Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 17:25

Στον οποίο υπήρχε η επιγραφή: «Στον Άγνωστο Θεό». Τι σημαίνει αυτό; Οι Αθηναίοι, επειδή κατά καιρούς δέχθηκαν πολλούς θεούς και από ξένα έθνη, όπως το ιερό της Αθηνάς, τον Πάνα και άλλους από αλλού, φοβούμενοι μήπως τυχόν υπάρχει και κάποιος άλλος, άγνωστος μεν ακόμη σε αυτούς, ο οποίος όμως λατρεύεται αλλού, για μεγαλύτερη δήθεν ασφάλεια έστησαν βωμό και σε αυτόν. Και επειδή ο Θεός δεν τους ήταν γνωστός, είχε γραφτεί η επιγραφή: «Στον Άγνωστο Θεό». Ο Παύλος, λοιπόν, λέγει ότι αυτός είναι ο Ιησούς Χριστός, ή μάλλον ο Θεός των πάντων. Λέγει, λοιπόν: «Εκείνον τον οποίο αγνοείτε και όμως λατρεύετε, αυτόν εγώ σας καταγγέλλω». Βλέπεις πώς αποδεικνύει ότι τον είχαν ήδη αποδεχθεί; «Δεν εισάγω τίποτα το ξένο», λέγει, «ούτε τίποτα το καινούργιο». Άλλωστε, διαρκώς αυτό έλεγαν εκείνοι: «Ποια είναι αυτή η νέα διδασκαλία που κηρύττεις; Διότι φέρνεις στα αυτιά μας κάποια ξένα πράγματα». Αμέσως, λοιπόν, ανατρέπει την εντύπωσή τους και λέγει: «Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτόν, αυτός που είναι Κύριος του ουρανού και της γης». Έπειτα, για να μη νομίσουν ότι είναι ένας από τους πολλούς θεούς, σπεύδει να το διορθώσει προσθέτοντας: «Δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια, σαν να έχει ανάγκη από κάτι». Βλέπεις πώς σιγά-σιγά εισάγει την αληθινή φιλοσοφία; Πώς περιγελά την ελληνική πλάνη; «Διότι αυτός έδωσε ζωή και πνοή και τα πάντα· και δημιούργησε από ένα αίμα κάθε έθνος ανθρώπων, για να κατοικούν σε ολόκληρο το πρόσωπο της γης». Αυτό αποτελεί αποκλειστικό γνώρισμα του Θεού.

Πώς, λοιπόν, λατρευόταν από ανθρώπινα χέρια μεταξύ των Ιουδαίων; Όχι από τα χέρια, αλλά από τη διάνοια, επειδή δεν τα ζητούσε αυτά έτσι, σαν να τα είχε ανάγκη. Διότι λέει: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;». Έπειτα, λέγοντας: «Ούτε λατρεύεται από ανθρώπινα χέρια, σαν να έχει ανάγκη από κάτι»· επειδή ούτε αυτό ήταν αρκετό, το να μην έχει δηλαδή ανάγκη από τίποτα, όπως διακήρυξε —διότι είναι βεβαίως θείο ιδίωμα και αυτό, αλλά πρέπει να συνυπάρχει και κάτι άλλο— προσθέτει: «Αυτός δίνει σε όλους ζωή και πνοή και τα πάντα». Παρουσιάζει δύο τεκμήρια της θεότητας: το ότι ο Ίδιος δεν έχει ανάγκη από τίποτα, και το ότι παρέχει τα πάντα στους πάντες. Παράβαλε εδώ όσα φιλοσόφησε περί Θεού ο Πλάτων, όσα ο Επίκουρος, και μπροστά σε αυτά όλα είναι ανοησίες. «Αυτός που δίνει», λέει, «ζωή και πνοή».

Γ΄. Λέγοντας δε ότι δημιούργησε κάθε έθνος ανθρώπων από ένα αίμα, φανέρωσε τον αίτιο όλων των αγαθών. Τι είναι ισάξιο με αυτό το μεγαλείο; Διότι βεβαίως είναι θαυμαστό το ότι δημιούργησε τόσους πολλούς από έναν άνθρωπο· το ότι όμως ο Ίδιος τους συγκρατεί όλους, είναι κατά πολύ πιο θαυμαστό. Διότι, λέγει, δίνει σε όλους πνοή και ζωή. Τι σημαίνει η φράση: «ορίζοντας προκαθορισμένους καιρούς και τα όρια της κατοικίας τους, για να ζητούν τον Θεό, μήπως τυχόν τον ψηλαφήσουν και τον βρουν»; Σημαίνει, λέγει, ότι κανένας δεν αναγκαζόταν να περιφέρεται και να ζητά τον Θεό· ή, αν δεν σημαίνει αυτό, ότι όρισε να ζητήσουν τον Θεό. Αλλά δεν το όρισε αυτό για πάντα, παρά όρισε «προκαθορισμένους καιρούς». Αυτό δε το λέγει, δείχνοντας ότι ούτε και τώρα που τον ζήτησαν τον βρήκαν, καίτοι ήταν τόσο φανερός ώστε να μπορεί να βρεθεί, σαν κάτι που βρίσκεται μπροστά σε όλους και ψηλαφείται.

Διότι δεν συνέβαινε να υπάρχει εδώ μεν ουρανός, και αλλού όχι· ούτε υπήρχε σε τούτη την εποχή, και σε άλλη όχι. Ώστε και σε κάθε εποχή, και σε κάθε γεωγραφικό όριο να είναι δυνατόν να τον βρει κανείς. Έτσι οικονόμησε την αναζήτησή Του, ώστε να μην εμποδίζεται ούτε από τον τόπο ούτε από τον χρόνο. Και αυτό ακριβώς συνέβαλλε τα μέγιστα για αυτούς, εφόσον το ήθελαν, το ότι δηλαδή ο ουρανός βρίσκεται παντού και παραμένει σταθερός σε κάθε εποχή. Γι' αυτό και είπε τα εξής: «Αν και δεν βρίσκεται μακριά από τον καθένα μας», αλλά είναι κοντά σε όλους. Αυτό δε που λέει, σημαίνει τούτο: Όχι μόνο έδωσε τη ζωή και την πνοή και τα πάντα· αλλά και, το σημαντικότερο από όλα, μας οδήγησε στη γνώση Του, δίνοντάς μας τα μέσα με τα οποία μπορούμε να Τον βρούμε και να Τον κατανοήσουμε. Εμείς, όμως, δεν θελήσαμε να Τον αναζητήσουμε, αν και βρίσκεται μπροστά στα πόδια μας. «Δεν βρίσκεται μακριά», λέει, «από τον καθένα μας». Ώ της εκπλήξεως! Λέει ότι είναι κοντά σε όλους, οπουδήποτε και αν βρίσκονται στην οικουμένη. Τι ανώτερο υπάρχει από αυτό; Δες πώς καθαιρεί και τους τοπικούς θεούς. Τι λέω «μακριά»; Είναι τόσο κοντά, ώστε είναι αδύνατον να ζει κανείς χωρίς Αυτόν.

γ΄. Και μην παραξενεύεσαι, αγαπητέ, αν ο Μωυσής ακολουθεί αυτόν τον δρόμο, όταν στην αρχή και στα προοίμια απευθύνεται στους Ιουδαίους που είχαν πιο παχυλή διάνοια, εφόσον και ο ίδιος ο Παύλος στην εποχή της χάριτος, όταν πια είχε συντελεστεί τόσο μεγάλη πρόοδος του κηρύγματος, επρόκειτο να απευθυνθεί στους Αθηναίους, ξεκινά τη διδασκαλία του προς αυτούς από τα ορατά λέγοντας τα εξής: «Ο Θεός που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν, αυτός, όντας Κύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια». Επειδή, δηλαδή, γνώριζε ότι αυτή η διδασκαλία ήταν η κατάλληλη για αυτούς, ακολούθησε αυτόν τον δρόμο. Διότι, ανάλογα με αυτούς που επρόκειτο να δεχθούν τα διδάγματά του, έτσι, καθοδηγούμενος από το Πνεύμα, διαμόρφωνε και τη διδασκαλία του. Και για να μάθεις ότι η διαφορά των προσώπων και η πνευματική ανωριμότητα των ακροατών αποτελεί την αιτία γι' αυτό, άκουσέ τον, όταν έστελνε επιστολή στους Κολοσσαείς, να μην ακολουθεί πλέον αυτόν τον δρόμο, αλλά να τους απευθύνεται με διαφορετικό τρόπο και να λέει: «Επειδή στο πρόσωπό του κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα κτίστηκαν δι' αυτού και εις αυτόν». Και ο Ιωάννης επίσης, ο υιός της βροντής, διακήρυττε λέγοντας: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε απολύτως».

Διότι είπε ο Κύριος στη Σαμαρείτιδα: Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται ώρα, και τώρα είναι, κατά την οποία οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα με πνεύμα και αλήθεια· ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια. Αλλά και ο απόστολος λέει για τον Θεό ότι δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς ούτε υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια, επειδή δεν έχει ανάγκη από τίποτα· διότι ο Θεός είναι ανενδεής και πλήρης. Και όχι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και οι ίδιοι οι άγιοι άγγελοι του Θεού, λαμβάνουν από το πλήρωμά του, επειδή όλοι έχουν ανάγκη από τον ανελλιπή και πλήρη. Και είτε τον ευχαριστούν, είτε τον υμνούν, είτε τον δοξάζουν, δεν το κάνουν με τη δική τους δύναμη, αλλά δυναμώνονται πρώτα με τη συμμετοχή στη χάρη που προέρχεται από το πλήρωμά του, και έτσι έχουν τη δύναμη και να ευχαριστούν και να υμνούν και να δοξάζουν τον Θεό και Δεσπότη που τους έφερε στην ύπαρξη από την ανυπαρξία.