Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 17:24

Στον οποίο υπήρχε η επιγραφή: «Στον Άγνωστο Θεό». Τι σημαίνει αυτό; Οι Αθηναίοι, επειδή κατά καιρούς δέχθηκαν πολλούς θεούς και από ξένα έθνη, όπως το ιερό της Αθηνάς, τον Πάνα και άλλους από αλλού, φοβούμενοι μήπως τυχόν υπάρχει και κάποιος άλλος, άγνωστος μεν ακόμη σε αυτούς, ο οποίος όμως λατρεύεται αλλού, για μεγαλύτερη δήθεν ασφάλεια έστησαν βωμό και σε αυτόν. Και επειδή ο Θεός δεν τους ήταν γνωστός, είχε γραφτεί η επιγραφή: «Στον Άγνωστο Θεό». Ο Παύλος, λοιπόν, λέγει ότι αυτός είναι ο Ιησούς Χριστός, ή μάλλον ο Θεός των πάντων. Λέγει, λοιπόν: «Εκείνον τον οποίο αγνοείτε και όμως λατρεύετε, αυτόν εγώ σας καταγγέλλω». Βλέπεις πώς αποδεικνύει ότι τον είχαν ήδη αποδεχθεί; «Δεν εισάγω τίποτα το ξένο», λέγει, «ούτε τίποτα το καινούργιο». Άλλωστε, διαρκώς αυτό έλεγαν εκείνοι: «Ποια είναι αυτή η νέα διδασκαλία που κηρύττεις; Διότι φέρνεις στα αυτιά μας κάποια ξένα πράγματα». Αμέσως, λοιπόν, ανατρέπει την εντύπωσή τους και λέγει: «Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτόν, αυτός που είναι Κύριος του ουρανού και της γης». Έπειτα, για να μη νομίσουν ότι είναι ένας από τους πολλούς θεούς, σπεύδει να το διορθώσει προσθέτοντας: «Δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια, σαν να έχει ανάγκη από κάτι». Βλέπεις πώς σιγά-σιγά εισάγει την αληθινή φιλοσοφία; Πώς περιγελά την ελληνική πλάνη; «Διότι αυτός έδωσε ζωή και πνοή και τα πάντα· και δημιούργησε από ένα αίμα κάθε έθνος ανθρώπων, για να κατοικούν σε ολόκληρο το πρόσωπο της γης». Αυτό αποτελεί αποκλειστικό γνώρισμα του Θεού.

«Ο Θεός», λέγει, «που δημιούργησε τον κόσμο και όλα τα εν αυτώ». Εξέφερε μία μόνο φράση, δια της οποίας κατέρριψε όλα τα διδάγματα των φιλοσόφων. Διότι οι μεν Επικούρειοι ισχυρίζονται ότι τα πάντα προέκυψαν αυτομάτως και ότι συγκροτούνται από άτομα· οι δε Στωικοί κάνουν λόγο για σώμα και εκπύρωση· αυτός όμως διακηρύσσει ότι ο κόσμος και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν είναι έργο του Θεού.

Ιδού, τον παρουσιάζει και ως δημιουργό της ψυχής, όχι ως γεννήτορα. Δες πάλι πώς καταρρίπτει τη θεωρία περί της ύλης, λέγοντας: «Και εποίησε εξ ενός αίματος κάθε έθνος ανθρώπων για να κατοικεί σε όλο το πρόσωπο της γης». Αυτά είναι ανώτερα από τα προηγούμενα, και αποτελούν κατηγορία τόσο κατά των ατόμων όσο και της ύλης. Εδώ αποδεικνύει ότι δεν είναι κάτι το μερικό ούτε η ψυχή του ανθρώπου. Αυτό δε που ισχυρίζονται εκείνοι, δεν συνιστά την ιδιότητα του δημιουργού. Λέγοντας δε ότι ο Θεός δεν λατρεύεται από χέρια ανθρώπων, υπονοεί ότι λατρεύεται με τη διάνοια και τον νου. Αυτός, λέει, είναι ο Κύριος του ουρανού και της γης. Επομένως, δεν είναι οι μερικοί δαίμονες. Ο Θεός, ο οποίος δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν. Αφού πρώτα έδειξε πώς δημιουργήθηκε ο ουρανός, τότε διακήρυξε ότι δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, σαν να έλεγε: Εάν είναι Θεός, είναι προφανές ότι τα δημιούργησε όλα· εάν όμως δεν τα δημιούργησε, δεν είναι Θεός.

Διότι ούτε αυτός τους μίλησε για αγγέλους και αρχαγγέλους, αλλά για τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα, κηρύττοντας κάπως έτσι: «Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν, αυτός που είναι Κύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς». Όμως, όταν απευθυνόταν στους Φιλιππησίους, δεν τους οδήγησε από αυτόν τον δρόμο, αλλά τους ανυψώνει σε υψηλότερο κήρυγμα, λέγοντας τα εξής: «Διότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και πάνω στη γη, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και εις αυτόν». Έτσι και ο Ιωάννης, επειδή είχε πιο τέλειους μαθητές, αναφέρθηκε ταυτόχρονα σε ολόκληρη την κτίση.

γ΄. Και μην παραξενεύεσαι, αγαπητέ, αν ο Μωυσής ακολουθεί αυτόν τον δρόμο, όταν στην αρχή και στα προοίμια απευθύνεται στους Ιουδαίους που είχαν πιο παχυλή διάνοια, εφόσον και ο ίδιος ο Παύλος στην εποχή της χάριτος, όταν πια είχε συντελεστεί τόσο μεγάλη πρόοδος του κηρύγματος, επρόκειτο να απευθυνθεί στους Αθηναίους, ξεκινά τη διδασκαλία του προς αυτούς από τα ορατά λέγοντας τα εξής: «Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν, αυτός, όντας Κύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια». Επειδή, δηλαδή, γνώριζε ότι αυτή η διδασκαλία ήταν η κατάλληλη για αυτούς, ακολούθησε αυτόν τον δρόμο. Διότι, ανάλογα με αυτούς που επρόκειτο να δεχθούν τα διδάγματά του, έτσι, καθοδηγούμενος από το Πνεύμα, διαμόρφωνε και τη διδασκαλία του. Και για να μάθεις ότι η διαφορά των προσώπων και η πνευματική ανωριμότητα των ακροατών αποτελεί την αιτία γι' αυτό, άκουσέ τον, όταν έστελνε επιστολή στους Κολοσσαείς, να μην ακολουθεί πλέον αυτόν τον δρόμο, αλλά να τους απευθύνεται με διαφορετικό τρόπο και να λέει: «Επειδή στο πρόσωπό του κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα κτίστηκαν δι' αυτού και εις αυτόν». Και ο Ιωάννης επίσης, ο υιός της βροντής, διακήρυττε λέγοντας: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε απολύτως».

«Ο Θεός», λέγει, «που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν.» Ω, τι παράδοξα θαύματα! Κατέστησε έναν βωμό του διαβόλου συνήγορο του Χριστού· το επίγραμμα της πλάνης φθεγγόταν υπέρ της αλήθειας. Η στήλη της απάτης στηλίτευσε την απάτη. Επειδή τα λόγια των προφητών ήταν δυσπαράδεκτα για τους Αθηναίους, ο βωμός και τα γράμματα των δαιμόνων επικύρωσαν την ευσέβεια.

ΚΗ΄ Περί του «ελάτε και, αφού κατεβούμε, ας συγχύσουμε τις γλώσσες τους» ΚΘ΄ Περί του «οι οποίοι μέσω του Πνεύματος έλεγαν στον Παύλο να μην ανεβεί στα Ιεροσόλυμα» Λ΄ Περί του ποια είναι η διαφορά ποτηρίου και βαπτίσματος ΛΑ΄ Περί του εάν ο Θεός δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΑ΄ Εάν ο Θεός δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, πώς κατοικούσε στον ναό των Ιουδαίων; Απόκριση. Ο Θεός, ο οποίος φροντίζει με σοφία και αναλογία όσους δέχονται την πρόνοιά Του, καθοδηγώντας τους αρχικά προς την αλήθεια μέσω των τύπων, με τρόπο ταιριαστό σε όσους οικονομούνται μέσω των αισθήσεων, ανέμειξε αόρατα τον εαυτό Του σε όλους τους τύπους που δόθηκαν στον παλαιό λαό, κατεργαζόμενος την πνευματική άνοδο των παιδαγωγουμένων. Κατοικούσε, λοιπόν, ο Θεός στον ναό των Ιουδαίων τυπικά και όχι αληθινά, προδιαγράφοντας με αυτή την κατοίκησή Του στον ναό την άρρητη βουλή ολόκληρης της μυσταγωγικής παιδαγωγίας όσων απολαμβάνουν της πρόνοιάς Του. Διότι το πλέον κατάλληλο κατοικητήριο του Θεού είναι αποκλειστικά και μόνο ο καθαρός νους· για χάρη αυτού (του νου) επέτρεψε να οικοδομηθεί ο τυπικός ναός, θέλοντας να αποσπάσει από την ύλη τον νου των Ιουδαίων μέσω εξαιρετικά υλικών συμβόλων, εφόσον ο νους τους είχε γίνει πιο παχύς και υλικός και από τους ίδιους τους αναισθήτους τύπους, ώστε να αντιληφθεί την ακαταλληλότητα του ναού ως κατοικίας του Θεού εξαιτίας της υλικής υποστάσεως και της απρέπειάς του, και μέσω αυτού να αποκτήσει ο νους απόλυτη συναίσθηση των ιδιοτήτων που φυσιολογικά του ανήκουν.

κεʹ Περί του βασιλέως της Βαβυλώνος και του Ιούδα και των εθνών. κστʹ Περί της αποκαλύψεως του Πέτρου σχετικά με τον Κορνήλιο, και πώς κάποιοι ήρθαν σε διάσταση με τον Πέτρο εξαιτίας του Κορνηλίου. κζʹ Προς ποιους ελέχθη το «ελάτε, και αφού κατεβούμε ας συγχύσουμε τις γλώσσες τους». κηʹ Τι σημαίνει αυτό που αναφέρεται στις Πράξεις: «οι οποίοι μέσω του Πνεύματος έλεγαν στον Παύλο να μην ανεβεί στα Ιεροσόλυμα». κθʹ Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ποτηρίου και βαπτίσματος. λʹ Περί του ότι, εφόσον «ο Θεός δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς», πώς λεγόταν ότι κατοικεί στον ναό των Ιουδαίων. λαʹ Περί του «μήπως τυχόν Τον ψηλαφήσουν και βρουν τον Θεό». λβʹ Περί του «αμήν σας λέγω, όποιος πει στο όρος τούτο» και τα εξής. λγʹ Περί του «όσα ζητάτε προσευχόμενοι, να πιστεύετε ότι τα λαμβάνετε» και τα εξής. λδʹ Περί του ότι προσταζόμαστε να τρώμε τη σάρκα και να πίνουμε το αίμα, αλλά να μη συντρίβουμε τα οστά. λεʹ Περί του τι είναι τα σώματα των θυσιαζόμενων ζώων για τους Ισραηλίτες. λστʹ Περί της έχιδνας που προσκολλήθηκε στο χέρι του Παύλου. λζʹ Περί της ερωτήσεως των Σαδδουκαίων, η οποία έπλαθε ότι επτά άνδρες είχαν συζευχθεί με την ίδια γυναίκα. ληʹ Τι είναι οι τρεις ημέρες κατά τις οποίες παραμένουν τα πλήθη κοντά στον Χριστό στην έρημο. λθʹ Τι σημαίνει ο αριθμός των έξι υδριών στον γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας. μʹ Ποιο είναι το νόημα των πέντε ανδρών της Σαμαρείτιδος, και του έκτου που δεν είναι άνδρας της.

Διότι είπε ο Κύριος στη Σαμαρείτιδα: Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται ώρα, και τώρα είναι, κατά την οποία οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα με πνεύμα και αλήθεια· ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια. Αλλά και ο απόστολος λέει για τον Θεό ότι δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια, επειδή δεν έχει ανάγκη από τίποτα· διότι ο Θεός είναι ανενδεής και πλήρης. Και όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και οι ίδιοι οι άγιοι άγγελοι του Θεού, λαμβάνουν από το πλήρωμά του, επειδή όλοι έχουν ανάγκη από τον ανελλιπή και πλήρη. Και είτε τον ευχαριστούν, είτε τον υμνούν, είτε τον δοξάζουν, δεν το κάνουν με τη δική τους δύναμη, αλλά δυναμώνονται πρώτα με τη συμμετοχή στη χάρη που προέρχεται από το πλήρωμά του, και έτσι έχουν τη δύναμη και να ευχαριστούν και να υμνούν και να δοξάζουν τον Θεό και Δεσπότη που τους έφερε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία.