φυσική οικειότητα με τον πατέρα του, αλλά ότι έχει κοινωνία με κάτι το ετερογενές; Διότι, εάν αυτός που εξομοιώνει τον Κύριο της κτίσεως με την κτίση ισχυρίζεται ότι με αυτά Τον τιμά, ας τιμηθεί και αυτός εξισούμενος κατά τη φύση του με το άλογο ή το αναίσθητο. Εάν όμως γι' αυτόν είναι κάτι το βαρύ και υβριστικό η κοινωνία με το κατώτερο, πώς για Εκείνον που δεσπόζει με τη δύναμή Του στον αιώνα, καθώς λέει ο προφήτης, αποτελεί τιμή το να συγκαταλέγεται με την υποχείρια και υπόδουλη φύση;

Γι' αυτό λοιπόν και ο μέγας Βασίλειος, παραθέτοντας τα λόγια του Φαραώ προς τον Ισραήλ ότι «κάθεστε άπραγοι, αργόσχολοι είστε, και λέτε: ας προσευχηθούμε στον Κύριο τον Θεό μας», προσθέτει: «Αυτή βέβαια είναι η καλή σχόλη και ωφέλιμη σε αυτόν που της αφιερώνεται· πονηρή όμως σχόλη είναι αυτή των Αθηναίων, οι οποίοι σε τίποτε άλλο δεν διέθεταν τον ελεύθερο χρόνο τους παρά στο να λένε ή να ακούν κάτι το νεότερο, την οποία και σήμερα κάποιοι μιμούνται στην απραξία του βίου τους, εφόσον αυτή είναι αγαπητή στα πονηρά πνεύματα». Και για να μην πει κανείς ότι ο μέγας Πατέρας τα λέει αυτά απευθυνόμενος μόνο στις ρητορικές φλυαρίες, θα προσθέσουμε εκείνο που λέει πάλι ο ίδιος, διευκρινίζοντας το παράγγελμα εκείνο του Σολομώντα: «Να γνωρίσουν σοφία και παιδεία και να κατανοήσουν λόγους φρονήσεως»· «Διότι ήδη μερικοί», λέει, «αφιερώνοντας τον χρόνο τους στη γεωμετρία που ανακάλυψαν οι Αιγύπτιοι ή στην αστρολογία που τιμάται από τους Χαλδαίους, ή ασχολούμενοι γενικά με σχήματα και σκιές και μετεωρολογία, περιφρόνησαν την παιδεία που προέρχεται από τα θεία λόγια. Επειδή λοιπόν πολλοί γέρασαν με τη σπουδή τους σε αυτά μέσα στην έρευνα των μάταιων πραγμάτων, για τον λόγο αυτό είναι αναγκαία η επίγνωση της παιδείας, τόσο για την επιλογή της ωφέλιμης παιδείας όσο και για την απόρριψη της ανόητης και βλαβερής».

Όλοι δε οι Αθηναίοι και οι παρεπιδημούντες ξένοι σε τίποτε άλλο δεν διέθεταν τον χρόνο τους, παρά στο να λέγουν και να ακούουν κάτι το νεότερο. Στο σημείο αυτό επισημαίνεται το εξής, ότι, μολονότι ασχολούνταν διαρκώς με αυτό, με το να ομιλούν δηλαδή και να ακούουν, εντούτοις θεωρούσαν παράξενα εκείνα τα οποία ουδέποτε είχαν ακούσει.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι η περιφρόνηση της ευχής υπέρ των δώρων μετά τον λόγο του Κυρίου δεν είναι ίδιον γενικά της Εκκλησίας των Λατίνων, αλλά ορισμένων λίγων και νεότερων, οι οποίοι την έβλαψαν και σε άλλα θέματα· οι οποίοι δεν ασχολούνται με τίποτε άλλο «παρά με το να λένε και να ακούν κάτι καινοφανές».

Διότι, εκτός από εσένα, θειότατε και φιλανθρωπότατε βασιλέα, και ελάχιστους από εκείνους που βρίσκονται γύρω σου, καθώς και όσους από εμάς υφιστάμεθα τον πόλεμο μαζί με την Εκκλησία, όλους τους άλλους τους βλέπω να μένουν αναίσθητοι απέναντι στη νόσο. Βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς ότι αυτό το πάθος χαρακτηρίζει όσους βρίσκονται σε ηπιότερη κατάσταση και όσους είναι κοντά στην υγεία, οι οποίοι, επιζητώντας μόνο το δικό τους συμφέρον, ελάχιστα περιεργάζονται τις υποθέσεις των άλλων. Όμως, από τους υπολοίπους, άλλοι μεν τέρπονται με τις καινοτομίες των πραγμάτων όχι λιγότερο από όσο με τα ιππικά θέατρα, διαθέτοντας ακόμη περισσότερο ελεύθερο χρόνο από τους αρχαίους Αθηναίους· διότι δεν τους δίνεται μόνο η ευκαιρία να λένε και να ακούν, αλλά και να βλέπουν κάτι καινούργιο μπροστά τους και να προσδοκούν κάτι νεότερο που θα έρθει. Εξαιτίας αυτού, δυσανασχετούν με την παρούσα κατάσταση της Εκκλησίας και ήδη ρέπουν όλοι μετεωριζόμενοι προς τη μεταβολή, και παροτρύνουν τους ηνιόχους της με άναρθρες κραυγές και άτακτους αλαλαγμούς, και σπεύδουν μαζί τους, και συντρέχουν, και συν-νικούν μαζί τους, όπως νομίζουν, την κακή νίκη, και υψώνουν τα χέρια τους, και σείουν την άκρη από το μανίκι του χιτώνα τους, αγνοώντας σε ποιους γκρεμούς οδηγούνται και παρασύρονται. Άλλοι πάλι, αν και γνωρίζουν ότι αυτό που συμβαίνει είναι κακό και μάλιστα μέγιστο κακό, όντας χαιρέκακοι και φιλοπόλεμοι, το περιγελούν σαν να πρόκειται για ξένο πάθος και καγχάζουν δυνατά, και εκείνο ακριβώς για το οποίο θα χαιρόταν ένας εχθρός βλέποντας κάποιον να υποφέρει, αυτό το παθαίνουν οι ίδιοι χωρίς να το καταλαβαίνουν.

Διότι λέει: «Υπήρξε εποχή που τα δικά μας άκμαζαν και πήγαιναν καλά, τότε που αυτή η περιττή, φλύαρη και τεχνητή μορφή της θεολογίας δεν είχε καν πρόσβαση στις θείες αυλές, αλλά θεωρούνταν το ίδιο με το να παίζει κανείς με πεσσούς που ξεγελούν την όραση με την ταχύτητα της μετακίνησής τους ή το να χορεύει μπροστά στους θεατές με κάθε είδους θηλυπρεπή λυγίσματα, το να λέει και να ακούει κάτι καινοφανές και περίεργο για τον Θεό, ενώ η απλότητα και η ευγένεια του λόγου θεωρούνταν ευσέβεια. Αφότου όμως οι Σέξτοι και οι Πύρρωνες και η γλώσσα των αντιλογιών, σαν μια φοβερή και κακοήθης ασθένεια, εισχώρησαν καταστροφικά στις Εκκλησίες μας, και η φλυαρία θεωρήθηκε μόρφωση, και, όπως λέει για τους Αθηναίους το βιβλίο των Πράξεων, δεν ευκαιρούμε για τίποτε άλλο παρά για να λέμε και να ακούμε κάτι νεότερο.»