Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 17:22

Ή δεν άκουσες αυτό που διέταξα στον νομοθέτη Μωυσή: «Φτιάξε μου δύο Χερουβείμ στη σκηνή του μαρτυρίου, ως προμήνυμα της δικής μου εικόνας»; Και πάλι, όταν με δοκίμαζαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Δάσκαλε, επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα, ή όχι;», εγώ τους είπα: «Δείξτε μου ένα νόμισμα», και σας λέω: Εκείνοι μου έφεραν ένα δηνάριο· και τους λέω: «Τίνος είναι αυτή η εικόνα και η επιγραφή;» Εκείνοι είπαν: «Του Καίσαρα»· και τους είπα: «Αποδώστε λοιπόν τα του Καίσαρα στον Καίσαρα, και τα του Θεού στον Θεό». Και πάλι προς τον Πέτρο: «Πήγαινε, ρίξε αγκίστρι στη θάλασσα, και στο ψάρι που θα ανέβει, άνοιξε το στόμα του, και θα βρεις έναν στατήρα· δώσε τον για εμένα και για εσένα». Δηλαδή, δώσε τη δική μου εικόνα και τη δική σου στον κόσμο. Ή δεν άκουσες τον μνήστορά σου Παύλο να λέει: «Εφόσον συμπάσχουμε, για να συνδοξαστούμε κιόλας;»· και προς τους Αθηναίους: «Κατά πάντα σας θεωρώ ιδιαιτέρως θρήσκους. Διότι, περιερχόμενος τα σεβάσματά σας, βρήκα και έναν βωμό που έγραφε: Στον Άγνωστο Θεό· αυτόν λοιπόν που εσείς χωρίς να γνωρίζετε λατρεύετε με ευσέβεια, αυτόν εγώ σας κηρύττω». Και προς τους Γαλάτες: «Ω ανόητοι Γαλάτες, ποιος σας βάσκανε ώστε να μην πείθεστε στην αλήθεια, εσάς, μπροστά στα μάτια των οποίων ο Ιησούς Χριστός παρουσιάστηκε ολοκάθαρα ανάμεσά σας, και μάλιστα εσταυρωμένος;»

Αρκεί δε και μόνο ένας από τους εν Χριστώ ποιμένες για να απομακρύνει τον λίθο από το φρέαρ, αν και αυτός είναι εξαιρετικά δυσκίνητος· δηλαδή, την επικάλυψη και την ασάφεια που έχει επιρριφθεί πάνω στις περί Θεού δοξασίες, μέσα από τις οποίες καθιστούν εναργή την αλήθεια στα έθνη, και υποδεικνύοντας τον έναν, κατά φύση και αληθινό Θεό, δεν έχουν παύσει να το πράττουν. Και πράγματι, ο μακάριος Παύλος ερχόμενος στην Αθήνα, προσέφερε στους λογίους της το ζωντανό νερό, λέγοντας: «Άνδρες Αθηναίοι, διαπιστώνω ότι σε όλα είστε ιδιαίτερα ευλαβείς. Διότι, λέει, καθώς περνούσα και παρατηρούσα τα σεβάσματά σας, βρήκα και έναν βωμό στον οποίο υπήρχε η επιγραφή: Στον Άγνωστο Θεό. Εκείνον, λοιπόν, τον οποίο λατρεύετε χωρίς να τον γνωρίζετε, αυτόν εγώ σας καταγγέλλω». Βλέπετε, δηλαδή, πώς παρότι ήταν ηγέτες των λαών, και ποιμένες και διδάσκαλοί τους, μόλις και μετά βίας μετακινούν λίγο τον δυσβάστακτο λίθο από το φρέαρ, νομίζοντας μεν ότι δείχνουν ευσέβεια λόγω του σεβασμού τους προς το θείο, έχοντας όμως απομακρυνθεί πολύ από την αλήθεια. Διότι, αφού ανοικοδόμησαν βωμό, χάραξαν την επιγραφή: Στον Άγνωστο Θεό, δηλαδή και στον δαίμονα που δεν είχε γίνει γνωστός. Εκείνοι βέβαια νόμιζαν ότι είχαν συλλάβει την άριστη αντίληψη για τον Θεό. Ο θεσπέσιος Παύλος όμως αξιοποιεί σοφά την επιγραφή και πολύ έντεχνα την οδηγεί προς το ωφέλιμο, λέγοντας ότι ο Θεός που δεν είχε γίνει γνωστός σε αυτούς, είναι ο Χριστός. «Διότι αυτόν, λέγει, τον οποίο εσείς αγνοώντας λατρεύετε, αυτόν εγώ σας καταγγέλλω».

Η αφήγηση των Πράξεων των Αποστόλων μάς διηγήθηκε την παραμονή του Παύλου στην Αθήνα, και το πώς, επειδή ο εκεί λαός είχε κυριευθεί από ειδωλομανία και είχε προσηλωθεί στις κνίσες των βωμών, το Άγιο Πνεύμα παροξυνόταν μέσα στον μακάριο Παύλο, σαν ένα ρεύμα που πλημμύριζε την ψυχή του Αποστόλου και πιεζόταν ασφυκτικά, μη βρίσκοντας διέξοδο ανάμεσα σε ανάξιους. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος έρχεται σε αντιπαράθεση με τους Στωικούς και τους Επικούρειους, και αφού στάθηκε στον Άρειο Πάγο, τους οδηγεί στη θεογνωσία με αφετηρία τα οικεία σε αυτούς στοιχεία· διότι ένας βωμός και ένα επίγραμμα αποτέλεσαν γι' αυτόν το προοίμιο του λόγου του.

Ο Παύλος λοιπόν, αφού στάθηκε στο μέσο του Αρείου Πάγου, είπε: Άνδρες Αθηναίοι, βλέπω ότι από κάθε άποψη είστε εξαιρετικά θεοσεβείς. Διότι, καθώς περνούσα και παρατηρούσα τα ιερά σας σεβάσματα, βρήκα και έναν βωμό, στον οποίο υπήρχε η επιγραφή: Στον Άγνωστο Θεό. Εκείνον, λοιπόν, που λατρεύετε αγνοώντας τον, αυτόν εγώ σας κηρύττω. Σαν να τους εγκωμιάζει, φαίνεται ότι δεν λέει τίποτα το βαρύ. Σας θεωρώ, λέει, ως εξαιρετικά θεοσεβείς· δηλαδή, πιο ευλαβείς.

Αφού στάθηκε ο Παύλος στο μέσο του Αρείου Πάγου, είπε: Άνδρες Αθηναίοι, ως προς όλα σας θεωρώ ιδιαίτερα δεισιδαίμονες. Διότι, καθώς περνούσα και παρατηρούσα τα σεβάσματά σας. Δεν ανέφερε απλώς τους δαίμονες, αλλά προετοιμάζει το έδαφος με τον λόγο του. Γι' αυτό είπε: Σας θεωρώ ιδιαίτερα δεισιδαίμονες, εξαιτίας του βωμού.

Τι έπρεπε λοιπόν να γίνει; Έστησαν έναν βωμό και έγραψαν: «Στον Άγνωστο Θεό», εννοώντας με το επίγραμμα αυτό το εξής: Ότι ακόμη και αν υπάρχει κάποιος άλλος θεός που δεν μας είναι ως τώρα γνωστός, ας λατρεύσουμε και εκείνον. Πρόσεξε την υπερβολή της δεισιδαιμονίας. Γι' αυτό ο Παύλος, αρχίζοντας την ομιλία του, είπε: «Ως προς όλα σας βλέπω εξαιρετικά δεισιδαίμονες· διότι δεν λατρεύετε μόνο τους δαίμονες που σας είναι γνωστοί, αλλά και αυτούς που δεν έχετε ακόμη γνωρίσει». Εκείνοι μεν έγραψαν για αυτόν τον λόγο την επιγραφή «Στον Άγνωστο Θεό», ο Παύλος όμως την ερμήνευσε. Διότι εκείνοι το έλεγαν αυτό για άλλους, αυτός όμως το μετέφερε στον Χριστό, αιχμαλωτίζοντας το νόημα και τοποθετώντας το με το μέρος του, στη δική του παράταξη. «Εκείνον, λοιπόν, που σέβεστε ενώ τον αγνοείτε, αυτόν εγώ σας κηρύττω», λέει. Διότι κανείς άλλος δεν είναι ο άγνωστος Θεός παρά μόνον ο Χριστός. Και πρόσεξε την πνευματική του σύνεση.

Γ΄. Διότι, δες και τον Παύλο, όταν έφτασε στην Αθήνα, πώς τους μιλούσε. Δεν είπε: «Ω, μιαροί και παμμίαροι», αλλά τι; «Άνδρες Αθηναίοι, κατά πάντα παρατηρώ ότι είστε εξαιρετικά θρήσκοι». Πάλι, όταν έπρεπε να επιπλήξει σκληρά, δεν το απέφυγε, αλλά με πολλή σφοδρότητα έλεγε στον Ελύμα: «Ω, γεμάτε από κάθε δόλο και από κάθε ραδιουργία, υιέ του διαβόλου, εχθρέ κάθε δικαιοσύνης». Διότι, όπως ακριβώς το να προσβάλει εκείνους θα ήταν ανοησία, έτσι και το να μην επιτιμήσει τούτον θα ήταν δειλία και αδυναμία. Πάλι, οδηγήθηκες μπροστά σε άρχοντα για κάποια υπόθεση; Απόδωσε τις πρέπουσες τιμές. «Όλα όσα συμβαίνουν εδώ», λέει, «θα σας τα γνωρίσουν». Γιατί δεν ήλθαν μαζί; λέει. Τι σημαίνει δε το «Όλα όσα συμβαίνουν εδώ θα σας τα γνωρίσουν»; Δηλαδή, τα δεσμά, και όλα τα άλλα που με κρατούν. Δεν θα απουσίαζα, λοιπόν, εγώ που προσευχόμουν να τους δω, εγώ που έστειλα και άλλους, αν δεν με κρατούσε κάποια μεγάλη ανάγκη. Και όμως, αυτό δεν ήταν γνώρισμα ανθρώπων που παραπονούνται. Και βέβαια ήταν γνώρισμα ανθρώπων που παραπονούνται σφόδρα. Διότι το να μάθουν ότι περιέπεσε σε πειρασμούς και τους υπέμεινε γενναία, αυτό επιβεβαίωνε την αλήθεια των πραγμάτων και ανόρθωνε τις ψυχές τους.

Έτρεξε στην Αθήνα, και σαν λιοντάρι που σκορπίζει αγέλη αλεπούδων, προκάλεσε σύγχυση στους φιλοσόφους. Παίρνοντας τον βωμό των ειδώλων ως σύμμαχο και δάσκαλο προς την ευσέβεια, έκανε την αφορμή της πλάνης οδηγό προς την αλήθεια, και τραυμάτισε τον διάβολο με το ίδιο του το ξίφος. Διότι συρόταν από τους Αθηναίους στον Άρειο Πάγο για να δώσει λόγο για όσα έλεγε. «Φέρνεις», του έλεγαν, «παράξενα πράγματα στα αυτιά μας». Αφού λοιπόν προχώρησε με θάρρος, χωρίς να δειλιάσει καθόλου ο σκηνοποιός απέναντι σε εκείνους που ήταν φουσκωμένοι από την υπεροψία της σοφίας τους, ο απαίδευτος στον λόγο απέναντι σε εκείνους που είχαν περάσει τη ζωή τους μέσα στους λόγους: «Άνδρες Αθηναίοι», λέει, «σε όλα βλέπω ότι είστε υπερβολικά δεισιδαίμονες». Ελέγχοντάς τους, άρχισε αμέσως από το προοίμιο (τόσο πολύ είχε εκπλαγεί και ο ίδιος από το πλήθος των θεών τους): «Σε όλα βλέπω ότι είστε υπερβολικά δεισιδαίμονες. Μεγάλος», λέει, «είναι ο ζήλος σας για την πλάνη· πολλή βλέπω τη λατρεία της πλάνης προς τα είδωλα, και μεγάλος είναι ο φόβος των δαιμόνων που σας περιβάλλει». Ποια είναι η απόδειξη; «Διότι, ενώ περνούσα», λέει, «και παρατηρούσα τα ιερά σας σεβάσματα, βρήκα και έναν βωμό στον οποίο υπήρχε η επιγραφή:»