Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 19:2

Ορθ.: Συμβολικά και απόλυτα. Διότι, όπως όταν ακούω «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες», δεν αναζητώ κάποια υλική άμπελο, αλλά εννοώ τον ναό· έτσι και με τη βροντή εννοώ το βάπτισμα. Διότι και τους μαθητές Του ο Χριστός τους ονόμασε υιούς βροντής, δηλαδή υιούς του βαπτίσματος. Επειδή, λοιπόν, η βροντή συνίσταται από ύδωρ και πνεύμα, και αυτή ακριβώς είναι η μυσταγωγία του αγίου βαπτίσματος, αποκαλεί συμβολικά το βάπτισμα βροντή που στερεώνεται από το Άγιο Πνεύμα. Εξάλλου ο Απόστολος, όπως αναφέρεται στις Πράξεις, όταν ήλθε και βρήκε κάποιους που είχαν βαπτιστεί, τους ρώτησε λέγοντας: «Λάβατε Άγιο Πνεύμα όταν πιστέψατε;». Και όταν εκείνοι απάντησαν: «Μα ούτε καν ακούσαμε αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα», εκείνος είπε: «Σε τι, λοιπόν, βαπτιστήκατε;», υποδηλώνοντας ότι δεν υπάρχει το στερέωμα στο βάπτισμα, εάν δεν είναι παρόν το Πνεύμα.

Αποτελεί, λοιπόν, δείγμα αμάθειας και παιδαριώδους νοοτροπίας το να νομίζουν κάποιοι ότι λαμπρύνουν και στεφανώνουν με υπέρτατη δόξα το Άγιο Πνεύμα με τέτοιες ψυχρές σοφιστείες, και το ότι τολμούν να το εγκλωβίζουν στα μέτρα της κτίσεως, θεωρώντας ότι δεν διαχωρίζεται και δεν εξυψώνεται πάνω από αυτήν με ασύγκριτη υπεροχή, όπως ακριβώς ο Πατέρας και φυσικά ο Υιός, αλλά ότι εκβιάζεται ανόσια σε μια φύση κατώτερη και υποδεέστερη, η οποία δεν βρίσκει απολύτως καμία θέση ανάμεσα στα όντα. Β. Τι γίνεται λοιπόν αν πουν: Πού έχει ονομαστεί Θεός το Άγιο Πνεύμα; Α. Και πού έχει ειπωθεί, πες μου, και από ποιον, ότι είναι ομογενές με τα κτίσματα, αυτό που συντάσσεται και συναριθμείται με τον Πατέρα και τον Υιό, και φανερώνεται μαζί τους για την πίστη στη μία και υπεράνω όλων θεότητα; Ή μήπως δεν έδωσε εντολή ο Σωτήρας στους αγίους αποστόλους να μυσταγωγούν με αυτόν τον τρόπο; «Διότι, αφού πορευθείτε», λέει, «να μαθητεύσετε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος ρώτησε κάποιους από τους πιστούς: «Λάβατε Άγιο Πνεύμα όταν πιστέψατε;» Και όταν εκείνοι το αρνήθηκαν και είπαν ξεκάθαρα: «Ούτε καν έχουμε ακούσει αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα», τους επιτίμησε λέγοντας: «Τότε σε τι βαπτιστήκατε;»

«Λάβατε Πνεύμα Άγιο;» Διότι γνώριζε ότι δεν είχαν. Και επιθυμεί να το πουν οι ίδιοι, ώστε, αφού μάθουν τι στερούνται, να το ζητήσουν. Και όταν ο Παύλος, λέει, έθεσε επάνω τους τα χέρια του, ήλθε το Άγιο Πνεύμα σε αυτούς, και μιλούσαν γλώσσες και προφήτευαν.

Για ποιον λόγο λοιπόν, λέγει, δεν γίνονται σημεία σήμερα; Εδώ παρακαλώ να με προσέξετε με πολλή προσοχή· διότι το ακούω αυτό από πολλούς, και συνεχώς και πάντοτε αποτελεί απορία: γιατί τότε όλοι οι βαπτιζόμενοι μιλούσαν γλώσσες, ενώ τώρα πλέον όχι; Ας μάθουμε πρώτα τι σημαίνει το να μιλάει κανείς γλώσσες, και τότε θα εξηγήσουμε και την αιτία. Τι σημαίνει λοιπόν το να μιλάει κανείς γλώσσες; Ο βαπτιζόμενος αμέσως μιλούσε τη γλώσσα των Ινδών, των Αιγυπτίων, των Περσών, των Σκυθών, των Θρακών, και ένας άνθρωπος ελάμβανε το χάρισμα πολλών γλωσσών· και αυτούς που βρίσκονται τώρα εδώ, εάν είχαν βαπτισθεί τότε, θα τους άκουγες αμέσως να ομιλούν με διάφορες γλώσσες. Διότι και ο Παύλος, λέγει, βρήκε κάποιους που είχαν βαπτισθεί με το βάπτισμα του Ιωάννη και τους ρωτά: «Λάβατε το Άγιο Πνεύμα όταν πιστέψατε;». Εκείνοι του απαντούν: «Μα ούτε καν αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα δεν ακούσαμε»· και αμέσως διέταξε να βαπτισθούν. Και όταν ο Παύλος έθεσε επάνω τους τα χέρια, ήλθε σε αυτούς το Άγιο Πνεύμα και μιλούσαν όλοι γλώσσες. Για ποιον λόγο λοιπόν περιορίσθηκε και αφαιρέθηκε αυτή η χάρις από τους ανθρώπους σήμερα; Όχι επειδή ο Θεός μας περιφρονεί, αλλά επειδή μας τιμά υπερβολικά.

Θυμήσου εκείνη την ημέρα, κατά την οποία εμφανίστηκαν στους αποστόλους διαμοιραζόμενες γλώσσες ωσάν από φωτιά, και κάθισε πάνω στον καθένα από αυτούς. Και το ότι το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν ατελές, μη έχοντας ούτε χορηγία του Πνεύματος ούτε άφεση αμαρτιών, είναι φανερό από το εξής: διότι ο Παύλος, βρίσκοντας κάποιους μαθητές, τους λέει: «Λάβατε Άγιο Πνεύμα όταν πιστέψατε;»

Εκείνοι δε του είπαν: Αλλά ούτε καν αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα έχουμε ακούσει. Και τους είπε: Σε τι λοιπόν βαπτιστήκατε; Εκείνοι δε είπαν: Στο βάπτισμα του Ιωάννη. Είπε δε ο Παύλος: Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με βάπτισμα μετανοίας· μετανοίας, όχι αφέσεως. Και για ποιον λόγο βάπτισε; Λέγοντας στον λαό να πιστέψουν σε εκείνον που θα ερχόταν μετά από αυτόν, δηλαδή στον Κύριο Ιησού.

Επιθυμώντας δε να την καταστήσει πιο αξιόπιστη, την ανέγαγε στον Θεό και στο Άγιο Πνεύμα. Διότι, επειδή ο Ιωάννης κατέθεσε μια μαρτυρία τόσο μεγάλη και θαυμαστή, ικανή να εκπλήξει όλους τους ακροατές, ότι δηλαδή αυτός μόνος αναλαμβάνει τις αμαρτίες ολόκληρης της οικουμένης και ότι το μέγεθος της δωρεάς επαρκεί για ένα τόσο μεγάλο λύτρο, τεκμηριώνει λοιπόν αυτή του τη δήλωση. Η δε τεκμηρίωση συνίσταται στο ότι είναι Υιός του Θεού, ότι δεν είχε ανάγκη βαπτίσματος και ότι το μοναδικό έργο της καθόδου του Πνεύματος ήταν να τον καταστήσει φανερό. Διότι δεν ήταν στη δύναμη του Ιωάννη να χορηγεί Πνεύμα· και αυτό το φανερώνουν εκείνοι που βαπτίζονταν από αυτόν, οι οποίοι έλεγαν: Μα ούτε καν ακούσαμε αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα.

«Και αυτοί λοιπόν, αφού στάλθηκαν από το Άγιο Πνεύμα, κατέβηκαν στη Σελεύκεια». Και αυτά μεν οι ευαγγελιστές τα λένε ρητώς. Ο δε θειότατος Πέτρος, στις Πράξεις, λέει στον Ανανία: «Γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου, ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;... δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Και προς τη Σαπφείρα: «Γιατί συμφωνήσατε μεταξύ σας να πειράξετε το Πνεύμα το Άγιο;». Και στην Επιστολή: «Αν χλευάζεστε για το όνομα του Ιησού Χριστού, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και το Πνεύμα του Θεού αναπαύεται πάνω σας». Και ο μακάριος Παύλος ομοίως, στις Πράξεις λέει: «Τώρα, ιδού, εγώ δεμένος από το Πνεύμα πορεύομαι στην Ιερουσαλήμ, χωρίς να γνωρίζω αυτά που θα με συναντήσουν σε αυτήν, παρά μόνο ότι το Πνεύμα το Άγιο σε κάθε πόλη μού το βεβαιώνει». Και πάλι: «Προσέχετε τους εαυτούς σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Πνεύμα το Άγιο σας έθεσε επισκόπους». Και πάλι: «Λάβατε Πνεύμα Άγιο όταν πιστέψατε;».

Επομένως, από την ίδια την επιθυμία προέρχεται η αμαρτία του λογισμού, και από αυτήν το αποτέλεσμα της αντίστοιχης πράξης, το οποίο η Γραφή ονόμασε θάνατο. Το ότι δε η χάρη του Πνεύματος, η οποία μας διδάσκει όλη την αλήθεια σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, βρίσκεται μέσα μας από το βάπτισμα, μάθε το πάλι από τη Γραφή και από τα ίδια τα πράγματα. Πρώτον, δες στις Πράξεις τι λέει στο πλήθος ο μακάριος Πέτρος: «Μετανοήστε, λέει, και ας βαπτιστεί ο καθένας σας στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για την άφεση των αμαρτιών, και θα λάβετε τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος.» Άραγε, μόλις τώρα εννόησες πώς μέσω του βαπτίσματος η άφεση των αμαρτιών και η δωρεά του Αγίου Πνεύματος δίνονται ανάλογα με την πίστη; Στον βαθμό δε που κάποιος απιστεί, αμέσως κυριεύεται από την αμαρτία. Δες και τους δώδεκα άνδρες στην Έφεσο που είχαν βαπτιστεί χωρίς τη σωστή πίστη, πώς τους ελέγχει ο άγιος Παύλος, και «λέει: Λάβατε Πνεύμα Άγιο όταν πιστέψατε; Εκείνοι δε του είπαν: Μα ούτε καν αν υπάρχει Πνεύμα Άγιο έχουμε ακούσει. Είπε δε προς αυτούς: Σε τι λοιπόν βαπτιστήκατε; Εκείνοι δε είπαν: Στο βάπτισμα του Ιωάννη. Είπε δε ο Παύλος: Ο Ιωάννης βέβαια βάπτισε με βάπτισμα μετανοίας, λέγοντας στον λαό να πιστέψουν σε εκείνον που έρχεται μετά από αυτόν, δηλαδή στον Ιησού. Όταν δε το άκουσαν αυτό, βαπτίστηκαν στο όνομα του Κυρίου Ιησού. Και όταν ο Παύλος έθεσε τα χέρια του επάνω τους, ήρθε το Άγιο Πνεύμα σε αυτούς.»

Γι’ αυτό πάλι εσύ, το μαργαριτάρι, ρωτάς τον πηλό· εσύ που ανατρέφεσαι στα πορφυρά, ρωτάς αυτόν που είναι περιβεβλημένος με κοπριά· εσύ, λέω, ο καθαρός και φωτεινός, που δεν φέρεις κανένα ίχνος ύλης, ρωτάς τον σαρκικό, ο οποίος είναι πεπεισμένος πως δεν υπάρχει τίποτα ανώτερο από τούτη τη φθαρτή ζωή· εσύ που εντρυφάς σε λαμπρά και διάπυρα νοήματα, ρωτάς αυτόν που έχει καταστήσει τη δυσωδία των παθών το μοναδικό γνώρισμα του βίου του. Και εξαναγκάζεις εμένα, που δεν μπορώ να βαστάξω το βάρος της άκρως θεομίμητης κενώσεώς σου, να καταπιαστώ πάλι με πνευματικούς λόγους, εμένα που δεν έχω λάβει ακόμη, μέσω της πρακτικής, ούτε καν το βάπτισμα του Ιωάννη, πόσο μάλλον να έχω ακούσει, μέσω της πνευματικής θεωρίας, εάν υπάρχει Άγιο Πνεύμα.

Όσα δε πάντοτε προξενεί στους χριστιανούς το μύρο, και των οποίων κατάλληλος καιρός είναι ολόκληρος ο χρόνος, είναι το χάρισμα της ευσέβειας, της προσευχής, της αγάπης, της σωφροσύνης και των άλλων, τα οποία δίνονται στον κατάλληλο καιρό σε όσους τα δέχονται. Αν και αυτά διαφεύγουν από τους περισσότερους χριστιανούς, και παραμένει άγνωστη η έκταση της δύναμης του μυστηρίου, και, σύμφωνα με το λεγόμενο στις Πράξεις των Αποστόλων: «ούτε καν γνωρίσαμε αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα» — αφενός επειδή κατά την ώρα της τέλεσης λαμβάνουν τα δώρα του μυστηρίου σε νηπιακή ηλικία χωρίς να έχουν επίγνωση, αφετέρου επειδή, όταν φτάσουν στην κατάλληλη ηλικία, στρέφονται σε όσα δεν πρέπει και τυφλώνουν το μάτι της ψυχής τους — η αλήθεια πάντως είναι ότι το Πνεύμα μεταδίδει τα δικά του χαρίσματα σε όσους δέχονται το μυστήριο, «μοιράζοντας στον καθένα ξεχωριστά όπως το ίδιο βούλεται». Και δεν έπαψε ο Δεσπότης να ευεργετεί εμάς, με τους οποίους υποσχέθηκε να είναι μαζί παντοτινά.

Ως είσοδο δε στη γνώση του Χριστού οι βαπτιζόμενοι δέχονταν το βάπτισμα. Επειδή γι' αυτό βαπτίζονταν, για Εκείνον που επρόκειτο να έλθει, αναζητούσαν λοιπόν ποιος είναι ο ερχόμενος, και αναζητώντας τον, τον έβρισκαν και γίνονταν μαθητές του, και προσερχόμενοι στον Σωτήρα δεν λάμβαναν άλλο βάπτισμα, αλλά δέχονταν μόνο τις εντολές του. Εφόσον λοιπόν δεν είχε ακόμη δοξαστεί ο Ιησούς διά του σταυρού, το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν τέλειο· μετά από αυτά όμως, όχι πλέον. Γι' αυτό και τον Απολλώ, ο οποίος είχε βαπτιστεί από τον Ιωάννη στον κατάλληλο καιρό, κανείς δεν τον αναβάπτισε, αλλά η Πρίσκιλλα και ο Ακύλας, όταν αυτός έφτασε στην Έφεσο από την πατρίδα του την Αλεξάνδρεια, τον δέχτηκαν και τον δίδαξαν ακριβέστερα τα σχετικά με τον Κύριο Ιησού Χριστό, να τον βαπτίσουν όμως δεν τόλμησαν. Ωστόσο, αυτούς που είχαν βαπτιστεί από αυτόν, επειδή έλαβαν το βάπτισμα του Ιωάννη μετά την άνοδο του Κυρίου στους ουρανούς, όταν πλέον ο Χριστός δεν ήταν ο ερχόμενος αλλά είχε ήδη έλθει και είχε εκπληρώσει όλη τη θεία οικονομία και είχε παραδώσει το δικό του βάπτισμα, εύλογα ο Παύλος, βρίσκοντάς τους και διαπιστώνοντας ότι δεν γνώριζαν καν αν υπάρχει Άγιο Πνεύμα, φρόντισε να αναβαπτιστούν με το δεσποτικό βάπτισμα. Από πολλά δε σημεία, λέει, και από αλλού μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν τέλειο πριν από την παράδοση του δεσποτικού βαπτίσματος.