Πατερικές αναφορές στο ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ 2:22

Αλλά ας ακούσουν πάλι τα ίδια, και ας μάθουν πρώτα ότι είναι Υιός, όπως έχει ειπωθεί και προηγουμένως, και ότι ο Λόγος δεν είναι δημιούργημα, και πως δεν πρέπει να αποδίδουν τέτοιες εκφράσεις στη θεότητά του, αλλά να ερευνούν για ποιον λόγο και με ποιον τρόπο έχουν γραφτεί αυτά· και σε όσους το αναζητούν, την απάντηση θα τη δώσει οπωσδήποτε η ανθρώπινη οικονομία, την οποία ανέλαβε για χάρη μας. Διότι και ο Πέτρος, αφού είπε «τον έκανε Κύριο και Χριστό», αμέσως πρόσθεσε: «αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε»· και σε όλους έγινε φανερό, και θα μπορούσε να γίνει φανερό και σε αυτούς, εάν προσέξουν τη συνέχεια των λόγων, ότι δεν εννοούσε πως δημιουργήθηκε η ουσία του Λόγου, αλλά ότι μιλούσε ως προς την ανθρώπινη φύση του. Διότι τι άλλο είναι αυτό που σταυρώνεται παρά το σώμα; Και τη σωματική φύση του Λόγου πώς αλλιώς θα μπορούσε να τη δηλώσει παρά λέγοντας το «εποίησεν» (δημιούργησε / έκανε); Άλλωστε, και αυτό που λέγεται εδώ, το «έκανε», έχει την ορθή του έννοια. Διότι δεν είπε, όπως προανέφερα, «Τον δημιούργησε Λόγο», αλλά «Τον έκανε Κύριο»· και όχι απλώς αυτό, αλλά «σε εσάς» και «ανάμεσά σας τον έκανε», που ισοδυναμεί με το να πει «τον απέδειξε». Και αυτό ακριβώς επισήμανε ο Πέτρος με προσοχή, όταν ξεκινούσε αυτή τη θεμελιώδη διδασκαλία, λέγοντάς τους: «Άνδρες Ισραηλίτες, ακούστε αυτούς τους λόγους: τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που αποδείχθηκε από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις, με τέρατα και με σημεία, τα οποία έκανε μέσω αυτού ο Θεός ανάμεσά σας, όπως ακριβώς γνωρίζετε και οι ίδιοι».

Αλλά και πάλι ας ακούσουν τα ίδια και ας μάθουν πρώτα ότι είναι Υιός, όπως ακριβώς είπαμε και προηγουμένως, και ότι ο Λόγος δεν είναι δημιούργημα, και πως δεν πρέπει να αποδίδουν τέτοιες εκφράσεις στη θεότητά του, αλλά να ερευνούν για ποιο λόγο και με ποια έννοια έχουν γραφεί αυτά· και οπωσδήποτε, σε όσους το ερευνούν, θα δώσει την απάντηση η ανθρώπινη οικονομία, την οποία ανέλαβε για χάρη μας. Διότι και ο Πέτρος, όταν είπε «τον έκανε Κύριο και Χριστό», αμέσως πρόσθεσε «αυτόν τον Ιησού, τον οποίο εσείς σταυρώσατε»· και σε όλους έχει γίνει φανερό. Θα γινόταν μάλιστα φανερό και σε αυτούς, εάν ακολουθούσαν τη συνέχεια της σκέψης, ότι δεν έλεγε πως δημιουργήθηκε η ουσία του Λόγου, αλλά ότι το «εποίησε» αναφέρεται στην ανθρώπινη φύση του. Διότι τι άλλο είναι αυτό που σταυρώνεται παρά το σώμα; Και το ότι ο Λόγος έλαβε σώμα, πώς αλλιώς μπορούσε να το υποδηλώσει παρά λέγοντας «έκανε» (εποίησεν); Εξάλλου και η λέξη «εποίησεν» που χρησιμοποιείται εδώ έχει το σωστό της νόημα. Διότι δεν είπε, όπως προανέφερα, ότι τον έκανε Λόγο, αλλά ότι «αυτόν [τον έκανε] Κύριο», και όχι απλώς, αλλά «για εσάς» και «ανάμεσά σας τον έκανε», που ισοδυναμεί με το να έλεγε «τον ανέδειξε». Και αυτό ακριβώς επισήμανε μετά προσοχής ο ίδιος ο Πέτρος ξεκινώντας αυτή τη διδασκαλία, όταν τους έλεγε: «Άνδρες Ισραηλίτες, ακούστε τα λόγια αυτά: Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα ο οποίος έχει αναδειχθεί από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία ο Θεός έκανε μέσω αυτού ανάμεσά σας, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε».

Του ιδίου από τον ίδιο λόγο. «Ο Κύριος», λέει, «στον ουρανό ετοίμασε τον θρόνο του». Άλλο πράγμα είναι το «ο ουρανός είναι θρόνος μου» και άλλο το να ετοιμάζεται θρόνος στον ουρανό ως σε κάποιον τόπο. Πολύς βέβαια θα ήταν ο λόγος περί αυτών προς διήγηση επί του παρόντος, αλλά οι προαναφερθέντες θρόνοι δηλώνουν την υποταγή όλης της κτίσεως. Αυτά δε τα προτάξαμε σχετικά με το «κάθου εκ δεξιών μου», επειδή έχει λεχθεί για τον κυριακό άνθρωπο. Διότι, εάν «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος», όπως λέει ο Ιερεμίας, και ο Θεός τα χωράει όλα, ενώ δεν χωρείται από κανέναν, σε ποιον θρόνο κάθεται; Το σώμα λοιπόν είναι εκείνο στο οποίο λέει «κάθου εκ δεξιών μου», του οποίου έγινε εχθρός ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, καθώς και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες· μέσω αυτού του σώματος έγινε και ονομάστηκε αρχιερέας και απόστολος, μέσω αυτού μας παρέδωσε το μυστήριο λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου το υπέρ υμών» και το αίμα της Καινής Διαθήκης, όχι της παλαιάς, «το υπέρ υμών εκχυνόμενον». Η θεότητα εξάλλου δεν έχει ούτε σώμα ούτε αίμα, αλλά ο άνθρωπος τον οποίο ενδύθηκε από τη Μαρία έγινε η αιτία αυτών, για τον οποίο είπαν οι απόστολοι: «Τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εμάς».

Επομένως, ο Χριστός ας νοείται ευσεβώς ως το συναμφότερο. Εάν δε και το σώμα αποκαλείται σε πολλά σημεία από τη Γραφή «Χριστός», όπως όταν λέει ο μακάριος Πέτρος διδάσκοντας τον Κορνήλιο «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα», και πάλι προς τους Ιουδαίους «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, άνδρα ο οποίος αναδείχθηκε σε εσάς από τον Θεό», και πάλι ο μακάριος Παύλος προς τους Αθηναίους: «μέσω του άνδρα που όρισε, παρέχοντας βεβαιότητα σε όλους, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς». Βρίσκουμε δε σε πολλά σημεία ότι η ανάδειξη και η αποστολή ταυτίζονται με το χρίσμα, από τα οποία μπορεί να μάθει όποιος επιθυμεί, ότι δεν υπάρχει καμία διαφωνία στα λόγια των αγίων, αλλά με διαφορετικούς τρόπους ονομάζουν την ένωση του Θεού Λόγου που έγινε με τον άνθρωπο εκ της Μαρίας, άλλοτε μεν «χρίσμα», άλλοτε δε «αποστολή», και άλλοτε «ανάδειξη». Επομένως, αυτό που λέγεται από τον μακάριο Πέτρο κηρύττει ορθή και ανόθευτη τη θεότητα του Μονογενούς, χωρίς να χωρίζει την υπόσταση του Θεού Λόγου από τον άνθρωπο εκ της Μαρίας. Μη γένοιτο! Διότι, πώς θα μπορούσε [να τον χωρίσει] εκείνος που άκουσε κατ' επανάληψη το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»; Μέσω του οποίου, ακόμη και μετά την ανάσταση, ενώ εισήλθε με το ίδιο σώμα «ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» προς όλη την ομήγυρη των αποστόλων, και εάν υπήρχε οποιαδήποτε δυσπιστία εξαιτίας αυτού, τη διέλυσε λέγοντας: «Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε να έχω εγώ».

Εάν όμως τον κατηγορούν μόνο επειδή έγραψε έτσι ο μακαριστός (διότι οι προφάσεις των Αρειανών υπέρ αυτού αποτελούν στην πραγματικότητα κατηγορίες εναντίον του), τι θα πράξουν όταν ακούσουν και τους μεγάλους και μακάριους αποστόλους στις Πράξεις, όπου ο μεν Πέτρος λέγει: «Άνδρες Ισραηλίτες, ακούστε αυτούς τους λόγους.

«Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που αποδείχθηκε από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία ενήργησε ο Θεός μέσω αυτού στο μέσο σας, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε, αυτόν, ο οποίος παραδόθηκε κατά την καθορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού, αφού τον καρφώσατε δια χειρός ανόμων, τον θανατώσατε», και πάλι: «στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, τον οποίο ο Θεός ανέστησε από τους νεκρούς, με τη χάρη αυτού στέκεται αυτός μπροστά σας υγιής»· και καθώς ο Παύλος εξηγούσε στην Αντιόχεια της Πισιδίας ότι «αφού απομάκρυνε ο Θεός τον Σαούλ, ανέδειξε τον Δαβίδ ως βασιλιά, για τον οποίο και έδωσε τη μαρτυρία: βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα κατά την καρδιά μου, ο οποίος θα πράξει όλα τα θελήματά μου· από το σπέρμα αυτού ο Θεός, σύμφωνα με την επαγγελία του, έφερε στον Ισραήλ τον σωτήρα Ιησού», και πάλι στην Αθήνα: «παραβλέποντας λοιπόν ο Θεός τους χρόνους της άγνοιας, τώρα παραγγέλλει στους ανθρώπους να μετανοούν όλοι παντού, διότι καθόρισε ημέρα κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω του άνδρα που όρισε, παρέχοντας σε όλους βέβαιη απόδειξη, ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς»· ή του Στεφάνου του μεγαλομάρτυρα, όταν λέει: «ιδού, βλέπω τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού»;

Άλλως το ίδιο. Ο Θεός τον έκανε Κύριο και Χριστό, όχι φέρνοντάς τον από την ανυπαρξία στην ύπαρξη· διότι ο Λόγος του Θεού υπήρχε πάντοτε και πριν από τη σάρκωση, και κανείς συνετός δεν θα εκλάμβανε εδώ το «εποίησεν» ως αναφερόμενο στην ουσία, για να μην αναγκαστεί να ασεβήσει, θεωρώντας δηλαδή ότι τότε για πρώτη φορά έδωσε ύπαρξη στον Λόγο του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος· απεναντίας, το «εποίησεν» πρέπει να νοηθεί αντί του «απέδειξε» (ανέδειξε). Έτσι και ο ίδιος ο Πέτρος, συνομιλώντας με τους Ιουδαίους, έλεγε: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εσάς από τον Θεό με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε». Επομένως, δείχνοντας μέσα από τα έργα ότι ενυπάρχει σε αυτόν το αξίωμα του Πατέρα, γίνεται Κύριος εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν· και αναδεικνύεται ότι αυτός είναι ο Χριστός. Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε στους Ιουδαίους που απειθούσαν: «Και αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα μου, για να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και πάλι: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε». Εάν, λοιπόν, εξαιτίας του ότι μπορεί να κάνει τα έργα του Πατέρα και να έχει μέσα του τον Πατέρα, και να είναι ομοίως μέσα στον Πατέρα, αναδεικνύεται ως αληθινός Θεός, βάσει αυτού έγινε Κύριος εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν, και φανερώθηκε ότι αυτός είναι ο Χριστός· αν πάλι λέγεται ότι καταστάθηκε Κύριος από τον Θεό, και αυτό είναι ορθό.

Επειδή γνώριζαν ότι αυτός συνελήφθη στη μήτρα στη Ναζαρέτ και ανατράφηκε στον οίκο του Ιωσήφ, και γι' αυτό στο Ευαγγέλιο ονομάζεται Ιησούς ο Ναζωραίος, όπως λένε και οι απόστολοι: «τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που αποδείχθηκε με σημεία και τέρατα» και τα εξής, έδωσαν στον εαυτό τους αυτό το όνομα, το να ονομάζονται δηλαδή Ναζωραίοι —όχι Ναζιραίοι, που ερμηνεύεται αγιασμένοι. Διότι αυτό το αξίωμα υπήρχε παλαιότερα στους πρωτότοκους και στους αφιερωμένους στον Θεό, ένας από τους οποίους ήταν ο Σαμψών, καθώς και πολλοί άλλοι πριν και μετά από αυτόν, αλλά και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής ήταν επίσης ένας από αυτούς τους αγιασμένους στον Θεό· «διότι δεν έπινε κρασί και σίκερα»· επειδή για αυτούς είχε οριστεί αυτός ο τρόπος ζωής ως ταιριαστός στο αξίωμά τους. 6. Αλλά ούτε και αποκάλεσαν τον εαυτό τους Νασαραίους· διότι η αίρεση των Νασαραίων υπήρχε πριν από τον Χριστό και δεν γνώριζε τον Χριστό —· αλλά και όλοι οι άνθρωποι ονόμαζαν τους Χριστιανούς Ναζωραίους, όπως προείπα, όπως λένε κατηγορώντας τον απόστολο Παύλο: «αυτόν τον άνθρωπο τον βρήκαμε να είναι λοιμός και να διαστρέφει τον λαό, και να είναι πρωτοστάτης της αίρεσης των Ναζωραίων». Ο δε άγιος απόστολος δεν αρνείται βέβαια το όνομα —όχι επειδή ομολογεί την αίρεση αυτών— αλλά επειδή αποδέχεται με χαρά το όνομα που του αποδόθηκε εξαιτίας του Χριστού από την κακόνοια των αντιλεγόντων.

Διότι, ας υποθέσουμε ότι ονομάζει τον εαυτό Του Υιό Ανθρώπου, επειδή ο Πατέρας Του που βρίσκεται εκεί πάνω ονομάζεται Άνθρωπος (και όχι από τη σάρκα που έλαβε από την παρθενική μήτρα, δηλαδή γεννηθείς από την αγία Μαρία μέσω του Αγίου Πνεύματος), σύμφωνα με τον ισχυρισμό αυτού του ελεεινού Κολόρβασου —τι θα μπορούσε να πει για όσα λέει ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όπως έλεγε στους Ιουδαίους: «τώρα όμως ζητάτε να με σκοτώσετε, έναν άνθρωπο που σας έχω μιλήσει την αλήθεια, την οποία άκουσα από τον Πατέρα μου»; Και εδώ πλέον δεν είπε «από τον άνθρωπο πατέρα μου», αλλά ομολογώντας τον Πατέρα υπέδειξε τον Θεό των όλων, ενώ για τον εαυτό Του, επειδή ενανθρώπησε αληθινά, ονόμαζε τον εαυτό Του άνθρωπο. Όπως άλλωστε λένε και οι απόστολοι, ώστε η αλήθεια να τεκμηριωθεί από παντού και να γίνει γνωστό από πού προέρχονται τα ονόματα που συνδέονται με τον Κύριο: «τον Ιησού, άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εμάς με σημεία και τέρατα» και τα εξής. Τι θα μπορούσες, λοιπόν, να πεις γι' αυτά, ω ελεεινότερε όλων των ανθρώπων, επειδή έρχεσαι από ψηλά φέροντάς μας νέες ονομασίες και καυχιέσαι για το ότι τόλμησες να προσάψεις το όνομα του ανθρώπου στον ίδιο τον Δεσπότη των πάντων και Πατέρα των όλων, ώστε εξαιτίας αυτού ο Κύριος να ονομάζεται Υιός Ανθρώπου επειδή ο Πατέρας ονομάζεται Άνθρωπος; Βρες μας και κάποια άλλη προσωνυμία που να αρμόζει στον Πατέρα, κατά το «άνδρα αποδεδειγμένο»· αλλά δεν πρόκειται να τη βρεις ποτέ.

Αλλά λέει: «οι απόστολοι είπαν "άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εσάς με σημεία και τέρατα", και δεν είπαν "Θεό που έχει αποδειχθεί"». Ελέγχεσαι όμως πάλι, Θεόδοτε, διότι πάλι οι ίδιοι απόστολοι στις ίδιες τις Πράξεις είπαν, καθώς λέει ο μακάριος Στέφανος: «Ιδού, βλέπω τον ουρανό ανοιγμένο και τον Υιό του ανθρώπου να στέκεται εκ δεξιών του Θεού». 6. Πάλι, επίσης, προφασίζεται λέγοντας ότι «είπε γι' αυτόν ο απόστολος ότι είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς», και δεν κατανοεί πώς πάλι εγείρει επιχειρήματα εναντίον του εαυτού του. Διότι εκείνος που είπε «μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς» ο ίδιος το αποσαφήνισε λέγοντας «ο οποίος καθορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει, κατά το πνεύμα της αγιωσύνης, εκ της αναστάσεως των νεκρών, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», και πάλι: «γεννηθείς από γυναίκα, γενόμενος υπό τον νόμον». Προς κατοχύρωση δε αυτών των λόγων λέει: «και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί πολλοί και κύριοι πολλοί, για εμάς υπάρχει ένας Θεός, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε γι' αυτόν». Εάν όμως «δι' αυτού έγιναν τα πάντα και εμείς γι' αυτόν», τότε ο Μονογενής δεν θα μπορούσε να είναι ένας απλός άνθρωπος, που υπάρχει από τη Μαρία και έπειτα, ούτε προέρχεται από σπέρμα ανδρός. Επειδή, πώς θα ήταν δυνατόν τα πάντα να έχουν γίνει δι' αυτού, εκείνα που κατά τον λόγο σου έγιναν πριν από αυτόν, εάν ήταν ένας απλός άνθρωπος; Ή πώς θα υπήρχαν για αυτόν όλα όσα έγιναν γνωστά και δημιουργήθηκαν πριν από αυτόν;

Επειδή, εάν υπολαμβάνουν τον Χριστό στη θέση του νου, και ονομάζουν Χριστό μόνο την ένσαρκη παρουσία του Χριστού, τότε προσπαθούν και πάλι να μας παρασύρουν σε άλλη συζήτηση. Και ότι βεβαίως ο Θεός Λόγος και Υιός του Θεού 〈δεν〉 ερμηνεύεται αποκλειστικά από την ένσαρκη παρουσία, είναι φανερό. Εάν 〈δε〉 και προϋπήρχαν μαρτυρίες γι' αυτόν που τον αποκαλούσαν Χριστό και πριν από την ένσαρκη παρουσία, αυτές εκπληρώθηκαν κατά την παρουσία του, καθώς ούτε η θεότητα υφίσταται χωρίς το όνομα του Χριστού, ούτε η ένσαρκη παρουσία και 〈η〉 ενανθρώπησή του ονομάζεται χωρίς μια τέτοια ονομασία, σύμφωνα με το ρητό: «μην πεις στην καρδιά σου, ποιος θα αναβεί στον ουρανό; δηλαδή για να κατεβάσει τον Χριστό. Ή ποιος θα καταβεί στην άβυσσο; δηλαδή για να ανεβάσει τον Χριστό από τους νεκρούς», και πάλι ο ίδιος λέγει: «για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό»· το δε «απέστειλες» 〈τυγχάνει〉 να έχει την αναφορά του άνωθεν, χωρίς όμως να βρίσκεται εκτός όσων ειπώθηκαν από τον Πέτρο ότι δηλαδή «τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα που αποδείχθηκε σε σας με τέρατα και σημεία, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Άγιο Πνεύμα» και τα παρόμοια με αυτά. 32. Έπειτα πάλι οι γλυκύτατοι αδελφοί μας, θέλοντας να εισαγάγουν σε εμάς με κάθε τρόπο φιλόνεικες αντιλήψεις, κηρύττουν με θράσος (όχι ατόλμως) ότι και η θεότητά του έπαθε, ορμώμενοι από το ρητό που λέει: «διότι, αν είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν σταυρώσει τον Κύριο της δόξης».

Ψαλμού ιε΄. — Ζ΄. Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου πάντοτε, διότι βρίσκεται στα δεξιά μου για να μην κλονιστώ. Γι' αυτό ευφράνθηκε η καρδιά μου και αγαλλίασε η γλώσσα μου, και επιπλέον και η σάρκα μου θα κατασκηνώσει με ελπίδα. Διότι δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει τη φθορά. Μου γνώρισες οδούς ζωής, θα με γεμίσεις με ευφροσύνη ενώπιον του προσώπου σου. Το ότι δε και αυτά αναφέρονται στο πρόσωπο του Χριστού, το μαρτυρεί ο Πέτρος στις Πράξεις των Αποστόλων, λέγοντας τα εξής: «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα αποδεδειγμένο σε εμάς από τον Θεό με δυνάμεις, τέρατα και σημεία, τα οποία έκανε μέσω αυτού ο Θεός ανάμεσά σας, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε· αυτόν, σύμφωνα με την καθορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού, αφού τον λάβατε ως παραδομένο, τον καρφώσατε διά χειρός ανόμων και τον θανατώσατε. Τον οποίον ο Θεός ανέστησε, λύνοντας τις οδύνες του θανάτου, καθότι δεν ήταν δυνατόν να κρατείται από αυτόν. Διότι ο Δαβίδ λέει: Έβλεπα τον Κύριο ενώπιόν μου διαπαντός».

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄. Άνδρες Ισραηλίτες, ακούστε αυτούς μου τους λόγους. Α΄. Ο λόγος αυτός δεν αποτελεί κολακεία· αλλά επειδή προηγουμένως τους ήλεγξε σφοδρά, τώρα τους ηρεμεί, και τους υπενθυμίζει τον Δαβίδ στον κατάλληλο χρόνο. Και πάλι αρχίζει με προοίμιο, ώστε να μην ταραχθούν, επειδή επρόκειτο να τους υπενθυμίσει τον Ιησού. Διότι πιο πάνω δεν θα ταράσσονταν ακούγοντας για τον προφήτη, το όνομα όμως του Ιησού θα τους προκαλούσε αμέσως δυσφορία.

Και δεν είπε: «Πεισθείτε», αλλά: «Ακούσατε», πράγμα που δεν ήταν επαχθές. Και παρατήρησε πώς δεν λέει τίποτα από τα υψηλά, αλλά αρχίζει από τα πάρα πολύ ταπεινά. «Τον Ιησού», λέει, «τον Ναζωραίο». Αναφέρει αμέσως την πατρίδα, η οποία φαινόταν να είναι ευτελής. Και προς το παρόν δεν λέει τίποτα το μεγαλειώδες για αυτόν, ούτε καν όσα θα έλεγε κάποιος για έναν προφήτη. «Τον Ιησού», λέει, «τον Ναζωραίο, άνδρα τον οποίο ο Θεός απέδειξε σε εσάς». Παρατήρησε πόσο σπουδαίο ήταν αυτό, το να πει ότι απεστάλη από τον Θεό. Διότι αυτό ακριβώς πασχίζαν με κάθε τρόπο να αποδείξουν και ο ίδιος και ο Ιωάννης και οι απόστολοι. Διότι άκου τον Ιωάννη να λέει: «Εκείνος μου είπε, σε όποιον δεις το Πνεύμα να κατεβαίνει και να παραμένει πάνω του, αυτός είναι». Ο ίδιος δε ο Χριστός το πράττει αυτό στον μέγιστο βαθμό, λέγοντας: «Δεν ήρθα από τον εαυτό μου, εκείνος με έστειλε». Και παντού στις Γραφές αυτό είναι κυρίως που επιδιώκεται. Γι' αυτόν τον λόγο και ο άγιος αυτός, ο κορυφαίος του μακάριου χορού, ο εραστής του Χριστού, ο φλογερός μαθητής, εκείνος στον οποίο εμπιστεύθηκαν τα κλειδιά των ουρανών, εκείνος που δέχθηκε την πνευματική αποκάλυψη, αφού πρώτα τους κατεύνασε με τον φόβο και έδειξε ότι αξιώθηκαν μεγάλων δωρεών και τους κατέστησε αξιόπιστους, τότε πλέον ομιλεί και περί Εκείνου.

Ω, τι τόλμησε να πει ανάμεσα σε εκείνους που τον φόνευσαν: ότι αναστήθηκε. Και δεν λέει ευθέως ότι αναστήθηκε, αλλά ότι ήλθε σε εσάς από τον Θεό. Και αυτό είναι φανερό από όσα έπραξε. Δεν λέει πλέον ότι ο ίδιος τα έπραξε, αλλά ότι μέσω αυτού τα έπραξε ο Θεός, ώστε να τους προσελκύσει περισσότερο με τη μετριοπάθεια, γι' αυτό και τους καλεί ως μάρτυρες και λέει: «Άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εσάς από τον Θεό με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία έκανε μέσω αυτού ο Θεός ανάμεσά σας, καθώς και οι ίδιοι γνωρίζετε». Έπειτα, περνώντας στο ανόσιο εκείνο τόλμημά τους, δες πώς προσπαθεί να τους απαλλάξει από το έγκλημα· διότι, κι αν ακόμη ήταν προκαθορισμένο, ωστόσο εκείνοι ήταν φονιάδες. Λέει λοιπόν: «Αυτόν, σύμφωνα με την ορισμένη βουλή και πρόγνωση του Θεού, αφού τον πήρατε έκδοτο, δια χειρών ανόμων τον καρφώσατε και τον θανατώσατε». Σαν να λέει σχεδόν τα ίδια λόγια με τον Ιωσήφ, ακριβώς εκείνα που έλεγε και εκείνος προς τους αδελφούς του: «Μη φοβάστε, διότι δεν με πουλήσατε εσείς, αλλά ο Θεός με έστειλε εδώ». Έπειτα, αφού είπε ότι ήταν βουλή του Θεού, για να μην πουν «άρα καλά πράξαμε», τους ελέγχει λογικά με αυτό που πρόσθεσε: «Δια χειρών ανόμων τον καρφώσατε και τον θανατώσατε». Εδώ υπαινίσσεται τον Ιούδα· συγχρόνως όμως τους δείχνει ότι αυτό δεν οφειλόταν στη δική τους δύναμη, αν δεν το επέτρεπε και ο ίδιος και αν δεν τον είχε παραδώσει ο Θεός. Διότι αυτό σημαίνει το «έκδοτο». Έτσι, μετέφερε ολόκληρο το έγκλημα στο κεφάλι του Ιούδα που τον παρέδωσε· διότι αυτός τον παρέδωσε με το φιλί.

Αυτό πάλι είναι θαυμαστό· διότι αποδεικνύει ότι η ανάστασή του δεν ήταν όμοια με των άλλων. Διότι ο θάνατος μεν τον κράτησε, αλλά δεν επιτέλεσε τότε το δικό του έργο. Και το μεν αμάρτημα το ανέφερε συγκαλυμμένα, τη δε τιμωρία δεν την προσέθεσε· αλλά το ότι τον σκότωσαν, το δήλωσε· και στη συνέχεια προχωρά στο θαύμα του Θεού. Όταν δε αποδειχθεί ότι αυτός που θανατώθηκε ήταν δίκαιος και φίλος του Θεού, έστω κι αν αποσιωπήσεις την τιμωρία, ο αμαρτωλός θα καταδικάσει ο ίδιος περισσότερο τον εαυτό του. Όλα λοιπόν τα αποδίδει στον Πατέρα, προκειμένου να γίνουν δεκτά τα λεγόμενά του. Έπειτα τη φράση, «Δεν ήταν δυνατόν», την προσθέτει αντλώντας την από την προφητεία· ας δούμε λοιπόν πάλι από την αρχή όσα έχουν ειπωθεί. «Τον Ιησού», λέει, «τον Ναζωραίο, άνδρα ο οποίος έχει αποδειχθεί από τον Θεό σε εσάς»· δηλαδή, δεν είναι αμφισβητούμενος, αλλά έχει αποδειχθεί μέσα από τα έργα του. Έτσι και ο Νικόδημος έλεγε: «Αυτά τα σημεία κανείς δεν μπορεί να τα κάνει, τα οποία εσύ κάνεις». «Με θαύματα», λέει, «και τέρατα και σημεία, τα οποία έκανε μέσω αυτού ο Θεός ανάμεσά σας»· ώστε δεν έγιναν κρυφά, εφόσον έγιναν ανάμεσά τους. Πρώτα αρχίζει από εκείνα που τους ήταν γνωστά, και τότε προχωρά στα άγνωστα. Έπειτα λέγοντας, «Με τη βουλή του Θεού», αποδεικνύει ότι δεν υπερίσχυσαν αυτοί, και ότι αυτό που συνέβη ήταν κάτι το σοφό και θεία οικονομία, εφόσον βέβαια προερχόταν από τον Θεό.

Αν αυτό σας ταράζει και σας θορυβεί, μάθετε ποιος είναι εκείνος που το έπραξε, και μην εκπλήσσεστε. Και πρόσεξε παντού ότι, όταν καταφεύγει στον Θεό και λέει πως όλα γίνονται από Αυτόν, τότε τους επιπλήττει άφοβα. Γι' αυτό και πιο πάνω έλεγε: «Άνδρα που έχει αποδειχθεί σε εσάς από τον Θεό». Και παντού τους υπενθυμίζει το τόλμημά τους, ώστε και το θαύμα να φανερωθεί, και η ανάσταση να επικυρωθεί. Εδώ όμως πρόσθεσε και κάτι άλλο· διότι δεν τον αποκαλεί πλέον Ναζωραίο, αλλά τι; «Ο Θεός», λέει, «των πατέρων μας δόξασε τον Παίδα Του, τον Ιησού».

Επομένως, δεν έλαβε τη ζωή από άλλον. Όπως ακριβώς αρχηγός της κακίας θα ήταν αυτός που γέννησε την κακία, και αρχηγός του φόνου αυτός που πρώτος εισήγαγε τον φόνο· έτσι και αρχηγός της ζωής είναι αυτός που έχει τη ζωή από τον εαυτό του. «Τον οποίον», λέει, «ο Θεός ανέστησε». Επειδή λοιπόν διακήρυξε αυτό, πρόσθεσε: «Και με την πίστη στο όνομά του, το όνομά του στερέωσε τούτον εδώ, τον οποίο βλέπετε και γνωρίζετε· και η πίστη που προέρχεται δι' αυτού, του έδωσε αυτήν την πλήρη αποκατάσταση». Και όμως, αν η πίστη σε αυτόν είναι αυτή που κατεργάστηκε τα πάντα, και το γεγονός ότι πίστεψε σε αυτόν, για ποιον λόγο δεν είπε «Δια του ονόματος», αλλά «Εν τω ονόματι»; Διότι δεν είχαν ακόμη το θάρρος να πουν «Η πίστη σε αυτόν». Και για να μην φανεί ταπεινό το «Δι' αυτού», πρόσθεσε: «Και το όνομά του τον στερέωσε». Και αφού είπε πρώτα αυτό, τότε λέει: «Και η πίστη που προέρχεται δι' αυτού του έδωσε αυτήν την πλήρη αποκατάσταση». Πρόσεξε πώς αποδεικνύει ότι και εκείνο το είπε από συγκατάβαση. Διότι δεν θα είχε ανάγκη άλλον για να αναστηθεί, αυτός του οποίου το όνομα σήκωσε έναν χωλό που δεν διέφερε σε τίποτα από νεκρό. Παρατήρησε πώς παντού επικαλείται τις δικές τους μαρτυρίες. Διότι πιο πάνω έλεγε: «Καθώς και οι ίδιοι γνωρίζετε»· και, «Ανάμεσά σας»· και πάλι, «Τον οποίον βλέπετε και γνωρίζετε, απέναντι σε όλους σας». Αν και δεν γνώριζαν ότι στο όνομά του στέκεται πλέον υγιής, ωστόσο αυτό το γνώριζαν, ότι δηλαδή ήταν χωλός. Αλλά και οι ίδιοι που επιτέλεσαν το θαύμα ομολογούσαν ότι δεν στερεώθηκε με τη δική τους δύναμη, αλλά με τη δύναμη του Χριστού.

«Άνδρες Ισραηλίτες, ακούστε τα λόγια αυτά». Ο αλιέας αναλαμβάνει ρόλο ρήτορα και επωμίζεται μόνος του τον νομιζόμενο πόλεμο εναντίον του πλήθους. Εκείνος που φοβήθηκε μία υπηρέτρια κατά το Πάθος, σήμερα κηρύττει τον λόγο με παρρησία· εκείνος που δείλιασε μπροστά σε μία παιδίσκη, δεν δειλιάζει σήμερα απέναντι στο θράσος των κυριοκτόνων, αλλά στέκεται ατρόμητος και δημηγορεί ενώπιον του πλήθους: «Άνδρες Ισραηλίτες». Μάλλον κατ' ειρωνείαν φαίνεται να εκφωνεί ο κορυφαίος τον λόγο του· διότι, όπως ήταν φυσικό, επικρατούσε κάποια ταραχή και θόρυβος στο πλήθος, και άλλοι μεν επιθυμούσαν διακαώς να ακούσουν τα λόγια του κορυφαίου, ενώ άλλοι πάλι έφερναν αντιρρήσεις στα λόγια του αποστόλου. Δεν ήταν άλλωστε δυνατόν να διατηρηθεί ομοφωνία ανάμεσα σε τόσο άτακτα πλήθη, και γι' αυτό ο απόστολος εκφωνεί τον λόγο του κατ' ειρωνείαν και αποκαλεί «Ισραηλίτες» τους παραβάτες του νόμου, ώστε, αφού καταπαύσει τον θόρυβο, να προσφέρει πλέον τη διδασκαλία του με ησυχία.

Γι' αυτό και στο προοίμιο τους προσφωνεί άνδρες: Άνδρες Ισραηλίτες, εσείς που λυτρωθήκατε από τη δουλεία του Φαραώ, εσείς που ελευθερωθήκατε από την τυραννία των Αιγυπτίων, εσείς που διαβήκατε τον βυθό με αβρεχή πόδια, εσείς που περπατήσατε την Ερυθρά Θάλασσα με ανθρώπινα βήματα, εσείς που πατήσατε το υγρό στοιχείο σαν να ήταν ξηρά, εσείς που βρήκατε ως οδηγό μέσα στη νύχτα μια ουράνια λαμπάδα, εσείς που εξαιτίας της θερμότητας του ήλιου εξασφαλίσατε ως σκέπη ένα σύννεφο, εσείς που ποριστήκατε ουράνιο άσπαρτο άρτο, εσείς που ανέλπιστα λάβατε πτηνά από τον ουρανό, εσείς που τρυγήσατε πλούσια νάματα από άγονη πέτρα. Άνδρες Ισραηλίτες, εσείς που χωρίς κόπο κατατροπώσατε την ισχύ του Αμαλήκ, εσείς που μέσω του Γεδεών κυριεύσατε με ευκολία τη Μαδιάμ, εσείς που μέσω του Σαμψών θανατώσατε τους αλλοφύλους με σιαγόνα, εσείς που μέσω του Δαβίδ συντρίψατε τη δύναμη του Γολιάθ, εσείς που μέσω του Εζεκία κατακόψατε το στράτευμα του Σενναχειρείμ. Αφού, λοιπόν, έχετε λάβει πείρα τόσων πολλών αγαθών από τον Θεό, ακούστε αυτούς τους λόγους.

Έπειτα, λοιπόν, σταδιακά ο απόστολος εξομαλύνει τον λόγο του. «Άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία επιτέλεσε ο Θεός δι' αυτού ανάμεσά σας». Ω, της περίτεχνης σοφίας του αλιέα· πώς σταδιακά ανύψωσε τον λόγο. «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εσάς», άνδρα για τον οποίο από παλαιά αναφώνησε ο Ζαχαρίας: «Ιδού άνδρας, του οποίου το όνομα είναι Ανατολή»· για τον οποίο έμελλε αργότερα να κηρύξει ο Παύλος: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα».

Αποδεδειγμένο, λοιπόν, από τον Θεό σε εσάς· διότι ούτε εγκατέλειψε τον Ισραήλ για να κηρύξει στα έθνη, ούτε καταφρόνησε την περιτομή για να ασπαστεί την ακροβυστία, αλλά είναι αποδεδειγμένος από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία επιτέλεσε ο Θεός δι’ αυτού ανάμεσά σας. Με δυνάμεις· το να καλέσει από τον τάφο τον τετραήμερο Λάζαρο, το να χορτάσει άπειρο πλήθος με λιγοστούς άρτους, το να παραπέμψει στους χοίρους το στίφος των δαιμόνων, το να βαδίσει ανεμπόδιστα πάνω στα νώτα της θάλασσας, το να χαλιναγωγήσει τις ορμές των ανέμων με ένα πρόσταγμα, το να αναστείλει πηγές αίματος με το άγγιγμα των δακτύλων.

Με δυνάμεις και τέρατα και σημεία· και ούτε αυτά τα ενεργούσε από τον εαυτό του, αλλά με εκείνα που έκανε ο Θεός μέσω αυτού ανάμεσά σας. Διότι έτσι και ο ίδιος ο Κύριος διακήρυττε ενώπιον όλων: «Εγώ δεν κάνω τίποτα από τον εαυτό μου· τα έργα που εγώ κάνω στο όνομα του Πατέρα μου, αυτά μαρτυρούν ότι Εκείνος με απέστειλε». Αυτά λοιπόν έκανε ο Θεός μέσω αυτού ανάμεσά σας: ενώπιόν σας ο τυφλός χορεύει από χαρά για το δώρο, ενώπιόν σας ο παράλυτος επιδεικνύει πανηγυρικά την υγεία του, ανάμεσά σας η αιμορροούσα ανυμνεί τον ευεργέτη, μπροστά στα μάτια σας ο χωλός χορεύει από χαρά για το δώρο.

Τα οποία επιτελούσε ο Θεός δι' αυτού ανάμεσά σας· διότι γίνατε μάρτυρες των παράδοξων θαυμάτων, γίνατε αυτόπτες των υπεράνθρωπων μεγαλουργημάτων. Επειδή ανάμεσά σας ξεχύθηκαν οι νιφάδες των θαυμάτων, ενώπιον των οφθαλμών σας ανέβλυσαν άφθονα τα ρεύματα των θαυμαστών σημείων. Ανάμεσά σας έγιναν αυτά, όπως και οι ίδιοι γνωρίζετε, εκτός εάν ο φθόνος επικαλύπτει τη γνώση, εκτός εάν η βασκανία προκαλεί τύφλωση.